https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87 2026-11-11T05:23:21Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87&diff=170414&oldid=prev 2026-11-11T02:12:59Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: کیسانیه</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''کیسانیه'''، یکی از فرقه‌های [[شیعه]] در سدهٔ نخست هجری بود که به امامت [[محمد بن حنفیه]]، فرزند [[امام علی علیه السلام]]، باور داشت و او را امام و مهدی موعود می‌دانست.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸.&lt;/ref&gt; این فرقه در پی [[قیام مختار]] در [[کوفه]] شکل گرفت و پس از درگذشت محمد بن حنفیه در سال ۸۱ق، گروهی از آنان مرگ او را انکار کردند و به [[غیبت]] و [[رجعت|بازگشت]] او در کوه رضوی باور یافتند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۱۱، ص۶۲۸.&lt;/ref&gt; کیسانیه در سده‌های بعد از میان رفت، اما اندیشه‌های آن در فرقه‌های دیگر اثر گذاشت.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و خاستگاه ==<br /> دربارهٔ وجه نام‌گذاری کیسانیه اختلاف است. نوبختی می‌نویسد: «وَ إِنَّمَا سُمُّوا بِذَلِكَ لِأَنَّ الْمُخْتَارَ بْنَ أَبِي عُبَيْدٍ الثَّقَفِيَّ كَانَ رَئِيسَهُمْ وَ كَانَ يُلَقَّبُ كَيْسَانَ»؛ «آنان را به این نام خواندند، زیرا [[مختار ثقفی|مختار بن ابی‌عبید ثقفی]] رئیس آنان بود و به کیسان لقب داشت.»&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt; در برابر، برخی گفته‌اند کیسان نام رئیس شرطهٔ مختار، ابوعمره، بود که در غلو و کشتار از مختار پیشی گرفت؛ و برخی دیگر کیسان را مولای [[امام علی علیه السلام]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸.&lt;/ref&gt; اشعری قمی نیز کیسانیه را دومین فرقهٔ رافضه و یازده گروه دانسته است.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> خاستگاه کیسانیه، [[کوفه]] پس از [[واقعه کربلا]] بود. مختار در سال ۶۶ق با شعار خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] قیام کرد و خود را نمایندهٔ محمد بن حنفیه خواند.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۴.&lt;/ref&gt; پیروان او پس از مرگش، هستهٔ اولیهٔ کیسانیه را شکل دادند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == باورها ==<br /> کیسانیه محمد بن حنفیه را [[امامت|امام]] بعد از [[امام علی علیه السلام]] می‌دانستند. به گزارش نوبختی، آنان به امامت او روی آوردند، زیرا در جنگ جمل پرچم پدرش را در دست داشت، برخلاف دو برادرش [[امام حسن علیه السلام]] و [[امام حسین علیه السلام]].&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt; مختار نیز ادعا می‌کرد که محمد بن حنفیه او را به خون‌خواهی کربلا فرمان داده و او امام پس از پدر است.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۱۲-۱۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> برخی از سران کیسانیه، مانند ابوعمره، در حق مختار غلو کردند؛ به گزارش نوبختی، او می‌گفت [[جبرئیل]] بر مختار وحی می‌آورد و او را نمی‌بیند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt; همچنین گفته شده که ابوعمره کسانی را که پیش از علی (ع) به [[خلافت]] رسیدند و نیز اهل صفین و جمل را تکفیر می‌کرد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == غیبت در رضوی ==<br /> پس از درگذشت محمد بن حنفیه در سال ۸۱ق،&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۱۱، ص۶۲۸.&lt;/ref&gt; بخشی از کیسانیه مرگ او را نپذیرفتند. نوبختی می‌نویسد گروهی معتقد بودند او زنده است و در کوه‌های رضوی، میان [[مکه]] و [[مدینه]]، به سر می‌برد؛ گاوهای وحشی صبح و شام او را شیر می‌دهند و از گوشت آن‌ها می‌خورد، و شیری در سمت راست و شیری در سمت چپ او را تا هنگام خروج و قیامش نگهبانی می‌کنند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹.&lt;/ref&gt; آنان او را همان مهدی موعودی می‌دانستند که زمین را از عدل پر می‌کند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹.&lt;/ref&gt; این باور از نمونه‌های کهن اندیشهٔ غیبت در منابع فرقه‌شناسی است.<br /> <br /> [[سید حمیری]]، شاعر نامدار شیعه، از کیسانیه بود و در همین باره سرود: «يَا شَعْبَ رَضْوَى مَا لِمَنْ بِكَ لَا يُرَى»؛ «ای درهٔ رضوی، چه شده که آن‌که در توست دیده نمی‌شود؟»&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == انشعاب‌ها ==<br /> کیسانیه پس از محمد بن حنفیه به گروه‌هایی تقسیم شد. گروهی به امامت فرزندش عبدالله (ابوهاشم) باور یافتند. پس از مرگ ابوهاشم، یارانش چهار فرقه شدند؛ یک گروه گفتند او به برادرش علی بن محمد وصیت کرد و گروهی دیگر گفتند به محمد بن علی بن عبدالله بن عباس وصیت کرد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۳۱.&lt;/ref&gt; همین گروه دوم، با جنبش عباسیان پیوند یافت و زمینهٔ تبلیغ [[عباسیان]] را فراهم کرد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۳۱.&lt;/ref&gt; از این شاخه با نام «هاشمیه» یاد شده است.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موضع امامیه ==<br /> در منابع امامیه، کیسانیه از فرقه‌های منشعب از تشیع اولیه شمرده می‌شود که با عقیدهٔ امامت محمد بن حنفیه از مسیر امامان دوازده‌گانه جدا شد.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳.&lt;/ref&gt; منابع کهن، محمد بن حنفیه را «فاضل، دین‌دار، دانشمند و پارسا» وصف کرده‌اند.&lt;ref&gt;طبری، تاریخ الطبری، ج۱۱، ص۶۲۸.&lt;/ref&gt; با این حال، امامیه امامت او را نپذیرفت و او را در شمار امامان دوازده‌گانه جای نداد.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> کیسانیه نخستین فرقهٔ سازمان‌یافتهٔ شیعی پس از کربلا بود که در بستری سیاسی شکل گرفت و در طول چند دهه به گروه‌های گوناگون تقسیم شد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۳ و ۳۱.&lt;/ref&gt; اندیشهٔ غیبت و بازگشت امام، که در کیسانیه با محمد بن حنفیه و کوه رضوی گره خورده بود، در تاریخ تشیع پیشینه‌ای اثرگذار داشت.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹.&lt;/ref&gt; با این حال، امامیه این باورها را نپذیرفت و کیسانیه را در شمار فرقه‌های منحرف از مسیر امامان شمرد.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۸.&lt;/ref&gt; کیسانیه تا سدهٔ سوم هجری به‌تدریج از میان رفت و از آن، بیشتر گزارش‌های فرقه‌شناسی و اشعاری مانند شعر سید حمیری باقی ماند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۲۹ و ۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * نوبختی، حسن بن موسی؛ ''فرق الشیعة''، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۴ق.<br /> * اشعری قمی، سعد بن عبدالله؛ ''المقالات والفرق''، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۰ش.<br /> * طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری'' (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶ و ۱۱.<br /> <br /> [[رده:انشعابات شیعه]]<br /> [[رده:فرقه های کلامی]]<br /> [[رده:تاریخ تشیع]]<br /> [[رده:فرقه های انحرافی در اسلام]]<br /> [[رده:اصطلاحات کلامی]]</div>

Zadhoosh