https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A9_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29وسیلة النجاة (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایشها2026-06-09T10:47:21Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=161874&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «كتاب '''«وسیلة النجاة»''' تألیف آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی (م، ۱۳۶۵ ق)، ش...» ایجاد کرد2026-06-09T07:09:45Z<p>صفحهای تازه حاوی «كتاب '''«وسیلة النجاة»''' تألیف آیتالله <a href="/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C" title="سید ابوالحسن اصفهانی">سید ابوالحسن اصفهانی</a> (م، ۱۳۶۵ ق)، ش...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>كتاب '''«وسیلة النجاة»''' تألیف آیتالله [[سید ابوالحسن اصفهانی]] (م، ۱۳۶۵ ق)، شامل یک دورهى [[فقه]] رسالهاى و [[فتوا|فتوایى]] از باب طهارت تا میراث است. این كتاب به دلیل اشتمال بر عمدهى [[ابواب فقه|ابواب فقهى]] مورد استقبال و توجه فقهاى متأخر بوده و برخى از آنان فتاواى خود را به صورت [[حاشیه]] بر آن نوشتهاند.<br />
{{مشخصات کتاب<br />
<br />
|عنوان=<br />
<br />
|تصویر=[[پرونده:وسيلة النجاة.jpg|240px|وسط]]<br />
<br />
|نویسنده=سید ابوالحسن اصفهانی<br />
<br />
|موضوع=فقه شيعه<br />
<br />
|زبان=عربی<br />
<br />
|تعداد جلد=۳<br />
<br />
|عنوان افزوده1=<br />
<br />
|افزوده1=<br />
<br />
|عنوان افزوده2=<br />
<br />
|افزوده2=<br />
<br />
|لینک=<br />
}} <br />
==مؤلف==<br />
آیتالله [[سید ابوالحسن اصفهانی]] (۱۲۸۴-۱۳۶۵ ق)، از مراجع و فقهای مجاهد [[شیعه]] در قرن ۱۴ قمری بود. او از شاگردان بزرگانی چون [[آخوند ملا محمد کاشانی |آخوند کاشانی]]، [[ابوالمعالی اصفهانی|ابوالمعالی کلباسی]]، [[جهانگیرخان قشقایی]]، [[میرزا حبیب الله رشتی]] و [[آخوند خراسانی]] بود.<br />
<br />
پس از وفات آیت الله [[میرزا محمدحسین نائینی]] و [[شیخ عبد الکریم حائری یزدی]] در ۱۳۵۵ ق. [[مرجعیت]] تقلید شیعیان در بخش عمده جهان [[تشیع]] در شخص سید ابوالحسن اصفهانی منحصر شد و تا ده سال بعد که زندگی را وداع کرد در این مقام باقی بود. آیتالله اصفهانی افزون بر اشتغالات علمی، از فعالیت سیاسی نیز به دور نبود و در برهههای حساس از تاریخ معاصر -از جمله در نهضت استقلال [[عراق]]- نقش مؤثری داشت.<br />
<br />
ایشان شمار بسیاری از مجتهدان بزرگ و محققان برجسته فقه و اصول را در دوران تدریس مستمر خود در حوزه [[نجف]] تربیت کرد، از جمله: [[سید محسن حکیم]]، [[سید محمدهادی میلانی]]، [[سید محمد حسن بجنوردی|سید محمدحسن بجنوردی]] و [[سید محمود شاهرودی]].<br />
<br />
برخی از آثار آیتالله اصفهانی عبارتند از: [[وسیلة النجاة (کتاب)|وسیلة النجاة]]، ذخیرة الصالحین، انیس المقلدین، مناسک حج، حاشیه بر [[تبصرة المتعلمین (کتاب)|تبصرة المتعلمین]]، حاشیه بر [[عروة الوثقی]]،...<br />
<br />
==معرفی کتاب==<br />
<br />
کتاب «وسیلة النجاة» [[فتوا|فتاوی]] و [[رساله]] عملیه آیتالله [[سید ابوالحسن اصفهانی]] و گسترش یافته رساله «ذخیرة الصالحین» ایشان است که شامل اکثر مسائل فقهی مورد نیاز مسلمانان آن عصر بود. <br />
<br />
این مرجع بزرگوار در مقدمه مینویسد: که [[حاشیه|حواشى]] متعدد بر رساله «ذخیرة الصالحین» زده بودم و استفتائات زیادی در فروع مختلف جواب داده و مراجعات بسیاری برای مسائل جدید داشتم و از من خواسته شده بود که یک رساله عملیه جامع ارائه کنم؛ به همین جهت مصمم شدم مجموعه آن استفتائات و حواشی را با «ذخیرة الصالحین» تلفیق کنم و این کتاب ماحصل آن تلاش هاست.<br />
<br />
==محتوای کتاب==<br />
ساختار کتاب «وسیلة النجاة» به مانند جوامع فقهی از باب طهارت شروع و به ابواب مختلف معاملات ختم میشود. هر باب دارای چند فصل و هر فصل دربرگیرنده چندین مسئله و فرع فقهی میباشد. <br />
<br />
محتوای کتاب با مقدمهای درباره [[احکام]] [[تقلید]] و [[اجتهاد]] شروع شده و در ادامه شرایط مجتهد و مرجع تقلید را ذکر میکند و به بررسی احکام فرعی آن میپردازد. سپس تک تک [[ابواب فقه|ابواب فقهی]] به طور جداگانه مطرح و احکام و شرایط آن به ترتیب زیر بیان میشود:<br />
<br />
کتاب الطهاره؛ در فصل اول آبها را به مطلق و مضاف و مطلق را به قلیل، جاری، آب چاه و آب باران تقسیم و احکام و شرایط استفاده از هر کدام را ذکر میکند.<br />
در فصل بعد احکام تخلی و نحوه [[طهارت]] بعد از آن و حکم آبی که بعد از استنجاء به زمین میریزد و نحوه استبراء کردن از نجاست را بیان کرده است. در این کتاب احکام و شرایط [[وضو]]، موارد آن و آثار شرعی داشتن وضو، احکام وضوی جبیره و همچنین احکام و شرایط غسل و انواع آن بیان میشود و در ضمن آن فروعات متعددی برای جنابت و شخصی که جنب شده و حیاضت و خانمی که حیض شده و استحاضه و خانمی که دچار این پدیده شده و خونی که مادران پس از تولد فرزندشان مشاهده میکنند ارائه میگردد. در ادامه این فصل اعمال مربوط به میت، غسلها، کفن و دفن و [[نماز میت]] و احکام و شرایط [[تیمم]] آمده است. <br />
<br />
کتاب الصلاة؛ در آغاز این باب مقدمات [[نماز]] اعم از: احکام نمازهای واجب و زمان آنها، [[قبله]]، پوشش بدن، مکان نمازگزار، [[اذان]] و [[اقامه]] ذکر شده و پس از آن افعال و واجبات نماز مشتمل بر: نیت، تکبیرة الاحرام، قیام، قرائت، رکوع و سجود، تشهد و سلام، ترتیب و موالات در کارهای نماز به همراه فروعات متعددی که برای هر کدام متصور است بیان میشود. پس از آن مبطلات نماز، شکیات و احکام خلل و نواقص نماز، نماز قضا، نماز استیجاری، نماز مسافر، [[نماز جماعت]] به همراه احکام و شرایط هر کدام ارائه شده است.<br />
<br />
کتاب الصوم؛ این باب با واجبات [[روزه]] شروع میشود و در آن احکام نیت، هر آنچه که باید از آن در هنگام روزه دوری کرد، ثابت شدن هلال ماه [[رمضان]] و [[شوال]]، قضای روزه، اقسام روزه و کفاره روزه آمده است. در پایان احکام و شرایط [[اعتکاف]] مورد بحث قرار گرفته است.<br />
<br />
کتاب الزکاه؛ مؤلف در ابتدای این مبحث اهمیت زکات را مورد توجه قرار میدهد و پس از آن کسانی را که باید زکات بدهند نام میبرد و شرایطشان را ذکر میکند و همچنین اموالی را که زکات به آنها تعلق میگیرد به همراه نصابشان و اصنافی که نیازمند زکات هستند برمی شمارد و فروعات همه را ذکر میکند. او در پایان مسئله زکات فطره را به عنوان صدقهای که بدنها را سالم میکند مورد بحث قرار میدهد.<br />
<br />
کتاب الخمس؛ در پایان جلد اول احکام و شرایط اموالی که [[خمس]] به آنها تعلق میگیرد و افراد و اصنافی که مستحق گرفتن این مالیات اسلامی هستند و نحوه تقسیم و گرفتن آن را بیان میکند و به همین مناسبت مسائل مربوط به انفال را نیز مطرح مینماید. <br />
<br />
کتاب المکاسب و المتاجر؛ این عنوان یک تیتر کلی برای مباحث مربوط به کسب و کار و راههای درآمدزایی است که ذیل آن شرایط کلی معاملات ذکر میشود و در آن احکام و شرایط تجارتهای حرام مانند خرید و فروش اعیان نجسه و آلات لهو و اجرت گرفتن برای کارهایی مانند تصویرگری، غنا خواندن، سحر و جادو کردن و همچنین مستحبات و مکروهات تجارت و اهمیت دانستن احکام شرعی مکاسب آمده است. در ادامه تک تک ابواب مربوط به کسب و کار را ذکر میکند و احکام و شرایط هر کدام را به طور مفصل بیان مینماید؛ مانند: کتاب البیع که در آن شروط متعاقدین و عوضین، شروط عقد بیع، خیارات و مواردی که بایع یا مشتری اجازه فسخ معامله را دارند، |بیع صرف و سلف، بیع حیوان، بیع میوه، درختان و مزارع و مبحث ربا مورد بحث قرار میگیرد.<br />
<br />
کتاب الشفعه، کتاب الصلح، کتاب الاجارة، کتاب الجعالة، کتاب العاریة، کتاب الودیعة، کتاب المضاربة، کتاب الشرکة، کتاب المزارعة، کتاب المساقاة، کتاب الدین و القرض، کتاب الاقرار، کتاب الهبة، کتاب الوقف و الحبس و الصدقة، کتاب الوصیة، عناوین بحثهایی است که در جلد دوم به احکام و شرایط آنها پرداخته شده و فروع متعددی برای هر کدام بیان گردیده است.<br />
<br />
در جلد سوم ابتدا مسائل [[نذر]] و قسم و عهد آمده پس از آن کفارات و انواع آن و در ادمه احکام صید و ذباحه (ذبح شرعی حیوان) و خوردنیها و نوشیدنیها ذکر شده است.<br />
پس از آن سه کتاب کوچک دیگر مربوط به اموال یعنی کتاب الغضب، کتاب احیاء الموات و کتاب اللقطة آمده است. در ادامه مسائل مربوط به خانواده، احکام و شرایط [[ازدواج]] و اقسام و آداب آن، احکام و شرایط و اقسام [[طلاق]]، طلاق خلع و مبارات و ظهار و ایلاء و لعان به طور مفصل مورد بحث قرار گرفته و در پایان مباحث مربوط به میراث و موجبات [[ارث]] و موانع آن و شرایط میراث خواران ذکر شده است.<br />
<br />
==شروح و حواشی کتاب==<br />
پس از نوشته شدن «وسیلة النجاة»، به سبب [[مرجعیت]] عام و جایگاه رفیع نویسنده و نیز به دلیل اشتمال بر عمده [[ابواب فقه|ابواب فقهی]] مورد استقبال گسترده [[فقها]] و مجتهدین [[شیعه]] قرار گرفته، و شروح و حواشی و تعالیق فراوانى بر آن نوشته شد، که از جمله آنها، حاشیه و تعلیقه آیتالله [[سید محمدرضا موسوی گلپایگانی]] و [[حاشیه]] آیتالله [[محمد تقی بهجت|محمدتقی بهجت]] می باشد. <br />
<br />
از معروفترین این آثار، تعلیقه [[امام خمینى]] بر آن است كه حدودا ۲۰۶۵ حاشیه بوده و تقریبا بر تمامى فتاواى ذكرشده، حاشیهاى زده شده است. پس از رحلت [[آیت الله بروجردی]]، امام خمینى در پاسخ به درخواست جمعى از علما مبنى بر نوشتن [[رساله]] عملیه، نظرات فقهى خود را در حاشیهى «وسیلة النجاة» مرقوم نمودند. چندین سال بعد در زمانى كه ایشان به عنوان تبعید در [[تركیه]] به سر مىبردند كتاب «[[تحریر الوسیله (کتاب)|تحریر الوسیله]]» را بر اساس همین حواشى نگاشتند.<br />
<br />
همچنین کتاب «وسیلة النجاة»، به زبان فارسی و اردو ترجمه شده که ترجمه فارسی آن «صراط النجاة» و ترجمه اردوئی آن «طریق النجاة» میباشد.<br />
<br />
==منابع== <br />
*[[نرم افزار جامع فقه اهلبیت (علیهم السلام) ۲|نرم افزار جامع فقه اهل البیت]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.<br />
[[رده:منابع فقهی]][[رده:منابع فقه شیعه]]<br />
[[رده:کتابهای فقهی]]</div>مهدی موسوی