Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-11T13:40:44Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

صفحهٔ تازه

'''مناشده امام علی(ع) در شورای شش‌نفره'''، احتجاج [[امام علی علیه السلام]] با اعضای [[شورای شش‌نفره]] در سال ۲۳ ق است. مناشده، سوگند دادن طرف مقابل به خدا برای اقرار به حق است.<ref>ابن منظور، لسان العرب، مادهٔ «نشد».</ref> امام، به گزارش منابع، در روزهای شورا و پیش از [[بیعت]] با [[عثمان بن عفان]]، حاضران را یکی‌یکی به خدا سوگند داد و از آنان دربارهٔ فضایل خود و سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله اقرار گرفت. پرسش‌ها از پیش‌گامی در توحید آغاز می‌شود و با یادآوری [[حدیث غدیر]] پایان می‌یابد؛ همه اقرار کردند، اما نتیجهٔ شورا دگرگون نشد. متکلمان شیعه این رویداد را از مستندات [[امامت]] و افضلیت امام می‌شمارند؛ این رویداد در منابع اهل سنت نیز بازتاب یافته است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، رویدادهای سال ۲۳ ق؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۲.</ref>

==زمینهٔ شورا==

پس از درگذشت [[عمر بن خطاب]] در سال ۲۳ ق، انتخاب خلیفه به شش تن سپرده شد: امام علی علیه‌السلام، عثمان بن عفان، [[طلحة بن عبیدالله]]، [[زبیر بن عوام]]، [[سعد بن ابی وقاص]] و [[عبدالرحمن بن عوف]]. به گزارش طبری و یعقوبی، عمر مهلتی سه‌روزه تعیین کرد و کار را به همین شش تن محدود ساخت. عبدالرحمن از نامزدی کنار رفت و داوری میان دو نامزد دیگر را بر عهده گرفت. امام علیه‌السلام پیش از اعلام نتیجه، حاضران را به سوگند خواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، رویدادهای سال ۲۳ ق؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، رویدادهای سال ۲۳ ق.</ref>

==متن مناشده==

مفصل‌ترین صورت رویداد از ابوطفیل عامر بن واثله، صحابی پیامبر، نقل شده است. او می‌گوید در روز شورا بر در خانه بود و صدای امام را از درون شنید. خوارزمی، از عالمان اهل سنت، روایت را با دو سند به او می‌رساند و امینی آن را در الغدیر آورده است.<ref>امینی، الغدیر، ج۱ (به نقل از مناقب خوارزمی).</ref>

<div class="mw-collapsible" style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; padding:0.75em; background:#fff;">

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">كُنْتُ عَلَى الْبَابِ يَوْمَ الشُّورَى مَعَ عَلِيٍّ فِي الْبَيْتِ، فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لَهُمْ: لَأَحْتَجَّنَّ عَلَيْكُمْ بِمَا لَا يَسْتَطِيعُ عَرَبِيُّكُمْ وَلَا عَجَمِيُّكُمْ تَغْيِيرَ ذَلِكَ. ثُمَّ قَالَ: أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ أَيُّهَا النَّفَرُ جَمِيعًا.<br/><br/>أَفِيكُمْ أَحَدٌ وَحَّدَ اللَّهَ قَبْلِي؟ قَالُوا: لَا. هَلْ مِنْكُمْ أَحَدٌ لَهُ أَخٌ مِثْلُ جَعْفَرٍ الطَّيَّارِ فِي الْجَنَّةِ مَعَ الْمَلَائِكَةِ؟ قَالُوا: لَا. هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ لَهُ عَمٌّ كَعَمِّي حَمْزَةَ أَسَدِ اللَّهِ وَأَسَدِ رَسُولِهِ سَيِّدِ الشُّهَدَاءِ غَيْرِي؟ قَالُوا: لَا. هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ لَهُ زَوْجَةٌ مِثْلُ زَوْجَتِي فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ سَيِّدَةِ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ غَيْرِي؟ قَالُوا: لَا. هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ لَهُ سِبْطَانِ مِثْلُ سِبْطَيَّ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ غَيْرِي؟ قَالُوا: لَا. هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ نَاجَى رَسُولَ اللَّهِ مَرَّاتٍ، قَدَّمَ بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاهُ صَدَقَةً قَبْلِي؟ قَالُوا: لَا. هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ، وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ، وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ، لِيُبَلِّغَ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ؟ قَالُوا: لَا.</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«در روز شورا بر در خانه بودم، در حالی که علی علیه‌السلام در خانه بود؛ شنیدم که می‌گفت: با شما به چیزی احتجاج می‌کنم که نه عرب و نه عجم شما نمی‌تواند دگرگونش کند. سپس گفت: شما را به خدا سوگند می‌دهم، ای همهٔ این گروه.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«آیا در میان شما کسی هست که پیش از من خدا را به یگانگی شناخته باشد؟ گفتند: نه. آیا کسی برادری چون جعفر طیار دارد که در بهشت با فرشتگان است؟ گفتند: نه.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«آیا کسی جز من عمویی چون حمزه، شیر خدا و شیر رسولش و سالار شهیدان، دارد؟ گفتند: نه. آیا کسی جز من همسری چون فاطمه، بانوی زنان بهشت، دارد؟ گفتند: نه.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«آیا کسی جز من دو نواده چون حسن و حسین، سالاران جوانان بهشت، دارد؟ گفتند: نه. آیا کسی چون من چند بار با پیامبر نجوا کرد و پیش از نجوای خود صدقه داد؟ گفتند: نه.»</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">«آیا کسی هست که پیامبر خدا به او فرموده باشد: هر کس من سرپرست اویم، علی سرپرست اوست؛ خدایا دوست بدار هر که او را دوست بدارد و دشمن بدار هر که او را دشمن بدارد و یاری‌کنندهٔ او را یاری کن و خوارکنندهٔ او را خوار کن؛ و باید حاضران این سخن را به غایبان برسانند؟ گفتند: نه.»</div>
</div>
</div>

</div>

==محتوای پرسش‌ها==

هفت پرسش روایت سه موضوع را در بر می‌گیرد: پیش‌گامی در توحید، خویشاوندی با پیامبر — برادری [[جعفر طیار]]، عمویی چون حمزه، همسری [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها]] و پدری [[امام حسن علیه السلام]] و [[امام حسین علیه السلام]] — و دو امتیاز دینی: عمل به آیهٔ نجوا و گواهی پیامبر در [[واقعه غدیر]]. آیهٔ نجوا می‌فرماید: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً»}}؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که با پیامبر نجوا می‌کنید، پیش از نجوای خود صدقه‌ای بدهید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ مجادله، آیهٔ ۱۲؛ امینی، الغدیر، ج۱.</ref>

==روایت ابن ابی الحدید==

شرح نهج البلاغة صورتی کوتاه‌تر آورده است: امام پس از بیعت دیگران و پیش از بیعت خود، حاضران را به برادری پیامبر با خود، سخن غدیر، [[حدیث منزلت]]، ابلاغ سورهٔ برائت، پایداری در جنگ‌ها و پیش‌گامی در اسلام سوگند می‌دهد. در یکی از پرسش‌ها آمده است: {{متن حدیث|«مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا مَوْلَاهُ»}}؛ «هر کس من سرپرست اویم، این [مرد] سرپرست اوست». ابن ابی الحدید این گزارش‌ها را «مستفیض» می‌خواند، ولی جزئیات طولانی را ثابت نمی‌داند. شمار پرسش‌ها در دو نقل یکسان نیست: هفت نزد خوارزمی و شش نزد ابن ابی الحدید؛ از این‌رو پژوهشگران بر اصل احتجاج تأکید می‌کنند.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۲؛ امینی، الغدیر، ج۱.</ref>

==پاسخ حاضران==

عبدالرحمن بن عوف در همان روایت سخن امام را قطع می‌کند: {{متن حدیث|«أَبَى النَّاسُ إِلَّا عَلَى عُثْمَانَ، فَلَا تَجْعَلَنَّ عَلَى نَفْسِكَ سَبِيلًا»}}؛ «مردم جز با عثمان خشنود نشدند؛ پس راه ضعف و شکست را بر خود مگشا». سپس امام از او دربارهٔ سفارش عمر می‌پرسد و او پاسخ می‌دهد که مخالف جماعت را باید کشت؛ آن‌گاه هشدار می‌دهد که بیعت نکردن، پیروی از راه مؤمنان نیست. امام پاسخ می‌دهد: {{متن حدیث|«لَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي أَحَقُّ بِهَا مِنْ غَيْرِي، فَوَاللَّهِ لَأُسْلِمَنَّ مَا سَلِمَتْ أُمُورُ الْمُسْلِمِينَ، وَلَمْ يَكُنْ فِيهَا جَوْرٌ إِلَّا عَلَيَّ خَاصَّةً»}}؛ «شما دانسته‌اید که من به خلافت سزاوارترم؛ سوگند به خدا تا کار مسلمانان به سلامت بماند و ستمی جز بر من نرود، تسلیم خواهم بود». به گزارش ابن ابی الحدید، او در پایان با عثمان بیعت کرد.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۲؛ نهج البلاغة، خطبهٔ ۷۴.</ref>

==دلالت نزد شیعه==

متکلمان شیعه مناشده را در کنار [[حدیث غدیر]] و [[حدیث منزلت]] از مستندات نصّ بر امامت می‌شمارند: امام در حضور اهل حل و عقد اقرار آنان را گرفت و نادیده گرفتن او در انتخاب، بی‌اعتنایی به همان اقرار بود. به باور شیعه، امامت با نصّ الهی تعیین می‌شود و شورا صلاحیت تعیین خلیفه ندارد. در این خوانش، هدف امام ثبت حق در حافظهٔ امت بود.<ref>حلی، کشف المراد، مقصد پنجم؛ امینی، الغدیر، ج۱.</ref>

==دلالت نزد اهل سنت==

در منابع اهل سنت، شورا مشورت صحابه در تعیین خلیفه شمرده شده است. بر این پایه، مناشده گواهی بر فضایل امام است، نه نصّی بر خلافت او، و خلافت عثمان برخاسته از توافق اهل شورا دانسته می‌شود. ابن ابی الحدید — از عالمان غیرامامی — نیز جزئیات طولانی روایت را نپذیرفته و تنها اصل احتجاج را ثابت می‌داند.<ref>ابن کثیر، البدایة و النهایة، رویدادهای سال ۲۳ ق؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۲.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*قرآن کریم.
*ابن ابی الحدید، عبدالحمید؛ شرح نهج البلاغة، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا؛ ج۲.
*ابن کثیر، اسماعیل؛ البدایة و النهایة، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
*ابن منظور، محمد؛ لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
*امینی، عبدالحسین؛ الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق؛ ج۱.
*حلی، حسن بن یوسف؛ کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۳ق.
*طبری، محمد؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
*نهج البلاغة، تحقیق صبحی صالح، قم: هجرت، ۱۴۱۴ق.
*یعقوبی، احمد؛ تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا.

{{امام علی علیه السلام}}
[[رده:خلفای نخستین]]
[[رده:امام علی علیه السلام]]
[[رده:احادیث با عناوین خاص]]
[[رده:امامت]]

مناشده امام علی(ع) در شورای شش‌نفره - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه