مکر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۵

2026-03-02T17:15:02Z

نمایش تغییرات

Mohammadi: /* مکر غیرخداوند */

2025-06-16T13:50:50Z

‏مکر غیرخداوند

Mohammadi: /* مکر غیرخداوند */

2025-06-16T13:48:54Z

‏مکر غیرخداوند

Mohammadi: /* مکر غیرخداوند */

2025-06-16T13:48:38Z

‏مکر غیرخداوند

Mohammadi: /* مکر غیرخداوند */

2025-06-16T13:46:00Z

‏مکر غیرخداوند

Mohammadi: /* مکر خداوند */

2025-06-16T13:44:17Z

‏مکر خداوند

Mohammadi: /* مکر خداوند */

2025-06-16T13:07:41Z

‏مکر خداوند

Mohammadi: /* مکر در قرآن */

2025-06-16T13:00:59Z

‏مکر در قرآن

Mohammadi: /* مکر در قرآن */

2025-06-16T13:00:14Z

‏مکر در قرآن

مهدی موسوی در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۲

2025-05-12T10:52:25Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۶۲: / سطر ۶۲: @@
 در برابر مکر خداوند در [[قرآن کریم]]، خداوند از مکری یاد کرده که غالباً مذموم می باشد؛ این مکر به منافقان،<ref>[[سوره نساء]]/۱۴۲.</ref> کافران،<ref>[[سوره رعد]]/۳۳.</ref> زنان،<ref>[[سوره یوسف]]/۳۱.</ref> شیطان،<ref>[[سوره نساء]]/۱۲۰.</ref> دنیا<ref>[[سوره لقمان]]/۳۳.</ref> و... نسبت داده شده است.
-مکر، رفتاری ناپسند است که خداوند مکاران را به شدت توبیخ نموده است: {{متن قرآن|«وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا ...»}}<ref name=":۰۰" />؛ هنگامى كه به مردم پس از ناراحتى كه به آنها رسيده است رحمتى بچشانيم، در آيات ما نيرنگ مى‌كنند». و در [[قرآن]] مجازاتی را برای آنها رقم زده که این مجازات نشان از ریشه داشتن این رفتار در [[اختیار]] و صفات روانی [[انسان]] دارد.<ref> اژه ای، جواد؛ انسان در قرآن از دیدگاه فردی و اجتماعی، مجله روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۳و۴، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.</ref>
+مکر، رفتاری ناپسند است که خداوند مکاران را به شدت توبیخ نموده است: {{متن قرآن|«وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا ...»}}<ref name=":۰۰" />؛ هنگامى كه به مردم پس از ناراحتى كه به آنها رسيده است رحمتى بچشانيم، در آيات ما نيرنگ مى‌كنند. و در [[قرآن]] مجازاتی را برای آنها رقم زده که این مجازات نشان از ریشه داشتن این رفتار در [[اختیار]] و صفات روانی [[انسان]] دارد.<ref> اژه ای، جواد؛ انسان در قرآن از دیدگاه فردی و اجتماعی، مجله روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۳و۴، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.</ref>
 '''مکرزدن به خدا از نگاه قرآنی:'''
@@ سطر ۷۹: / سطر ۷۹: @@
 '''۱. بازگشت مکر به خود مکار:'''
-در آیاتی از [[قرآن کریم]] خداوند مکر و خدعه مکاران را خودفریبی دانسته و بازگشت آن به خود مکار بیان نموده است: {{متن قرآن|«يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ»}}<ref>[[آیه ۹ بقره|سوره بقره، آیه ۹.]]</ref>؛ با خدا و كسانى كه ايمان آورده‌اند، نيرنگ مى‌زنند. در حالى كه جز بر خودشان نيرنگ نمى‌زنند و (با درك حسّى) متوجه نمى‌شوند».
+در آیاتی از [[قرآن کریم]] خداوند مکر و خدعه مکاران را خودفریبی دانسته و بازگشت آن به خود مکار بیان نموده است: {{متن قرآن|«يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ»}}<ref>[[آیه ۹ بقره|سوره بقره، آیه ۹.]]</ref>؛ با خدا و كسانى كه ايمان آورده‌اند، نيرنگ مى‌زنند. در حالى كه جز بر خودشان نيرنگ نمى‌زنند و (با درك حسّى) متوجه نمى‌شوند.
 نیرنگ منافقان با خداوند و مؤمنان در حقیقت خودفریبی است. منافقان با نیرنگ خود کسی جز خود را فریب نداده و نمی دهند و طبق آیات قرآن اثر عمل انسان، نیک باشد یا بد به خود اوست؛<ref>[[سوره اسراء]]/۷.</ref> و این نکته سرّ پنهان است در قرآن که بازگشت حیله مکاران را به خودشان می داند.<ref>تفسير تسنيم، ج۲، ص ۲۵۴.</ref>
@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 [[قرآن کریم]] از مکر و خدعه بسیاری از مکاران یاد کرده و این مکر را شکست خورده دانسته، چنانکه در مورد مکر کافران می فرماید: «نقشه كافران جز در گمراهى نيست».<ref>[[سوره غافر]]/۲۵.</ref> و یا درباره مکر [[فرعون]] می فرماید: «توطئه فرعون (و همفكران او) جز به نابودى نمى‌ انجامد».<ref>[[سوره غافر]]/۳۷.</ref>
-دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود».<ref>[[سوره ابراهیم]]/۴۶.</ref>
+دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}<ref>[[آیه ۴۶ ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۴۶.]]</ref>؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود.
 حیله گران هرچه در برابر خداوند نقشه بکشند و حیله کنند، نقشه هایشان نقش بر آب می شود؛ چون گرچه مکاران حیله هایشان را پنهان می دارند؛ اما برای خداوند چیزی مخفی نیست، بلکه کاملاً آشکار بوده و خداوند از آن آگاه است.<ref>جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوت در قرآن)، قم، اسراء، ۱۳۸۱ ش، چاپ اول، ج۳، ص۱۳۶.</ref>

@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 [[قرآن کریم]] از مکر و خدعه بسیاری از مکاران یاد کرده و این مکر را شکست خورده دانسته، چنانکه در مورد مکر کافران می فرماید: «نقشه كافران جز در گمراهى نيست».<ref>[[سوره غافر]]/۲۵.</ref> و یا درباره مکر [[فرعون]] می فرماید: «توطئه فرعون (و همفكران او) جز به نابودى نمى‌ انجامد».<ref>[[سوره غافر]]/۳۷.</ref>
-دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}<ref>[[آیه ۴۶ ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۴۶.]]</ref>؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود».
+دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود».<ref>[[سوره ابراهیم]]/۴۶.</ref>
 حیله گران هرچه در برابر خداوند نقشه بکشند و حیله کنند، نقشه هایشان نقش بر آب می شود؛ چون گرچه مکاران حیله هایشان را پنهان می دارند؛ اما برای خداوند چیزی مخفی نیست، بلکه کاملاً آشکار بوده و خداوند از آن آگاه است.<ref>جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوت در قرآن)، قم، اسراء، ۱۳۸۱ ش، چاپ اول، ج۳، ص۱۳۶.</ref>

@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 [[قرآن کریم]] از مکر و خدعه بسیاری از مکاران یاد کرده و این مکر را شکست خورده دانسته، چنانکه در مورد مکر کافران می فرماید: «نقشه كافران جز در گمراهى نيست».<ref>[[سوره غافر]]/۲۵.</ref> و یا درباره مکر [[فرعون]] می فرماید: «توطئه فرعون (و همفكران او) جز به نابودى نمى‌ انجامد».<ref>[[سوره غافر]]/۳۷.</ref>
-دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود».<ref>[[سوره ابراهیم]]/۴۶.</ref>
+دلیل شکست مکاران در برابر [[حق]] این است که خداوند عالم و محیط بر همه چیز است و مکر و نیرنگ در برابر چنین کسی امکان ندارد: {{متن قرآن|«وَ قَدْ مَكَرُواْ مَكْرَهُمْ وَ عِندَاللَّهِ مَكْرُهُمْ وَ إِن كاَنَ مَكْرُهُمْ لِتزَولَ مِنْهُ الجبَالُ»}}<ref>[[آیه ۴۶ ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۴۶.]]</ref>؛ و به يقين (با) فريبكاريشان فريبكارى كردند و فريبكاريشان نزد خدا (آشكار) است و اگرچه فريبشان (چنان باشد كه) از آن كوه‌ها از جا كنده شود».
 حیله گران هرچه در برابر خداوند نقشه بکشند و حیله کنند، نقشه هایشان نقش بر آب می شود؛ چون گرچه مکاران حیله هایشان را پنهان می دارند؛ اما برای خداوند چیزی مخفی نیست، بلکه کاملاً آشکار بوده و خداوند از آن آگاه است.<ref>جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوت در قرآن)، قم، اسراء، ۱۳۸۱ ش، چاپ اول، ج۳، ص۱۳۶.</ref>

@@ سطر ۶۲: / سطر ۶۲: @@
 در برابر مکر خداوند در [[قرآن کریم]]، خداوند از مکری یاد کرده که غالباً مذموم می باشد؛ این مکر به منافقان،<ref>[[سوره نساء]]/۱۴۲.</ref> کافران،<ref>[[سوره رعد]]/۳۳.</ref> زنان،<ref>[[سوره یوسف]]/۳۱.</ref> شیطان،<ref>[[سوره نساء]]/۱۲۰.</ref> دنیا<ref>[[سوره لقمان]]/۳۳.</ref> و... نسبت داده شده است.
-مکر، رفتاری ناپسند است که خداوند مکاران را به شدت توبیخ نموده است: {{متن قرآن|«وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا»}}: هنگامى كه به مردم پس از ناراحتى كه به آنها رسيده است رحمتى بچشانيم، در آيات ما نيرنگ مى‌كنند». <ref>[[سوره یونس]]/۲۱.</ref> و در [[قرآن]] مجازاتی را برای آنها رقم زده که این مجازات نشان از ریشه داشتن این رفتار در [[اختیار]] و صفات روانی [[انسان]] دارد.<ref> اژه ای، جواد؛ انسان در قرآن از دیدگاه فردی و اجتماعی، مجله روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۳و۴، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.</ref>
+مکر، رفتاری ناپسند است که خداوند مکاران را به شدت توبیخ نموده است: {{متن قرآن|«وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا ...»}}<ref name=":۰۰" />؛ هنگامى كه به مردم پس از ناراحتى كه به آنها رسيده است رحمتى بچشانيم، در آيات ما نيرنگ مى‌كنند». و در [[قرآن]] مجازاتی را برای آنها رقم زده که این مجازات نشان از ریشه داشتن این رفتار در [[اختیار]] و صفات روانی [[انسان]] دارد.<ref> اژه ای، جواد؛ انسان در قرآن از دیدگاه فردی و اجتماعی، مجله روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۳و۴، ۱۳۸۵ش، ص۱۱.</ref>
 '''مکرزدن به خدا از نگاه قرآنی:'''
@@ سطر ۷۹: / سطر ۷۹: @@
 '''۱. بازگشت مکر به خود مکار:'''
-در آیاتی از [[قرآن کریم]] خداوند مکر و خدعه مکاران را خودفریبی دانسته و بازگشت آن به خود مکار بیان نموده است: {{متن قرآن|«يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ»}}؛ با خدا و كسانى كه ايمان آورده‌اند، نيرنگ مى‌زنند. در حالى كه جز بر خودشان نيرنگ نمى‌زنند و (با درك حسّى) متوجه نمى‌شوند».<ref>[[سوره بقره]]/۹.</ref>
+در آیاتی از [[قرآن کریم]] خداوند مکر و خدعه مکاران را خودفریبی دانسته و بازگشت آن به خود مکار بیان نموده است: {{متن قرآن|«يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ»}}<ref>[[آیه ۹ بقره|سوره بقره، آیه ۹.]]</ref>؛ با خدا و كسانى كه ايمان آورده‌اند، نيرنگ مى‌زنند. در حالى كه جز بر خودشان نيرنگ نمى‌زنند و (با درك حسّى) متوجه نمى‌شوند».
 نیرنگ منافقان با خداوند و مؤمنان در حقیقت خودفریبی است. منافقان با نیرنگ خود کسی جز خود را فریب نداده و نمی دهند و طبق آیات قرآن اثر عمل انسان، نیک باشد یا بد به خود اوست؛<ref>[[سوره اسراء]]/۷.</ref> و این نکته سرّ پنهان است در قرآن که بازگشت حیله مکاران را به خودشان می داند.<ref>تفسير تسنيم، ج۲، ص ۲۵۴.</ref>
@@ سطر ۹۰: / سطر ۹۰: @@
 حیله گران هرچه در برابر خداوند نقشه بکشند و حیله کنند، نقشه هایشان نقش بر آب می شود؛ چون گرچه مکاران حیله هایشان را پنهان می دارند؛ اما برای خداوند چیزی مخفی نیست، بلکه کاملاً آشکار بوده و خداوند از آن آگاه است.<ref>جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوت در قرآن)، قم، اسراء، ۱۳۸۱ ش، چاپ اول، ج۳، ص۱۳۶.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 *{{متن قرآن|«...وَاللَّهُ خَیرُ الْماكِرینَ»}}<ref>[[آیه ۳۰ انفال|سوه انفال، آیه ۳۰.]]</ref>؛ ...و خداوند، بهترین چاره‌جویان است.مکر خداوند در این آیه به صفت "خیر" یعنی برتر بودن متصف شده که از دو لحاظ می توان آن را در نظر گرفت؛ هم از لحاظ نظری، به این معنا که از جهت حق، صدق، صحت و روابودن كامل‌تر است؛ هم از لحاظ عملی، به این معنا که از نظر قوت و قدرت برتر است. پس این که مکر خداوند و ماکر بودن او خیر است؛ یعنی از هر دو جنبه برتر از مکرها و ماکرهای غیر اوست.<ref> جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۷۸ش، چاپ اول، ج۱۴، ص۳۸۱.</ref>
-*در [[آیه]] دیگر می فرماید: {{متن قرآن|«...قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا»}}<ref>[[آیه ۲۱ یونس|سوره یونس، آیه ۲۱.]]</ref>؛ ...خداوند سریعتر از شما مكر (چاره‌جویى‌) مى‌كند. صفت دیگری که برای مکر خداوند در [[قرآن کریم]] بیان شده، سریعتر بودن است؛ اما خدا چگونه سریعترین مکار است و منظور از سرعت در مکر چیست؟ مفسران در این زمینه چنین بیان کرده اند که خداوند از اعمال و اراده بندگان خود پیش از همه آگاهی دارد و نمی توان چیزی را بر خدا مخفی کرد؛ از این رو بندگانی که در رفتار و نیتهای خود خیال می کنند خداوند از آنها آگاهی ندارد و می توانند درباره دین خدا مکری بکار گیرند، در اشتباهند و در حقیقت به خود مکر می زنند. بنابراین اضلال خداوند و مکر اوست که پیش از هر مکر به آنها رسیده و این چنین سریع بودن مکر خدا معنا پیدا می کند.<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۰، ص۳۶، تفسیر من وحى القرآن‌، ج‌۱۳، ص۱۲۷ و زحیلى، وهبة بن مصطفى؛ التفسیر المنیر فى العقیدة والشریعة والمنهج،‌ بیروت، دارالفكر المعاصر، ۱۴۱۸ق‌، چاپ دوم‌، ج‌۱۳، ص۱۹۳.</ref>
+*در [[آیه]] دیگر می فرماید: {{متن قرآن|«...قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا...»}}<ref name=":۰۰">[[آیه ۲۱ یونس|سوره یونس، آیه ۲۱.]]</ref>؛ ...خداوند سریعتر از شما مكر (چاره‌جویى‌) مى‌كند. صفت دیگری که برای مکر خداوند در [[قرآن کریم]] بیان شده، سریعتر بودن است؛ اما خدا چگونه سریعترین مکار است و منظور از سرعت در مکر چیست؟ مفسران در این زمینه چنین بیان کرده اند که خداوند از اعمال و اراده بندگان خود پیش از همه آگاهی دارد و نمی توان چیزی را بر خدا مخفی کرد؛ از این رو بندگانی که در رفتار و نیتهای خود خیال می کنند خداوند از آنها آگاهی ندارد و می توانند درباره دین خدا مکری بکار گیرند، در اشتباهند و در حقیقت به خود مکر می زنند. بنابراین اضلال خداوند و مکر اوست که پیش از هر مکر به آنها رسیده و این چنین سریع بودن مکر خدا معنا پیدا می کند.<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۰، ص۳۶، تفسیر من وحى القرآن‌، ج‌۱۳، ص۱۲۷ و زحیلى، وهبة بن مصطفى؛ التفسیر المنیر فى العقیدة والشریعة والمنهج،‌ بیروت، دارالفكر المعاصر، ۱۴۱۸ق‌، چاپ دوم‌، ج‌۱۳، ص۱۹۳.</ref>
 ==مکر غیرخداوند==

@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 '''۱. معنا و مفهوم مکر خدا:'''
-در معناشناختی مکر خداوند در بیان قرآنی، نظریات متفاوتی از سوی مفسران ارائه شده است: برخی قائلند که مکر درباره خدا به صورت حقیقی بکار نرفته و این که قرآن می فرماید: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}،<ref>[[سوره آل عمران]]/۵۴.</ref> کاربرد این نوع مکر به صورت مجازی است؛ البته مجازی بودن به دو صورت توجیه شده است:
+در معناشناختی مکر خداوند در بیان قرآنی، نظریات متفاوتی از سوی مفسران ارائه شده است: برخی قائلند که مکر درباره خدا به صورت حقیقی بکار نرفته و این که قرآن می فرماید: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}<ref name=":۰" />؛ کاربرد این نوع مکر به صورت مجازی است؛ البته مجازی بودن به دو صورت توجیه شده است:
 *اولاً: به کارگیری مکر خدا در برابر مکر دیگران اشاره به برتر و قدرتمندتر بودن خداوند نسبت به دیگران است که به بدکاران نتیجه مکرشان را می چشاند، نه این که معنای واقعی مکر اراده شده باشد.<ref>دروزة، محمد عزت‌؛ التفسیر الحدیث‌، قاهره‌، دار إحیاء الكتب العربیة، ۱۳۸۳ق‌، ج‌۲، ص۴۳۵.</ref>
-*ثانیاً: مکر خدا تنها برای هماهنگی و تقارن در کلام است؛ مثل آیه ذیل که می فرماید: {{متن قرآن|«... فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ»}}؛ ...و (به طور كلى) هر كس به شما تجاوز كرد، همانند آن بر او تعدى كنيد!.<ref>[[سوره بقره]]/۱۹۴.</ref> تعدّی به مثل، تجاوز نیست؛ بلکه جزاء تعدّی کننده است؛<ref> طوسى، محمد بن حسن؛‌ التبیان فى تفسیر القرآن،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربى،‌ ج‌۲، ص۴۷۶.</ref> به عبارتی تعدّی اولی [[ظلم]] است، اما دومی ظلم نیست؛ بلکه عقاب و جزاء تجاوزگران است.<ref> لسان العرب، ج‌۵، ص۱۸۳.</ref> پس "مکر" اگرچه قبیح است، اما چون خداوند به خودش نسبت داده، برای تقارن کلام بوده و مجازاتی است برای مکرکنندگان جهت عقوبت؛ بنابراین مکر حقیقی نیست، بلکه به عنوان مجاز بکار رفته است.<ref>التبیان فى تفسیر القرآن،‌ ج‌۲، ص۴۷۶ و لسان العرب، ج‌۵، ص۱۸۳.</ref>
+*ثانیاً: مکر خدا تنها برای هماهنگی و تقارن در کلام است؛ مثل آیه ذیل که می فرماید: {{متن قرآن|«... فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ»}}<ref>[[آیه ۱۹۴ بقره|سوره بقره، آیه ۱۹۴.]]</ref>؛ ...و (به طور كلى) هر كس به شما تجاوز كرد، همانند آن بر او تعدى كنيد!. تعدّی به مثل، تجاوز نیست؛ بلکه جزاء تعدّی کننده است؛<ref> طوسى، محمد بن حسن؛‌ التبیان فى تفسیر القرآن،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربى،‌ ج‌۲، ص۴۷۶.</ref> به عبارتی تعدّی اولی [[ظلم]] است، اما دومی ظلم نیست؛ بلکه عقاب و جزاء تجاوزگران است.<ref> لسان العرب، ج‌۵، ص۱۸۳.</ref> پس "مکر" اگرچه قبیح است، اما چون خداوند به خودش نسبت داده، برای تقارن کلام بوده و مجازاتی است برای مکرکنندگان جهت عقوبت؛ بنابراین مکر حقیقی نیست، بلکه به عنوان مجاز بکار رفته است.<ref>التبیان فى تفسیر القرآن،‌ ج‌۲، ص۴۷۶ و لسان العرب، ج‌۵، ص۱۸۳.</ref>
 این نوع [[تفسیر قرآن|تفسیر]] در صورتی با معنای مکر سازگاری دارد که مکر را ذاتاً مذموم فرض کنیم؛ لذا به توجیه آن می پردازیم. بر اساس همین اندیشه درباره مذموم بودن مکر، برخی انتساب مکر به خداوند را در غیر از مواردی که در [[قرآن]] بکار رفته، ناحق می دانند.<ref> کرانه سعادت، ص۲۱۴-۲۱۵.</ref>
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 پس از بیان تفاسیر ارائه شده برای آشکارشدن معنای مکر در انتساب به خداوند، به دو نوع کاربرد مکر می پردازیم که به خدا نسبت داده شده و در آیات به دو صورت ابتدایی و ثانوی بکار رفته اند و برای هر کدام معنا و مفهوم خاص ارائه شده است:<ref> خدایاری، ناصر؛ و مرادی، صادق؛ نگرشی بر اخلاق از دیدگاه قرآن، تبریز، سالار، ۱۳۷۹ش، ص۳۷۲.</ref>
-*مکر ابتدایی: در برخی از آیات قرآن نسبت مکر به خدای تبارک به صورت ابتدایی بوده و به طور مستقیم از مکر خدا سخن به میان آمده است: {{متن قرآن|«أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ»}}؛ و آیا (آنان) از ترفند خدا ایمن شده‌اند و (حال آن كه) جز گروه زیانكاران از ترفند خدا ایمن نمى‌باشند؟<ref>[[سوره اعراف]]/۹۹.</ref> مكر ابتدايى یعنی بدون اين كه بنده ای مرتکب معصيت و مکری شود، صدورش از ناحیه خداوند ممتنع است؛ اما اين كه فرمود: «هیچ احدی از عذاب الهی در امان نیست»، وجهش اینست كه ايمن بودن از مكر خدا در حقيقت خود مكرى از ناحیه خداى تعالى است كه دنبالش عذاب است و این که فرمود: «مردم ايمن از مكر خدا فقط زيانكارانند»، چون همان ايمنى‌شان نیز مكر خداست.<ref>طباطبایى، سید محمدحسین؛‌ المیزان فى تفسیر القرآن، قم‌، جامعه‌ى مدرسین حوزه علمیه قم، ‌۱۴۱۷ق،‌ چاپ پنجم، ج‌۸، ص۲۰۲.</ref>
+*مکر ابتدایی: در برخی از آیات قرآن نسبت مکر به خدای تبارک به صورت ابتدایی بوده و به طور مستقیم از مکر خدا سخن به میان آمده است: {{متن قرآن|«أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ»}}<ref>[[آیه ۹۹ اعراف|سوره اعراف، آیه ۹۹.]]</ref>؛ و آیا (آنان) از ترفند خدا ایمن شده‌اند و (حال آن كه) جز گروه زیانكاران از ترفند خدا ایمن نمى‌باشند؟ مكر ابتدايى یعنی بدون اين كه بنده ای مرتکب معصيت و مکری شود، صدورش از ناحیه خداوند ممتنع است؛ اما اين كه فرمود: «هیچ احدی از عذاب الهی در امان نیست»، وجهش اینست كه ايمن بودن از مكر خدا در حقيقت خود مكرى از ناحیه خداى تعالى است كه دنبالش عذاب است و این که فرمود: «مردم ايمن از مكر خدا فقط زيانكارانند»، چون همان ايمنى‌شان نیز مكر خداست.<ref>طباطبایى، سید محمدحسین؛‌ المیزان فى تفسیر القرآن، قم‌، جامعه‌ى مدرسین حوزه علمیه قم، ‌۱۴۱۷ق،‌ چاپ پنجم، ج‌۸، ص۲۰۲.</ref>
-*مکر ثانوی: در اکثر آیات، مکر خدا در مرتبه دوم بکار رفته؛ یعنی اول از مکر دیگران در برابر خداوند و [[دین]] خدا یاد شده، سپس در مقابل این مکر از مکر خداوند نیز یاد شده است: {{متن قرآن|«إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَىٰ يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا»}}؛ منافقان مى‌خواهند خدا را فریب دهند؛ در حالى كه او آنها را فریب مى‌دهد و هنگامى كه به [[نماز]] برمى‌خیزند، با كسالت برمى‌خیزند و در برابر مردم ریا مى‌كنند و خدا را جز اندكى یاد نمى‌نمایند!. <ref>[[سوره نساء]]/۱۴۲.</ref>
+*مکر ثانوی: در اکثر آیات، مکر خدا در مرتبه دوم بکار رفته؛ یعنی اول از مکر دیگران در برابر خداوند و [[دین]] خدا یاد شده، سپس در مقابل این مکر از مکر خداوند نیز یاد شده است: {{متن قرآن|«إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَىٰ يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا»}}<ref>[[آیه ۱۴۲ نساء|سوره نساء، آیه ۱۴۲.]]</ref>؛ منافقان مى‌خواهند خدا را فریب دهند؛ در حالى كه او آنها را فریب مى‌دهد و هنگامى كه به [[نماز]] برمى‌خیزند، با كسالت برمى‌خیزند و در برابر مردم ریا مى‌كنند و خدا را جز اندكى یاد نمى‌نمایند!.
 "مكر" در اصل به معنای غافل‌گير کردن شخصى و ضرر رساندن به اوست؛ اين عمل از خداوند وقتى صحيح است كه به عنوان مجازات صورت بگيرد و از ناحیه ای که خود فریبکار از آن غافل است، عذاب نماید؛ و همچنین خداوند سرنوشتى را براى او تنظيم می كند كه وی با پاى خودش، در حالی که غافل از سرنوشت خود است، بسوى [[عذاب]] الهی برود.<ref>المیزان فى تفسیر القرآن، ج‌۸، ص۲۰۲.</ref>
@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 در [[قرآن کریم]] مکر خدا سریعترین و کارآمدترین مکرها و خداوند بهترین و برترین مکر کنندگان معرفی شده، که در این بخش به بررسی برخی از این صفات می پردازیم:
-*{{متن قرآن|«...وَاللَّهُ خَیرُ الْماكِرینَ»}}؛ ...و خداوند، بهترین چاره‌جویان است.<ref>[[سوره آل عمران]]/۵۴ و [[سوه انفال]]/۳۰.</ref> مکر خداوند در این آیه به صفت "خیر" یعنی برتر بودن متصف شده که از دو لحاظ می توان آن را در نظر گرفت؛ هم از لحاظ نظری، به این معنا که از جهت حق، صدق، صحت و روابودن كامل‌تر است؛ هم از لحاظ عملی، به این معنا که از نظر قوت و قدرت برتر است. پس این که مکر خداوند و ماکر بودن او خیر است؛ یعنی از هر دو جنبه برتر از مکرها و ماکرهای غیر اوست.<ref> جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۷۸ش، چاپ اول، ج۱۴، ص۳۸۱.</ref>
+*{{متن قرآن|«...وَاللَّهُ خَیرُ الْماكِرینَ»}}<ref>[[آیه ۳۰ انفال|سوه انفال، آیه ۳۰.]]</ref>؛ ...و خداوند، بهترین چاره‌جویان است.مکر خداوند در این آیه به صفت "خیر" یعنی برتر بودن متصف شده که از دو لحاظ می توان آن را در نظر گرفت؛ هم از لحاظ نظری، به این معنا که از جهت حق، صدق، صحت و روابودن كامل‌تر است؛ هم از لحاظ عملی، به این معنا که از نظر قوت و قدرت برتر است. پس این که مکر خداوند و ماکر بودن او خیر است؛ یعنی از هر دو جنبه برتر از مکرها و ماکرهای غیر اوست.<ref> جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۷۸ش، چاپ اول، ج۱۴، ص۳۸۱.</ref>
-*در [[آیه]] دیگر می فرماید: {{متن قرآن|«...قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا»}}؛ ...خداوند سریعتر از شما مكر (چاره‌جویى‌) مى‌كند.<ref>[[سوره یونس]]/۲۱.  </ref> صفت دیگری که برای مکر خداوند در [[قرآن کریم]] بیان شده، سریعتر بودن است؛ اما خدا چگونه سریعترین مکار است و منظور از سرعت در مکر چیست؟ مفسران در این زمینه چنین بیان کرده اند که خداوند از اعمال و اراده بندگان خود پیش از همه آگاهی دارد و نمی توان چیزی را بر خدا مخفی کرد؛ از این رو بندگانی که در رفتار و نیتهای خود خیال می کنند خداوند از آنها آگاهی ندارد و می توانند درباره دین خدا مکری بکار گیرند، در اشتباهند و در حقیقت به خود مکر می زنند. بنابراین اضلال خداوند و مکر اوست که پیش از هر مکر به آنها رسیده و این چنین سریع بودن مکر خدا معنا پیدا می کند.<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۰، ص۳۶، تفسیر من وحى القرآن‌، ج‌۱۳، ص۱۲۷ و زحیلى، وهبة بن مصطفى؛ التفسیر المنیر فى العقیدة والشریعة والمنهج،‌ بیروت، دارالفكر المعاصر، ۱۴۱۸ق‌، چاپ دوم‌، ج‌۱۳، ص۱۹۳.</ref>
+*در [[آیه]] دیگر می فرماید: {{متن قرآن|«...قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا»}}<ref>[[آیه ۲۱ یونس|سوره یونس، آیه ۲۱.]]</ref>؛ ...خداوند سریعتر از شما مكر (چاره‌جویى‌) مى‌كند. صفت دیگری که برای مکر خداوند در [[قرآن کریم]] بیان شده، سریعتر بودن است؛ اما خدا چگونه سریعترین مکار است و منظور از سرعت در مکر چیست؟ مفسران در این زمینه چنین بیان کرده اند که خداوند از اعمال و اراده بندگان خود پیش از همه آگاهی دارد و نمی توان چیزی را بر خدا مخفی کرد؛ از این رو بندگانی که در رفتار و نیتهای خود خیال می کنند خداوند از آنها آگاهی ندارد و می توانند درباره دین خدا مکری بکار گیرند، در اشتباهند و در حقیقت به خود مکر می زنند. بنابراین اضلال خداوند و مکر اوست که پیش از هر مکر به آنها رسیده و این چنین سریع بودن مکر خدا معنا پیدا می کند.<ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۰، ص۳۶، تفسیر من وحى القرآن‌، ج‌۱۳، ص۱۲۷ و زحیلى، وهبة بن مصطفى؛ التفسیر المنیر فى العقیدة والشریعة والمنهج،‌ بیروت، دارالفكر المعاصر، ۱۴۱۸ق‌، چاپ دوم‌، ج‌۱۳، ص۱۹۳.</ref>
 ==مکر غیرخداوند==

@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 در این [[آیه]] و آیات مانند آن ([[سوره غافر]]/۴۵ و [[سوره نحل]]/۴۵)، مکر با وصف "سیّئه" توصیف شده و این وصف می رساند كه مكر از منظر قرآنی می تواند ابزاری برای افعال شرّ باشد و در مقابل، مفهوم مخالفش این است که مکر می تواند ابزاری برای افعال خیر نیز باشد.<ref> قاموس قرآن، ج‌۶، ص۲۶۵.</ref>
-همچنین در فرازهای دیگری از آیات شریفه، مکر به [[خدا]] نسبت داده شده است: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}<ref>[[آیه ۵۴ آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۵۴.]]</ref> «و ([[یهود]] و دشمنان [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]]، براى نابودى او و آیینش،) نقشه كشیدند و خداوند (بر حفظ او و آیینش،) چاره‌جویى كرد... .
+همچنین در فرازهای دیگری از آیات شریفه، مکر به [[خدا]] نسبت داده شده است: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}<ref name=":۰">[[آیه ۵۴ آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۵۴.]]</ref> «و ([[یهود]] و دشمنان [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]]، براى نابودى او و آیینش،) نقشه كشیدند و خداوند (بر حفظ او و آیینش،) چاره‌جویى كرد... .
 انتساب مکر به خداوند و توجه به این نکته که از خدای تبارک هیچ فعل مذمومی سر نمی زند، روشن می کند که [[قرآن کریم]] مکر را فقط ابزاری برای افعال شر نمی داند؛ بلکه مکر می تواند در دست کسانی با نیتهای پاک باشد و در افعال خیر بکار رود؛ همچنان که می تواند ابزاری در دست صاحبان نیتهای شوم باشد و در افعال شرّ نیز بکار رود.<ref> فضل الله، سید محمدحسین‌؛ تفسیر من وحى القرآن‌، بیروت، دارالملاك، ۱۴۱۹ق‌، چاپ: دوم، ج‌۶، ص: ۴۶.</ref>

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 بر اساس معنایی که برای "مکر" ذکر شده، مکر جنبه ابزاری دارد و می تواند ابزاری برای افعال خیر یا افعال شرّ قرار گیرد؛ از این رو مکر هم می تواند در افعال شرّ و هم در افعال خیر بکار رود؛ مانند: خوراندن داروی مفید به کودک مریض به وسیله مکر.<ref> راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ کرانه سعادت، ترجمه سید مهدی شمس الدین، قم، مترجم، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش، ص۲۱۳.</ref> البته استعمال لفظ "مکر" بیشتر در موارد مذموم است، به خصوص در زبان فارسی؛<ref>مكارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه‌، تهران‌، دارالكتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ ش‌، چاپ اول، ج‌۲، ص۵۶۶.</ref> لذا برخی مفسران تمام موارد مکر را در رابطه با افعال شرّ و مذموم دانسته اند.<ref> ابن عاشور، محمد بن طاهر؛ التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص۱۸۵.</ref>
-در [[قرآن کریم]] مسائلی درباره مکر بیان شده که با توجه به آن آیات می توان گفت: مکر در نگاه قرآنی ابزاری برای نیتهای مذموم و نیتهای خیر بکار می رود: {{متن قرآن|«...اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ»}}؛<ref>[[سوره فاطر]]/۴۳.</ref> ...این ها همه بخاطر استكبار در زمین و نیرنگهاى بدشان بود؛ اما این نیرنگها تنها دامان صاحبانش را مى‌گیرد.
+در [[قرآن کریم]] مسائلی درباره مکر بیان شده که با توجه به آن آیات می توان گفت: مکر در نگاه قرآنی ابزاری برای نیتهای مذموم و نیتهای خیر بکار می رود: {{متن قرآن|«...اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ»}}؛<ref>[[آیه ۴۳ فاطر|سوره فاطر، آیه ۴۳.]]</ref> ...این ها همه بخاطر استكبار در زمین و نیرنگهاى بدشان بود؛ اما این نیرنگها تنها دامان صاحبانش را مى‌گیرد.
 در این [[آیه]] و آیات مانند آن ([[سوره غافر]]/۴۵ و [[سوره نحل]]/۴۵)، مکر با وصف "سیّئه" توصیف شده و این وصف می رساند كه مكر از منظر قرآنی می تواند ابزاری برای افعال شرّ باشد و در مقابل، مفهوم مخالفش این است که مکر می تواند ابزاری برای افعال خیر نیز باشد.<ref> قاموس قرآن، ج‌۶، ص۲۶۵.</ref>
-همچنین در فرازهای دیگری از آیات شریفه، مکر به [[خدا]] نسبت داده شده است: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}<ref>[[سوره آل عمران]]/۵۴.</ref> «و ([[یهود]] و دشمنان [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]]، براى نابودى او و آیینش،) نقشه كشیدند و خداوند (بر حفظ او و آیینش،) چاره‌جویى كرد... .
+همچنین در فرازهای دیگری از آیات شریفه، مکر به [[خدا]] نسبت داده شده است: {{متن قرآن|«وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ...»}}<ref>[[آیه ۵۴ آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۵۴.]]</ref> «و ([[یهود]] و دشمنان [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]]، براى نابودى او و آیینش،) نقشه كشیدند و خداوند (بر حفظ او و آیینش،) چاره‌جویى كرد... .
 انتساب مکر به خداوند و توجه به این نکته که از خدای تبارک هیچ فعل مذمومی سر نمی زند، روشن می کند که [[قرآن کریم]] مکر را فقط ابزاری برای افعال شر نمی داند؛ بلکه مکر می تواند در دست کسانی با نیتهای پاک باشد و در افعال خیر بکار رود؛ همچنان که می تواند ابزاری در دست صاحبان نیتهای شوم باشد و در افعال شرّ نیز بکار رود.<ref> فضل الله، سید محمدحسین‌؛ تفسیر من وحى القرآن‌، بیروت، دارالملاك، ۱۴۱۹ق‌، چاپ: دوم، ج‌۶، ص: ۴۶.</ref>