واسط - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۳

2025-08-09T14:33:16Z

مهدی موسوی در ‏۶ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۰۶

2019-03-06T10:06:59Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۳ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۲۸

2013-03-13T11:28:32Z

Saeed zamani: ایجاد

2013-03-13T10:23:17Z

ایجاد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}
{{بخشی از یک کتاب}}
اين شهر را حجاج بن يوسف ثقفى والى معروف عراق در زمان خليفه اموى عبد الملك بن مروان به سال 84 هجرى قمرى ساخت. «2» اين شهر در دو طرف رود دجله قرار داشت و پلى كه از قايقها تعبيه شده بود، آن دو قسمت را به هم متصل مى‌كرد.

در هر قسمت مسجد جامعى بود. ابن خرداذبه ضمن توضيح راههاى عراق نام واسط را مكررا آورده و در وصف آن مى‌نويسد: واردات واسط سى هزار درهم است. «3» يعقوبى در اواخر قرن سوم هجرى در وصف واسط مى‌نويسد: دو شهر است بر دو سوى دجله، قسمت قديمى شهر در سمت مشرق دجله است و شهرى هم حجاج در طرف غربى دجله بنا كرد ... حجاج كاخ خود و نيز قبه خضراء، كه آن را «خضراء واسط» مى‌گفتند، و مسجد جامع را در سمت غربى شهر بنا كرد. علت آنكه اين شهر را واسط گفته‌اند اين است كه فاصله آن با چهار شهر بصره، كوفه، اهواز و بغداد پنجاه فرسخ است. خراج شهر واسط جزء خراج طسوجهاى سواد است و ساكنان آن مردمى مخلوط از عجم و عرب مى‌باشند. در واسط فرشهايى كه به ارمنى معروف است بافته مى‌شود «4». به نوشته اصطخرى قلعه (حصن) حجاج در واسط است و در سمت غربى دجله قرار دارد، [اين سمت‌] اندك كشتزارى دارد. شهر واسط آبادان و پرنعمت و هواى آن از هواى بصره بهتر است، روستايى پيوسته و آباد دارد. «5» مقدسى ضمن تأييد گفته جغرافيادانهاى قبل از خود مى‌نويسد: جامع حجاج و گنبد آن در كرانه غربى رود دجله و در سمت بازارهاست، دور از شهر مسجد ديگرى است كه گفته‌اند، نقشه آن را حجاج طرح كرده است. واسط
__________________________________________________
(2). فتوح البلدان؛ ص 410.
(3). المسالك و الممالك؛ ص 33 و 44.
(4). البلدان؛ ص 101 و معجم البلدان؛ ج 5، ص 347.
(5). مسالك و ممالك؛ ص 83 و صورة الارض؛ جزء اوّل، ص 214.
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى، ج‌1، ص: 278
حومه‌اى گسترده و بازارهايى خوب دارد. مردمى خوش‌زبان و فقيه، قارى، بازرگان و ثروتمند دارد. «1» ياقوت درباره حدود واسط مى‌نويسد: نخستين نواحى واسط از جانب شرقى دجله فم الصّلح و در جانب غربى زرفاميه و پايان نواحى واسط از ناحيه جنوب بطايح است. پهناى واسط در خيثميه متصل به نواحى باروسما و در جانب شرقى تا نزديك نواحى طيب است. ياقوت اضافه مى‌كند كه حجاج در سال 84 هجرى قمرى ساختن واسط را آغاز كرد و پس از دو سال كوشش از بناى شهر فارغ شد. همچنين ياقوت از قول گروهى روايت مى‌كند كه وقتى حجاج از جنگها آسوده و در كوفه ساكن شد به يكى از معتمدان خود گفت كه سرزمينى مرتفع در كنار رود دجله بيابد تا در آنجا شهرى بنا كند. او پس از جستجو محل واسط را يافت و آنجا را براى حجاج وصف كرد، حجاج به بناى شهر اقدام كرد ... او مصالح مسجد خود را از كليساى ماسرجيس و زندورد و دوقره آورد و براى ساختمان كاخ، مسجد جامع و باروى آن و خندق اطرافش 40 ميليون درهم خرج كرد. ياقوت مى‌گويد: من واسط را به دفعات مكرر ديدم. شهرى بزرگ بود با باغها و دهكده‌هاى بسيار و كالاهاى ارزان. «2» به نوشته حمد الله مستوفى هواى واسط به عفونت مايل است. حقوق ديوانى آن به تمغا مقرر و چهل و چهار تومان و هشت هزار و پانصد دينار است. «3» ابن بطوطه كه در قرن هشتم به عراق آمده در وصف واسط مى‌نويسد: شهرى است زيبا با باغهاى فراوان و درختان بسيار ... مردم واسط از بهترين مردمان عراق، بلكه به‌طور مطلق بهترين مردمان آن نواحى‌اند، اغلب آنان قرآن را حفظ هستند. واسط مدرسه بزرگى دارد كه حدود سيصد منزل در آن است و مسافرين و بيگانگان براى فراگرفتن درس قرآن در آن مدرسه مسكن مى‌كنند. «4» خرابه‌هاى شهر واسط منطقه وسيعى است كه در امتداد دو جانب بستر قديم دجله، كه امروز به دجيله معروف است، واقع شده و اداره باستانشناسى عراق از سال 1936 تا 1942 ميلادى در اين خرابه به كاوش پرداخته و در جانب غربى شهر ويرانه، آثار مسجد حجاج و قصر او را
__________________________________________________
(1). احسن التقاسيم؛ بخش 1، ص 164، 179.
(2). معجم البلدان؛ ج 5، ص 348 به بعد.
(3). نزهة القلوب؛ ص 47.
(4). سفرنامه ابن بطوطه؛ ج 1، ص 192.
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى، ج‌1، ص: 279
كه گنبد سبز آن از فم الصّلح ديده مى‌شد، پيدا كرده است. «1»

__________________________________________________
(1). سرزمينهاى خلافت شرقى (در پاورقى)؛ ص 43 و 44.

==منابع==
حسین قره چانلو، جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى، سمت، تهران، 1380، ج‌1، ص 277 تا 279.

[[رده:شهرهای تاریخی از بین رفته]]
[[رده:اماکن عراق]]
[[رده:جغرافیای تاریخی بین النهرین]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۳۳
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{بخشی از یک کتاب}}	+	{{بخشی از یک کتاب\|کتاب=جغرافیاى تاریخى کشورهاى اسلامى\|نویسنده=حسین قره چانلو}}
−
	اين شهر را [[حجاج بن یوسف\|حجاج بن يوسف]] ثقفى والى معروف [[عراق]] در زمان خليفه اموى [[عبدالملک بن مروان\|عبدالملك بن مروان]] به سال 84 هجرى قمرى ساخت.<ref> فتوح البلدان؛ ص 410.</ref> اين شهر در دو طرف رود [[دجله]] قرار داشت و پلى كه از قايق ها تعبيه شده بود، آن دو قسمت را به هم متصل مى‌كرد.		اين شهر را [[حجاج بن یوسف\|حجاج بن يوسف]] ثقفى والى معروف [[عراق]] در زمان خليفه اموى [[عبدالملک بن مروان\|عبدالملك بن مروان]] به سال 84 هجرى قمرى ساخت.<ref> فتوح البلدان؛ ص 410.</ref> اين شهر در دو طرف رود [[دجله]] قرار داشت و پلى كه از قايق ها تعبيه شده بود، آن دو قسمت را به هم متصل مى‌كرد.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{بخشی از یک کتاب}}
-اين شهر را حجاج بن يوسف ثقفى والى معروف [[عراق]] در زمان خليفه اموى عبدالملك بن مروان به سال 84 هجرى قمرى ساخت.<ref> فتوح البلدان؛ ص 410.</ref> اين شهر در دو طرف رود دجله قرار داشت و پلى كه از قايق ها تعبيه شده بود، آن دو قسمت را به هم متصل مى‌كرد.
+اين شهر را [[حجاج بن یوسف|حجاج بن يوسف]] ثقفى والى معروف [[عراق]] در زمان خليفه اموى [[عبدالملک بن مروان|عبدالملك بن مروان]] به سال 84 هجرى قمرى ساخت.<ref> فتوح البلدان؛ ص 410.</ref> اين شهر در دو طرف رود [[دجله]] قرار داشت و پلى كه از قايق ها تعبيه شده بود، آن دو قسمت را به هم متصل مى‌كرد.
 در هر قسمت مسجد جامعى بود. ابن خرداذبه ضمن توضيح راههاى عراق نام واسط را مكرراً آورده و در وصف آن مى‌نويسد: واردات واسط سى هزار درهم است.<ref>المسالك والممالك؛ ص 33 و 44.</ref>
@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 يعقوبى در اواخر قرن سوم هجرى در وصف واسط مى‌نويسد: دو شهر است بر دو سوى دجله، قسمت قديمى شهر در سمت مشرق دجله است و شهرى هم حجاج در طرف غربى دجله بنا كرد... حجاج كاخ خود و نيز قبه خضراء كه آن را «خضراء واسط» مى‌گفتند و مسجد جامع را در سمت غربى شهر بنا كرد.
-علت آن كه اين شهر را واسط گفته‌اند اين است كه فاصله آن با چهار شهر بصره، كوفه، اهواز و [[بغداد]] پنجاه فرسخ است. خراج شهر واسط جزء خراج طسوجهاى سواد است و ساكنان آن مردمى مخلوط از عجم و عرب مى‌باشند. در واسط فرش هايى كه به ارمنى معروف است بافته مى‌شود.<ref>البلدان؛ ص 101 و معجم البلدان؛ ج5، ص347.</ref>
+علت آن كه اين شهر را واسط گفته‌اند اين است كه فاصله آن با چهار شهر [[بصره]]، [[کوفه|كوفه]]، [[اهواز]] و [[بغداد]] پنجاه فرسخ است. خراج شهر واسط جزء خراج طسوجهاى سواد است و ساكنان آن مردمى مخلوط از عجم و عرب مى‌باشند. در واسط فرش هايى كه به ارمنى معروف است بافته مى‌شود.<ref>البلدان؛ ص 101 و معجم البلدان؛ ج5، ص347.</ref>
 به نوشته اصطخرى قلعه (حصن) حجاج در واسط است و در سمت غربى دجله قرار دارد، [اين سمت‌] اندك كشتزارى دارد. شهر واسط آبادان و پرنعمت و هواى آن از هواى بصره بهتر است، روستايى پيوسته و آباد دارد.<ref>مسالك و ممالك؛ ص 83 و صورة الارض؛ جزء اوّل، ص 214.</ref>
-مقدسى ضمن تأييد گفته جغرافيادان هاى قبل از خود مى‌نويسد: جامع حجاج و گنبد آن در كرانه غربى رود دجله و در سمت بازارهاست، دور از شهر مسجد ديگرى است كه گفته‌اند، نقشه آن را حجاج طرح كرده است. واسط حومه‌اى گسترده و بازارهايى خوب دارد. مردمى خوش‌زبان و فقيه، قارى، بازرگان و ثروتمند دارد.<ref>احسن التقاسيم؛ بخش 1، ص 164، 179.</ref>
+مقدسى ضمن تأييد گفته جغرافيدان هاى قبل از خود مى‌نويسد: جامع حجاج و گنبد آن در كرانه غربى رود دجله و در سمت بازارهاست، دور از شهر مسجد ديگرى است كه گفته‌اند، نقشه آن را حجاج طرح كرده است. واسط حومه‌اى گسترده و بازارهايى خوب دارد. مردمى خوش‌زبان و فقيه، قارى، بازرگان و ثروتمند دارد.<ref>احسن التقاسيم؛ بخش 1، ص 164، 179.</ref>
 ياقوت درباره حدود واسط مى‌نويسد: نخستين نواحى واسط از جانب شرقى دجله فم الصّلح و در جانب غربى زرفاميه و پايان نواحى واسط از ناحيه جنوب بطايح است. پهناى واسط در خيثميه متصل به نواحى باروسما و در جانب شرقى تا نزديك نواحى طيب است. ياقوت اضافه مى‌كند كه حجاج در سال 84 هجرى قمرى ساختن واسط را آغاز كرد و پس از دو سال كوشش از بناى شهر فارغ شد. همچنين ياقوت از قول گروهى روايت مى‌كند كه وقتى حجاج از جنگها آسوده و در كوفه ساكن شد به يكى از معتمدان خود گفت كه سرزمينى مرتفع در كنار رود دجله بيابد تا در آنجا شهرى بنا كند.
@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 ياقوت مى‌گويد: من واسط را به دفعات مكرر ديدم. شهرى بزرگ بود با باغ ها و دهكده‌هاى بسيار و كالاهاى ارزان.<ref>معجم البلدان؛ ج5، ص348 به بعد.</ref> به نوشته حمدالله مستوفى هواى واسط به عفونت مايل است. حقوق ديوانى آن به تمغا مقرر و چهل و چهار تومان و هشت هزار و پانصد دينار است.<ref>نزهة القلوب؛ ص 47.</ref>
-ابن بطوطه كه در قرن هشتم به [[عراق]] آمده در وصف واسط مى‌نويسد: شهرى است زيبا با باغ هاى فراوان و درختان بسيار... مردم واسط از بهترين مردمان عراق، بلكه به‌طور مطلق بهترين مردمان آن نواحى‌اند، اغلب آنان قرآن را حفظ هستند. واسط مدرسه بزرگى دارد كه حدود سيصد منزل در آن است و مسافرين و بيگانگان براى فراگرفتن درس [[قرآن]] در آن مدرسه مسكن مى‌كنند.<ref>سفرنامه ابن بطوطه؛ ج1، ص192.</ref>
+[[ابن بطوطه]] كه در قرن هشتم به [[عراق]] آمده در وصف واسط مى‌نويسد: شهرى است زيبا با باغ هاى فراوان و درختان بسيار... مردم واسط از بهترين مردمان عراق، بلكه به‌طور مطلق بهترين مردمان آن نواحى‌اند، اغلب آنان [[قرآن]] را حفظ هستند. واسط مدرسه بزرگى دارد كه حدود سيصد منزل در آن است و مسافرين و بيگانگان براى فراگرفتن درس قرآن در آن مدرسه مسكن مى‌كنند.<ref>سفرنامه ابن بطوطه؛ ج1، ص192.</ref>
 خرابه‌هاى شهر واسط منطقه وسيعى است كه در امتداد دو جانب بستر قديم دجله كه امروز به دجيله معروف است، واقع شده و اداره باستانشناسى عراق از سال 1936 تا 1942 ميلادى در اين خرابه به كاوش پرداخته و در جانب غربى شهر ويرانه، آثار مسجد حجاج و قصر او را كه گنبد سبز آن از فم الصّلح ديده مى‌شد، پيدا كرده است.<ref>سرزمين هاى خلافت شرقى (در پاورقى)؛ ص 43 و 44.</ref>