https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D8%B9%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8Cهارون بن موسی تلعکبری - تاریخچهٔ ویرایشها2026-06-23T16:02:29Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D8%B9%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=168332&oldid=prevمهدی موسوی در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۰2026-06-23T07:50:53Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«ابومحمد هارون بن موسی بن احمد تَلّعُکْبَری»''' (متوفای ۳۸۵ ق)، [[فقیه]] و [[محدثان|محدث]] نامدار [[شیعه]] در قرن چهارم هجری و از شاگردان [[شیخ کلینی]] و [[علی بن حسین بن بابویه قمی|علی بن بابویه قمی]] بود. کتاب «الجامع فى علوم الدین» از آثار علمی اوست و علمای بزرگی چون [[شیخ مفید]] و [[سید رضی]] از جمله شاگردان او هستند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«ابومحمد هارون بن موسی بن احمد تَلّعُکْبَری»''' (متوفای ۳۸۵ ق)، [[فقیه]] و [[محدثان|محدث]] نامدار [[شیعه]] در قرن چهارم هجری و از شاگردان [[شیخ کلینی]] و [[علی بن حسین بن بابویه قمی|علی بن بابویه قمی]] بود. کتاب «الجامع فى علوم الدین» از آثار علمی اوست و علمای بزرگی چون [[شیخ مفید]] و [[سید رضی]] از جمله شاگردان او هستند.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{شناسنامه عالم</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">||نام کامل = هارون بن موسى تلعُکبرى</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">||تصویر= </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">||زادروز = </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|زادگاه = [[بغداد]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|وفات = ۳۸۵ قمری</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|مدفن = بغداد</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|اساتید = [[شیخ کلینی]]، [[علی بن حسین بن بابویه قمی]]، [[محمد بن همام اسکافی]]، [[ابوعمرو کشی|محمدبن عمر کشی]]، [[ابن جنيد اسکافی|ابن جنید اسکافی]]،...</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|شاگردان = [[شیخ مفید]]، [[سید رضی]]، حسین بن عبیدالله غضائری، [[ابن شاذان قمی]]، علی بن حسن ابن منده، [[احمد بن علی نجاشی]]،...</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|آثار = الجامع فى علوم الدین، المشیخه، نسخههایی مشتمل بر ادعیه و نمازها،...</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ولادت ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ولادت ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هارون بن موسى تلعُکبرى چنانکه از نسبتش برمیآید، از «تلّ عُکبرا»، تلّی در کنار روستای عُکبرا در نزدیکی [[بغداد]]، برخاسته و نسب به قبیلۀ عرب بنیشیبان میرسانده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هارون بن موسى تلعُکبرى چنانکه از نسبتش برمیآید، از «تلّ عُکبرا»، تلّی در کنار روستای عُکبرا در نزدیکی [[بغداد]]، برخاسته و نسب به قبیلۀ عرب بنیشیبان میرسانده است.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۹:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هارون بن موسی تلعکبری یکی از پُرسماعترین شیوخ [[امامیه|امامی]] [[بغداد]] است. نخستین [[سماع (علم الحدیث)|سماع]] ثبتشدۀ او مربوط به سال ۳۲۲ق. در بغداد است. ظاهرا دانشاندوزی او در بغداد تا ۳۲۸ق. ادامه داشته است. درک استادانی چون [[شیخ کلینی]] (م، ۳۲۹ق) و [[علی بن حسین بن بابویه قمی|علی بن بابویه قمی]] (م، ۳۲۹ق) مربوط به همین دوره از تحصیل او بوده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هارون بن موسی تلعکبری یکی از پُرسماعترین شیوخ [[امامیه|امامی]] [[بغداد]] است. نخستین [[سماع (علم الحدیث)|سماع]] ثبتشدۀ او مربوط به سال ۳۲۲ق. در بغداد است. ظاهرا دانشاندوزی او در بغداد تا ۳۲۸ق. ادامه داشته است. درک استادانی چون [[شیخ کلینی]] (م، ۳۲۹ق) و [[علی بن حسین بن بابویه قمی|علی بن بابویه قمی]] (م، ۳۲۹ق) مربوط به همین دوره از تحصیل او بوده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از آن پس، وی درگیر سفرهای علمی درون [[عراق]] شده، و در این میان، در ۳۳۱ق در حدود نهروان، در ۳۳۳ق در [[کوفه]] و در ۳۳۵ق در بغداد سماع [[حدیث]] داشته است. بخش مهمی از دانشاندوزی تلعکبری نزد استادان برجستۀ بغداد چون [[محمد بن همام اسکافی]] (م، ۳۳۶ق) در همین اوان رخ داده است. دربارۀ سفر وی به [[خراسان]] و [[ماوراءالنهر]]، سند روشنی در دست نیست، ولی میدانیم که او از برخی بزرگان [[امامیه]] در آن سرزمینها، مانند [[ابوعمرو کشی|محمدبن عمر کشی]] و حیدر بن نعیم سمرقندی از شاگردان [[محمد بن مسعود عیاشی]]، دانش آموخته است. از آن میان میدانیم که استماع وی از علی بن احمد خراسانی در ۳۳۷ق. بوده است. </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از آن پس، وی درگیر سفرهای علمی درون [[عراق]] شده، و در این میان، در ۳۳۱ق در حدود نهروان، در ۳۳۳ق در [[کوفه]] و در ۳۳۵ق در بغداد سماع [[حدیث]] داشته است. بخش مهمی از دانشاندوزی تلعکبری نزد استادان برجستۀ بغداد چون [[محمد بن همام اسکافی]] (م، ۳۳۶ق) در همین اوان رخ داده است. دربارۀ سفر وی به [[خراسان]] و [[ماوراءالنهر]]، سند روشنی در دست نیست، ولی میدانیم که او از برخی بزرگان [[امامیه]] در آن سرزمینها، مانند [[ابوعمرو کشی|محمدبن عمر کشی]] و حیدر بن نعیم سمرقندی <ins class="diffchange diffchange-inline">-</ins>از شاگردان [[محمد بن مسعود عیاشی]]<ins class="diffchange diffchange-inline">-</ins>، دانش آموخته است. از آن میان میدانیم که استماع وی از علی بن احمد خراسانی در ۳۳۷ق. بوده است. </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با توجه به طبقۀ دیگر استادان شرقی، اگر سفری به آن منطقه رخ داده، باید مربوط به همین حدود زمانی باشد. وی بخشی از سال ۳۴۰ق. را هنوز در بغداد بود. ظاهراً به [[بصره]] سفری نداشته، و روایت او از برخی [[مشایخ]] بزرگ آن شهر چون عبدالعزیز بن یحیى جلودی به [[کتابت (علم الحدیث)|مکاتبه]] بوده است. در همان سال ۳۴۰ق، تلعکبری احتمالاً برای مناسک [[حج]] راه به غرب جست و در ادامۀ همین سفر به [[مصر]] درآمد. وی در ایام پایانی ۳۴۰ق. و نیز در ۳۴۱ق. در مصر سماعاتی داشته است. احتمالاً مسافرت وی به حلب نیز در خلال همین سفر بوده است. وی پیش از ۳۴۴ق. به عراق بازگشته، زیرا در ۳۴۴ق. باز در [[کوفه]] سماع داشته است. دانسته نیست استماع وی از [[شیخ (علم الحدیث)|شیخ]] بزرگ قمی، احمد بن [[محمد بن یحیی عطار قمی|محمد بن یحیى عطار]] در ۳۵۶ق، در کجا رخ داده است؛ شاید این استماع حاصل سفری به [[ایران]] بوده باشد. به هر حال او سالهای میانسالی را در عراق و بیشتر در بغداد ساکن بوده، و تا ۳۷۰ق، همچنان سماعاتی از وی در آن سرزمین به ثبت آمده <del class="diffchange diffchange-inline">است. در ۳۸۳ق. نیز محمد بن محمد مذاری در بغداد محضر او را درک کرده </del>است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با توجه به طبقۀ دیگر استادان شرقی، اگر سفری به آن منطقه رخ داده، باید مربوط به همین حدود زمانی باشد. وی بخشی از سال ۳۴۰ق. را هنوز در بغداد بود. ظاهراً به [[بصره]] سفری نداشته، و روایت او از برخی [[مشایخ]] بزرگ آن شهر چون عبدالعزیز بن یحیى جلودی به [[کتابت (علم الحدیث)|مکاتبه]] بوده است. در همان سال ۳۴۰ق، تلعکبری احتمالاً برای مناسک [[حج]] راه به غرب جست و در ادامۀ همین سفر به [[مصر]] درآمد. وی در ایام پایانی ۳۴۰ق. و نیز در ۳۴۱ق. در مصر سماعاتی داشته است. احتمالاً مسافرت وی به حلب نیز در خلال همین سفر بوده است. وی پیش از ۳۴۴ق. به عراق بازگشته، زیرا در ۳۴۴ق. باز در [[کوفه]] سماع داشته است. دانسته نیست استماع وی از [[شیخ (علم الحدیث)|شیخ]] بزرگ قمی، احمد بن [[محمد بن یحیی عطار قمی|محمد بن یحیى عطار]] در ۳۵۶ق، در کجا رخ داده است؛ شاید این استماع حاصل سفری به [[ایران]] بوده باشد. به هر حال او سالهای میانسالی را در عراق و بیشتر در بغداد ساکن بوده، و تا ۳۷۰ق، همچنان سماعاتی از وی در آن سرزمین به ثبت آمده است. </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در شمار مشایخ دیگر او میتوان بزرگانی چون ابوالعباس ابن عقده، [[ابن جنيد اسکافی|ابن جنید اسکافی]]، [[ابن جحام|محمد بن عباس ابن جحام]]، حسین بن احمد بن شیبان قزوینی و ابوعلی احمد بن محمد صولی را نام برد. روایت وی از برخی شیوخ نامدار [[قم]]، مانند [[محمد بن حسن بن ولید|ابن ولید قمی]] نیز به مکاتبه بوده است. وی از مشایخ [[اهل سنت]] نیز بهره گرفته، و محفل بزرگانی چون ابوالقاسم بغوی و ابوبکر باغندی را درک کرده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در شمار مشایخ دیگر او میتوان بزرگانی چون ابوالعباس ابن عقده، [[ابن جنيد اسکافی|ابن جنید اسکافی]]، [[ابن جحام|محمد بن عباس ابن جحام]]، حسین بن احمد بن شیبان قزوینی و ابوعلی احمد بن محمد صولی را نام برد. روایت وی از برخی شیوخ نامدار [[قم]]، مانند [[محمد بن حسن بن ولید|ابن ولید قمی]] نیز به مکاتبه بوده است. وی از مشایخ [[اهل سنت]] نیز بهره گرفته، و محفل بزرگانی چون ابوالقاسم بغوی و ابوبکر باغندی را درک کرده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== شاگردان <del class="diffchange diffchange-inline">و راویان </del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins class="diffchange diffchange-inline">تدریس و </ins>شاگردان ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">از </del>هارون بن موسی تلعکبری، <del class="diffchange diffchange-inline">علمای بسیاری </del>دانش آموخته و [[حدیث]] <del class="diffchange diffchange-inline">شنیدهاند که از آن شمار </del>میتوان کسانی چون [[شیخ مفید]]، حسین بن عبیدالله غضائری (پدر [[ابن غضائری|احمد ابن غضائری]])، [[سید رضی|شریف رضی]]، [[ابن شاذان قمی]]، علی بن حسن ابن منده، قاضی علی بن محمد قزوینی و دو فرزند هارون تلعکبری یعنی ابوالحسین محمد و ابوجعفر را یاد کرد. [[احمد بن علی نجاشی]] نیز در اواخر عمر وی، چندی در محافل او در خانهاش شرکت میجسته است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هارون بن موسی <ins class="diffchange diffchange-inline">تلعکبری پس از سالها دانشاندوزی، جایگاه والایی یافت و بسیاری از دانشمندان و محدثان [[شیعه]] از مجالس درس او بهره بردند و [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه روایت]] گرفتند. به سبب استادی وی در [[حدیث]]، در این مجالس، برخی کتابها را برای آگاهی از درستی محتوای آنها نزد او میخواندند.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">از شمار علمایی که از </ins>تلعکبری، دانش آموخته و [[حدیث]] <ins class="diffchange diffchange-inline">شنیدهاند، </ins>میتوان کسانی چون [[شیخ مفید]]، حسین بن عبیدالله غضائری (پدر [[ابن غضائری|احمد ابن غضائری]])، [[سید رضی|شریف رضی]]، [[ابن شاذان قمی]]، علی بن حسن ابن منده، قاضی علی بن محمد قزوینی و دو فرزند هارون تلعکبری یعنی ابوالحسین محمد و ابوجعفر را یاد کرد. [[احمد بن علی نجاشی]] <ins class="diffchange diffchange-inline">(م، ۴۵۰ق) </ins>نیز <ins class="diffchange diffchange-inline">که در نوجوانی به خاطر دوستی با پسرش محمد، به خانه هارون رفت و آمد داشت، و </ins>در اواخر عمر وی، چندی در محافل او در خانهاش شرکت میجسته است. </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه علمی ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه علمی ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلعکبری از جمله [[محدث|محدثان]] برجستۀ [[امامیه|امامی]] است که نام او در سلسله [[سند حدیث|اسانید]] بسیاری از کتب و مصنفات پیشین دیده میشود. [[شیخ طوسی]] به وسعت روایت او و بینظیر بودنش در اینباره اشاره کرده، و یادآور شده که وی تمامی [[اصول اربعمائه|اصول]] و مصنفات کهن امامیه را در روایت داشته است. در دو کتاب [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|الفهرست طوسی]] و [[رجال نجاشی (کتاب)|الرجال نجاشی]] نیز نام او در طریق روایی کتب بسیاری ثبت شده است. او به واقع، یکی از مهمترین حلقههای اتصال میان نویسندگان متقدم امامی و عالمان عصر شیخ طوسی است که به خصوص با بهرهجویی از محفل محدثان پرروایت [[عراق]] چون [[محمد بن همام اسکافی|ابن همام اسکافی]] و [[ابن عقده]]، در زنده نگاه داشتن سنت حدیثی عراق، آن هم در روزگاری که اهمیت اصحاب حدیث در آن سرزمین روی به کاهش مینهاد، نقش مؤثری ایفا نموده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلعکبری از جمله [[محدث|محدثان]] برجستۀ [[امامیه|امامی]] است که نام او در سلسله [[سند حدیث|اسانید]] بسیاری از کتب و مصنفات پیشین دیده میشود. [[شیخ طوسی]] به وسعت روایت او و بینظیر بودنش در اینباره اشاره کرده، و یادآور شده که وی تمامی [[اصول اربعمائه|اصول]] و مصنفات کهن امامیه را در روایت داشته است. در دو کتاب [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|الفهرست طوسی]] و [[رجال نجاشی (کتاب)|الرجال نجاشی]] نیز نام او در طریق روایی کتب بسیاری ثبت شده است. او به واقع، یکی از مهمترین حلقههای اتصال میان نویسندگان متقدم امامی و عالمان عصر شیخ طوسی است که به خصوص با بهرهجویی از محفل محدثان پرروایت [[عراق]] چون [[محمد بن همام اسکافی|ابن همام اسکافی]] و [[ابن عقده]]، در زنده نگاه داشتن سنت حدیثی عراق، آن هم در روزگاری که اهمیت اصحاب حدیث در آن سرزمین روی به کاهش مینهاد، نقش مؤثری ایفا نموده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر [[علم رجال|رجالی]]، شیخ طوسی ضمن تأکید بر عظمت شأن او نزد امامیه، وی را ثقه شمرده است. [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] نیز در برآورد رجالی، وی را ثقه و عاری از طعن دانسته و درباره اش مى گوید: «هارون بن موسى در میان علماى ما چهره اى درخشان و دانشمندى موثق و مورد اعتماد بود و جاى گفتگو نداشت». و [[سید بن طاووس|ابن طاووس]] به وی لقب «شیخ صدوق» داده است. با اینهمه، در منابع رجالی [[اهل سنت]]، با تکیه بر [[رافضى|رافضی]] بودن وی، اشاره شده که او راوی «مناکیر» بوده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نظر [[علم رجال|رجالی]]، شیخ طوسی ضمن تأکید بر عظمت شأن او نزد امامیه، وی را ثقه شمرده است. [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] نیز در برآورد رجالی، وی را ثقه و عاری از طعن دانسته و درباره اش مى گوید: «هارون بن موسى در میان علماى ما چهره اى درخشان و دانشمندى موثق و مورد اعتماد بود و جاى گفتگو نداشت». و [[سید بن طاووس|ابن طاووس]] به وی لقب «شیخ صدوق» داده است. با اینهمه، در منابع رجالی [[اهل سنت]]، <ins class="diffchange diffchange-inline">غیرمنصفانه و متعصبانه </ins>با تکیه بر [[رافضى|رافضی]] بودن وی، اشاره شده که او راوی «مناکیر» بوده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر روایت [[حدیث]]، تلعکبری به نقل اقوال [[علم رجال|رجالی]] پیشینیان، بهویژه [[محمد بن همام اسکافی]] نیز اهتمام داشته است. شیخ مفید نیز وی را در شمار [[فقیه|فقیهان]] اصحاب حدیث در عصر خود شمرده، و از جمله قائلان به عدد در ایام [[ماه رمضان]] آورده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر روایت [[حدیث]]، تلعکبری به نقل اقوال [[علم رجال|رجالی]] پیشینیان، بهویژه [[محمد بن همام اسکافی]] نیز اهتمام داشته است. شیخ مفید نیز وی را در شمار [[فقیه|فقیهان]] اصحاب حدیث در عصر خود شمرده، و از جمله قائلان به عدد در ایام [[ماه رمضان]] آورده است.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l32" >سطر ۳۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۴:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنین نسخه یا نسخههایی مشتمل بر [[دعا|ادعیه]] و [[نماز|نمازها]] منتسب به وی در اختیار [[سید بن طاووس]] بوده که در آثارش بسیار از آن نقل کرده است. کتابی نیز با عنوان «طبّ الأئمة الصادقين(ع)» حاوی [[احادیث]] [[طب|طبّی]]، به روایت هارون بن موسی تلعکبری از [[محمد بن همام اسکافی]] (م، ۳۳۶ ق) موجود است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>همچنین نسخه یا نسخههایی مشتمل بر [[دعا|ادعیه]] و [[نماز|نمازها]] منتسب به وی در اختیار [[سید بن طاووس]] بوده که در آثارش بسیار از آن نقل کرده است. کتابی نیز با عنوان «طبّ الأئمة الصادقين(ع)» حاوی [[احادیث]] [[طب|طبّی]]، به روایت هارون بن موسی تلعکبری از [[محمد بن همام اسکافی]] (م، ۳۳۶ ق) موجود است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==وفات==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هارون بن موسی تلعکبری پس از عمری تلاش در راه آموختن احادیث و معارف [[اهل بیت]] (علیهمالسّلام) و انتقال آن به نسلهای آینده، سرانجام -به گفته [[شیخ طوسی]]- در [[ربیع الثانی]] سال ۳۸۵ هجری در [[بغداد]] از دنیا رفت.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]، احمد پاکتچی، تهران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، <del class="diffchange diffchange-inline">سال چاپ </del>۱۳۷۸.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]، احمد پاکتچی، تهران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">*"هارون تلعکبری"، دائرة المعارف مؤلفان اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، ج۲، ص۴۷۱.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علمای قرن چهارم]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علمای قرن چهارم]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علماء شیعه]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علماء شیعه]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:محدثان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فقیهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فقیهان]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:محدثان]]</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
</table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D8%B9%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=168329&oldid=prevمهدی موسوی در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۱2026-06-23T07:01:15Z<p></p>
<a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D8%B9%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=168329&oldid=168328">نمایش تغییرات</a>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AA%D9%84%D8%B9%DA%A9%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=168328&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «{{خوب}} ابومحمد هارون بن موسی بن احمد تَلّعُکْبَری(د ۳۸۵ق/ ۹۹۵م)، از محدثان ام...» ایجاد کرد2026-06-23T05:47:37Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{خوب}} ابومحمد هارون بن موسی بن احمد تَلّعُکْبَری(د ۳۸۵ق/ ۹۹۵م)، از محدثان ام...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{خوب}}<br />
<br />
ابومحمد هارون بن موسی بن احمد تَلّعُکْبَری(د ۳۸۵ق/ ۹۹۵م)، از محدثان امامیه در عراق.<br />
<br />
زندگینامه<br />
<br />
وی چنانکه از نسبتش برمیآید، از تل عکبرا، تلی در کنار روستای عکبرا در نزدیکی بغداد، برخاسته، و نسب به قبیلۀ عرب بنیشیبان میرسانده است.<br />
<br />
دربارۀ وقایع زندگی او اطلاعات مستقیم ثبت نشده است، ولی میتوان از طریق سماعات او، جریان زندگی وی را گمانه زد. چنین مینماید که او در نخستین دهه از سدۀ ۴ق و ظاهراً در همان تل عکبرا زاده شده باشد.<br />
<br />
تحصیلات<br />
<br />
نخستین سماع ثبتشدۀ وی مربوط به سال ۳۲۲ق در بغداد است. با یاری دیگر اساتید، میدانیم که دانشاندوزی او در بغداد تا ۳۲۸ق ادامه داشته است. درک استادانی چون کلینی(د ح ۳۲۸ق) و علی بن بابویه(د ۳۲۹ق) مربوط به همین دوره از تحصیل او بوده است.<br />
<br />
از آن پس وی درگیر سفرهای علمی درون عراق شده، و در این میان، در ۳۳۱ق در حدود نهروان، در ۳۳۳ق در کوفه و در ۳۳۵ق در بغداد سماع داشته است. بخش مهمی از دانشاندوزی تلعکبری نزد استادان برجستۀ بغداد چون ابن همام اسکافی(د ۳۳۶ق) در همین اوان رخ داده است. دربارۀ سفری به خراسان و ماوراءالنهر، سند روشنی در دست نیست، ولی میدانیم که وی از برخی بزرگان امامیه در آن سرزمینها، مانند محمدبن عمر بن عبدالعزیز کشی و حیدر بن نعیم سمرقندی، شاگردان عیاشی، دانش آموخته است. از آن میان میدانیم که استماع وی از علی بن احمد خراسانی در ۳۳۷ق بوده است. با توجه به طبقۀ دیگر استادان شرقی، اگر سفری به آن منطقه رخ داده، باید مربوط به همین حدود زمانی باشد. وی بخشی از سال ۳۴۰ق را هنوز در بغداد بود. ظاهراً به بصره سفری نداشته، و روایت او از برخی مشایخ بزرگ آن شهر چون عبدالعزیز بن یحیى جلودی به مکاتبه بوده است. در همان سال ۳۴۰ق، تلعکبری احتمالاً برای مناسک حج راه به غرب جست و در ادامۀ همین سفر به مصر درآمد. وی در ایام پایانی ۳۴۰ق و نیز در ۳۴۱ق در مصر سماعاتی داشته است. احتمالاً مسافرت وی به حلب نیز در خلال همین سفر بوده است. وی پیش از ۳۴۴ق به عراق بازگشته، چه در ۳۴۴ق باز در کوفه سماع داشته است. دانسته نیست استماع وی از شیخ بزرگ قمی، احمد بن محمد بن یحیى عطار در ۳۵۶ق، در کجا رخ داده است؛ شاید این استماع حاصل سفری به ایران بوده باشد. به هر حال او سالهای میانسالی را در عراق و بیشتر در بغداد ساکن بوده، و تا ۳۷۰ق، همچنان سماعاتی از وی در آن سرزمین به ثبت آمده است. در ۳۸۳ق نیز محمد بن محمد مذاری در بغداد محضر او را درک کرده است.<br />
<br />
استادان<br />
<br />
تلعکبری یکی از پرسماعترین شیوخ امامی بغداد است. در شمار مشایخ او میتوان بزرگانی چون کلینی، ابن همام اسکافی، ابوالعباس ابن عقده، علی بن بابویه قمی، ابن جنید اسکافی. محمد بن عباس بن ماهیار ابن جحام، حسین بن احمد بن شیبان قزوینی و ابوعلی احمد بن محمد صولی را نام برد. روایت وی از برخی شیوخ نامدار قم، مانند ابن ولید قمی نیز به مکاتبه بوده است.<br />
<br />
وی از مشایخ اهل سنت نیز بهره گرفته، و محفل بزرگانی چون ابوالقاسم بغوی و ابوبکر باغندی را درک کرده است.<br />
<br />
شاگردان<br />
<br />
از تلعکبری بسیاری دانش آموخته و حدیث شنیدهاند که از آن شمار میتوان کسانی چون شیخ مفید، حسین بن عبیدالله غضائری، شریف رضی، ابن شاذان قمی، علی بن حسن ابن منده، قاضی علی بن محمد قزوینی، و دو فرزند هارون، ابوالحسین محمد و ابوجعفر را یاد کرد. نجاشی نیز در اواخر عمر وی، چندی در محافل او در خانهاش شرکت میجسته است.<br />
<br />
روایت وی<br />
<br />
تلعکبری از جمله محدثان برجستۀ امامی است که نام او در سلسله اسانید بسیاری از کتب و مصنفات پیشین دیده میشود. طوسی به وسعت روایت او و بینظیر بودنش در اینباره اشاره کرده، و یادآور شده که وی تمامی اصول و مصنفات کهن امامیه را در روایت داشته است. در دو کتاب الفهرست طوسی و الرجال نجاشی نیز نام او در طریق روایی کتب بسیاری ثبت شده است. او به واقع یکی از مهمترین حلقههای اتصال میان نویسندگان متقدم امامی و عالمان عصر شیخ طوسی است که به خصوص با بهرهجویی از محفل محدثان پرروایت عراق چون ابن همام و ابن عقده، در زنده نگاه داشتن سنت حدیثی عراق، آن هم در روزگاری که اهمیت اصحاب حدیث در آن سرزمین روی به کاهش مینهاد، نقش مؤثری ایفا نموده است.<br />
<br />
وثاقت وی<br />
<br />
از نظر رجالی، شیخ طوسی ضمن تأکید بر عظمت شأن او نزد امامیه، وی را ثقه شمرده است. نجاشی نیز او را از وجوه امامیه و مورد اعتماد اهل مذهب شمرده، و در برآورد رجالی، وی را ثقه و عاری از طعن دانسته است.<br />
<br />
ابن طاووس به وی لقب «شیخ صدوق» داده است. با اینهمه، در منابع رجالی اهل سنت، با تکیه بر رافضی بودن وی، اشاره شده که وی راوی «مناکیر» بوده است.<br />
<br />
فقاهت وی<br />
<br />
افزون بر روایت حدیث، تلعکبری به نقل اقوال رجالی پیشینیان، بهویژه ابن همام اسکافی نیز اهتمام داشته است. شیخ مفید نیز وی را در شمار فقیهان اصحاب حدیث در عصر خود شمرده، و از جمله قائلان به عدد در ایام ماه رمضان آورده است.<br />
<br />
آثار وی<br />
<br />
شیخ طوسی نام او را در شمار مؤلفین امامیه نیاورده است، شاید از آن رو که آثار وی از شهرت محدود برخوردار بودهاند. اما نجاشی از یک اثر وی با عنوان الجوامع فی علومالدین یاد کرده که دارای عنوانی کمنظیر است و چنین مینماید که نوشتهای از نسخ جوامع محدثانه و فراگیر در زمینههای مختلف دانش دین بوده است. افزون بر آن، ابن حجر از یک اثر تلعکبری با عنوان المشیخه یاد کرده، و از آن مطلبی نقل نموده است. همین اثر با یک نوشتۀ رجالی دیگر از تلعکبری، مبنای نقل طیف وسیعی از اطلاعات در «باب من لم یرو عنهم(ع)» در رجال شیخ طوسی بوده است. همچنین نسخه یا نسخههایی مشتمل بر ادعیه و نمازها منتسب به وی در اختیار ابن طاووس بوده که در آثارش بسیار از آن نقل کرده است.<br />
<br />
منابع <br />
<br />
پاکتچی، احمد، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، سال چاپ ۱۳۷۸<br />
[[رده:علمای قرن چهارم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:فقیهان]][[رده:محدثان]]</div>مهدی موسوی