نظامی گنجوی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۲

2024-12-02T13:12:49Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۳۴

2019-03-27T08:34:24Z

Zamani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۵۰

2018-09-25T12:50:48Z

Zamani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۱

2018-09-25T12:41:27Z

Zamani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۰

2018-09-25T12:40:08Z

Zamani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۳۹

2018-09-25T12:39:26Z

نمایش تغییرات

عربصالحی در ‏۲۷ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۵۴

2013-10-27T06:54:30Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی 'الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای (حدود ۵۳۷ تا ۶۰۸ ه‍.ق) شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ش...' ایجاد کرد

2012-11-28T10:32:35Z

صفحه‌ای جدید حاوی 'الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای (حدود ۵۳۷ تا ۶۰۸ ه‍.ق) شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ش...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای (حدود ۵۳۷ تا ۶۰۸ ه‍.ق) شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ششم ایران، بزرگترین داستان سرای منظومه های حماسی عاشقانه به زبان پارسی است که سبک داستان محاوره ای را وارد ادبیات داستانی منظوم پارسی کرد.

==کودکی==

نام پدرش یوسف نام جدش "ذکی" و نام جد اعلایش "موید" بوده و سه همسر و یک فرزند به نام محمد داشته است. زادبوم نظامی را شهر گنجه (واقع در جمهوری آذربایجان کنونی) و اجدادش را اهل تفرش گفته اند. نام مادرش رئیسه و کرد تبار بود. وی در سنین کم یتیم شد و دایی اش، "خواجه عمر" بزرگش نمود.

==ازدواج==

نظامی سه بار ازدواج کرد. همسر نخستش آفاق، کنیزکی بود که فخرالدین بهرامشاه حاکم دربند به عنوان هدیه ای برایش فرستاده بود. آفاق اولین و محبوبترین زنان نظامی بود. تنها پسر نظامی، محمد از آفاق بود. وقتی نظامی سرودن خسرو و شیرین را به پایان رساند آفاق از دنیا رفت. در آن زمان محمد هفت سال بیشتر نداشت. عجیب است که دو همسر دیگر نظامی نیز در سنین جوانی فوت کردند و مرگ هر کدام پس از اتمام یکی از آثار او اتفاق می افتاد.

==تحصیلات==

نظامی مانند اغلب اساتید باستان از تمام علوم عقلی و نقلی بهره مند و در علوم ادبی و عربی کامل عیار و در وادی [[عرفان]] و سیر و سلوک راهنمای بزرگ و در عقاید و اخلاق ستوده پایبند و استوار و سرمشق فرزندان بشر بوده و در فنون حکمت از طبیعی و الهی و ریاضی دست داشته و گویند که اگر وارد مرحله شاعری نبود و به تدریس و تالیف علوم حکمیه می پرداخت در ردیف بزرگان [[حکمت]] و [[فلسفه]] به شمار می آمد. دوران زندگی نظامی با دوره حکومت اتابکان آذربایجان و موصل و شروانشاهان همزمان بوده است. تعلق خاطر نظامی به تصوف زندگانی وی را بیشتر با زهد و عزلت همراه کرده و این امر او را از وابستگی به دربارهای سلاطین دور کرده است.

==اخلاق==

در پاکی اخلاق و تقوی، نظیر حکیم نظامی را در میان تمام شعرای عالم نمی توان پیدا کرد. در تمام دیوان وی یک لفظ رکیک و یک سخن زشت پیدا نمی شود و یک بیت هجو از اول تا آخر زندگی بر زبانش جاری نشده است. از استاد بزرگ گنجه شش گنجینه در پنج بحر مثنوی جهان را یادگار است که مورد تقلید شاعران زیادی قرار گرفته است، ولی هیچکدام از آنان نتوانسته اند آن طور که باید و شاید از عهده تقلید برآیند. این شش دفتر عبارتند از: مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه و اقبالنامه که همگی نشان دهنده هنر سخنوری و بلاغت گوینده توانا آن منظومه هاست.

==سبک نظامی==

نظامی از شاعرانی است که باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست. وی از آن سخنگویانی است که مانند فردوسی و سعدی توانست به ایجاد و تکمیل سبک و روشی خاص دست یابد. اگر چه داستانسرایی در زبان فارسی به وسیله نظامی شروع نشده لیکن تنها شاعری که تا پایان قرن ششم توانسته است شعر تمثیلی را به حد اعلای تکامل برساند نظامی است. وی در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات با نیروی تخیل و دقت در وصف مناظر و توصیف طبیعت و اشخاص و بکار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته است.

با وجود آن که آثار نظامی از نظر اطناب در سخن و بازی با الفاظ و آوردن اصطلاحات علمی و فلسفی و ترکیبات عربی فراوان و پیچیدگی معانی بعضی از ابیات، قابل خرده گیری است ولی «محاسن کلام او به قدری است که باید او را یکی از بزرگترین شعرای ایران نامید و مخصوصا در فن خود بی همتا و بی نظیر معرفی کرد. نظامی در بزمسرایی، بزرگترین شاعر ادبیات پارسی است. به جرأت می توان گفت که او در سرایش لحظه های شادکامی بی همتاست، زبانش شیرین است و واژگانش نرم و لطیف و گفتارش دلنشین. آن گونه که در بازگویی لحظه های رزم، نتوانسته از فشار بزم رهایی یابد به اشعار رزم نیز ناخودآگاه رنگ غنایی داده است.

==برجستگی ها و ویژگی های شعر نظامی==

# تشبیهات و توضیحات او، زیبا و هنرمندانه و بسیار خیال انگیزند.
# در تصویر جزئیات طبیعت و حالات، بسیار تواناست.
# انتخاب الفاظ و کلمات مناسب که نتیجه آشکار آن، موسیقی شعر اوست.
# ایجاد ترکیبات خاص و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند.
# تازگی معانی و ابداع ترکیبات تازه که در شعر نظامی به وفور یافت می شود، کلام وی را گاهی دچار ابهام می کند علاوه بر این ها کثرت «لغات عربی» و «اصطلاحات علوم» و «اصول و مبانی فلسفه و معارف اسلامی» سخن این شاعر را دشوار و پیچیده کرده است.

==ادعای تفرشی بودن نظامی==

بعضا ادعاهائی بر تفرشی بودن این شاعر بزرگ موجود است. این ادعا عمدتا توسط اهالی تفرش مطرح می گردد و طبق این ادعا روستای «تا» که از توابع تفرش است به عنوان زادگاه اصلی نظامی عنوان می گردد. منشا این ادعاها می تواند اشعار ذیل از اقبالنامه باشد.

{{بیت|به تفرش دهی هست «تا» نام او|نظامی از آنجا شده نامجو}}

البته صحت و سقم این که این اشعار در اقبالنامه اصلی بوده و یا بعدا در آن وارد شده مورد بحث است. دلایل زیادی در رد این ادعا ارائه شده است از جمله دلیل نبود منطقه یا روستائی بنام «تا» توسط استاد نفیسی. اما دلیل استاد نفیسی از آنجائی که روستائی بدین نام موجود است قاطع نیست. قاطع ترین دلیل برای رد این ادعا این است که تفرش را تا پیش از قرن هشتم «طبرس» می نامیدند و این را می توان در نام «شیخ طبرسی» – عالم و مفسر قرن پنجم- دید.

==درگذشت==

همه عمر را به جز سفر کوتاهی که به دعوت قزل ارسلان (۵۸۱-۵۸۷) به یکی از نواحی نزدیک گنجه کرد، در وطن خود باقی ماند تا در سال ۶۰۲ در همین شهر در سن شصت و سه سالگی درگذشت و به خاک سپرده شد. بعضی درگذشت او را بین سالهای ۵۹۹ تا ۶۰۲ و عمرش را شصت و سه سال و شش ماه نوشته اند.

==آثار==

خمسه یا پنج گنج نظامی شامل:

* لیلی و مجنون
* هفت پیکر
* خسرو و شیرین
* مخزن الاسرار
* اسکندرنامه مشتمل بر اقبالنامه و شرفنامه
* قدیمی ترین مثنوی نظامی مخزن الاسرار است و بهترین آنها خسرو و شیرین است.

==منابع==
ویکی پدیا

==مأخذ==
[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 اعلام طهور]

[[رده: شعرا]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ششم ایران، بزرگترین داستان سرای منظومه های حماسی عاشقانه به زبان پارسی است. اثر مشهور او پنج گنج است.
+الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ششم [[ایران]]، بزرگترین داستان سرای منظومه های حماسی عاشقانه به زبان پارسی است. اثر مشهور او پنج گنج است.
 ==ولادت==
-نظامی بین سالهای ۵۳۰ تا ۵۴۰ هجری در گنجه (واقع در جمهوری آذربایجان کنونی) متولد شد و برخی اصل او را از عراق، نواحی قم و تفرش می دانند. که پدرش یوسف به گنجه آمد و نظامی در انجا متولد شد. هر چند که او از زادگاه خود خشنود نبود، اما تمام عمر خود را در گنجه سپری کرده است.<ref>نظامی گنجه ای، محمد روشن، ماهنامه کلک، فروردین 1370، شماره 13</ref>
+نظامی بین سالهای ۵۳۰ تا ۵۴۰ هجری در گنجه (واقع در جمهوری آذربایجان کنونی) متولد شد و برخی اصل او را از [[عراق]]، نواحی [[قم]] و تفرش می دانند. که پدرش یوسف به گنجه آمد و نظامی در آنجا متولد شد. هر چند که او از زادگاه خود خشنود نبود، اما تمام عمر خود را در گنجه سپری کرده است.<ref>نظامی گنجه ای، محمد روشن، ماهنامه کلک، فروردین 1370، شماره 13</ref>
 ==ازدواج==
@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==تحصیل علم==
-نظامی در علوم عقلی بویژه در فلسفه، منطق، ریاضیات و نجوم سرآمد بود و در علوم نقلی نیز همانند اخبار، قرآن، فقه، احادیث تبحر و مهارت کامل داشته است.<ref>علی اکبر شهابی، نظامی شاعر داستانسرا، ص۳۱</ref>
+نظامی در علوم عقلی بویژه در [[فلسفه]]، [[منطق]]، [[ریاضی|ریاضیات]] و نجوم سرآمد بود و در علوم نقلی نیز همانند [[قرآن]]، [[فقه]]، [[حدیث|احادیث]] تبحر و مهارت کامل داشته است.<ref>علی اکبر شهابی، نظامی شاعر داستانسرا، ص۳۱</ref>
 از برخی از اشعار او اهتمام بالای او به دانش است را به روشنی می توان فهمید:
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 که نگشادم آن شب ز دانش دری<ref>شرفنامه</ref>
-دوران زندگی نظامی با دوره حکومت اتابکان آذربایجان و موصل و شروانشاهان همزمان بوده است. تعلق خاطر نظامی به تصوف زندگانی وی را بیشتر با زهد و عزلت همراه کرده و این امر او را از وابستگی به دربارهای سلاطین دور کرده است.<ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
+دوران زندگی نظامی با دوره حکومت اتابکان آذربایجان و موصل و شروانشاهان همزمان بوده است. تعلق خاطر نظامی به [[تصوف]] زندگانی وی را بیشتر با [[زهد]] و عزلت همراه کرده و این امر او را از وابستگی به دربارهای سلاطین دور کرده است.<ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
 ==آثار==
-مهمترین اثر نظامی "پنج گنج" یا "خمسه" است مشتمل بر پنج مثنوی که به ترتیب تالیف عباتند از
+مهمترین اثر نظامی "پنج گنج" یا "خمسه" است مشتمل بر پنج مثنوی که به ترتیب تالیف عباتند از:
-* مخزن الاسرار
+*مخزن الاسرار
-* خسرو و شیرین
+*خسرو و شیرین
-* لیلی و مجنون
+*لیلی و مجنون
-* اسکندرنامه مشتمل بر اقبالنامه و شرفنامه
+*اسکندرنامه مشتمل بر اقبالنامه و شرفنامه
-* هفت پیکر <ref>نظامی گنجه ای، برات زنجانی، ماهنامه حافظ، فروردین 1386، شماره 39</ref>
+*هفت پیکر. <ref>نظامی گنجه ای، برات زنجانی، ماهنامه حافظ، فروردین 1386، شماره 39</ref>
 ==سبک نظامی در شعر==
-نظامی از شاعرانی است که باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست. وی از آن سخنگویانی است که مانند فردوسی و سعدی توانست به ایجاد و تکمیل سبک و روشی خاص دست یابد. اگر چه داستانسرایی در زبان فارسی به وسیله نظامی شروع نشده لیکن تنها شاعری که تا پایان قرن ششم توانسته است شعر تمثیلی را به حد اعلای تکامل برساند نظامی است. وی در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات با نیروی تخیل و دقت در وصف مناظر و توصیف طبیعت و اشخاص و بکار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته است.
+نظامی از شاعرانی است که باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست. وی از آن سخنگویانی است که مانند [[فردوسی]] و [[سعدی]] توانست به ایجاد و تکمیل سبک و روشی خاص دست یابد. اگر چه داستانسرایی در زبان فارسی به وسیله نظامی شروع نشده لیکن تنها شاعری که تا پایان قرن ششم توانسته است شعر تمثیلی را به حد اعلای تکامل برساند نظامی است. وی در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات با نیروی تخیل و دقت در وصف مناظر و توصیف طبیعت و اشخاص و بکار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته است.
-با وجود آن که آثار نظامی از نظر اطناب در سخن و بازی با الفاظ و آوردن اصطلاحات علمی و فلسفی و ترکیبات عربی فراوان و پیچیدگی معانی بعضی از ابیات، قابل خرده گیری است ولی «محاسن کلام او به قدری است که باید او را یکی از بزرگترین شعرای ایران نامید و مخصوصا در فن خود بی همتا و بی نظیر معرفی کرد. نظامی در بزمسرایی، بزرگترین شاعر ادبیات پارسی است. به جرأت می توان گفت که او در سرایش لحظه های شادکامی بی همتاست، زبانش شیرین است و واژگانش نرم و لطیف و گفتارش دلنشین. آن گونه که در بازگویی لحظه های رزم، نتوانسته از فشار بزم رهایی یابد به اشعار رزم نیز ناخودآگاه رنگ غنایی داده است. <ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
+با وجود آن که آثار نظامی از نظر اطناب در سخن و بازی با الفاظ و آوردن اصطلاحات علمی و فلسفی و ترکیبات عربی فراوان و پیچیدگی معانی بعضی از ابیات، قابل خرده گیری است ولی محاسن کلام او به قدری است که باید او را یکی از بزرگترین شعرای ایران نامید و مخصوصا در فن خود بی همتا و بی نظیر معرفی کرد. نظامی در بزمسرایی، بزرگترین شاعر ادبیات پارسی است. به جرأت می توان گفت که او در سرایش لحظه های شادکامی بی همتاست، زبانش شیرین است و واژگانش نرم و لطیف و گفتارش دلنشین. آن گونه که در بازگویی لحظه های رزم، نتوانسته از فشار بزم رهایی یابد، به اشعار رزم نیز ناخودآگاه رنگ غنایی داده است. <ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
 ==برجستگی ها و ویژگی های شعر نظامی==
-# تشبیهات و توضیحات او، زیبا و هنرمندانه و بسیار خیال انگیزند.
+#تشبیهات و توضیحات او، زیبا و هنرمندانه و بسیار خیال انگیزند.
-# در تصویر جزئیات طبیعت و حالات، بسیار تواناست.
+#در تصویر جزئیات طبیعت و حالات، بسیار تواناست.
-# انتخاب الفاظ و کلمات مناسب که نتیجه آشکار آن، موسیقی شعر اوست.
+#انتخاب الفاظ و کلمات مناسب که نتیجه آشکار آن، موسیقی شعر اوست.
-# ایجاد ترکیبات خاص و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند.
+#ایجاد ترکیبات خاص و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند.
-# تازگی معانی و ابداع ترکیبات تازه که در شعر نظامی به وفور یافت می شود، کلام وی را گاهی دچار ابهام می کند علاوه بر این ها کثرت «لغات عربی» و «اصطلاحات علوم» و «اصول و مبانی فلسفه و معارف اسلامی» سخن این شاعر را دشوار و پیچیده کرده است.<ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
+#تازگی معانی و ابداع ترکیبات تازه که در شعر نظامی به وفور یافت می شود، کلام وی را گاهی دچار ابهام می کند. علاوه بر این ها کثرت «لغات عربی» و «اصطلاحات علوم» و «اصول و مبانی فلسفه و معارف اسلامی» سخن این شاعر را دشوار و پیچیده کرده است.<ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>
 ==درگذشت==

@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۱: @@
 زبعد معرفت كردگار لم يزلي *** نبي شناسم وانگه علي و آل علي <ref>دكتر ولايتي: مولوي، حافظ و سعدي شيعه بودند، مصاحبه دكتر ولايتي با خبرگزاري حوزه، [http://www.dte.ir/portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&ID=b76ccbae-61a4-4f3e-a68a-9f7f9b624931&CategoryID=1afef740-6bec-431e-a9c7-1fbcf4aff393&WebPartID=5c8e541f-de57-4c7b-b097-7318f7691b67 پایگاه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم]، بازیابی: ‏۳ مهر ۱۳۹۷</ref>
 ==درگذشت==
 همه عمر را به جز سفر کوتاهی که به دعوت قزل ارسلان (۵۸۱-۵۸۷) به یکی از نواحی نزدیک گنجه کرد، در وطن خود باقی ماند تا در سال ۶۰۲ در همین شهر در سن شصت و سه سالگی درگذشت و به خاک سپرده شد. بعضی درگذشت او را بین سالهای ۵۹۹ تا ۶۰۲ و عمرش را شصت و سه سال و شش ماه نوشته اند.<ref>[http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 نظامی گنجوی، اعلام طهور]</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 الیاس بن یوسف نظامی گنجه ای شاعر داستان سرا و رمزگوی سده ششم ایران، بزرگترین داستان سرای منظومه های حماسی عاشقانه به زبان پارسی است. اثر مشهور او پنج گنج است.
-==کودکی==
+==ولادت==
 نظامی بین سالهای ۵۳۰ تا ۵۴۰ هجری در گنجه (واقع در جمهوری آذربایجان کنونی) متولد شد و برخی اصل او را از عراق، نواحی قم و تفرش می دانند. که پدرش یوسف به گنجه آمد و نظامی در انجا متولد شد. هر چند که او از زادگاه خود خشنود نبود، اما تمام عمر خود را در گنجه سپری کرده است.<ref>نظامی گنجه ای، محمد روشن، ماهنامه کلک، فروردین 1370، شماره 13</ref>

@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 ==اخلاق==
-در پاکی اخلاق و تقوی، نظیر حکیم نظامی را در میان تمام شعرای عالم نمی توان پیدا کرد. در تمام دیوان وی یک لفظ رکیک و یک سخن زشت پیدا نمی شود و یک بیت هجو از اول تا آخر زندگی بر زبانش جاری نشده است. از استاد بزرگ گنجه شش گنجینه در پنج بحر مثنوی جهان را یادگار است که مورد تقلید شاعران زیادی قرار گرفته است، ولی هیچکدام از آنان نتوانسته اند آن طور که باید و شاید از عهده تقلید برآیند. این شش دفتر عبارتند از: مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه و اقبالنامه که همگی نشان دهنده هنر سخنوری و بلاغت گوینده توانا آن منظومه هاست.
+در پاکی اخلاق و تقوی، نظیر حکیم نظامی را در میان تمام شعرای عالم نمی توان پیدا کرد. در تمام دیوان وی یک لفظ رکیک و یک سخن زشت پیدا نمی شود و یک [[بیت]] هجو از اول تا آخر زندگی بر زبانش جاری نشده است. از استاد بزرگ گنجه شش گنجینه در پنج بحر[[ مثنوی]] جهان را یادگار است که مورد تقلید شاعران زیادی قرار گرفته است، ولی هیچکدام از آنان نتوانسته اند آن طور که باید و شاید از عهده تقلید برآیند. این شش دفتر عبارتند از: مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، شرفنامه و اقبالنامه که همگی نشان دهنده هنر سخنوری و بلاغت گوینده توانا آن منظومه هاست.
 ==سبک نظامی==
@@ سطر ۶۰: / سطر ۶۰: @@
 [http://alaam.tahoor.com/page.php?id=11263&cat=1245 اعلام طهور]
-[[رده: شعرا]]
+{{شعر فارسی}}