https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85_%D8%A8%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85 2026-11-11T22:57:29Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85_%D8%A8%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85&diff=170561&oldid=prev 2026-11-11T17:55:16Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: هشام بن سالم</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{شناسنامه شخصیت<br /> |نام کامل = هشام بن سالم جوالیقی<br /> |تصویر =<br /> |زادروز = نامعلوم<br /> |زادگاه = جوزجان ([[خراسان]])<br /> |وفات = نامعلوم<br /> |مدفن = نامعلوم<br /> |آثار = کتاب الحج، کتاب التفسیر، کتاب المعراج<br /> |عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای<br /> |توضیحات = از راویان و متکلمان شیعه در سدهٔ دوم هجری، از اصحاب [[امام صادق علیه السلام]] و [[امام کاظم علیه السلام]] که رجالیان او را «ثقه ثقه» دانسته‌اند<br /> }}<br /> <br /> '''هشام بن سالم جوالیقی'''، از راویان و متکلمان شیعه در سدهٔ دوم هجری و از اصحاب [[امام صادق علیه السلام]] و [[امام کاظم علیه السلام]] بود.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; او از اسیران جوزجان در [[خراسان]] بود و در [[کوفه]] به بحث‌های [[کلام|کلامی]] اشتغال داشت.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; رجالیان شیعه او را «ثقة ثقة» (بسیار مورد اعتماد) دانسته‌اند.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و نسب ==<br /> نجاشی او را «هشام بن سالم الجواليقي، مولای بشر بن مروان، ابوالحکم» خوانده و نوشته است که او از اسیران جوزجان بود.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; نسبت «جوالیقی» او به همین لقب مشهورش بازمی‌گردد.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; از تاریخ تولد و وفات او گزارشی در دست نیست.<br /> <br /> == جایگاه رجالی و آثار ==<br /> نجاشی او را در شمار راویان امام صادق و امام کاظم علیهما السلام آورده و تصریح کرده است: «كَانَ مِنْ سَبْيِ الْجَوْزَجَانِ، رَوَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِي الْحَسَنِ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ، ثِقَةٌ ثِقَةٌ»؛ «او از اسیران جوزجان بود، از امام صادق و امام کاظم علیهما السلام روایت کرد و بسیار مورد اعتماد است.»&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; به گفتهٔ نجاشی، او کتاب‌هایی داشت که جماعتی آن‌ها را روایت کرده‌اند: [[حج|کتاب الحج]]، [[تفسیر|کتاب التفسیر]] و کتاب المعراج.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == در محافل کلامی ==<br /> هشام بن سالم از چهره‌های بحث‌های کلامی کوفه بود. رجال کشی گزارشی آورده است که در آن، [[هشام بن حکم]] از او می‌پرسد: «آیا امام علیه السلام با عبدالرحمن بن حجاج پیام فرستاد که این روزها از سخن گفتن [در کلام] خودداری کن و نیز به هشام بن سالم؟» هشام پاسخ می‌دهد که عبدالرحمن پیام را آورد و او سکوت کرد.&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۴۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در ادامهٔ گزارش آمده است که خلیفهٔ عباسی، مهدی، کتابی از مقالات مردم گرد آورده بود و در آن، «مقالهٔ جوالیقیه» — یعنی هشام بن سالم — نیز آمده بود.&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۴۷.&lt;/ref&gt; این گزارش نشان می‌دهد که دیدگاه‌های او در محافل رسمی آن دوره شناخته‌شده و بحث‌برانگیز بوده است.<br /> <br /> == مناظره با هشام بن حکم ==<br /> کشی گزارش می‌کند که هشام بن سالم، [[هشام بن حکم]]، جمیل بن دراج، عبدالرحمن بن حجاج، محمد بن حمران، سعید بن غزوان و حدود پانزده تن از یاران [[امامیه]] گرد آمدند و از هشام بن حکم خواستند با هشام بن سالم در باب [[توحید]] و صفات خدا و موضوعات دیگر مناظره کند تا معلوم شود کدام‌یک دلیل قوی‌تری دارد.&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۶۴.&lt;/ref&gt; آن دو در حضور محمد بن ابی‌عمیر و محمد بن هشام با یکدیگر سخن گفتند.&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۶۴.&lt;/ref&gt; در پی این مناظره، عبدالرحمن بن حجاج به هشام بن حکم گفت: «به خدا سوگند به خدای بزرگ کفر ورزیدی و در او الحاد کردی.»&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۶۴.&lt;/ref&gt; این گزارش نشان می‌دهد که بحث‌های کلامی در محافل شیعهٔ کوفه تا چه اندازه جدی و پرشور بوده است.<br /> <br /> == دیدگاه منسوب ==<br /> منابع فرقه‌شناسی، به «جوالیقیه» دیدگاهی دربارهٔ افعال انسان نسبت داده‌اند. اشعری قمی می‌نویسد که آنان معتقد بودند حرکات، افعال خلق است، زیرا خداوند آنان را به فعل فرمان داده است.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۳۴۶.&lt;/ref&gt; این دیدگاه به تفویض (واگذاری افعال به انسان) نزدیک است و در منابع، در کنار نام [[مؤمن الطاق]] آمده است.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۳۴۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> با این حال، این انتساب را باید با احتیاط خواند؛ زیرا از یک سو در منابع فرقه‌شناسیِ غیرامامی نقل شده و از سوی دیگر رجالیان امامیه، خودِ هشام بن سالم را ثقه و مورد اعتماد دانسته‌اند.&lt;ref&gt;مقایسه کنید: نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۳۴۶.&lt;/ref&gt; بنابراین، انتساب یک «مقاله» به او دلیل بر انحراف او شمرده نشده است.<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> هشام بن سالم در منابع رجالی شیعه، راوی‌ای مورد اعتماد و صاحب کتاب است که در شمار اصحاب دو امام علیه السلام جای دارد.&lt;ref&gt;نجاشی، رجال النجاشی، ص۴۳۴.&lt;/ref&gt; در تاریخ کلام شیعه، او یکی از چهره‌های بحث‌های کلامی سدهٔ دوم هجری است که دیدگاه‌هایش در منابع فرقه‌شناسی بازتاب یافته است.&lt;ref&gt;کشی، رجال الکشی، ج۲، ص۵۴۷؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۳۴۶.&lt;/ref&gt; با این حال، آگاهی ما از زندگی او به همان چند گزارش رجالی و کلامی محدود است.<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * نجاشی، احمد بن علی؛ ''رجال النجاشی''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۶ق؛ ص۴۳۴.<br /> * کشی، محمد بن عمر؛ ''رجال الکشی'' (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۲.<br /> * اشعری قمی، سعد بن عبدالله؛ ''المقالات والفرق''، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۰ش.<br /> <br /> [[رده:راویان حدیث]]<br /> [[رده:اصحاب امام صادق علیه السلام]]<br /> [[رده:اصحاب امام کاظم علیه السلام]]<br /> [[رده:متکلمان]]</div>

Zadhoosh