https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2_%D8%B7%D9%88%D8%A7%D9%81 2026-11-13T23:18:38Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2_%D8%B7%D9%88%D8%A7%D9%81&diff=170738&oldid=prev 2026-11-13T10:03:13Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: نماز طواف</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''نماز طواف''' یا «رکعتا الطواف»، دو رکعت نماز است که حاجی پس از هر طواف، در [[مسجد الحرام]] و پشت [[مقام ابراهیم]] می‌گزارد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۰.&lt;/ref&gt; فقیهان امامیه آن را در طواف واجب [[واجب]] و در طواف مستحب [[استحباب|مستحب]] می‌دانند و مهم‌ترین مستند آن را آیهٔ ۱۲۵ [[سوره بقره]] شمرده‌اند: {{متن قرآن|«وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى»}}؛ «و از مقام ابراهیم، جایگاهی برای نماز بگیرید».&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۵؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.&lt;/ref&gt; در روایات، این دو رکعت «فریضه» خوانده شده و بر خواندن بی‌درنگ آن پس از فراغت از طواف تأکید شده است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۷.&lt;/ref&gt; جای اصلی آن پشت مقام است و در حال ازدحام، خواندنش در کنار مقام نیز جایز شمرده شده است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۶.&lt;/ref&gt; این نماز از مناسک [[حج]] و [[عمره]] شمرده می‌شود.<br /> <br /> == تعریف و جایگاه ==<br /> در منابع فقهی، این نماز «صلاة الطواف» و «رکعتا الطواف» نامیده می‌شود و آخرین عمل طواف است. ''[[جواهر الکلام (کتاب)|جواهر الکلام]]'' آن را از لوازم طواف می‌شمارد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۰.&lt;/ref&gt; پیوند طواف با نماز در روایتی از [[پیامبر اسلام]] (صلی الله علیه و آله) چنین آمده است: {{متن حدیث|«الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلَاةٌ»}}؛ «طواف گرد خانه، نماز است.»&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[امام صادق علیه السلام]] نیز فرمود: {{متن حدیث|«إِذَا فَرَغْتَ مِنْ طَوَافِكَ فَأْتِ مَقَامَ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ، وَاجْعَلْهُ إِمَاماً»}}؛ «چون از طوافت فارغ شدی، به مقام ابراهیم برو و دو رکعت نماز بگزار و مقام را پیش روی خود قرار ده.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وجوب یا استحباب ==<br /> مشهور فقیهان امامیه دو رکعت طواف را در طواف واجب واجب می‌دانند؛ ''جواهر الکلام'' این قول را «شهرت عظیم» وصف کرده و در ''الخلاف'' آن را به «عامهٔ اهل علم» نسبت می‌دهد. همان کتاب قولی به عدم وجوب را از [[شافعی]] و گروهی ناشناخته از امامیه نقل می‌کند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۰.&lt;/ref&gt; در برابر، قولی شاذ به استحباب مطلق نیز گزارش شده که ''جواهر الکلام'' آن را از ''السرائر'' و ''الریاض'' نقل می‌کند و [[علامه حلی]] در ''تذکرة الفقهاء'' به قولی شاذ نسبت داده است.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در طواف مستحب، دو رکعت پس از آن مستحب است و در هر جای مسجد الحرام می‌توان آن را خواند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۱.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وقت و مکان ==<br /> وقت این نماز، پس از فراغت از طواف است و تأخیر آن روا نیست. در ادامهٔ روایت پیشین آمده است: {{متن حدیث|«وَلَا تُؤَخِّرْهُمَا سَاعَةً تَطُوفُ وَتَفْرُغُ فَصَلِّهِمَا»}}؛ «و آن دو را به تأخیر نینداز؛ همان ساعت که طواف می‌کنی و فارغ می‌شوی، آن دو را بخوان.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این نماز از نمازهایی است که در همهٔ ساعات خوانده می‌شود. امام صادق علیه السلام فرمود: {{متن حدیث|«وَهَاتَانِ الرَّكْعَتَانِ هُمَا الْفَرِيضَةُ، لَيْسَ يُكْرَهُ أَنْ تُصَلِّيَهُمَا فِي أَيِّ السَّاعَاتِ شِئْتَ، عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا»}}؛ «این دو رکعت همان فریضه است و مکروه نیست که آنها را در هر ساعتی بخوانی، حتی هنگام طلوع و غروب خورشید.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در برابر، از [[امام باقر علیه السلام]] روایتی نقل شده که خواندن آن را هنگام زرد شدن و برآمدن خورشید مکروه شمرده است. به گزارش ''وسائل الشیعة''، [[شیخ طوسی]] این روایت را بر [[تقیه]] حمل کرده است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۸.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> محل نماز، پشت مقام ابراهیم است. [[امام رضا علیه السلام]] در پاسخ کسی که می‌پرسید در مقام امروز نماز بگذارد یا در جایگاه پیشین آن، فرمود: {{متن حدیث|«حَيْثُ هُوَ السَّاعَةَ»}}؛ «همان‌جا که امروز است.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۷۸.&lt;/ref&gt; خواندن آن در غیر مقام، به تصریح روایت، اعاده را لازم می‌کند: {{متن حدیث|«لَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْ طَوَافِ الْفَرِيضَةِ إِلَّا خَلْفَ الْمَقَامِ... فَإِنْ صَلَّيْتَهُمَا فِي غَيْرِهِ فَعَلَيْكَ إِعَادَةُ الصَّلَاةِ»}}؛ «هیچ‌کس دو رکعت طواف واجب را جز پشت مقام نمی‌گزارد... و اگر آن دو را در جای دیگر خواندی، اعادهٔ نماز بر توست.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۰.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این حکم استثناهایی دارد. در حال ازدحام، [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم علیه السلام]] دو رکعت طواف واجب را برابر مقام و نزدیک سایه‌بان مسجد خواند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۶.&lt;/ref&gt; [[شیخ صدوق]] و پدرش خواندن آن را برای طواف نساء در دیگر جای‌های مسجد جایز دانسته‌اند، و شیخ طوسی در ''الخلاف'' آن را در غیر مقام جایز و مجزی دانسته است.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کیفیت ==<br /> نماز طواف دو رکعت با یک سلام است و در حج و عمره، پیش از سعی خوانده می‌شود.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۹۰.&lt;/ref&gt; در رکعت اول پس از [[سوره حمد|حمد]]، [[سوره توحید]] و در رکعت دوم پس از حمد، [[سوره کافرون]] خوانده می‌شود.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۶۳-۳۶۴.&lt;/ref&gt; مستند آن، روایت معاویة بن عمار است که امام صادق علیه السلام در آن فرمود: {{متن حدیث|«وَاقْرَأْ فِي الْأُولَى مِنْهُمَا سُورَةَ التَّوْحِيدِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، وَفِي الثَّانِيَةِ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ»}}؛ «در رکعت اول سورهٔ توحید، «قل هو الله أحد»، و در دوم «قل یا ایها الکافرون» را بخوان.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> به گزارش ''جواهر الکلام''، شیخ طوسی در کتاب الصلاة «جحد» (کافرون) را در رکعت اول و توحید را در دوم گفته است؛ ولی مشهور همان ترتیب نخست است.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۶۴.&lt;/ref&gt; پس از نماز، تشهد، حمد و ثنای خداوند، صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) و دعا برای قبولی عمل مستحب است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۷۹.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == احکام ==<br /> === ترک و قضا ===<br /> اگر کسی دو رکعت را فراموش کند و در مکه یادش بیاید، باید به مقام بازگردد و بخواند. امام صادق علیه السلام فرمود: {{متن حدیث|«فَلْيُصَلِّهِمَا حَيْثُ ذَكَرَ، وَإِنْ ذَكَرَهُمَا وَهُوَ فِي الْبَلَدِ فَلَا يَبْرَحْ حَتَّى يَقْضِيَهُمَا»}}؛ «آن دو را هرجا که یادش آمد بخواند؛ و اگر در شهر یادش آمد، نرود تا آنها را بخواند.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۵.&lt;/ref&gt; اگر بازگشت برایش مشقت داشته باشد، همان‌جا می‌خواند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اگر کسی بمیرد و آنها را نخوانده باشد، بر پایهٔ دیدگاه مشهور، ولی او قضا می‌کند. در روایت آمده است: {{متن حدیث|«مَنْ نَسِيَ أَنْ يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْ طَوَافِ الْفَرِيضَةِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ فَعَلَيْهِ أَنْ يَقْضِيَ، أَوْ يَقْضِيَ عَنْهُ وَلِيُّهُ أَوْ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ»}}؛ «هر که دو رکعت طواف واجب را فراموش کند تا از مکه بیرون رود، بر اوست که قضا کند، یا ولی او یا مردی از مسلمانان از سوی او قضا کند.»&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> از یکی از دو امام باقر و صادق علیهما السلام نقل شده است: {{متن حدیث|«إِنَّ الْجَاهِلَ فِي تَرْكِ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام بِمَنْزِلَةِ النَّاسِي»}}؛ «نادان در ترک دو رکعت نزد مقام ابراهیم، مانند فراموش‌کننده است.»&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۹، ص۴۸۲.&lt;/ref&gt; در ترک عمدی نیز، به گزارش ''جواهر الکلام''، مقتضای اصل وجوب بازگشت به مقام است.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === زیاد و کم شدن طواف ===<br /> اگر طواف‌کننده عمداً بر هفت شوط بیفزاید، طواف باطل می‌شود و باید آن را از سر بگیرد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۰۸.&lt;/ref&gt; اگر سهواً یک شوط بیفزاید، در قول مشهور باید شش شوط دیگر بر آن بیفزاید تا چهارده شوط شود و سپس چهار رکعت نماز بخواند. امام صادق علیه السلام در پاسخ کسی که هشت شوط طواف واجب کرده بود فرمود: {{متن حدیث|«فَلْيَضِفْ إِلَيْهَا سِتّاً، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ»}}؛ «شش شوط بر آن بیفزاید و سپس چهار رکعت نماز بخواند.»&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۶۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> اگر شوطی از طواف کم شود و در مطاف باشد، آن را تمام می‌کند؛ اگر از نیمه گذشته باشد و مانعی پیش آید، بازمی‌گردد و تمام می‌کند؛ و اگر کمتر از نیمه باشد، از سر می‌گیرد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۲۶.&lt;/ref&gt; نماز پس از کامل شدن طواف خوانده می‌شود و اگر طواف به سبب نقص طهارت اعاده شود، نماز نیز اعاده می‌شود؛ واجب به‌صورت واجب و مستحب به‌صورت مستحب.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۸۴.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * نجفی، محمدحسن؛ ''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا؛ ج۱۹.<br /> * حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق؛ ج۹.<br /> * قرآن کریم؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.<br /> <br /> {{فقه}}<br /> <br /> [[رده:حج]]<br /> [[رده:نماز]]<br /> [[رده:احکام عبادی]]<br /> [[رده:فقه]]<br /> [[رده:کعبه]]</div>

Zadhoosh