موضع ائمه علیهم السلام در مورد قيام زيد - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani: تغییرمسیر به قیام زید بن علی بن حسین (ع)#قیام زید در نظر ائمه علیهم السلام

2025-07-26T12:07:51Z

تغییرمسیر به قیام زید بن علی بن حسین (ع)#قیام زید در نظر ائمه علیهم السلام

مهدی موسوی در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۲

2025-05-07T06:32:27Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2019-08-28T11:11:53Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Saeed zamani: رده

2013-02-06T06:35:42Z

رده

Saeed zamani: موضع ائمه در مورد قيام زيد را به موضع ائمه علیهم السلام در مورد قيام زيد منتقل کرد

2013-02-06T06:25:13Z

موضع ائمه در مورد قيام زيد را به موضع ائمه علیهم السلام در مورد قيام زيد منتقل کرد

Saeed zamani: قيام زيد را به موضع ائمه در مورد قيام زيد منتقل کرد

2013-02-06T06:24:46Z

قيام زيد را به موضع ائمه در مورد قيام زيد منتقل کرد

مرضیه الله وکیل جزی: /* منبع */

2013-01-19T11:14:58Z

‏منبع

مرضیه الله وکیل جزی: ویرایش فنی

2012-09-18T10:52:26Z

ویرایش فنی

نمایش تغییرات

Saeed zamani: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}}
2012-07-16T12:40:47Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: اهل بیت علیهم السلام، امام محمد باقر عل...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{بخشی از یک کتاب}}

'''امام باقر علیه السلام و قيام زيد بن على علیه السلام'''

هر چند قيام زيد بن على بن الحسين علیه السلام در عصر [[امام صادق]] علیه السلام صورت گرفت، و از زمان وفات [[امام باقر]] علیه السلام تا زمان نهضت زيد حدود هشت سال مى گذشت، اما چنين قيامى از سال ها قبل مطرح بود و بارها و بارها امام باقر علیه السلام درباره آن اظهار نظر فرموده بود.

در بررسى زندگى سياسى امام باقر علیه السلام، توجه به موضع آن حضرت در قبال قيامى كه زيد بن على هماره از آن سخن مى گفت و مترصد تحقق آن بود، ضرورى است. روايات در زمينه شخصيت زيد و موضع گيرى امام باقر علیه السلام و ساير [[ائمه اطهار]] در قبال قيام او به سه دسته قابل تقسيم است:

* 1- رواياتى كه زيد بن على را شخصيتى مثبت، ارجمند و معتقد به ائمه اثنى عشر(1) و نيز [[امامت]] باقرالعلوم علیه السلام(2) و جعفر بن محمد علیه السلام(3) معرفى مى كند، و قيام او را در راستاى اهداف ائمه و بر اساس رضايت آنان مى شناساند(4) و [[شهادت]] او و يارانش را فوزى بزرگ بشمار مى آورد.(5)

* 2- رواياتى كه به ظاهر موهم قدح است، ولى پس از تأمل و دقت نمى توان آن را به صورت قطعى، بيانگر مذمت دانست. از اين گونه روايات وجود نوعى اختلاف نظر ميان زيد با امام باقر و امام صادق علیهم السلام و اصحاب خاص ايشان استفاده مى شود.(6)

* 3- رواياتى كه آشكارا زيد را به ادعاى امامت براى خود متهم مى كند و چنين مى نمايد كه قيام او به اجازه ائمه علیه السلام نبوده، بلكه عليرغم نهى آنان و با نفى امامت ايشان صورت گرفته است!(7) جرح و تعديل و داورى درباره اين احاديث نيازمند مجالى جداگانه است،(8) و در اين جا فقط به نكات اصلى و تعيين كننده اشاره مى شود.

توجه به چند نكته مى تواند در بررسى اين روايات مؤثر باشد:

* 1- سياست كلى ائمه بر دفاع از [[ولايت]] و [[امامت]] و نفى حكومت غاصبان و حاكمان جور بوده است، و هيچ كدام از آنان در اصل اين موضوع اختلاف نظر نداشته اند و اگر برخى از آنان عملا به قيام مسلحانه روى آورده و بعضى راه تقيه را در پيش گرفته اند به جهت شرايط و مقتضيات و امكانات زمان بوده است.

* 2- پس از شهادت حسين بن على علیه السلام ساير ائمه هرگز زمينه اجتماعى را براى قيامى علنى و گسترده مناسب نيافتند، و با اين كه با تعاليم خويش، بغض ظالمان و حاكمان غاصب را در قلب شيعيان خود تقويت مى كردند، ولى از اقدام هاى علنى كه شالوده نظام حياتى شيعه را در معرض متلاشى شدن قرار مى داد و بنياد معارف شيعى را تهديد مى كرد، جلوگيرى مى نمودند.

* 3- مبارزه با حاكمان مستبد و فسادگر در هر شكلى كه مايه زيان به موجوديت تشكيلات شيعى نمى شد مورد منع آنان نبود، بلكه خود عملا در آن راستا قدم برمى داشتند.

* 4- شهادت و كشته شدن در راه خدا و ارزش هاى الهى از والاترين سعادت ها در مكتب [[اهل بيت]] علیهم السلام به شمار مى آيد، و هرگز وظيفه اى را به خاطر حفظ جان و فرار از [[مرگ]] ترك نكرده و ترك آن را اجازه نداده اند.

* 5- شرايط سخت [[تقيه]]، در موارد بسيارى سبب مى شده است كه ائمه در محافل عمومى يا نزد جاسوسان حكومت و عناصر [[منافق]] يا كم ظرفيت، احكام فقهى يا اعتقادى و سياسى را به گونه اى بيان كنند كه موافق شرايط تقيه است، نه آن گونه كه خود اعتقاد داشته اند، (البته با رفع شرايط تقيه، نظريه حق را به اصحاب و شيعيان خود ابلاغ كرده و مى رسانده اند).

اگر نكات ياد شده مورد توجه قرار گيرد مى توان از يك سو به علت وجود نقل ها و آراى مختلف در زمينه قيام زيد بن على علیه السلام پى برد، و از سوى ديگر ملاكى در ترجيح يك نظريه بر نظريه ديگر به دست آورد.

از جمله اين كه مقام تقيه همواره مقتضى آن بوده است كه ائمه خود را از جريان هاى سياسى و خطوطى كه عليه حكومت ها فعال بوده اند، دور نشان دهند و لازمه چنين خط مشيى چنين بوده است كه ائمه حركت زيد بن على علیه السلام را هر چند به لحاظ ماهيت و هدف صحيح مى دانسته اند، اما درباره آن به گونه اى داورى كنند كه قيام او موجب هجوم دستگاه [[خلافت]] به تشكيلات شيعى نشود، و چه بسا امتناع برخى از اصحاب [[امام صادق]] علیه السلام از پيوستن به زيد در جهت همين سياست بوده است، اما تأييد شخصيت معنوى و قيام زيد كه در بيان معصومين آمده، هرگز قابل حمل بر تقيه نيست، زيرا هيچ نيرويى ايشان را ناگزير به تقيه در جهت بزرگداشت مقام زيد نمى كرده است تا آنان نظر به ملاحظات سياسى از زيد و قيام او دفاع كنند. بنابراين، دفاع ائمه از قيام زيد و شخصيت وى، علتى جز والايى و ارجمندى او نزد ايشان نداشته است.

از آن جا كه خط مشى تقيه سبب شده بود امام باقر و امام صادق علیهم السلام حمايت علنى از قيام زيد نكنند و نيز قيام او تنش هاى عقيدتى اى را به دنبال داشت، برخى از شيعيان به گمان اين كه زيد بن على از نظر امام صادق علیه السلام، داراى شخصيتى منفى است و امام حركت او را باطل مى داند، نزد آن حضرت لب مى گشايند تا از زيد به بدى ياد كنند! اما امام صادق علیه السلام جلو ايشان را مى گيرد و مى فرمايد: «لاتفعل رحم الله عمى زيدا...» يعنى، اقدام به چنين كارى نكن و سرزنش منماى! خداوند عمويم ـ زيد ـ را مورد رحمت قرار دهد.

تصريح ائمه به شخصيت والاى زيد و درستى قيام وى آن گاه صورتى علنى پيدا مى كند كه [[بنى اميه]] از ميان رفته و ديگر تأييد زيد خطرى را متوجه تشكيلات شيعى نمى سازد.

زيد بن موسى بن جعفر از كسانى است كه در عصر خلافت مأمون در بصره خروج كرد و خانه هاى بنى العباس را آتش زد، او را دستگير كردند و نزد مأمون فرستادند، مأمون گفت او را به حرمت برادريش با على بن موسى مى بخشم و سپس به على بن موسى گفت: اگر برادر شما خروج كرد و چنين و چنان كرد، قبل از او زيد بن على نيز قيام نمود و كشته شد. و اگر به خاطر شما نبود او را مى كشتم، زيرا عملى كه مرتكب شده است، كوچك نيست.

حضرت [[امام رضا]] علیه السلام در پاسخ مأمون فرمود: برادر مرا با زيد بن على قياس مكن! زيرا زيد بن على از دانشمندان خاندان پيامبر صلی الله علیه و آله بود، براى خدا غضب كرد و با دشمنان خدا جنگيد تا در راه خدا كشته شد. پدرم از پدر خويش ـ جعفر بن محمد ـ نقل كرد كه آن گرامى مى فرمود: خداوند عمويم زيد را مورد رحمت قرار دهد، زيرا او در طلب خشنودى و رضاى آل محمد بود و اگر در قيام خود پيروز مى شد به آن چه دعوت كرده بود وفا مى كرد... مأمون پرسيد: مگر زيد بن على از جمله كسانى نيست كه بدون حق ادعاى امامت كرده است؟

حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: خير! زيد ادعاى امامت نداشت و به چيزى دعوت نمى كرد كه صلاحيت آن را دارا نباشد، او داراى [[تقوا]] بود و مى گفت: من شما را به آن چه مورد رضاى خاندان رسالت است فرا مى خوانم.(9)

از اين حديث استفاده مى شود كه آن چه در محافل خصوصى ائمه نسبت به حقانيت قيام زيد مطرح مى شده است، حتى به گوش [[بنى العباس]] كه در آن روز مخالف حكومت بنى اميه بشمار مى آمدند نرسيده و فردى چون مأمون از آن بى اطلاع بوده است و زمانى امام رضا علیه السلام صريحا آن را اعلام مى دارد كه دوران آن تقيه گذشته است.

رواياتى كه زيد را متهم به ادعاى امامت مى كند، از نظر كمى اندك و از نظر سند ضعيف و غير قابل اعتماد است و آن روايات نمى تواند با روايات مدح او مقابله نمايد.

'''فلسفه نهى از قيام زيد'''

سؤالى كه در اين ميان باقى مى ماند اين است كه اگر اصل قيام زيد مورد امضاى ائمه بوده و حركت او صحيح و بايسته بشمار مى آمده است پس نهي هاى مكررى كه از سوى امام باقر و امام صادق علیهم السلام نسبت به قيام او صورت گرفته است، چيست؟

پاسخ اين است كه اگر روايات مدح را بپذيريم و روايات قدح را ضعيف و ناتوان بشناسيم، در اين صورت لازمه جمع ميان نهى از قيام زيد و ستايش مقام علمى و عملى او اين است كه بگوييم: نهى ائمه، به جهت دلسوزى و شفقت و ارشادى بوده است.

نهضت زيد از نظر خود او امرى بايسته و ضرورى بود، او ديگر طاقت نداشت كه شاهد بى حرمتى بنى اميه به ساحت رسول خدا و نظاره گر ظلم و بى عدالتى آنان باشد، و تنها راه را در جهاد مسلحانه عليه آنان مى ديد، اما ائمه علیه السلام از سوى ديگر، با اين كه در اصل ضرورت مبارزه با كفر و ظلم با او هم نظر بودند، ولى بر اساس اطلاعاتى كه تنها در اختيار آنان بود و بينشى كه نسبت به شرايط سياسى داشتند، حركت نظامى و نهضت مسلحانه را تنها راه ممكن و ضرورى تشخيص نمى دادند.

در نگاه ائمه علیه السلام زيد به گونه واجب، موظف به قيام نبود زيرا اگر او براستى چنين وظيفه اى داشت، هرگز او را به ترك تكليف الهى دعوت نمى كردند. از سوى ديگر قيام او ممنوع و باطل نيز نبود، زيرا اگر حركت او باطل و حرام بود، هرگز ائمه وى را به نيكى ياد نمى كردند.(10) در نتيجه تنها راهى كه مى توان فرض كرد اين است كه زيد براى مقابله با كفر و فساد حاكمان بنى اميه، ميان دو راه مخير بوده است: راه قيام علنى و راه مبارزه پنهانى.

او راه اول را ضروري تر مى دانست و ائمه راه دوم را شايسته تر مى شمردند. از اين رو، براى راهنمايى وى، سعى داشتند تا او را از قيام مسلحانه منع كنند. چنين است كه گاه، كشته شدن سريع او و عدم پيشرفت نظامى را به او متذكر مى شدند.(11) و زمانى بي وفايى مردم را.

سرانجام، زيد راه خويش را انتخاب كرد و در پى بى حرمتي هاى مضاعف هشام به خاندان رسول الله صلی الله علیه و آله و به شخص وى، دست به قيام زد و به فرموده حضرت رضا علیه السلام، براى خدا و در راه خدا به شهادت رسيد. و بر اساس رواياتى كه از [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله نقل شده است: زيد و يارانش در [[قيامت]] گام برگردن مردمان مى نهند و به [[بهشت]] وارد مى شوند.(12) با اين همه، نهى ائمه علیه السلام از قيام زيد، نيز بى حكمت نبود. اگر درك جوانب اين نهى براى معاصران ميسر نبود، براى ما كه از اين فاصله تاريخى مى توانيم شاهد بازتاب ها و نتايج و پيامدهاى آن قيام باشيم، درك آن دشوار نيست.

قيام زيد براى او به صورت يك تكليف شناخته شد و او با انگيزه اى مقدس به آن چه تشخيص داده بود عمل كرد، ولى حركت او به شدت و به سرعت سركوب شد، و آن چه با بدن و سر او انجام دادند، بر رعب و وحشت مردم و سكوت و خفقان فضاى سياسى افزود و منحرفان و سست باوران با تبليغ نادرست انديشه ها و اهداف وى، جريان هاى فكرى و عقيدتى نادرستى را پديد آوردند و در جبهه متشكل [[شيعه]]، انشعاب زيديه شكل گرفت!

قيام و شهادت زيد هر چند در خراسان بازتاب وسيع و گسترده اى پيدا كرد و شيعيان خراسان به جنبش آمدند و حركت هاى نهانى خود را عليه دستگاه خلافت آشكار ساختند(13) و اين جريان همواره گسترش يافت تا به اضمحلال [[خلافت]] امويان انجاميد، اما سوگمندانه زوال خلافت امويان، مشكلى را از جامعه اسلامى نگشود و از شدت جور و استبداد نكاست، چه، عباسيان بر جاى امويان تكيه زدند و راه ايشان را پى گرفتند!

هر چند اين مشكلات و انحراف ها از ناحيه زيد بن على صورت نگرفت و او تنها به آن چه تكليف خويش مى دانست عمل كرد، ولى امامان علیه السلام افق هايى را مى ديدند كه از ديد زيد بن على كه فاقد بينش امامت بود قابل پيش بينى نبود!

پى نوشت

(1). ر.ك: [[كفاية الاثر]] 327، [[الارشاد]] 1/168، [[اثبات الهداة]] 5/294، بحار 11/41.

(2). مناقب 2/285، اشعار زيد بن على در رثاى [[امام باقر]] علیه السلام.

(3). اختيار معرفة الرجال 376 و 361، مناقب ابن شهر آشوب 2/326 و 347، بحار 11/35.

(4). روضه كافى 2/116، [[عيون اخبارالرضا]] 1، باب 25، [[وسائل الشيعة]] 11/36.

(5). امالى صدوق 330، عيون اخبارالرضا 1، باب 25، مقاتل الطالبين 52.

(6). ر.ك: [[اصول كافى]] 1/356، [[مروج الذهب]] 2/181، مناقب 2/279.

(7). ر.ك: اثبات الوصية 154، اثبات الهداة 5/321، بحار 46/252.

(8). ر.ك: سيره و قيام زيد بن على علیه السلام.

(9). عيون اخبارالرضا 1/248.

(10). ر.ك: مرآة العقول 1/261، زيد الشهيد 43.

(11). اثبات الوصية 150، الخرائج والجزائح 1/281، كشف الغمة 2/347، الفصول المهمة 216ـ218، احقاق الحق 12/182، اثبات الهداة 5/321، نورالابصار، شبلنجى 143.

(12). كفاية الاثر 328، بحار 11/41، تنقيح المقال 1/469.

(13). تاريخ يعقوبى 2/326.

===منبع===

احمد ترابى, زندگى سياسى امام باقر علیه السلام، صفحه 202

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۷
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~{{بخشی از یک کتاب}}~~	+	#تغییر_مسیر [[قیام زید بن علی بن حسین (ع)#قیام زید در نظر ائمه علیهم السلام]]
−	~~درباره شخصیت [[زید بن علی بن الحسین]] و موضع‌گیرى [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام در قبال~~ [[قیام زید بن علی بن حسین (ع)\|قیام زید]]، روایات مختلفی وجود دارد. [[امام باقر]] و [[امام صادق]] علیهماالسلام ضمن تأیید شخصیت معنوى و عقیدتی زید، قیام او را هرچند به لحاظ ماهیت و هدف صحیح مى‌دانستند، اما به دلیل شرایط [[تقیه]] حمایت علنى از آن نکردند و نهضت مسلحانه را تنها راه ممکن و ضرورى تشخیص نمى‌دادند.
−
−	~~== روایات مختلف در مورد قیام زید ==~~
−	روایات در زمینه شخصیت [[زید بن علی بن الحسین]] و موضع گیرى [[امام باقر]] علیه السلام و سایر [[ائمه اطهار]] در قبال قیام او به سه دسته قابل تقسیم است:
−
−	*۱. روایاتى که زید بن على را شخصیتى مثبت، ارجمند و معتقد به [[ائمه اثنی عشر\|ائمه اثنى عشر]]<ref>ر.ک: [[کفایة الأثر (کتاب)\|کفایة الاثر]]، ۳۲۷؛ [[الارشاد]]، ۱/۱۶۸؛ [[اثبات الهداة]]، ۵/۲۹۴.</ref> و نیز [[امامت]] [[امام باقر علیه السلام\|باقرالعلوم]] علیه السلام<ref>مناقب ابن شهر آشوب، ۲/۲۸۵، اشعار زید بن على در رثاى امام باقر علیه السلام.</ref> و [[امام صادق علیه السلام\|جعفر بن محمد]] علیه السلام<ref>اختیار معرفة الرجال، ۳۷۶ و ۳۶۱؛ مناقب، ۲/۳۲۶ و ۳۴۷.</ref> معرفى مى کند، و قیام او را در راستاى اهداف [[ائمه]] و بر اساس رضایت آنان مى شناساند<ref>روضه کافى، ۲/۱۱۶؛ [[عیون اخبارالرضا]]، ۱، باب ۲۵؛ [[وسائل الشیعة]]، ۱۱/۳۶.</ref> و [[شهادت]] او و یارانش را فوزى بزرگ بشمار مى آورد.<ref>امالى صدوق، ۳۳۰؛ عیون اخبارالرضا ۱، باب ۲۵؛ مقاتل الطالبین، ۵۲.</ref>
−
−	*۲. روایاتى که به ظاهر موهم قدح و ذمّ است، ولى پس از تأمل و دقت نمى توان آن را به صورت قطعى، بیانگر مذمت دانست. از این گونه روایات وجود نوعى اختلاف نظر میان زید با امام باقر و امام صادق علیهما السلام و اصحاب خاص ایشان استفاده مى شود.<ref> ر.ک: اصول کافى، ۱/۳۵۶؛ [[مروج الذهب]]، ۲/۱۸۱؛ مناقب، ۲/۲۷۹. </ref>
−
−	*۳. روایاتى که آشکارا زید را به ادعاى [[امامت]] براى خود متهم مى کند و چنین مى نماید که قیام او به اجازه ائمه علیهم السلام نبوده، بلکه علیرغم نهى آنان و با نفى امامت ایشان صورت گرفته است!<ref>ر.ک: اثبات الوصیة، ۱۵۴؛ اثبات الهداة، ۵/۳۲۱؛ بحارالانوار، ۴۶/۲۵۲.</ref>
−
−	~~'''بررسی روایات:'''~~
−
−	[[جرح و تعدیل\|جرح و تعدیل]] و داورى درباره این [[احادیث]] نیازمند مجالى جداگانه است،<ref> ر.ک: سیره و قیام زید بن على علیه السلام. </ref> و در این جا فقط به نکات اصلى و تعیین کننده اشاره مى شود. توجه به چند نکته مى تواند در بررسى این روایات مؤثر باشد:
−
−	*۱. سیاست کلى [[ائمه]] علیهم السلام بر دفاع از [[ولایت]] و [[امامت]] و نفى حکومت غاصبان و حاکمان جور بوده است، و هیچ کدام از آنان در اصل این موضوع اختلاف نظر نداشته اند و اگر برخى از آنان عملا به قیام مسلحانه روى آورده و بعضى راه [[تقیه\|تقیه]] را در پیش گرفته اند، به جهت شرایط و مقتضیات و امکانات زمان بوده است.
−
−	*۲. پس از شهادت [[امام حسین]] علیه السلام، سایر ائمه اطهار هرگز زمینه اجتماعى را براى قیامى علنى و گسترده مناسب نیافتند، و با این که با تعالیم خویش، بغض ظالمان و حاکمان غاصب را در قلب [[شیعه\|شیعیان]] خود تقویت مى کردند، ولى از اقدام هاى علنى که شالوده نظام حیاتى شیعه را در معرض متلاشى شدن قرار مى داد و بنیاد معارف شیعى را تهدید مى کرد، جلوگیرى مى نمودند.
−
−	*۳. مبارزه با حاکمان مستبد و فسادگر در هر شکلى که مایه زیان به موجودیت تشکیلات شیعى نمى شد، مورد منع آنان نبود، بلکه خود عملا در آن راستا قدم برمى داشتند.
−
−	*۴. [[شهادت در راه خدا\|شهادت]] و کشته شدن در راه خدا و ارزش هاى الهى از والاترین سعادت ها در مکتب [[اهل بیت]] علیهم السلام به شمار مى آید، و هرگز وظیفه اى را به خاطر حفظ جان و فرار از [[مرگ]] ترک نکرده و ترک آن را اجازه نداده اند.
−
−	*۵. شرایط سخت [[تقیه]]، در موارد بسیارى سبب مى شده است که ائمه در محافل عمومى یا نزد جاسوسان حکومت و عناصر [[نفاق\|منافق]] یا کم ظرفیت، [[احکام]] فقهى یا اعتقادى و سیاسى را به گونه اى بیان کنند که موافق شرایط تقیه است، نه آن گونه که خود اعتقاد داشته اند، (البته با رفع شرایط تقیه، نظریه حق را به اصحاب و شیعیان خود ابلاغ کرده و مى رسانده اند).
−
−	اگر نکات یاد شده مورد توجه قرار گیرد، مى توان از یک سو به علت وجود نقل ها و آراى مختلف در زمینه قیام [[زید بن علی بن الحسین\|زید بن علی]] علیه السلام پى برد، و از سوى دیگر ملاکى در ترجیح یک نظریه بر نظریه دیگر به دست آورد. از جمله این که مقام تقیه همواره مقتضى آن بوده است که ائمه خود را از جریان هاى سیاسى و خطوطى که علیه حکومت ها فعال بوده اند، دور نشان دهند و لازمه چنین خط مشیى چنین بوده است که ائمه حرکت زید بن على علیه السلام را هر چند به لحاظ ماهیت و هدف صحیح مى دانسته اند، اما درباره آن به گونه اى داورى کنند که قیام او موجب هجوم دستگاه [[خلافت]] به تشکیلات شیعى نشود، و چه بسا امتناع برخى از اصحاب [[امام صادق]] علیه السلام از پیوستن به زید در جهت همین سیاست بوده است، اما تأیید شخصیت معنوى و قیام زید که در بیان معصومین آمده، هرگز قابل حمل بر تقیه نیست، زیرا هیچ نیرویى ایشان را ناگزیر به تقیه در جهت بزرگداشت مقام زید نمى کرده است تا آنان نظر به ملاحظات سیاسى از زید و قیام او دفاع کنند. بنابراین، دفاع ائمه از قیام زید و شخصیت وى، علتى جز والایى و ارجمندى او نزد ایشان نداشته است.
−
−	از آن جا که خط مشى تقیه سبب شده بود امام باقر و امام صادق علیهما السلام حمایت علنى از قیام زید نکنند و نیز قیام او تنش هاى عقیدتى اى را به دنبال داشت، برخى از شیعیان به گمان این که زید بن على از نظر امام صادق علیه السلام، داراى شخصیتى منفى است و امام حرکت او را باطل مى داند، نزد آن حضرت از زید به بدى یاد می کردند! اما امام صادق علیه السلام جلو ایشان را گرفته و مى فرمود: «لاتفعل، رحم الله عمّى زیداً...» یعنى، اقدام به چنین کارى نکن و سرزنش منماى! خداوند عمویم زید را مورد رحمت قرار دهد.
−
−	تصریح ائمه به شخصیت والاى زید و درستى قیام وى، آن گاه صورتى علنى پیدا مى کند که [[بنی امیه]] از میان رفته و دیگر تأیید زید، خطرى را متوجه تشکیلات شیعى نمى سازد. وقتی زید بن [[موسى بن جعفر]] (زید النّار) در عصر خلافت [[مأمون]] در [[بصره]] خروج کرد و خانه هاى [[بنى عباس]] را آتش زد، او را دستگیر کردند و نزد مأمون فرستادند، مأمون گفت او را به حرمت برادری‌اش با [[امام رضا علیه السلام\|على بن موسى]] مى بخشم و سپس به [[امام رضا]] علیه السلام گفت: اگر برادر شما خروج کرد و چنین و چنان کرد، قبل از او [[زید بن علی بن الحسین\|زید بن علی]] نیز قیام نمود و کشته شد. و اگر به خاطر شما نبود او را مى کشتم، زیرا عملى که مرتکب شده است، کوچک نیست.
−
−	[[امام رضا]] علیه السلام در پاسخ مأمون فرمود: برادر مرا با زید بن على قیاس مکن! زیرا زید بن على از دانشمندان خاندان [[پیامبر اسلام\|پیامبر]] صلی الله علیه وآله بود، براى خدا غضب کرد و با دشمنان خدا جنگید تا در راه خدا کشته شد. پدرم از پدر خویش ـ [[امام صادق علیه السلام\|جعفر بن محمد]] ـ نقل کرد که آن گرامى مى فرمود: خداوند عمویم زید را مورد رحمت قرار دهد، زیرا او در طلب خشنودى و رضاى آل محمد بود و اگر در قیام خود پیروز مى شد به آن چه دعوت کرده بود وفا مى کرد... مأمون پرسید: مگر زید بن على از جمله کسانى نیست که بدون حق ادعاى [[امامت]] کرده است؟ امام رضا علیه السلام فرمود: خیر! زید ادعاى امامت نداشت و به چیزى دعوت نمى کرد که صلاحیت آن را دارا نباشد، او داراى [[تقوا]] بود و مى گفت: من شما را به آن چه مورد رضاى خاندان رسالت است فرا مى خوانم.<ref> عیون اخبارالرضا، ۱/۲۴۸. </ref>
−
−	~~از این [[حدیث\|حدیث]] استفاده مى شود که آن چه در محافل خصوصى ائمه نسبت به حقانیت~~ قیام زید ~~مطرح مى شده است، حتى به گوش [[بنى العباس]] که~~ در آن روز مخالف حکومت بنى امیه بشمار مى آمدند نرسیده و فردى چون مأمون از آن بى اطلاع بوده است و زمانى امام رضا علیه السلام صریحا آن را اعلام مى دارد که دوران آن تقیه گذشته است.
−
−	~~روایاتى که زید را متهم به ادعاى امامت مى کند، از نظر کمّى اندک و از~~ نظر ~~[[سند حدیث\|سند]] ضعیف و غیر قابل اعتماد است و آن روایات نمى تواند با روایات مدح او مقابله نماید.~~
−
−	~~== فلسفه نهى از قیام زید ==~~
−	~~سؤالى که در این میان باقى مى ماند این است که اگر اصل قیام [[زید بن علی بن الحسین\|زید بن علی]] مورد امضاى [[~~ائمه]] علیهم السلام بوده و حرکت او صحیح و بایسته بشمار مى آمده است، پس نهی هاى مکررى که از سوى [[امام باقر]] و [[امام صادق]] علیهما السلام نسبت به قیام او صورت گرفته است، چیست؟
−
−	پاسخ این است که اگر روایات مدح را بپذیریم و روایات قدح و ذمّ را ضعیف و ناتوان بشناسیم، در این صورت لازمه جمع میان نهى از قیام زید و ستایش مقام علمى و عملى او این است که بگوییم: نهى ائمه، نهی ارشادى و به جهت دلسوزى و شفقت بوده است.
−
−	نهضت زید از نظر خود او امرى بایسته و ضرورى بود، او دیگر طاقت نداشت که شاهد بى حرمتى [[بنی امیه\|بنى امیه]] به ساحت [[پیامبر اسلام\|رسول خدا]] و نظاره‌گر [[ظلم]] و بى‌عدالتى آنان باشد، و تنها راه را در [[جهاد]] مسلحانه علیه آنان مى دید، اما ائمه علیهم السلام از سوى دیگر، با این که در اصل ضرورت مبارزه با ظلم، با او هم نظر بودند، ولى بر اساس اطلاعاتى که تنها در اختیار آنان بود و بینشى که نسبت به شرایط سیاسى داشتند، حرکت نظامى و نهضت مسلحانه را تنها راه ممکن و ضرورى تشخیص نمى دادند.
−
−	در نگاه ائمه علیه السلام زید به گونه [[واجب]]، موظف به قیام نبود، زیرا اگر او براستى چنین وظیفه اى داشت، هرگز او را به ترک تکلیف الهى دعوت نمى کردند. از سوى دیگر قیام او ممنوع و باطل نیز نبود، زیرا اگر حرکت او باطل و [[حرام]] بود، هرگز ائمه وى را به نیکى یاد نمى کردند.<ref>ر.ک: مرآة العقول، ۱/۲۶۱؛ زید الشهید، ۴۳.</ref> در نتیجه تنها راهى که مى توان فرض کرد این است که زید براى مقابله با ظلم و [[فساد]] حاکمان بنى امیه، میان دو راه مخیر بوده است: راه قیام علنى و راه مبارزه پنهانى. او راه اول را ضروری تر مى دانست و ائمه راه دوم را شایسته تر مى شمردند. از این رو، براى راهنمایى وى، سعى داشتند تا او را از قیام مسلحانه منع کنند. چنین است که گاه، کشته شدن سریع او و عدم پیشرفت نظامى را به او متذکر مى شدند؛<ref>اثبات الوصیة، ۱۵۰؛ الخرائج والجزائح، ۱/۲۸۱؛ کشف الغمة، ۲/۳۴۷؛ الفصول المهمة، ۲۱۶ـ۲۱۸؛ اثبات الهداة، ۵/۳۲۱.</ref> و زمانى بی وفایى مردم را.
−
−	سرانجام، زید راه خویش را انتخاب کرد و در پى بى حرمتی هاى مضاعف [[هشام بن عبدالملک\|هشام]] به خاندان رسول الله صلی الله علیه وآله و به شخص وى، دست به قیام زد و به فرموده حضرت رضا علیه السلام، براى خدا و در راه خدا به شهادت رسید. و بر اساس روایاتى که از [[رسول خدا]] صلی الله علیه وآله نقل شده است: زید و یارانش در [[قیامت]] گام بر گردن مردمان مى نهند و به [[بهشت]] وارد مى شوند.<ref> کفایة الاثر، ۳۲۸؛ بحارالانوار، ۱۱/۴۱؛ تنقیح المقال، ۱/۴۶۹. </ref>
−
−	با این همه، نهى [[ائمه]] علیهم السلام از قیام زید، نیز بى حکمت نبود. قیام زید براى او به صورت یک [[تکلیف]] شناخته شد و او با انگیزه اى مقدس به آن چه تشخیص داده بود عمل کرد، ولى حرکت او به شدت و به سرعت سرکوب شد، و آن چه با بدن و سر او انجام دادند، بر رعب و وحشت مردم و سکوت و خفقان فضاى سیاسى افزود و منحرفان و سست باوران با تبلیغ نادرست اندیشه ها و اهداف وى، جریان هاى فکرى و عقیدتى نادرستى را پدید آوردند و در جبهه متشکل [[شیعه]]، انشعاب «[[زیدیه\|زیدیه]]» شکل گرفت!
−
−	قیام و شهادت زید هر چند در [[خراسان]] بازتاب وسیع و گسترده اى پیدا کرد و شیعیان خراسان به جنبش آمدند و حرکت هاى نهانى خود را علیه دستگاه [[خلافت]] آشکار ساختند<ref> تاریخ یعقوبى، ۲/۳۲۶.</ref> و این جریان همواره گسترش یافت تا به اضمحلال خلافت [[بنی امیه\|امویان]] انجامید، اما سوگمندانه زوال خلافت امویان، مشکلى را از جامعه اسلامى نگشود و از شدت جور و استبداد نکاست، زیرا [[عباسیان]] بر جاى امویان تکیه زدند و راه ایشان را پى گرفتند!
−
−	هرچند این مشکلات و انحراف ها از ناحیه زید بن على صورت نگرفت و او تنها به آن چه تکلیف خویش مى دانست عمل کرد، ولى [[ائمه اطهار\|امامان]] علیهم السلام افق هایى را مى دیدند که از دید زید بن على که فاقد بینش [[امامت]] بود قابل پیش بینى نبود!
−
−	~~==پانویس==~~
−	~~<references />~~
−
−	~~==منابع==~~
−
−	* زندگى سياسى امام باقر علیه‌السلام، احمد ترابى، صفحه ۲۰۲.
−
−	~~==مطالب مرتبط==~~
−	*[[زید بن علی بن الحسین]]
−	*[[قیام زید بن علی بن حسین (ع)]]
−	~~[[رده:تاریخ اسلام]][[رده:تاریخ تشیع]][[رده:قیام زید~~]]

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 هر چند قيام زيد بن على بن الحسين علیه السلام در عصر [[امام صادق]] علیه السلام صورت گرفت، و از زمان وفات [[امام باقر]] علیه السلام تا زمان نهضت زيد حدود هشت سال مى  گذشت، اما چنين قيامى از سال ها قبل مطرح بود و بارها و بارها امام باقر علیه السلام درباره آن اظهار نظر فرموده بود.
@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۰: @@
 از جمله اين كه مقام تقيه همواره مقتضى آن بوده است كه ائمه خود را از جريان هاى سياسى و خطوطى كه عليه حكومت ها فعال بوده اند، دور نشان دهند و لازمه چنين خط مشيى چنين بوده است كه ائمه حركت زيد بن على علیه السلام را هر چند به لحاظ ماهيت و هدف صحيح مى  دانسته اند، اما درباره آن به گونه  اى داورى كنند كه قيام او موجب هجوم دستگاه [[خلافت]] به تشكيلات شيعى نشود، و چه بسا امتناع برخى از اصحاب [[امام صادق]] علیه السلام از پيوستن به زيد در جهت همين سياست بوده است، اما تأييد شخصيت معنوى و قيام زيد كه در بيان معصومين آمده، هرگز قابل  حمل بر تقيه نيست، زيرا هيچ نيرويى ايشان را ناگزير به تقيه در جهت بزرگداشت مقام زيد نمى  كرده است تا آنان نظر به ملاحظات سياسى از زيد و قيام او دفاع كنند. بنابراين، دفاع ائمه از قيام زيد و شخصيت وى، علتى جز والايى و ارجمندى او نزد ايشان نداشته است.
-از آن جا كه خط مشى تقيه سبب شده بود امام باقر و امام صادق علیهم السلام حمايت علنى از قيام زيد نكنند و نيز قيام او تنش هاى عقيدتى  اى را به دنبال داشت، برخى از شيعيان به گمان اين كه زيد بن على از نظر امام صادق علیه السلام، داراى شخصيتى منفى است و امام حركت او را باطل مى  داند، نزد آن حضرت لب مى  گشايند تا از زيد به بدى ياد كنند! اما امام صادق علیه السلام جلو ايشان را مى  گيرد و مى  فرمايد: «لاتفعل رحم الله عمى زيدا...» يعنى، اقدام به چنين كارى نكن و سرزنش منماى! خداوند عمويم ـ زيد ـ را مورد رحمت قرار دهد.
+از آن جا كه خط مشى تقيه سبب شده بود امام باقر و امام صادق علیهم السلام حمايت علنى از قيام زيد نكنند و نيز قيام او تنش هاى عقيدتى  اى را به دنبال داشت، برخى از شيعيان به گمان اين كه زيد بن على از نظر امام صادق علیه السلام، داراى شخصيتى منفى است و امام حركت او را باطل مى داند، نزد آن حضرت لب مى  گشايند تا از زيد به بدى ياد كنند! اما امام صادق علیه السلام جلو ايشان را مى  گيرد و مى  فرمايد: «لاتفعل رحم الله عمى زيدا...» يعنى، اقدام به چنين كارى نكن و سرزنش منماى! خداوند عمويم ـ زيد ـ را مورد رحمت قرار دهد.
 تصريح ائمه به شخصيت والاى زيد و درستى قيام وى آن گاه صورتى علنى پيدا مى  كند كه [[بنى اميه]] از ميان رفته و ديگر تأييد زيد خطرى را متوجه تشكيلات شيعى نمى  سازد.
@@ سطر ۴۰: / سطر ۳۸: @@
 حضرت [[امام رضا]] علیه السلام در پاسخ مأمون فرمود: برادر مرا با زيد بن على قياس مكن! زيرا زيد بن على از دانشمندان خاندان پيامبر صلی الله علیه و آله بود، براى خدا غضب كرد و با دشمنان خدا جنگيد تا در راه خدا كشته شد. پدرم از پدر خويش  ـ جعفر بن محمد ـ نقل كرد كه آن گرامى مى  فرمود: خداوند عمويم زيد را مورد رحمت قرار دهد، زيرا او در طلب خشنودى و رضاى آل محمد بود و اگر در قيام خود پيروز مى  شد به آن چه دعوت كرده بود وفا مى  كرد... مأمون پرسيد: مگر زيد بن على از جمله كسانى نيست كه بدون حق ادعاى امامت كرده است؟
-حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: خير! زيد ادعاى امامت نداشت و به چيزى دعوت نمى كرد كه صلاحيت آن را دارا نباشد، او داراى [[تقوا]] بود و مى  گفت: من شما را به آن چه مورد رضاى خاندان رسالت است فرا مى  خوانم.<ref> عيون اخبارالرضا 1/248. </ref>
+حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: خير! زيد ادعاى امامت نداشت و به چيزى دعوت نمى كرد كه صلاحيت آن را دارا نباشد، او داراى [[تقوا]] بود و مى  گفت: من شما را به آن چه مورد رضاى خاندان رسالت است فرا مى خوانم.<ref> عيون اخبارالرضا 1/248. </ref>
-از اين حديث استفاده مى  شود كه آن چه در محافل خصوصى ائمه نسبت به حقانيت قيام زيد مطرح مى  شده است، حتى به گوش [[بنى العباس]] كه در آن روز مخالف حكومت بنى اميه بشمار مى  آمدند نرسيده و فردى چون مأمون از آن بى اطلاع بوده است و زمانى امام رضا علیه السلام صريحا آن را اعلام مى  دارد كه دوران آن تقيه گذشته است.
+از اين حديث استفاده مى شود كه آن چه در محافل خصوصى ائمه نسبت به حقانيت قيام زيد مطرح مى شده است، حتى به گوش [[بنى العباس]] كه در آن روز مخالف حكومت بنى اميه بشمار مى  آمدند نرسيده و فردى چون مأمون از آن بى اطلاع بوده است و زمانى امام رضا علیه السلام صريحا آن را اعلام مى  دارد كه دوران آن تقيه گذشته است.
 رواياتى كه زيد را متهم به ادعاى امامت مى  كند، از نظر كمى اندك و از نظر سند ضعيف و غير قابل اعتماد است و آن روايات نمى  تواند با روايات مدح او مقابله نمايد.
@@ سطر ۵۸: / سطر ۵۶: @@
 او راه اول را ضروري تر مى  دانست و ائمه راه دوم را شايسته  تر مى  شمردند. از اين رو، براى راهنمايى وى، سعى داشتند تا او را از قيام مسلحانه منع كنند. چنين است كه گاه، كشته شدن سريع او و عدم پيشرفت نظامى را به او متذكر مى  شدند.<ref>اثبات الوصية 150، الخرائج والجزائح 1/281، كشف الغمة 2/347، الفصول المهمة 216ـ218، احقاق الحق 12/182، اثبات الهداة 5/321، نورالابصار، شبلنجى 143. </ref> و زمانى بي وفايى مردم را.
-سرانجام، زيد راه خويش را انتخاب كرد و در پى بى حرمتي هاى مضاعف هشام به خاندان رسول الله صلی الله علیه و آله و به شخص وى، دست به قيام زد و به فرموده حضرت رضا علیه السلام، براى خدا و در راه خدا به شهادت رسيد. و بر اساس رواياتى كه از [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله نقل شده است: زيد و يارانش در [[قيامت]] گام برگردن مردمان مى  نهند و به [[بهشت]] وارد مى  شوند.<ref>  كفاية الاثر 328، بحار 11/41، تنقيح المقال 1/469. </ref> با اين همه، نهى ائمه علیه السلام از قيام زيد، نيز بى حكمت نبود. اگر درك جوانب اين نهى براى معاصران ميسر نبود، براى ما كه از اين فاصله تاريخى مى  توانيم شاهد بازتاب ها و نتايج و پيامدهاى آن قيام باشيم، درك آن دشوار نيست.
+سرانجام، زيد راه خويش را انتخاب كرد و در پى بى حرمتي هاى مضاعف هشام به خاندان رسول الله صلی الله علیه و آله و به شخص وى، دست به قيام زد و به فرموده حضرت رضا علیه السلام، براى خدا و در راه خدا به شهادت رسيد. و بر اساس رواياتى كه از [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله نقل شده است: زيد و يارانش در [[قيامت]] گام برگردن مردمان مى  نهند و به [[بهشت]] وارد مى شوند.<ref>  كفاية الاثر 328، بحار 11/41، تنقيح المقال 1/469. </ref> با اين همه، نهى ائمه علیه السلام از قيام زيد، نيز بى حكمت نبود. اگر درك جوانب اين نهى براى معاصران ميسر نبود، براى ما كه از اين فاصله تاريخى مى توانيم شاهد بازتاب ها و نتايج و پيامدهاى آن قيام باشيم، درك آن دشوار نيست.
 قيام زيد براى او به صورت يك تكليف شناخته شد و او با انگيزه اى مقدس به  آن چه تشخيص داده بود عمل كرد، ولى حركت او به شدت و به سرعت سركوب شد، و آن چه با بدن و سر او انجام دادند، بر رعب و وحشت مردم و سكوت و خفقان فضاى سياسى افزود و منحرفان و سست باوران با تبليغ نادرست انديشه  ها و اهداف وى، جريان هاى فكرى و عقيدتى نادرستى را پديد آوردند و در جبهه متشكل [[شيعه]]، انشعاب زيديه شكل گرفت!
@@ سطر ۶۴: / سطر ۶۲: @@
 قيام و شهادت زيد هر چند در خراسان بازتاب وسيع و گسترده اى پيدا كرد و شيعيان خراسان به جنبش آمدند و حركت هاى نهانى خود را عليه دستگاه خلافت آشكار ساختند<ref> تاريخ يعقوبى 2/326.</ref> و اين جريان همواره گسترش يافت تا به اضمحلال [[خلافت]] امويان انجاميد، اما سوگمندانه زوال خلافت امويان، مشكلى را از جامعه اسلامى نگشود و از شدت جور و استبداد نكاست، چه، عباسيان بر جاى امويان تكيه زدند و راه ايشان را پى گرفتند!
-هر چند اين مشكلات و انحراف ها از ناحيه زيد بن على صورت نگرفت و او تنها به آن چه تكليف خويش مى  دانست عمل كرد، ولى امامان علیه السلام افق هايى را مى  ديدند كه از ديد زيد بن على كه فاقد بينش امامت بود قابل پيش بينى نبود!
+هر چند اين مشكلات و انحراف ها از ناحيه زيد بن على صورت نگرفت و او تنها به آن چه تكليف خويش مى  دانست عمل كرد، ولى امامان علیه السلام افق هايى را مى ديدند كه از ديد زيد بن على كه فاقد بينش امامت بود قابل پيش بينى نبود!
 ==پانویس==
@@ سطر ۷۱: / سطر ۶۹: @@
 ==منابع==
 احمد ترابى، زندگى سياسى امام باقر علیه السلام، صفحه 202.

@@ سطر ۶۹: / سطر ۶۹: @@
 <references/>
-==منبع==
+==منابع==
 احمد ترابى، زندگى سياسى امام باقر علیه السلام، صفحه 202.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۶ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۲۵
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۶ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۲۴
(بدون تفاوت)