https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1 2026-11-12T05:49:19Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1&diff=170579&oldid=prev 2026-11-12T04:20:30Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: نیشابور</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''نیشابور'''، از شهرهای بزرگ و تاریخی [[خراسان]] و یکی از کانون‌های علم و [[حدیث]] در جهان [[اسلام]] بود. این شهر در سال ۳۱ هجری در دورهٔ [[عثمان بن عفان]] به دست عبدالله بن عامر فتح شد و در سده‌های بعد به «کانون فضلا و سرچشمهٔ عالمان» شهرت یافت. این شهر امروزه در [[ایران]] قرار دارد.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt; نیشابور در سال ۶۱۸ هجری به دست مغولان ویران شد و پس از آن هرگز به شکوه پیشین بازنگشت.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام ==<br /> دربارهٔ وجه تسمیهٔ نیشابور اختلاف است. یاقوت حموی چند قول را نقل می‌کند: برخی گفته‌اند سابور (شاپور) هنگام گذر از آنجا گفت اینجا برای ساختن شهر مناسب است و آن را «نیسابور» نامیدند؛ برخی دیگر آن را برگرفته از «نیست سابور» (سابور نیست) دانسته‌اند، زیرا یاران سابور در جست‌وجوی او به آنجا رسیدند و او را نیافتند.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt; از دیگر نام‌های آن «ابر شهر» و «ایرانشهر» را آورده‌اند.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موقعیت جغرافیایی ==<br /> یاقوت نیشابور را شهری بزرگ با فضیلت‌های بسیار وصف می‌کند: «مَدِينَةٌ عَظِيمَةٌ ذَاتُ فَضَائِلَ جَسِيمَةٍ، مَعْدِنُ الْفُضَلَاءِ وَ مَنْبَعُ الْعُلَمَاءِ، لَمْ أَرَ فِيمَا طُفْتُ مِنَ الْبِلَادِ مَدِينَةً كَانَتْ مِثْلَهَا»؛ «شهری بزرگ با فضیلت‌های بسیار، کانون فضلا و سرچشمهٔ عالمان؛ در سفرهایی که کردم، شهری مانند آن ندیدم.»&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به گزارش او، فاصلهٔ نیشابور تا ری صد و شصت فرسخ، تا سرخس چهل فرسخ و از سرخس تا مرو شاهجان سی فرسخ بود.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt; آب آشامیدنی بیشتر مردم شهر از کاریزهایی تأمین می‌شد که در زیر زمین جریان داشت و مردم از راه سرداب‌ها به آن دسترسی پیدا می‌کردند؛ به گفتهٔ یاقوت، این آب چندان شیرین نبود.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt; او نیشابور را پر میوه و نعمت وصف می‌کند و از ریواس بسیار بزرگ آن یاد می‌کند که یکی از آن‌ها پنج رطل عراقی وزن داشت.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فتح اسلامی ==<br /> به گزارش یاقوت، مسلمانان نیشابور را در روزگار عثمان بن عفان و به دست عبدالله بن عامر بن کریز در سال ۳۱ هجری به صلح گشودند و او در آنجا [[مسجد جامع]] ساخت.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt; برخی نیز گفته‌اند که این شهر در روزگار [[عمر بن خطاب]] به دست [[احنف بن قیس]] فتح شد و سپس مردم آن پیمان شکستند و عبدالله بن عامر آن را دوباره گشود.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱-۳۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == شکوفایی علمی ==<br /> نیشابور در سده‌های سوم تا ششم هجری از مهم‌ترین مراکز حدیث و دانش در شرق جهان اسلام بود. یاقوت می‌نویسد که از این شهر «امامان علم» بیشمار برخاستند.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt; وجود مدارس و کتابخانه‌های فراوان و مهاجرت عالمان به آن، نیشابور را به یکی از قطب‌های علمی خراسان تبدیل کرده بود.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حوادث ویرانگر ==<br /> نیشابور در تاریخ خود دو ویرانی بزرگ را تجربه کرد. نخست در سال ۵۴۸ هجری، غزان (ترکان غز) پس از اسارت سلطان سنجر، بیشتر خراسان را گرفتند و به نیشابور رسیدند؛ به گزارش یاقوت، هر کس را یافتند کشتند و اموالشان را بردند و شهر را ویران و به آتش کشیدند، چنان‌که کسی در آن نماند.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt; پس از آن، مؤید، یکی از مملوکان سنجر، مردم را به محلهٔ «شاذیاخ» منتقل کرد و آن را ساخت و دیوار کشید و شهر بار دیگر آباد شد.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ویرانی دوم در سال ۶۱۸ هجری به دست مغولان رخ داد. به گزارش یاقوت، مردم خراسان و غریبان در نیشابور گرد آمدند و شهر را حصار کردند؛ چون پیشوای مغولان نزدیک دیوار آمد، مردی از نیشابوریان او را با تیر کشت. مغولان نزد چنگیزخان بازگشتند و او خود به نیشابور آمد و شهر را محاصره کرد. به گفتهٔ یاقوت، برخی گزارش کرده‌اند که علوی‌ای بر یکی از دروازه‌ها مقدم بود و با مغولان بر تسلیم شهر مکاتبه کرد؛ به هر حال، مغولان وارد شهر شدند و همهٔ ساکنان آن، از بزرگ و کوچک و زن و کودک، را کشتند و شهر را چنان ویران کردند که با زمین یکسان شد.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> نیشابور در تاریخ اسلام، نمونهٔ شهری است که میان شکوفایی علمی و ویرانی‌های سیاسی قرار داشت. وصف یاقوت از آن به عنوان «کانون فضلا» و یادکرد او از عالمان بی‌شمار آن، جایگاه علمی شهر را نشان می‌دهد؛ در برابر، گزارش‌های او از حملات غزان و مغولان، از شدت ویرانی و آسیب‌های تاریخی آن حکایت دارد.&lt;ref&gt;یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۳۱-۳۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * یاقوت حموی، شهاب‌الدین؛ ''معجم البلدان''، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ج۵.<br /> <br /> [[رده:شهرهای اسلامی]]<br /> [[رده:شهرهای ایران]]<br /> [[رده:اماکن خراسان رضوی]]<br /> [[رده:اماکن تاریخی]]</div>

Zadhoosh