کیسان ابوعمره - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:09:33Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: کیسان ابوعمره

2026-11-10T13:05:25Z

ایجاد مقالهٔ تازه: کیسان ابوعمره

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = کیسان، مکنّی به ابوعمره، مولای عرینه
|تصویر =
|زادروز = نامعلوم
|زادگاه =
|وفات = نامعلوم، پس از ۶۷ق
|مدفن =
|آثار =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = رئیس نگهبانان [[مختار ثقفی]] و به گزارش شماری از منابع رئیس شرطهٔ او؛ کشندهٔ [[عمر بن سعد]] و یکی از نامزدهای نام‌گذاری فرقهٔ کیسانیه
}}

'''کیسان ابوعمره'''، با نام کیسان و کنیهٔ ابوعمره، از موالی عرینه و از یاران نزدیک [[مختار ثقفی]] بود. او در حکومت مختار بر [[کوفه]] ریاست نگهبانان (حرس) را داشت و برخی منابع او را رئیس شرطهٔ مختار خوانده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> به گزارش طبری و بلاذری، مختار او را برای کشتن [[عمر بن سعد]] فرستاد و او سر او را به مختار آورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> در نبرد مذار نیز فرماندهٔ موالی در سپاه مختار بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> در منابع فرقه‌شناسی، نام کیسانیه به دو تن نسبت داده شده است: به همین ابوعمره کیسان، و به کیسانِ مولای [[امام علی علیه السلام]].<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>

== نام و کنیه ==
[[تاریخ الطبری|طبری]] در وصف گماشتن کارگزاران مختار می‌نویسد: «وَ اسْتَعْمَلَ عَلَی شُرْطَتِهِ عَبْدَ اللهِ بْنَ کامِلٍ الشَّاکِرِیَّ، وَ عَلَی حَرَسِهِ کَیْسَانَ أَبَا عُمَرَةَ مَوْلَی عَرِینَةَ»؛ و عبدالله بن کامل شاکری را بر شرطهٔ خود و کیسان ابوعمره، مولای عرینه، را بر نگهبانان خود گماشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲.</ref> بلاذری نیز او را «مولی عرینه» و «بر نگهبانان مختار» می‌خواند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> از تولد و خاندان او اطلاعی در دست نیست.

== در حکومت مختار ==
به گزارش طبری، موالی کوفه شکایت خود را از راه ابوعمره به مختار می‌رساندند. مختار از او پرسید موالی چه می‌گویند؛ ابوعمره گفت آنان از این ناراضی‌اند که مختار روی خود را به سوی عرب‌ها می‌گرداند. مختار پاسخ داد: «قُلْ لَهُمْ: لَا یَشُقَّنَّ ذَلِکَ عَلَیْکُمْ، فَأَنْتُمْ مِنِّی وَ أَنَا مِنْکُمْ»؛ به آنان بگو این بر شما گران نیاید؛ شما از من هستید و من از شمایم.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲.</ref>

نوبختی او را «صاحب شرطهٔ» مختار می‌داند و می‌گوید مختار بدان سبب «کیسان» لقب یافت که نام رئیس شرطه‌اش کیسان بود.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> رجال کشی نیز همین تعبیر را آورده و او را «صاحب سرّ» مختار و «چیره بر کار او» دانسته است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref> در برابر، طبری و بلاذری ریاست شرطه را از عبدالله بن کامل می‌دانند و ابوعمره را رئیس نگهبانان می‌شمارند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>

== کشتن عمر بن سعد ==
مختار نخست به عمر بن سعد امان داد و سائب بن مالک و احمر بن شمیط و عبدالله بن شداد و عبدالله بن کامل بر آن گواه شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰.</ref> سپس او را به بهانهٔ نقض امان، شبانه با ابوعمره فرستاد. طبری می‌نویسد: «وَ یَضْرِبُهُ أَبُو عُمَرَةَ بِسَیْفِهِ فَقَتَلَهُ، وَ جَاءَ بِرَأْسِهِ ... حَتَّی وَضَعَهُ بَیْنَ یَدَیِ الْمُخْتَارِ»؛ ابوعمره با شمشیرش او را کشت و سرش را آورد و پیش مختار نهاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۰.</ref> بلاذری نیز همین مأموریت را نهانی گزارش کرده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>

مختار همچنین معاذ بن هانئ و ابوعمره و معبد بن سلمه را به خانهٔ [[خولی|خولی بن یزید]]، حامل سر [[امام حسین علیه السلام]]، فرستاد و آنان او را دستگیر کردند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>

== فرماندهی موالی در مذار ==
در نبرد مذار، مختار ابوعمره را بر موالی سپرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> عبدالله بن وهب جشمی به احمر بن شمیط گفت که موالی و بردگان در نبرد پایدار نیستند و بهتر است فرود آیند و پیاده بجنگند؛ طبری می‌افزاید که او این سخن را از سرِ بدخواهی نسبت به موالی گفت، اما ابن شمیط او را بدگمان نشمرد و موالی را پیاده کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵-۹۶.</ref> سپاه مختار در این نبرد شکست خورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۶.</ref> از سرانجام ابوعمره پس از این نبرد، گزارشی روشن در منابع کهن نیامده است.

== کیسانیه و نام فرقه ==
نوبختی می‌نویسد کیسانیه کسانی‌اند که به امامت [[محمد بن حنفیه|محمد بن حنیفه]] قائل شدند و «کیسانی» نام گرفتند، زیرا رئیس آنان مختار بن ابی‌عبید بود که به «کیسان» لقب داشت. به گفتهٔ او، این لقب از آن رو بود که رئیس شرطهٔ مختار، مکنّی به ابوعمره، نامش کیسان بود.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> نوبختی سپس می‌افزاید: «وَ رَوَی بَعْضُهُمْ أَنَّهُ سُمِّیَ بِکَیْسَانَ مَوْلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ»؛ برخی روایت کرده‌اند که او به کیسان، مولای علی بن ابی‌طالب، منسوب است.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> رجال کشی نیز هر دو وجه را آورده است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>

دربارهٔ کیسانِ مولای علی، طبری گزارش می‌کند که او در [[جنگ صفین]] در دفاع از [[امام علی علیه السلام]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۱۸.</ref> بنابراین دو شخصیت با نام کیسان در گزارش‌ها هست و انتساب نام فرقه به هر یک محل اختلاف است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>

== ارزیابی منابع ==
تصویر ابوعمره در منابع یکدست نیست. در گزارش‌های طبری و بلاذری او کارگزاری از کارگزاران مختار است،<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲ و ۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> اما نوبختی او را کسی می‌داند که «در گفتار و کردار و کشتار بسیار از مختار فراتر می‌رفت» .<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> این داوری به منابع فرقه‌شناسی تعلق دارد.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵ و ۶.
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
* نوبختی، حسن بن موسی؛ فرق الشیعة، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۴ق.
* طوسی، محمد بن حسن؛ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، بی‌تا؛ ج۱.

{{قیام مختار}}

[[رده:یاران مختار]]
[[رده:فرقه های کلامی]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
[[رده:قیامها بر ضد امویان]]

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 }}
-'''کیسان ابوعمره'''، با نام کیسان و کنیهٔ ابوعمره، از موالی عرینه و از یاران نزدیک [[مختار ثقفی]] بود. او در حکومت مختار بر [[کوفه]] ریاست نگهبانان (حرس) را داشت و برخی منابع او را رئیس شرطهٔ مختار خوانده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> به گزارش طبری و بلاذری، مختار او را برای کشتن [[عمر بن سعد]] فرستاد و او سر او را به مختار آورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> در نبرد مذار نیز فرماندهٔ موالی در سپاه مختار بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> در منابع فرقه‌شناسی، نام کیسانیه به دو تن نسبت داده شده است: به همین ابوعمره کیسان، و به کیسانِ مولای [[امام علی علیه السلام]].<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>
+'''کیسان ابوعمره'''، از موالی عرینه و از یاران نزدیک [[مختار ثقفی]] بود. نامش کیسان و کنیه‌اش ابوعمره بود. او در حکومت مختار بر [[کوفه]] ریاست نگهبانان (حرس) را داشت و برخی منابع او را رئیس شرطهٔ مختار خوانده‌اند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> به گزارش طبری و بلاذری، مختار او را برای کشتن [[عمر بن سعد]] فرستاد و او سر او را به مختار آورد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> در نبرد مذار نیز فرماندهٔ موالی در سپاه مختار بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۹۵.</ref> در منابع فرقه‌شناسی، نام کیسانیه به دو تن نسبت داده شده است: به همین ابوعمره کیسان، و به کیسانِ مولای [[امام علی علیه السلام]].<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>
 == نام و کنیه ==
-[[تاریخ الطبری|طبری]] در وصف گماشتن کارگزاران مختار می‌نویسد: «وَ اسْتَعْمَلَ عَلَی شُرْطَتِهِ عَبْدَ اللهِ بْنَ کامِلٍ الشَّاکِرِیَّ، وَ عَلَی حَرَسِهِ کَیْسَانَ أَبَا عُمَرَةَ مَوْلَی عَرِینَةَ»؛ و عبدالله بن کامل شاکری را بر شرطهٔ خود و کیسان ابوعمره، مولای عرینه، را بر نگهبانان خود گماشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲.</ref> بلاذری نیز او را «مولی عرینه» و «بر نگهبانان مختار» می‌خواند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> از تولد و خاندان او اطلاعی در دست نیست.
+[[تاریخ طبری (کتاب)|طبری]] در وصف گماشتن کارگزاران مختار می‌نویسد: «وَ اسْتَعْمَلَ عَلَی شُرْطَتِهِ عَبْدَ اللهِ بْنَ کامِلٍ الشَّاکِرِیَّ، وَ عَلَی حَرَسِهِ کَیْسَانَ أَبَا عُمَرَةَ مَوْلَی عَرِینَةَ»؛ و عبدالله بن کامل شاکری را بر شرطهٔ خود و کیسان ابوعمره، مولای عرینه، را بر نگهبانان خود گماشت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲.</ref> بلاذری نیز او را «مولی عرینه» و «بر نگهبانان مختار» می‌خواند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> از تولد و خاندان او اطلاعی در دست نیست.
 == در حکومت مختار ==
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 == کشتن عمر بن سعد ==
-مختار نخست به عمر بن سعد امان داد و سائب بن مالک و احمر بن شمیط و عبدالله بن شداد و عبدالله بن کامل بر آن گواه شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰.</ref> سپس او را به بهانهٔ نقض امان، شبانه با ابوعمره فرستاد. طبری می‌نویسد: «وَ یَضْرِبُهُ أَبُو عُمَرَةَ بِسَیْفِهِ فَقَتَلَهُ، وَ جَاءَ بِرَأْسِهِ ... حَتَّی وَضَعَهُ بَیْنَ یَدَیِ الْمُخْتَارِ»؛ ابوعمره با شمشیرش او را کشت و سرش را آورد و پیش مختار نهاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۰.</ref> بلاذری نیز همین مأموریت را نهانی گزارش کرده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>
+مختار نخست به عمر بن سعد امان داد و سائب بن مالک و احمر بن شمیط و عبدالله بن شداد و عبدالله بن کامل بر آن گواه شدند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۹-۶۰.</ref> سپس بامدادان ابوعمره را به سراغ او فرستاد و او را به این بهانه که امان را نقض کرده است، کشت. طبری می‌نویسد: «وَ یَضْرِبُهُ أَبُو عُمَرَةَ بِسَیْفِهِ فَقَتَلَهُ، وَ جَاءَ بِرَأْسِهِ ... حَتَّی وَضَعَهُ بَیْنَ یَدَیِ الْمُخْتَارِ»؛ ابوعمره با شمشیرش او را کشت و سرش را آورد و پیش مختار نهاد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۰.</ref> بلاذری نیز همین مأموریت را نهانی گزارش کرده است.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>
 مختار همچنین معاذ بن هانئ و ابوعمره و معبد بن سلمه را به خانهٔ [[خولی|خولی بن یزید]]، حامل سر [[امام حسین علیه السلام]]، فرستاد و آنان او را دستگیر کردند.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref>
@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 نوبختی می‌نویسد کیسانیه کسانی‌اند که به امامت [[محمد بن حنفیه|محمد بن حنیفه]] قائل شدند و «کیسانی» نام گرفتند، زیرا رئیس آنان مختار بن ابی‌عبید بود که به «کیسان» لقب داشت. به گفتهٔ او، این لقب از آن رو بود که رئیس شرطهٔ مختار، مکنّی به ابوعمره، نامش کیسان بود.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> نوبختی سپس می‌افزاید: «وَ رَوَی بَعْضُهُمْ أَنَّهُ سُمِّیَ بِکَیْسَانَ مَوْلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ»؛ برخی روایت کرده‌اند که او به کیسان، مولای علی بن ابی‌طالب، منسوب است.<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> رجال کشی نیز هر دو وجه را آورده است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>
-دربارهٔ کیسانِ مولای علی، طبری گزارش می‌کند که او در [[جنگ صفین]] در دفاع از [[امام علی علیه السلام]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۱۸.</ref> بنابراین دو شخصیت با نام کیسان در گزارش‌ها هست و انتساب نام فرقه به هر یک محل اختلاف است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>
+دربارهٔ کیسانِ مولای علی، طبری گزارش می‌کند که او در [[جنگ صفین]] در دفاع از [[امام علی علیه السلام]] کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۱۸.</ref> بنابراین دو شخصیت با نام کیسان در گزارش‌ها وجود دارد و انتساب نام فرقه به هر یک محل اختلاف است.<ref>طوسی، رجال الکشی، ج۱، ص۱۲۸.</ref>
 == ارزیابی منابع ==
-تصویر ابوعمره در منابع یکدست نیست. در گزارش‌های طبری و بلاذری او کارگزاری از کارگزاران مختار است،<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲ و ۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> اما نوبختی او را کسی می‌داند که «در گفتار و کردار و کشتار بسیار از مختار فراتر می‌رفت» .<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> این داوری به منابع فرقه‌شناسی تعلق دارد.
+تصویر ابوعمره در منابع یکدست نیست. در گزارش‌های طبری و بلاذری او کارگزاری از کارگزاران مختار است،<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۳۲ و ۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۶.</ref> اما نوبختی او را کسی می‌داند که «در گفتار و کردار و کشتار بسیار از مختار فراتر می‌رفت».<ref>نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.</ref> این داوری به منابع فرقه‌شناسی تعلق دارد.
 == پانویس ==