نص و ظاهر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۳۱ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۱۴

2026-03-31T09:14:42Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-16T17:29:25Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-31T08:01:33Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۴۴

2019-12-24T12:44:54Z

Aghajani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۴۲

2019-12-24T12:42:13Z

Aghajani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۳۷

2019-12-24T12:37:25Z

مهدی موسوی در ‏۱۹ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۵۰

2019-03-19T11:50:05Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: سنجش شناسه

2019-03-16T10:51:02Z

سنجش شناسه

Zamani در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۴۰

2017-02-15T11:40:09Z

Zamani در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۳۹

2017-02-15T11:39:34Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-مبحث «نصّ و ظاهر» از مباحث مهم [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] است که در [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] هم مطرح می شود. در «ظاهر» بر خلاف «نصّ»، علاوه بر مراد اصلی متکلم، احتمال معنای دیگر نیز وجود دارد.{{خوب}}
+{{خوب}}
 ==تعریف ظاهر==
 «ظاهر، لفظى است که از خود آن -بدون اتّکا بر یک امر خارجى- مراد متکلم فهمیده شود، ولى معناى آن، اصالتا مقصود متکلم نبوده و [[سیاق آیات|سیاق]] کلام بر آن دلالت ندارد.»<ref> الوجیز فى اصول الفقه، ص ۳۳۸ </ref>
@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۸: @@
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=نشده
-|شناسه= ضعیف
+|شناسه=خوب
 |عنوان بندی مناسب=
 |کفایت منابع و پی نوشت ها=

@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 |سیر منطقی=
 }}
+{{قرآن}}
 [[رده:اصول فقه]]
 [[رده:علوم قرآنی]]

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 بر اين مطلب ظهور دارد كه چهار پنجم اموالى كه به غنيمت در مى ‌آيد- اعم از منقول و غير منقول - اختصاص به كسانى دارد كه آن اموال را به غنيمت گرفته‌ اند، ولى [[عمر بن خطاب|عمر]] آيه را به دليل مصلحت عمومى تأويل كرده و آن سهم را به اموال منقول محدود ساخت. <ref> لمناهج الاصوليه، ص 169 و 170. </ref>
-بدون شك بسيارى از عمومات قرآن، تخصيص خورده است و اين در شريعت، امرى معمول و مرسوم بوده، تا آن جا كه گفته‌ اند: «ما من عامّ الّا و قد خصّ، هيچ عامى نيست مگر اين كه تخصيص خورده است». <ref> اصول فقه مظفر، ص 156. </ref> طبق تعريفى كه از تأويل و [[تفسیر قرآن|تفسير]] ارائه شد، چنانچه الفاظ عام قرآنى به وسيله خود قرآن يا [[سنت]] قطعى و يا [[خبر (علم الحدیث)|خبر]] مشهور، تخصيص خورده باشد، تفسير محسوب مى ‌شود، <ref> چنان كه ابن مسعود عده زنى كه حامله بوده و شوهرش مرده است، وضع حمل او دانسته و گفته است: آيه‌ {{متن قرآن|«وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً»}} (بقره (2) آيه 234) به وسيله آيه‌ {{متن قرآن|«وَ أُولاتُ الْأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَ‌»}} (طلاق (65) آيه 4) تخصيص خورده است. «الوجيز فى اصول الفقه، ص 342.» </ref> اما اگر با ادلّه ديگرى تخصيص پيدا كند، تأويل خوانده مى‌ شود.
+بدون شك بسيارى از عمومات قرآن، تخصيص خورده است و اين در شريعت، امرى معمول و مرسوم بوده، تا آن جا كه گفته‌ اند: «ما من عامّ الّا و قد خصّ، هيچ عامى نيست مگر اين كه تخصيص خورده است». <ref> اصول فقه مظفر، ص 156. </ref> طبق تعريفى كه از تأويل و [[تفسیر قرآن|تفسير]] ارائه شد، چنانچه الفاظ عام قرآنى به وسيله خود قرآن يا [[سنت]] قطعى و يا [[خبر (علم الحدیث)|خبر]] مشهور، تخصيص خورده باشد، تفسير محسوب مى ‌شود، <ref> چنان كه ابن مسعود عده زنى كه حامله بوده و شوهرش مرده است، وضع حمل او دانسته و گفته است: آيه‌ «وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً» (بقره (2) آيه 234) به وسيله آيه‌ «وَ أُولاتُ الْأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَ‌» (طلاق (65) آيه 4) تخصيص خورده است. «الوجيز فى اصول الفقه، ص 342.» </ref> اما اگر با ادلّه ديگرى تخصيص پيدا كند، تأويل خوانده مى‌ شود.
 *2. '''تعميم''': تعميم، عكس تخصيص و آن، حمل لفظ ظاهر در خاص بر عموم است. در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]]، درباره تخصيص الفاظ عام بحث‌هاى گسترده‌اى مطرح شده، ولى در مورد تعميم و ضوابط آن، بحثى به ميان نيامده است، در حالى كه اين بحث نيز حائز اهميت است، زيرا در بسيارى موارد ديده مى‌شود مفسّران، آياتى را كه ظاهر آن به موارد خاصى مربوط است، تعميم داده‌ اند، بنابراين، تعميم الفاظ را نيز مى ‌توان نوعى تأويل دانست.

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 *1. '''[[تخصيص]]''': چنانچه لفظى در عموم ظهور داشته باشد، منحصر نمودن لفظ عام بر بعضى از مصاديقش، تأويل ناميده مى‌شود، زيرا لفظ بر معنايى كه در آن ظهور نداشته حمل شده است، <ref> ر. ك: الوجيز فى اصول الفقه، ص 339، المناهج الاصوليه، ص 49 </ref>
-به طور مثال، آيه‌ «وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا» <ref> بقره (2) آيه 275 </ref> در حلّيت همه اقسام بيع و حرمت همه انواع ربا ظهور دارد. تخصيص عموم بيع و ربا،<ref> چنان كه در [[فقه]] بيان شده كه بعضى از اقسام بيع، حرام است، مانند بيع اعيان نجس، و نيز بعضى از اقسام ربا حلال شمرده شده، مانند ربايى كه فرزند به پدر بدهد </ref> تأويل محسوب مى ‌شود.
+به طور مثال، آيه‌ {{متن قرآن|«وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا»}} <ref> بقره (2) آيه 275 </ref> در حلّيت همه اقسام بيع و حرمت همه انواع ربا ظهور دارد. تخصيص عموم بيع و ربا،<ref> چنان كه در [[فقه]] بيان شده كه بعضى از اقسام بيع، حرام است، مانند بيع اعيان نجس، و نيز بعضى از اقسام ربا حلال شمرده شده، مانند ربايى كه فرزند به پدر بدهد </ref> تأويل محسوب مى ‌شود.
-نيز آيه‌ «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ‌». «و بدانيد آنچه به غنيمت گرفتيد، پنج يك آن براى خدا و رسول و نزديكان و يتيمان و بينوايان و در راه ماندگان است.»<ref> انفال (8) آيه 41 </ref>
+نيز آيه‌ {{متن قرآن|«وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ‌»}}. «و بدانيد آنچه به غنيمت گرفتيد، پنج يك آن براى خدا و رسول و نزديكان و يتيمان و بينوايان و در راه ماندگان است.»<ref> انفال (8) آيه 41 </ref>
 بر اين مطلب ظهور دارد كه چهار پنجم اموالى كه به غنيمت در مى ‌آيد- اعم از منقول و غير منقول - اختصاص به كسانى دارد كه آن اموال را به غنيمت گرفته‌ اند، ولى [[عمر بن خطاب|عمر]] آيه را به دليل مصلحت عمومى تأويل كرده و آن سهم را به اموال منقول محدود ساخت. <ref> لمناهج الاصوليه، ص 169 و 170. </ref>
-بدون شك بسيارى از عمومات قرآن، تخصيص خورده است و اين در شريعت، امرى معمول و مرسوم بوده، تا آن جا كه گفته‌ اند: «ما من عامّ الّا و قد خصّ، هيچ عامى نيست مگر اين كه تخصيص خورده است». <ref> اصول فقه مظفر، ص 156. </ref> طبق تعريفى كه از تأويل و [[تفسیر قرآن|تفسير]] ارائه شد، چنانچه الفاظ عام قرآنى به وسيله خود قرآن يا [[سنت]] قطعى و يا [[خبر (علم الحدیث)|خبر]] مشهور، تخصيص خورده باشد، تفسير محسوب مى ‌شود، <ref> چنان كه ابن مسعود عده زنى كه حامله بوده و شوهرش مرده است، وضع حمل او دانسته و گفته است: آيه‌ وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً (بقره (2) آيه 234) به وسيله آيه‌ وَ أُولاتُ الْأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَ‌ (طلاق (65) آيه 4) تخصيص خورده است. «الوجيز فى اصول الفقه، ص 342.» </ref> اما اگر با ادلّه ديگرى تخصيص پيدا كند، تأويل خوانده مى‌ شود.
+بدون شك بسيارى از عمومات قرآن، تخصيص خورده است و اين در شريعت، امرى معمول و مرسوم بوده، تا آن جا كه گفته‌ اند: «ما من عامّ الّا و قد خصّ، هيچ عامى نيست مگر اين كه تخصيص خورده است». <ref> اصول فقه مظفر، ص 156. </ref> طبق تعريفى كه از تأويل و [[تفسیر قرآن|تفسير]] ارائه شد، چنانچه الفاظ عام قرآنى به وسيله خود قرآن يا [[سنت]] قطعى و يا [[خبر (علم الحدیث)|خبر]] مشهور، تخصيص خورده باشد، تفسير محسوب مى ‌شود، <ref> چنان كه ابن مسعود عده زنى كه حامله بوده و شوهرش مرده است، وضع حمل او دانسته و گفته است: آيه‌ {{متن قرآن|«وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً»}} (بقره (2) آيه 234) به وسيله آيه‌ {{متن قرآن|«وَ أُولاتُ الْأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَ‌»}} (طلاق (65) آيه 4) تخصيص خورده است. «الوجيز فى اصول الفقه، ص 342.» </ref> اما اگر با ادلّه ديگرى تخصيص پيدا كند، تأويل خوانده مى‌ شود.
 *2. '''تعميم''': تعميم، عكس تخصيص و آن، حمل لفظ ظاهر در خاص بر عموم است. در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]]، درباره تخصيص الفاظ عام بحث‌هاى گسترده‌اى مطرح شده، ولى در مورد تعميم و ضوابط آن، بحثى به ميان نيامده است، در حالى كه اين بحث نيز حائز اهميت است، زيرا در بسيارى موارد ديده مى‌شود مفسّران، آياتى را كه ظاهر آن به موارد خاصى مربوط است، تعميم داده‌ اند، بنابراين، تعميم الفاظ را نيز مى ‌توان نوعى تأويل دانست.
-به طور مثال، آيه كريمه‌ «وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ‌». «در راه رفتن خود ميانه ‌رو باش!» <ref> لقمان (31) آيه 19 </ref> كه ظاهرا در مورد لزوم ميانه‌ روى در راه رفتن است، اما بعضى از مفسّران مانند [[علامه طباطبايى|علامه طباطبایی]] در [[المیزان فی تفسیر القرآن|المیزان]] آن را آن قدر تعميم داده‌ اند كه آيه را دليل بر صحّت نظريّه اعتدال قوا دانسته‌ اند.<ref> الميزان، ج 5، ص 268 و 269 </ref>
+به طور مثال، آيه كريمه‌ {{متن قرآن|«وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ‌»}}. «در راه رفتن خود ميانه ‌رو باش!» <ref> لقمان (31) آيه 19 </ref> كه ظاهرا در مورد لزوم ميانه‌ روى در راه رفتن است، اما بعضى از مفسّران مانند [[علامه طباطبايى|علامه طباطبایی]] در [[المیزان فی تفسیر القرآن|المیزان]] آن را آن قدر تعميم داده‌ اند كه آيه را دليل بر صحّت نظريّه اعتدال قوا دانسته‌ اند.<ref> الميزان، ج 5، ص 268 و 269 </ref>
-*3. '''تقييد''': حمل الفاظ مطلق بر معناى مقيّد، تأويل محسوب مى ‌شود. <ref> ر. ك: الوجيز فى اصول الفقه، ص 339 </ref> در تفاسير، بسيارى از الفاظ مطلق قرآن، بر مقيّد حمل شده است، به طور مثال، آورده ‌اند: هنگامى كه آيه‌ «الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ‌». «كسانى كه ايمان آوردند و ايمانشان را با ظلم نيالودند، براى آنان ايمنى است و ايشانند هدايت شدگان.»<ref> انعام (6) آيه 82 </ref> نازل شد، بر اصحاب پيامبر گران آمده، گفتند: كدام يك از ما بر خودش ظلم نكرده است؟ در اين هنگام پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله فرمودند: معناى آيه آن طور كه شما پنداشته ‌ايد نيست، بلكه مراد از ظلم در آيه، همان است كه لقمان به فرزندش گفت: اى فرزندم! به خدا شرك نورز، زيرا [[شرک]] ظلم بزرگى است. <ref> ر. ك: صحيح بخارى، كتاب استتابة المرتدين، باب 9. </ref>
+*3. '''تقييد''': حمل الفاظ مطلق بر معناى مقيّد، تأويل محسوب مى ‌شود. <ref> ر. ك: الوجيز فى اصول الفقه، ص 339 </ref> در تفاسير، بسيارى از الفاظ مطلق قرآن، بر مقيّد حمل شده است، به طور مثال، آورده ‌اند: هنگامى كه آيه‌ {{متن قرآن|«الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ‌»}}. «كسانى كه ايمان آوردند و ايمانشان را با ظلم نيالودند، براى آنان ايمنى است و ايشانند هدايت شدگان.»<ref> انعام (6) آيه 82 </ref> نازل شد، بر اصحاب پيامبر گران آمده، گفتند: كدام يك از ما بر خودش ظلم نكرده است؟ در اين هنگام پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله فرمودند: معناى آيه آن طور كه شما پنداشته ‌ايد نيست، بلكه مراد از ظلم در آيه، همان است كه لقمان به فرزندش گفت: اى فرزندم! به خدا شرك نورز، زيرا [[شرک]] ظلم بزرگى است. <ref> ر. ك: صحيح بخارى، كتاب استتابة المرتدين، باب 9. </ref>
 علماى اصول، مباحث مفصلى را پيرامون [[عامّ و خاص]] و [[مطلق و مقيّد]] مطرح كرده‌ اند كه در به دست آوردن معيار تأويل صحيح از فاسد، راه گشاست. <ref> ر. ك: كفاية الاصول، ص 215- 240 (المقصد الرابع فى العام و الخاص) و ص 243- 252 (المقصد الخامس فى المطلق و المقيد)، اصول فقه مظفر، ج 1، ص 139- 164 (الباب الخامس- العام و الخاص) و ص 171- 190 (الباب السادس- المطلق و المقيد)، المحصول فى علم الاصول، ج 1، ص 353- 447 (الكلام فى العموم و الخصوص) و ص 457- 461 (القسم الرابع فى حمل المطلق على المقيد)، محمد بن على بن الطيب، المعتمد فى اصول الفقه، ج 1، ص 189- 288، على بن عبد الكافى سبكى و تاج الدين عبد الوهاب، الابهاج فى شرح المنهاج، ج 2، ص 82- 199، بدر الدين زركشى، سلاسل الذهب، ص 219- 283. </ref>
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 *4.'''حمل لفظ بر معناى مجازى''': اگر لفظى در [[معناى حقيقى]] ظهور داشته باشد، حمل آن بر [[معناى مجازى]]، تأويل محسوب مى ‌شود. <ref> الوجيز فى اصول الفقه، ص 339. </ref>
-به طور مثال، ظاهر آيه‌ «وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ‌» «با ركوع كنندگان ركوع كنيد.» <ref> بقره (2) آيه 43 </ref> امر به [[ركوع]] است، اما گفته ‌اند: مراد آيه اين است كه بايد مسلمانان [[نماز]] را به جماعت برگزار كرده، آن را به صورت فرادى نخوانند. <ref> نک:احمد مصطفى مراغى، تفسير المراغى، ذيل آيه 43 سوره بقره، ر. ك: فخر رازى، التفسير الكبير، ذيل آيه 43 سوره بقره» </ref> دليل اين تفسير آن است كه در شرع، ركوع به تنهايى به عنوان يك عمل عبادى تلقى نمى ‌شود.<ref> الموجز فى اصول الفقه، ص 144. </ref>
+به طور مثال، ظاهر آيه‌ {{متن قرآن|«وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ‌»}} «با ركوع كنندگان ركوع كنيد.» <ref> بقره (2) آيه 43 </ref> امر به [[ركوع]] است، اما گفته ‌اند: مراد آيه اين است كه بايد مسلمانان [[نماز]] را به جماعت برگزار كرده، آن را به صورت فرادى نخوانند. <ref> نک:احمد مصطفى مراغى، تفسير المراغى، ذيل آيه 43 سوره بقره، ر. ك: فخر رازى، التفسير الكبير، ذيل آيه 43 سوره بقره» </ref> دليل اين تفسير آن است كه در شرع، ركوع به تنهايى به عنوان يك عمل عبادى تلقى نمى ‌شود.<ref> الموجز فى اصول الفقه، ص 144. </ref>
 ==تعریف نص==
 نصّ، عبارت است از لفظ يا كلامى كه- بدون دخالت امر ديگرى- به طور واضح بر معنايى دلالت داشته و آن معنا، مقصود اصلى از نزول آيه يا تشريع حكم باشد. <ref> ر. ك: الوجيز فى اصول الفقه، ص 340، المناهج الاصوليه، ص 51. </ref>
-نصّ از ظاهر واضح‌تر است و اين وضوح بيشتر از خود لفظ نبوده، بلكه از قرينه ‌اى است كه متكلم با لفظ همراه مى ‌سازد، لذا «نصّ» بدون در نظر گرفتن قرينه ‌اش، «ظاهر» است. اين قرينه، همان «سياق» گفتار است، مانند: «وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا» <ref> بقره (2) آيه 275 </ref> كه نصّ آيه، بيانگر تفاوت بين بيع و رباست، چون سياق آن بر اين معنا دلالت دارد و آيه در مقام ردّ ادعاى كفّار مبنى بر همانند بودن بيع و رباست، چنان كه مى ‌فرمايد: «ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا». <ref> محمد بن احمد سرخسى، اصول السرخسى، ج 1، ص 164 و 165 </ref>
+نصّ از ظاهر واضح‌تر است و اين وضوح بيشتر از خود لفظ نبوده، بلكه از قرينه ‌اى است كه متكلم با لفظ همراه مى ‌سازد، لذا «نصّ» بدون در نظر گرفتن قرينه ‌اش، «ظاهر» است. اين قرينه، همان «سياق» گفتار است، مانند: {{متن قرآن|«وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا»}} <ref> بقره (2) آيه 275 </ref> كه نصّ آيه، بيانگر تفاوت بين بيع و رباست، چون سياق آن بر اين معنا دلالت دارد و آيه در مقام ردّ ادعاى كفّار مبنى بر همانند بودن بيع و رباست، چنان كه مى ‌فرمايد: {{متن قرآن|«ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا»}}. <ref> محمد بن احمد سرخسى، اصول السرخسى، ج 1، ص 164 و 165 </ref>
 ==راه تشخيص ظاهر از نصّ‌==

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 براى روشن شدن مقصود اصوليون از «ظاهر»، مثال‌هايى را از آيات [[قرآن]] ذكر مى ‌كنيم:
-*1. «ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا».«هر چه رسول خدا دستور دهد، بگيريد و هر چه نهى كند، واگذاريد.»<ref> حشر (59) آيه 7 </ref>
+*1. {{متن قرآن|«وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا »}}.«هر چه رسول خدا دستور دهد، بگيريد و هر چه نهى كند، واگذاريد.»<ref> حشر (59) آيه 7 </ref>
 ظاهر اين آيه، بر وجوب اطاعت از تمام اوامر و نواهى [[پیامبر اسلام|رسول خدا]] دلالت دارد، اما سياق آن بر وجوب اطاعت از آن حضرت در خصوص تقسيم [[فیء|فى‌ء]] دلالت مى ‌كند، بنابراين، مقصود اصلى از آيه اين است كه بر مسلمانان واجب است در مورد تقسيم فى‌ء از پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله اطاعت كنند و دلالت آيه بر اطاعت از مطلق اوامر و نواهى آن حضرت، يك دلالت تبعى و ثانوى است.<ref>  الوجيز فى اصول الفقه، ص 339. </ref>
-*2. «فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى‌ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ». «از زنان، آنچه شما را پسند افتد (يا پاك باشد براى شما)، دو تا و سه تا و چهار تا به نكاح درآوريد.»<ref> نساء (4) آيه 3 </ref>
+*2. {{متن قرآن|«فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى‌ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ»}}. «از زنان، آنچه شما را پسند افتد (يا پاك باشد براى شما)، دو تا و سه تا و چهار تا به نكاح درآوريد.»<ref> نساء (4) آيه 3 </ref>
 ظاهر اين آيه، بر [[مباح|اباحه]] ازدواج دلالت مى ‌كند، اما مقصود اصلى آيه- كه به جهت آن نازل شده- اين نيست، زيرا اين حكم، يعنى اباحه ازدواج با زنان پاكدامن، قبلا تشريع شده و همه بدان آگاه بوده‌ اند، بلكه مقصود اصلى آيه، بيان جواز [[تعدد زوجات|تعدّد زوجات]] است. <ref> ك: المناهج الاصوليه، ص 44. </ref>
-*3. «وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا». «و حال آن كه خداوند بيع را حلال، و ربا را حرام كرد.» <ref> بقره (2) آيه 275 </ref>
+*3. {{متن قرآن|«وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا»}}. «و حال آن كه خداوند بيع را حلال، و ربا را حرام كرد.» <ref> بقره (2) آيه 275 </ref>
-ظاهر اين آيه، دالّ بر [[حلال|حلّيت]] بيع و [[حرام|حرمت]] رباست، ولى مقصود اصلى از آيه اين نيست، بلكه سياق آيه نشان مى‌ دهد كه مقصود، بيان عدم مساوات [[بيع]] با [[ربا خواری|ربا]] است، زيرا قبل از آن آمده است: «قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا». «گفتند همانا بيع مانند رباست.»<ref> بقره (2) آيه 275 </ref>
+ظاهر اين آيه، دالّ بر [[حلال|حلّيت]] بيع و [[حرام|حرمت]] رباست، ولى مقصود اصلى از آيه اين نيست، بلكه سياق آيه نشان مى‌ دهد كه مقصود، بيان عدم مساوات [[بيع]] با [[ربا خواری|ربا]] است، زيرا قبل از آن آمده است: {{متن قرآن|«قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا»}}. «گفتند همانا بيع مانند رباست.»<ref> بقره (2) آيه 275 </ref>
 ==انواع تأويل ظاهر==

@@ سطر ۵۰: / سطر ۵۰: @@
 {{پانویس}}
 ==منابع==
 محمد بن احمد سرخسى، اصول السرخسى،

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۳۹
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	== تعریف ظاهر==		== تعریف ظاهر==
	«ظاهر، لفظى است كه از خود آن- بدون اتّكا بر يك امر خارجى- مراد متكلم فهميده شود، ولى معناى آن، اصالة مقصود متكلم نبوده و [[سياق]] كلام بر آن دلالت ندارد.» <ref> الوجيز فى اصول الفقه، ص 338 </ref>		«ظاهر، لفظى است كه از خود آن- بدون اتّكا بر يك امر خارجى- مراد متكلم فهميده شود، ولى معناى آن، اصالة مقصود متكلم نبوده و [[سياق]] كلام بر آن دلالت ندارد.» <ref> الوجيز فى اصول الفقه، ص 338 </ref>