مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۴

2025-04-14T13:44:27Z

مهدی موسوی: ویرایش

2021-08-25T10:37:26Z

ویرایش

مهدی موسوی: صفحه‌ای تازه حاوی «مناجات نامه مناجات نامه، که بیشتر شهرت خواجه عبدالله به سبب این کتاب است كه...» ایجاد کرد

2021-08-25T09:16:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «مناجات نامه مناجات نامه، که بیشتر شهرت خواجه عبدالله به سبب این کتاب است كه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

مناجات نامه

مناجات نامه، که بیشتر شهرت خواجه عبدالله به سبب این کتاب است كه به نثر مسجع و روان فارسى نگاشته است. نثر او در مناجات نامه، مانند یك شعر آكنده از شور و ذوق و جذبه و عرفان است.

مناجات نامه، هر چند رساله اي عرفاني است، ولی از جهت تعليمي و حكمي نيز قابل توجه است؛ از همين روست كه محتواي كلمات قصار خواجه را بر سه گونه دانسته اند: عرفاني، حكمي و تعليمي.

از آنجا كه اين رساله گزيده اي از آثار مختلف خواجه است، مباحث عرفاني آن نيز متنوع است و از اصول و مباني عرفاني تا سلوك عملی، احكام و مقررات ديني و زهد آميز را شامل مي شود. مهم ترين مباحث عرفاني اين رساله عبارت است از: توحيد، آفرينش، تجلي ذات و صفات، عشق و عنايت، ابليس و موضوع تقدير، علم و عمل، ذمّ كرامت و نكوهش معرف رسمي و عبادت بر سبيل عادت.

نمونه ای از نثر مسجع در مناجات نامه:

الحمدلله. ستایش خدای مهربان، کردگار روزی رسان، یکتا در نام و نشان. خداوندی که ناجُسته، یابند و نادَریافته، شناسند و نادیده، دوست دارند. قادر است بی‌احتیال؛ قیوم است بی‌گشتن حال. در ملک ایمن از زوال؛ در ذات و نعت، متعال. لم یزل و لایزال؛ موصوف به وصف جلال و نعت جمال. عجز بندگان دید در شناخت قدر خود و دانست که اگر چند کوشند، نرسند و هرچه بپویند، نشناسند.

الهی به حرمت آن نام که تو خوانی و به حرمت آن صفت که تو چنانی، دریاب که می توانی

الهی، عمر خود به باد کردم و بر تن خود بیداد کردم؛ گفتی و فرمان نکردم، درماندم و درمان نکردم.

الهی، در دل های ما جز تخم محبت مکار و بر جان های ما جز الطاف و مرحمت خود منگار و برگشت های ما جز باران رحمت خود مبار. به لطف، ما را دست گیر و به کرم، پای دار.

الهی، بهشت و حور چه نازم، مرا دیده ای ده که از هر نظر بهشتی سازم.

الهی، اگر تو مرا خواستی من آن خواستم که تو خواستی.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-[[پرونده:مناجاتنامه.jpg|240px|بندانگشتی|'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/76918/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/&from=search&&query=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&count=20&execute=true#!resource مناجات‌ نامه]''']]
+'''«مناجات‌نامه»''' یا «الهی‌نامه»، رساله‌ای [[عرفان|عرفانی]] ـ ادبی به زبان فارسی است، که شامل بخشی از [[دعا|مناجات‌ها]] و سخنان عارفانه و حكیمانه [[خواجه عبدالله انصاری]] (۳۹۶-۴۸۱ ق) در قالب نثری مسجّع و موزون می‌باشد؛ از این رو، هم از لحاظ عرفانی و هم از نظر ادبی، اثری ارزشمند بشمار می‌رود.
-'''«مناجات نامه»''' یا «الهی نامه»، رساله ای [[عرفان|عرفانی]] ـ ادبی به زبان فارسی، شامل بخشی از [[مناجات]] ها و سخنان عارفانه و حكیمانه [[خواجه عبدالله انصاری]] (۳۹۶-۴۸۱ ق) در قالب نثری مسجّع و موزون است؛ از این رو، هم از لحاظ عرفانی و هم از نظر ادبی اثری ارزشمند بشمار می رود.
+{{مشخصات کتاب
 == مؤلف ==
-[[خواجه عبدالله انصاری]] (۳۹۶-۴۸۱ ق)، [[محدث]] و عارف قرن پنجم هجری و از نوادگان [[ابو ایوب انصاری]] است. خواجه عبداالله نه تنها محدث و مفسر و عارفی وارسته بود، بلکه خطیبی بلیغ، واعظی توانا و شاعری بزرگ نیز بود.
+[[خواجه عبدالله انصاری]] (۳۹۶-۴۸۱ ق)، [[محدث]]، ادیب و عارف نامدار قرن پنجم هجری و از نوادگان [[ابو ایوب انصاری]] است. خواجه عبداالله نه تنها محدث و مفسر و عارفی وارسته بود، بلکه خطیبی بلیغ، واعظی توانا و شاعری بزرگ نیز بود.
 [[ابوسعید ابوالخیر]] و ابوالحسن خرقانی از جمله اساتید خواجه عبدالله در [[عرفان]] هستند.
-علاوه بر «[[مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری (کتاب)|مناجات نامه]]» برخی دیگر از آثار او عبارت است از: منازل السائرین، زادالعارفین، تفسیر الهروى، صد میدان و الاربعین فى الصفات.
+علاوه بر «[[مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری (کتاب)|مناجات نامه]]»، برخی دیگر از آثار او عبارت است از: منازل السائرین، زادالعارفین، تفسیر الهروى، صد میدان، الاربعین فى الصفات.
 == محتوای کتاب ==
-مناجات نامه، که بیشتر شهرت [[خواجه عبدالله انصاری]] به سبب این کتاب است، به نثر مسجّع و روان فارسى نگاشته است. نثر او در مناجات نامه، مانند یك شعر آكنده از شور و ذوق و جذبه و [[عرفان]] است. الهی نامه كه از قدیمی ترین و مهم ترین متون عرفانی فارسی است، شامل مناجات ها، دعاها و سخنان وجد آمیز عرفانی است و چون اكثر مناجات های این کتاب با خطاب "الهی" آغاز شده است، آن را "الهی نامه" نیز نامیده اند.
+کتاب "مناجات نامه" (الهی نامه)، فاقد هرگونه باب‌بندی و فصل‌بندی است. این کتاب، شامل مناجات‌ها، دعاها و سخنان وجدآمیز [[عرفان|عرفانی]] است. مناجات نامه، هر چند رساله ای عرفانی است، ولی از جهت تعلیمی و حكمی نیز قابل توجه است؛ از همین روست كه محتوای كلمات قصار خواجه را بر سه گونه دانسته اند: عرفانی، حكمی و تعلیمی.
-مناجات نامه، هر چند رساله اي عرفاني است، ولی از جهت تعليمي و حكمي نيز قابل توجه است؛ از همين روست كه محتواي كلمات قصار خواجه را بر سه گونه دانسته اند: عرفاني، حكمي و تعليمي.
+از آنجا كه این رساله گزیده ای از آثار مختلف خواجه است، مباحث عرفانی آن نیز متنوع است و از اصول و مبانی عرفانی تا سلوك عملی، [[احکام شرعی|احكام]] و مقررات دینی و [[زهد]] آمیز را شامل می شود. مهمترین مباحث عرفانی این رساله عبارت است از: [[توحید|توحید]]، آفرینش، تجلی ذات و صفات، عشق و عنایت، [[ابلیس|ابلیس]] و موضوع تقدیر، علم و عمل، ذمّ كرامت و نكوهش معارف رسمی و [[عبادت]] بر سبیل عادت.
-از آنجا كه اين رساله گزيده اي از آثار مختلف خواجه است، مباحث عرفاني آن نيز متنوع است و از اصول و مباني عرفاني تا سلوك عملی، [[احکام شرعی|احكام]] و مقررات ديني و [[زهد]] آميز را شامل مي شود.
+[[خواجه عبدالله انصاری]] نخستین نویسنده‌ای است که معانی بلند عرفانی را در قالب نثر مسجع بیان داشته. سجع‌پردازی این اثر، بیشتر به شیوه کلمات قصار و نزدیک به [[شعر]] است. خواجه در حوزه [[مناجات]]، بیشترین سجع را به کار برده، که البته قالب اکثر این مناجات‌ها و برخی از قطعات آن‌ها، علاوه بر موسیقی بیرونی، از موسیقی درونی نیز برخوردار است و در آنها آهنگ خوش کلام و معانی بلند عرفانی و دینی در هم آمیخته است.
-مهم ترين مباحث عرفاني اين رساله عبارت است از: [[توحید|توحيد]]، آفرينش، تجلي ذات و صفات، عشق و عنايت، [[ابلیس|ابليس]] و موضوع تقدير، علم و عمل، ذمّ كرامت و نكوهش معارف رسمي و [[عبادت]] بر سبيل عادت.
+مؤلف که در شمار صوفیان متشرع و از پیروان مکتب «صحو» است، در این رساله، گاهی همچون عارفی شوریده و سکری مشرب نمایان می‌شود، حتی سخنان شطح آمیز بر زبان می‌آورد؛ بااین همه، سعی او بر آن است که از حدود [[شریعت]] تجاوز نکند و بر آن است که سلوک و وصول به حقیقت بدون شریعت، امکان ناپذیر است.
 ===نمونه‌ای از نثر کتاب===
-* الحمدلله. ستایش خدای مهربان، کردگار روزی رسان، یکتا در نام و نشان. خداوندی که ناجُسته، یابند و نادَریافته، شناسند و نادیده، دوست دارند. قادر است بی‌احتیال؛ قیوم است بی‌گشتن حال. در مُلک ایمن از زوال؛ در ذات و نعت، متعال. لم یزل و لایزال؛ موصوف به وصف جلال و نعت جمال. عجز بندگان دید در شناخت قدر خود و دانست که اگر چند کوشند، نرسند و هرچه بپویند، نشناسند.
+* الحمدلله؛ ستایش خدای مهربان، کردگار روزی رسان، یکتا در نام و نشان. خداوندی که ناجُسته، یابند و نادَریافته، شناسند و نادیده، دوست دارند. قادر است بی‌احتیال؛ قیّوم است بی‌گشتن حال. در مُلک ایمن از زوال؛ در ذات و نعت، متعال. لم یزل و لایزال؛ موصوف به وصف جلال و نعت جمال. عجز بندگان دید در شناخت قدر خود و دانست که اگر چند کوشند، نرسند و هرچه بپویند، نشناسند.
-* الهی به حرمت آن نام که تو خوانی و به حرمت آن صفت که تو چنانی، دریاب که می توانی.
+* الهی، به حرمت آن نام که تو خوانی و به حرمت آن صفت که تو چنانی، دریاب که می‌توانی.
 * الهی، عمر خود به باد کردم و بر تن خود بیداد کردم؛ گفتی و فرمان نکردم، درماندم و درمان نکردم.
-* الهی، در دل های ما جز تخم محبت مکار و بر جان های ما جز الطاف و مرحمت خود منگار و بر کشت های ما جز باران رحمت خود مبار. به لطف، ما را دست گیر و به کرم، پای دار.
+* الهی، در دل‌های ما جز تخم محبت مکار و بر جان‌های ما جز الطاف و مرحمت خود منگار و بر کشت‌های ما جز باران رحمت خود مبار. به لطف، ما را دست گیر و به کرم، پای دار.
-* الهی، بهشت و حور چه نازم، مرا دیده ای ده که از هر نظر بهشتی سازم.
+* الهی، [[بهشت]] و [[حور العین|حور]] چه نازم، مرا دیده ای ده که از هر نظر بهشتی سازم.
-* الهی، اگر تو مرا خواستی من آن خواستم که تو خواستی.
+* الهی، اگر تو مرا خواستی، من آن خواستم که تو خواستی.
-== متن کتاب ==
+== منابع ==
-'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/76918/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/&from=search&&query=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&count=20&execute=true#!resource مناجات‌نامه و الهی‌نامه]'''
+*[[نرم افزار عرفان ۲|نرم افزار عرفان]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.