مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۲۲

2022-12-11T12:22:48Z

نمایش تغییرات

Zamani: برداشتن لینک غیر فعال

2020-06-20T12:46:53Z

برداشتن لینک غیر فعال

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۵:۳۵

2014-02-01T05:35:17Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} پَرتو اصفهانی ،...' ایجاد کرد

2013-12-26T07:40:07Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} پَرتو اصفهانی ،...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
{{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}}
پَرتو اصفهانی ، میرزاعلیرضا ، [[تخلص|متخلص]] به پرتو و مشهور به میرزا آقاجان ، شاعر و خوشنویس سدة سیزدهم .

== گزیده زندگینامه پرتو اصفهانی ==

وی فرزند آقامحمدعلی لنجانیِ اصفهانی بود <ref> همائی ، ص 81؛ </ref> <ref> مشار، 1340ـ1344 ش ، ج 4، ستون 560 </ref>. زادگاه او لنجان <ref> به نوشتة همایی : قریة اشیانِ لنجان </ref> اصفهان ذکر شده است <ref> اعتماد مقدم ، ص 32؛ </ref> <ref> اعتمادالسلطنه ، ص 277؛ </ref><ref> رضاقلی هدایت ، ج 2، بخش 1، ص 173؛ </ref> <ref> محمود هدایت ، ج 1، ص 245 </ref>، ازینرو در برخی منابع ، نام وی «پرتو لنجانی » نیز ذکر شده است <ref> آقابزرگ طهرانی ، ج 9، قسم 3، ص 757؛ </ref><ref> مشار، 1351 ش ، ج 2، ستون 2277 </ref>. تاریخ دقیق ولادت وی معلوم نیست ، اما به قرینة تاریخ وفات و مدت عمرش ،احتمالاً در حدود 1213 به دنیاآمده است .

== خوشنویسی پرتو ==

پرتو در زادگاهش به تحصیل علم و خوشنویسی پرداخت تا اینکه در خوشنویسی استاد و در اصفهان نامدار شد <ref> رضا قلی هدایت ؛ </ref> <ref> همائی ، همانجاها </ref>. وی از استادان خط نسخ و ثلث و رِقاع بود <ref> رضاقلی هدایت ؛ اعتمادالسلطنه ؛ همائی ، همانجاها؛ </ref> <ref> رفیعی مهرآبادی ، ص 504، پانویس 5 </ref> و خط نستعلیق را نیکو می نوشت <ref> اعتماد مقدم ، همانجا</ref>. از جمله استادان وی در خوشنویسی ، آقا زین العابدین اصفهانی ملقب به اشرف الکتّاب بود <ref> دربارة او رجوع کنید به بیانی ، ج 4،ص 1071 </ref> اما شیوة پرتو با او تفاوت داشت و سبک پرتو ترکیبی بود از سبک اشرف و آقاغلامعلی اصفهانی <ref> دربارة او رجوع کنید به همان ، ج 4، ص 1126ـ 1127، </ref> هر دو از استادان خط نسخ در ایران . پرتو شاگردان بسیاری نیز تربیت کرد. وی در یک بیت شعر به کثرت آنان اشاره کرده است ، از جمله به میرزا غلامعلی ثانی <ref> همان ، ج 4، ص 1126 </ref>، سیدعلی اکبر زواره ای ، ملاّ محمدتقی و ملاّ باقر<ref> همائی ، همانجا. </ref>

پرتو در مدرسة نوریّة اصفهان حجره داشت و چندی در آنجا ساکن بود و کتابت می کرد و شاگردانش هفته ای دو روز به آنجا می رفتند، و غالباً حجرة او مجمع شاعران و هنرمندان اصفهان بود <ref> رفیعی مهرآبادی ، ص 503؛ </ref> <ref> همائی ، ص 81 ـ82. </ref>

وی با برخی از صاحب قَلَمان معاصر خود مصاحبت داشت ، از جمله با رضاقلی خان هدایت ، مؤلف مجمع الفصحا <ref> رضاقلی هدایت ، همانجا </ref> و عبدالمحمدخان ایرانی اصفهانی ، مدیرروزنامة چهره نما درمصر <ref>ایرانی اصفهانی ، ص 41ـ42، 46.</ref>
پرتو در اواخر زندگی ، در تهران در دربار ناصرالدین شاه قاجار <ref> حک : 1264ـ1313 </ref> بسیار محترم می زیست و خوشنویس مخصوص شاه بود <ref> راهجیری ، ج 1، ص 59 </ref> وی در مراکز ادبی عصر خود، دارای مقام و رتبه بوده است <ref> ایرانی اصفهانی ، همانجا </ref> و در منابع ، شعر و خطّ و حُسنِ خُلق پرتو را ستوده اند <ref> رجوع کنید به اعتمادالسلطنه ، ص 277،291؛ </ref> <ref> دیوان بیگی ، ج 1، ص 313؛ </ref> <ref> رضاقلی هدایت ، همانجا؛ </ref> <ref> پرتو اصفهانی ، مقدمة فروغی ، ص 1 </ref>

به نوشتة برخی ، وی پس از نود سال عمر، در 1303 در اصفهان درگذشت <ref> پرتو اصفهانی ، مقدمة فروغی ، ص 3؛ </ref> <ref> همائی ، دیوان بیگی ، همانجاها </ref>. اعتمادالسلطنه در المآثر والا´ثار از «میرزا علی رضا»، خطاط مشهور قلم نسخ و متخلص به پرتو که هنگام تألیف کتاب در 1306 زنده بوده <ref> ص 277، </ref> و نیز از «میرزا آقاجان »، استاد خط نسخ و متخلص به پرتو که پیش از تألیف کتاب درگذشته بوده <ref> ص 291 </ref> نام برده است . ایرج افشار در فهرست نامهای اشخاصِ کتاب مذکور <ref> رجوع کنید به چهل سال تاریخ ایران در دورة پادشاهی ناصرالدین شاه ، ج 3، ص 923 </ref> و آقابزرگ طهرانی <ref> ج 9، قسم 1، ص 157 </ref>، احتمال داده اند که هر دو تن یکی باشند. آقابزرگ طهرانی وفات او را در 1304 دانسته است <ref> ج 9، قسم 3، ص 757</ref> به نوشتة علی راهجیری <ref> همانجا </ref> او پس از 1305 درگذشته است . اما چون محمدحسین فروغی ، در رجب 1304 بر دیوان پرتو مقدمه نوشته و ذکر کرده است که پرتو نود سال عمر کرد <ref> رجوع کنید به پرتو اصفهانی ، همانجا</ref>، پرتو باید پیش از رجب 1304 درگذشته باشد.

== دیوان اشعار پرتو ==

دیوان اشعار پرتو مشتمل است بر غزل ، قطعه ، قصیده ، رباعی ، مثنوی و مسمط . مضامین شعر او مدح (مدح پیامبراکرم ، امام علی و امام حسین علیهماالسلام و حضرت زینب سلام الله علیها)، مرثیه (در واقعة کربلا و رثای امام حسین علیه السلام )، پند و اندرز، شکایت از روزگار، مفاهیم عاشقانه و عارفانه است . وی در سرودن مادّه تاریخ نیز مهارت داشته ، برخی از آنها با ذکر مناسبتشان در کتاب موادالتواریخ <ref> نخجوانی ، ص 399، 550 </ref> نقل شده است . وی قصیده ای دارد در مدح رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم با ردیف «محمد» به مطلعِ
«خیمه به عالَم چوزد جلال محمد/ گشت جهان روشن از جمال محمد»
که یادآور قصیدة [[سعدی]] است به مطلعِ
«ماه فرومانده از جمال محمد/ سرو نباشد به اعتدال محمد» <ref> سعدی ، ص 694. </ref> برخی اشعار او نیز به غزلیات [[حافظ]] شباهت دارد، از جمله غزلی به مطلع «دوش از آتشِ مِی چهره برافروخته بود/ شعله خویی که بسی خرمن دل سوخته بود» <ref> قس غزل حافظ با مطلعِ «دوش می آمد و رخساره برافروخته بود/ تا کجا باز دل غمزده ای سوخته بود»، ص 283 </ref>. دیوان پرتو را میرزا حسینخان انصاری ، متخلص به ثمر، گرد آورد و در انتهای آن اشعار خود را
بر آن افزود <ref> پرتو اصفهانی ، مقدمة فروغی ، ص 2 </ref>. این دیوان در 1305 در تهران با مقدمة محمدحسین فروغی ، همراه دیوان ثمراصفهانی ، در یک مجلد چاپ سنگی شده است . نسخه ای از این کتاب کمیاب ، در کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران موجود است .
پرتو به دستور فرهاد میرزا معتمدالدوله (1233ـ1305)، پسر عباس میرزا، در 1297 «قرآن مجید» را به خط نسخ نوشت که در کتابخانه و موزة ملی ملک (ش 4) موجود، و جزو نسخه های نفیس است . این قرآن تذهیب شده ، 229 برگ و هر برگِ آن 19 سطر دارد. نام پرتو در کتاب فهرستِ قرآنهای خطی کتابخانة سلطنتی (آتابای ، ص ط ) جزو کاتبان و مُذَهِّبان آمده است . در این کتابخانه ، قرآنی به خط وی برای ناصرالدین شاه (تاریخ کتابت : 1277) به خط نسخ موجود بوده <ref> بیانی ، ج 4، ص 1118 </ref> که آن را با 150 قرآن دیگر (از جمله قرآنی به خط پرتو که اکنون در کتابخانه و موزة ملک است ) به نام «گنجینة قرآن » در موزة ایران باستان به نمایش گذارده بوده اند و جلال الدین همائی آن را دیده بوده است <ref> ص 82. </ref>
وی علاوه بر قرآن کریم ، کتاب دعا و دیگر کتب را نیز برای بزرگان به خط خوش می نوشت و در این کار شهرت داشت <ref> رضاقلی هدایت ، ج 2، بخش 1، ص 173؛ </ref> <ref> دیوان بیگی ، همانجا</ref>، از جمله کتابت «دعای کمیل » به نسخ در 1266 در تهران <ref> بیانی ، ج 4، ص 1118ـ1119</ref> و قطعه ای به خط نسخ <ref> کتابت در 1205؛ </ref> <ref> برای آگاهی از دیگر آثار خوشنویسی او رجوع کنید به همان ، ج 4، ص 1072، 1118 </ref>.
در کتیبة بالای در ورودی مسجد صفا در اصفهان نیز ماده تاریخ بنای مسجد، سرودة پرتو و به خط خود او (نستعلیق ) نوشته شده است <ref> رفیعی مهرآبادی ، ص 711ـ712؛ </ref> <ref> هنرفر، ص 793 </ref>
==پانویس==

{{پانویس}}
{{شعر فارسی}}

==منبع ==
*[http://www.encyclopaediaislamica.com/ دانشنامه جهان اسلام]، "مدخل پرتواصفهانی" از سیاره مهین فر.

[[رده:شعرای پارسی گو]]
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن سیزدهم]]

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 ==منابع==
-* [http://www.encyclopaediaislamica.com/ دانشنامه جهان اسلام]، "مدخل پرتواصفهانی" از سیاره مهین فر.
+*  دانشنامه جهان اسلام، مدخل "پرتواصفهانی" از سیاره مهین فر.
 [[رده:شعرای پارسی گو]]
 [[رده:شعرای پارسی گوی قرن سیزدهم]]

پرتو اصفهانی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۲۲

Zamani: برداشتن لینک غیر فعال

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۵:۳۵

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} پَرتو اصفهانی ،...' ایجاد کرد