Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-11T13:40:58Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

صفحهٔ تازه

'''واقعه هجوم به خانه حضرت فاطمه(س)''' رویدادی است که گزارش‌های کهن تاریخی آن را در سال ۱۱ ق و در روزهای آغازین پس از [[رحلت پیامبر اسلام]] دانسته‌اند. بر پایهٔ این گزارش‌ها، پس از [[واقعه سقیفه بنی ساعده]] و بیعت با [[ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب]] و گروهی از همراهانش برای گرفتن [[بیعت]] از [[امام علی علیه السلام]] به خانهٔ [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها]] در [[مدینه]] رفتند. در این گزارش‌ها از تهدید به آتش زدن خانه و در برخی نقل‌ها از ضرب و جرح دختر پیامبر صلی الله علیه وآله سخن رفته است. اصل رویداد و جزئیات آن اختلافی است و منابع شیعه و اهل سنت آن را یکسان نقل نکرده‌اند.

==زمینه==

پس از رحلت پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله در سال ۱۱ ق، گروهی از [[انصار]] در سقیفهٔ بنی‌ساعده گرد آمدند و [[سعد بن عباده]] را برای خلافت پیشنهاد کردند. در همان روز، گروهی از [[مهاجرین]] با ابوبکر بیعت کردند. امام علی علیه السلام که به تجهیز پیکر پیامبر مشغول بود، در سقیفه حاضر نبود و [[بنی هاشم]] و شماری از مهاجران در خانهٔ حضرت فاطمه سلام الله علیها گرد آمده بودند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳، حوادث سال ۱۱ ق.</ref>

بر پایهٔ [[تاریخ طبری (کتاب)|تاریخ طبری]]، عمر بن خطاب به خانهٔ امام علی علیه السلام رفت، در حالی که [[طلحة بن عبیدالله|طلحه]]، [[زبیر بن عوام|زبیر]] و گروهی از مهاجران در آن بودند. بلاذری نیز گزارش کرده است که ابوبکر پی امام علی علیه السلام فرستاد تا بیعت کند و چون امام علی علیه السلام نپذیرفت، عمر با شعلهٔ آتش به در خانه آمد.<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۳.</ref>

==گزارش منابع==

گزارش‌های کهن این رویداد دو خط روایی متفاوت دارند. در منابع اهل سنت بیشتر بر تهدید و درخواست بیعت تأکید شده است: طبری نوشته است که عمر گفت: «وَاللَّهِ لَأُحْرِقَنَّ عَلَيْكُمْ أَوْ لَتَخْرُجُنَّ إِلَى الْبَيْعَةِ»؛ «به خدا سوگند، خانه را بر شما آتش می‌زنم یا بیرون بیایید و بیعت کنید»؛ در ادامه، زبیر با شمشیر بیرون آمد و خلع سلاح شد. بلاذری نیز پرسش حضرت فاطمه سلام الله علیها از عمر و پاسخ او را نقل کرده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱.</ref>

منابع شیعی جزئیات بیشتری دارند. [[کتاب سلیم بن قیس]] گزارش می‌کند که حضرت فاطمه سلام الله علیها در آستانهٔ در خانه میان مهاجمان و امام علی علیه السلام ایستاد و قنفذ «فَضَرَبَهَا بِالسَّوْطِ»؛ «او را با تازیانه زد»؛ بر بازویش از آن ضربت نشانه‌ای چون بازوبند ماند. در ادامه، ریسمان به گردن امام علی علیه السلام انداختند و او را نزد ابوبکر بردند.<ref>سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ج۱.</ref> کتاب [[الاحتجاج (کتاب)|الإحتجاج]]، اثر [[شیخ طبرسی]]، نیز گزارش کرده است که ابوبکر به قنفذ دستور داد او را بزند و در اثر هجوم، ضلعی از پهلوی او شکست و فرزندش سقط شد.<ref>طبرسی، الإحتجاج، ج۱.</ref>

==متن و ترجمهٔ گزارش==

متن گزارش بلاذری، که در بخش پیشین به آن اشاره شد، چنین است:

'''گزارش بلاذری'''

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">«أَنَّ أَبَا بَكْرٍ أَرْسَلَ إِلَى عَلِيٍّ يَرِيدُ الْبَيْعَةَ، فَلَمْ يُبَايِعْ، فَجَاءَ عُمَرُ وَمَعَهُ قَبَسٌ، فَتَلَقَّتْهُ فَاطِمَةُ عَلَى الْبَابِ فَقَالَتْ: يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، أَتُرَاكَ مُحَرِّقًا عَلَيَّ بَابِي؟ قَالَ: نَعَمْ، وَذَلِكَ أَقْوَى فِيمَا جَاءَ بِهِ أَبُوكِ.»</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">ابوبکر پی علی علیه السلام فرستاد تا بیعت کند؛ او بیعت نکرد. عمر با پارهٔ آتش آمد. فاطمه سلام الله علیها بر در خانه با او روبه‌رو شد و گفت: «ای پسر خطاب، آیا می‌پنداری درِ خانهٔ مرا آتش می‌زنی؟» گفت: «آری؛ و این کار آنچه را پدرت آورده است، استوارتر می‌کند.»</div>
</div>
</div>
<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱.</ref>

==جزئیات اختلافی==

دربارهٔ جزئیات این رویداد، گزارش‌ها یکسان نیستند. طبری و بلاذری از تهدید آتش و آوردن شعله سخن گفته‌اند، اما از آتش گرفتن در یا آسیب جسمی به حضرت فاطمه سلام الله علیها چیزی نگفته‌اند. در مقابل، کتاب سلیم بن قیس و الإحتجاج از ضرب سخن گفته‌اند و الإحتجاج سقط فرزند را نیز به دستور ابوبکر نسبت داده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱؛ طبرسی، الإحتجاج، ج۱.</ref>

کتاب سلیم بن قیس، که کهن‌تر است، در گزارش خود از سقط سخنی نگفته و این جزئیات در صحیح بخاری و صحیح مسلم نیز نیامده است؛ از این‌رو باید با توجه به سند آن‌ها سنجیده شود. شمار همراهان عمر و چگونگی ورود مهاجمان به خانه نیز در گزارش‌ها یکسان نیست.<ref>سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ج۱؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱.</ref>

==پیامدها==

بر پایهٔ گزارش الإحتجاج، حضرت فاطمه سلام الله علیها پس از این رویداد بستری شد و تا پایان زندگی از بیماری رنج برد. در حدیثی که [[عایشه]] نقل کرده، آن حضرت از ابوبکر خشم گرفت و تا وفات با او سخن نگفت. این خشم در گزارش بخاری با ماجرای [[ماجرای فدک|فدک]] پیوند دارد و در منابع شیعی، در کنار این رویداد، نشانهٔ مظلومیت حضرت فاطمه سلام الله علیها شمرده می‌شود.<ref>طبرسی، الإحتجاج، ج۱؛ بخاری، صحیح، کتاب المغازی؛ مسلم، صحیح، کتاب الجهاد؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۳.</ref>

دربارهٔ مدت زندگی او پس از پیامبر صلی الله علیه وآله اختلاف است؛ [[شیخ کلینی]] به نقل از امام صادق علیه السلام ۷۵ روز و صحیح بخاری شش ماه آورده است. به گزارش منابع، او وصیت کرده بود شبانه دفن شود و امام علی علیه السلام پیکرش را شبانه به خاک سپرد.<ref>کلینی، الکافی، ج۱؛ بخاری، صحیح، کتاب المغازی؛ مفید، الإرشاد، ج۱.</ref>

==ارزیابی==

قرآن کریم در آیه‌ای عمومی، آزار رساندن به خدا و رسولش را نکوهیده است: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا»}}؛ «بی‌گمان کسانی که خدا و رسولش را می‌آزارند، خداوند در دنیا و آخرت آنان را لعنت کرده و عذابی خوارکننده برایشان آماده کرده است».<ref>قرآن کریم، سورهٔ احزاب، آیهٔ ۵۷.</ref>

پیامبر صلی الله علیه وآله نیز دربارهٔ دخترش فرموده است: {{متن حدیث|«فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي»}}؛ «فاطمه پارهٔ تن من است؛ هر که او را به خشم آورد، مرا به خشم آورده است». شیعیان با تکیه بر این دو متن، آن را از مصائب بزرگ [[اهل البیت]] علیهم السلام می‌شمارند و در آیین‌های [[ایام فاطمیه]] یاد می‌کنند.<ref>بخاری، صحیح، کتاب فضائل الصحابة، باب مناقب فاطمة؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۳.</ref>

بسیاری از عالمان اهل سنت، آنچه در منابع آمده را در حد تهدید برای گرفتن بیعت دانسته‌اند و گزارش ضرب و سقط را نپذیرفته‌اند؛ برخی نیز سند آن را به سبب ارسال و ضعف راویان ناکافی شمرده‌اند. پژوهشگران شیعه با تکیه بر تعدد منابع، اصل هجوم و آزار حضرت فاطمه سلام الله علیها را ثابت می‌دانند و آن را در کنار فدک و [[خطبه فدکیه]] از دلایل مظلومیت اهل بیت علیهم السلام می‌شمارند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱؛ مفید، الإرشاد، ج۱؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۳.</ref>

اختلاف منابع در جزئیات، این رویداد را به یکی از بحث‌انگیزترین موضوعات تاریخ صدر اسلام تبدیل کرده است؛ با این حال، تهدید به آتش زدن خانه و گزارش هتک حرمت آن، هستهٔ مشترک روایت‌ها است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱؛ سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ج۱.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن کریم.
* بخاری، محمد؛ صحیح البخاری، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۱ق.
* بلاذری، احمد؛ انساب الاشراف، تحقیق محمدباقر محمودی، بیروت: مؤسسة الأعلمی، ۱۳۹۴ق؛ ج۱.
* سلیم بن قیس؛ کتاب سلیم بن قیس، تحقیق محمدباقر انصاری زنجانی، قم: دلیل ما، ۱۴۲۲ق؛ ج۱.
* طبرسی، احمد بن علی؛ الإحتجاج، مشهد: نشر مرتضی، ۱۴۰۳ق؛ ج۱.
* طبری، محمد؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ ج۳.
* کلینی، محمد؛ الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق؛ ج۱.
* مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۳.
* مسلم بن حجاج؛ صحیح مسلم، بیروت: دار الفکر، بی‌تا.
* مفید، محمد؛ الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: مؤسسة آل البیت، ۱۴۱۳ق؛ ج۱.

[[رده:حضرت فاطمه سلام الله علیها]]
[[رده:خلفای نخستین]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
[[رده:امام علی علیه السلام]]

واقعه هجوم به خانه حضرت فاطمه(س) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه