منا - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:07:13Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: منا

2026-11-10T12:41:37Z

ایجاد مقالهٔ تازه: منا

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه مکان
|تصویر =
|کشور = عربستان سعودی
|شهر = مکه
}}

'''منا''' وادی‌ای در محدودهٔ حرم [[مکه]] و در مسیر میان مکه و [[مزدلفه]] است که نزدیک به یک فرسخ (حدود پنج تا شش کیلومتر) از شهر مکه فاصله دارد.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> منا یکی از ایستگاه‌های [[حج]] و جایگاه بیتوتهٔ حاجیان در شب‌های [[ایام تشریق]] است.<ref>حلی، تذکرة الفقهاء، ج۸، ص۳۵۵.</ref> حاجیان در روز دهم [[ماه ذی الحجه|ذی‌الحجه]]، که روز [[عید قربان]] است، در منا [[رمی جمرات|رمی جمرهٔ عقبه]] و قربانی و حلق یا [[تقصیر]] را به جای می‌آورند<ref>همان، ج۸، ص۲۱۳.</ref> و در سه روز پس از آن، هر روز سه جمره را سنگ می‌زنند.<ref>همان، ج۸، ص۳۵۹.</ref> [[مسجد خیف]]، مسجد شناخته‌شدهٔ منا، در آن قرار دارد و روایات [[شیعه]] به نماز گزاردن در آن سفارش کرده‌اند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۵، ص۲۶۸.</ref> در مهر ۱۳۹۴ش نیز در هنگام رمی جمرات در منا حادثه‌ای مرگبار روی داد.<ref name="ham">همشهری آنلاین، «آشنایی با فاجعه منا (۱۳۹۴ شمسی برابر با ۱۴۳۶ هجری)»، بازدید: ۱۹ آبان ۱۴۰۵.</ref>

==نام==
در منابع عربی این مکان «مِنى» با کسره و تنوین ضبط شده و در فارسی به صورت «منا» نوشته می‌شود.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> [[یاقوت حموی]] چند وجه برای نام‌گذاری آن آورده است: از ریشهٔ «مَنى» به معنای ریخته شدن، چون خون قربانی در آن ریخته می‌شود؛ از «تمنّی»، به این سبب که [[حضرت آدم علیه السلام|آدم]] در آن آرزوی بهشت کرد؛ و از این جهت که قوچ قربانی در آن ذبح شد.<ref name="yag">همان.</ref> به گفتهٔ او، عرب ورود به منا را با تعبیر «أمنى القوم» بیان می‌کند.<ref name="yag">همان.</ref>

==موقعیت جغرافیایی==
منا در درون حرم مکه و در درّهٔ وادی‌ای قرار دارد که حاجیان در آن فرود می‌آیند و جمرات را سنگ می‌زنند.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> یاقوت حموی آن را شهرکی در یک فرسخ مکه و به طول دو میل وصف کرده که تنها در فصل حج آبادان می‌شود و در باقی سال خالی می‌ماند.<ref>همان.</ref> به گزارش او، منا میان دو [[جبل|کوه]] جای گرفته، در آن آب‌انبارها و چاه‌ها و کاروانسراها و دکان‌هایی بوده و مسجد آن در خیابان سمت راست قرار داشته است.<ref>همان.</ref>

حدود منا بر پایهٔ روایتی از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] (علیه‌السلام) چنین است: {{متن حدیث|«حَدُّ مِنى مِنَ الْعَقَبَةِ إِلى وادِي مُحَسِّر»}}؛ «حدّ منا از عقبه تا وادی محسّر است.»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۳، ص۵۲۷.</ref> یاقوت نیز به نقل از برخی همین حدود را آورده و افزوده است که موقف مزدلفه از محسّر تا نشانه‌های حرم است و موقف [[عرفات]] در حِلّ و بیرون از حرم قرار دارد.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> بر این پایه، منا در حرم واقع است و عرفات بیرون از آن.<ref>همان.</ref>

==جایگاه در مناسک حج==
منا آخرین ایستگاه مناسک حج است: حاجیان بامداد روز عید از [[مشعر الحرام]] به سوی منا می‌آیند، مناسک منا را انجام می‌دهند و سپس برای [[طواف کعبه|طواف]] زیارت به [[مسجد الحرام]] بازمی‌گردند.<ref>همان، ج۸، ص۲۱۳ و ۳۴۷.</ref> قرآن دربارهٔ کوچ حاجیان از [[عرفات]] به مشعر الحرام می‌فرماید:
{{متن قرآن|«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ»}}؛ «بر شما گناهی نیست که [در ایام حج] از پروردگارتان [به وسیله تجارت و داد و ستد] فضل و روزی و منافع مادی بطلبید. و هنگامی که از عرفات کوچ کردید، خدا را در مشعر الحرام یاد کنید. [آری] او را یاد کنید همان گونه که شما را هدایت کرد. و همانا شما پیش از این از گمراهان بودید.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸؛ ترجمهٔ حسین انصاریان</ref>

===بیتوته===
حاجیان در روز هشتم ذی‌الحجه (یوم‌الترویه) به منا می‌روند. بر پایهٔ روایتی از امام صادق (علیه‌السلام)، امام در این روز نماز ظهر را در منا می‌خواند، شب را در آن می‌گذراند و بامداد نهم پس از طلوع آفتاب به عرفات می‌رود.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۳، ص۵۲۵.</ref> حاجی باید پس از طواف زیارت به منا بازگردد و شب‌های یازدهم و دوازدهم و ـ برای کسی که نفر دوم را برمی‌گزیند ـ شب سیزدهم را در منا بگذراند.<ref>حلی، تذکرة الفقهاء، ج۸، ص۳۵۵.</ref> در روایتی از امام صادق (علیه‌السلام) آمده است: {{متن حدیث|«إِذا فَرَغْتَ مِنْ طَوافِكَ لِلْحَجِّ وَطَوافِ النِّساءِ فَلا تَبِتْ إِلّا بِمِنى»}}؛ «چون طواف حج و طواف نساء را به پایان بردی، جز در منا بیتوته مکن.»<ref>همان، ج۸، ص۳۵۵–۳۵۶.</ref>

ترک بیتوتهٔ منا در دیدگاه مشهور فقیهان شیعه [[کفاره]] دارد: برای هر شب یک گوسفند، مگر آنکه حاجی پس از نیمه‌شب از منا بیرون رفته یا در مکه به عبادت مشغول بوده باشد.<ref>همان، ج۸، ص۳۵۶.</ref> در روایتی برای کسی که شب‌های منا را در مکه بگذراند سه گوسفند مقرر شده است.<ref>همان، ج۸، ص۳۵۷.</ref> به گفتهٔ [[علامه حلی]]، ماندن در منا بر بازگشت به مکه برای طواف مستحبی برتری دارد؛ امام صادق (علیه‌السلام) در پاسخ کسی که از طواف مستحبی در مکه در ایام منا پرسید، فرمود: {{متن حدیث|«الْمُقامُ بِمِنى أَفْضَلُ وَأَحَبُّ إِلَيَّ»}}؛ «ماندن در منا برتر و نزد من محبوب‌تر است.»<ref>همان، ج۸، ص۳۵۸.</ref>

===رمی جمرات===
در روز عید، حاجی تنها جمرهٔ عقبه را با هفت سنگ می‌زند؛ این جمره از سمت مکه نخستین جمره است.<ref>همان، ج۸، ص۲۱۳.</ref> در روزهای یازدهم تا سیزدهم ذی‌الحجه، هر روز سه جمره با هفت سنگ (در مجموع بیست‌ویک سنگ) زده می‌شود و ترتیب آن‌ها رعایت می‌گردد؛ آغاز از جمرهٔ اولی است که دورترین جمره از مکه است.<ref>همان، ج۸، ص۳۵۹ و ۳۶۲.</ref> [[استحباب|مستحب]] است حاجی با هر سنگ تکبیر بگوید.<ref>همان، ج۸، ص۳۵۹.</ref> حاجی می‌تواند پس از رمی روز دوازدهم پیش از غروب از منا کوچ کند (نفر اول) یا تا روز سیزدهم بماند و در آن روز نیز رمی کند (نفر دوم).<ref>همان، ج۸، ص۳۵۷.</ref>

===قربانی و حلق===
در روز عید سه عمل در منا انجام می‌شود: رمی جمرهٔ عقبه، [[ذبح]] قربانی و حلق یا تقصیر.<ref>همان، ج۸، ص۲۱۳.</ref> از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است: {{متن حدیث|«مِنًى كُلُّهُ مَنْحَرٌ وَأَفْضَلُ الْمَنْحَرِ كُلُّهُ الْمَسْجِدُ»}}؛ «همهٔ منا قربانگاه است و برترین جای قربانی، مسجد است.»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۹۰.</ref> بر این پایه، قربانی در هر جای منا جایز است و مسجد خیف برترین جای آن شمرده شده است.<ref>همان.</ref>

==ایام تشریق==
روزهای یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ذی‌الحجه «[[ایام تشریق]]» نامیده می‌شوند.<ref>حلی، تذکرة الفقهاء، ج۸، ص۳۵۹.</ref> قرآن دربارهٔ این روزها می‌فرماید:
{{متن قرآن|«وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ»}}؛ «و خدا را در روزهای معلوم و معینی [که یازدهم، دوازدهم و سیزدهم ماه ذوالحجه ایام وقوف در منی است] یاد کنید. پس هر که در دو روز [واجبات منی را انجام دهد و به کوچ کردن از آن] شتاب ورزد، گناهی بر او نیست، و هر که [تا روز سوم] تأخیر کند، بر او هم گناهی نیست، [اختیار کردن وقوف در منی چه در دو روز، چه در سه روز] برای کسی است که [از محرمات احرام] پرهیز کرده است. و از خدا پروا کنید و بدانید که یقیناً همه شما به سوی او محشور خواهید شد.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۰۳؛ ترجمهٔ حسین انصاریان</ref>

علامه حلی جواز کوچ در روز دوازدهم (نفر اول) را به جملهٔ «فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ» مستند کرده است.<ref>حلی، تذکرة الفقهاء، ج۸، ص۳۵۷.</ref>

==مسجد خیف==
[[مسجد خیف]]، مسجد منا، در بخشی بلند از وادی جای گرفته است؛ «خیف» بر زمین مرتفع از وادی اطلاق می‌شود.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۵، ص۲۶۸.</ref> در روایتی از امام صادق (علیه‌السلام) آمده است: {{متن حدیث|«صَلِّ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ وَهُوَ مَسْجِدُ مِنى، وَكانَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ (ص) عَلى عَهْدِهِ عِنْدَ الْمَنارَةِ الَّتي في وَسَطِ الْمَسْجِدِ»}}؛ «در مسجد خیف نماز بخوان که آن مسجد مناست؛ و مسجد پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) در روزگار او نزد مناره‌ای بود که در میان مسجد است.»<ref>همان.</ref> در ادامهٔ همین روایت، شمار پیامبرانی که در آن نماز خوانده‌اند هزار تن ذکر شده و در روایتی دیگر هفتصد تن آمده است.<ref>همان، ج۵، ص۲۶۸–۲۶۹.</ref>

یاقوت حموی نیز از مسجدی به نام «مسجد الکبش» در نزدیکی عقبهٔ منا یاد کرده است.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref>

==محسّر و مزدلفه==
وادی محسّر، که در حد منا واقع است، درّه‌ای بزرگ میان مزدلفه (جمع) و منا و نزدیک‌تر به مناست.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۲۲.</ref> امام صادق (علیه‌السلام) به حاجی سفارش کرده است که در گذر از آن شتاب کند: {{متن حدیث|«فَاسْعَ فيهِ حَتّى تُجاوِزَهُ»}}؛ «در آن شتاب کن تا از آن بگذری»؛ و افزوده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) نیز در آن شتر خود را به حرکت درآورد.<ref>همان.</ref> حدّ مزدلفه از وادی محسّر تا مأزمین است.<ref>همان، ج۱۴، ص۱۸.</ref> حاجیان شب عید را در مزدلفه می‌گذرانند و بامداد روز عید از مشعر الحرام به سوی منا کوچ می‌کنند.<ref>همان، ج۱۴، ص۱۸ و ۲۲؛ قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸.</ref>

==حادثهٔ ۱۳۹۴==
در دوم مهر ۱۳۹۴ش برابر با دهم ذی‌الحجهٔ ۱۴۳۶ق، همزمان با عید قربان، در هنگام رمی جمرات در منا ازدحامی مرگبار رخ داد. به گزارش همشهری آنلاین، این حادثه در محدودهٔ خیابان ۲۰۴ منا روی داد و در آن ۲٬۴۳۱ نفر جان باختند و شمار جانباختگان ایرانی ۴۶۴ نفر اعلام شد. بر پایهٔ همان گزارش، این واقعه مرگبارترین رویداد حج خوانده شده، جان حاجیانی از ۴۲ کشور را گرفته و عربستان آمار دقیق کشته‌شدگان را اعلام نکرده است. همچنین به گزارش همان منبع، علت حادثه و چگونگی امدادرسانی و انتقال اجساد میان عربستان و کشورهای آسیب‌دیده محل اختلاف است.<ref>همشهری آنلاین، همان.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق؛ ج۵، ۱۳ و ۱۴.
* حلی، حسن بن یوسف؛ ''تذکرة الفقهاء''، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴ق؛ ج۸.
* حموی، یاقوت؛ ''معجم البلدان''، بیروت: دار صادر، ۱۹۹۵م؛ ج۵.
* همشهری آنلاین، «آشنایی با فاجعه منا (۱۳۹۴ شمسی برابر با ۱۴۳۶ هجری)»، ۱۷ شهریور ۱۳۹۵ش، https://www.hamshahrionline.ir/news/345260 ، بازدید: ۱۹ آبان ۱۴۰۵.

[[رده:اماکن مقدسه مکه]]
[[رده:اماکن مکه]]
[[رده:حج]]
[[رده:اماکن مقدسه عربستان]]

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 ==نام==
-در منابع عربی این مکان «مِنى» با کسره و تنوین ضبط شده و در فارسی به صورت «منا» نوشته می‌شود.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> [[یاقوت حموی]] چند وجه برای نام‌گذاری آن آورده است: از ریشهٔ «مَنى» به معنای ریخته شدن، چون خون قربانی در آن ریخته می‌شود؛ از «تمنّی»، به این سبب که [[حضرت آدم علیه السلام|آدم]] در آن آرزوی بهشت کرد؛ و از این جهت که قوچ قربانی در آن ذبح شد.<ref name="yag">همان.</ref> به گفتهٔ او، عرب ورود به منا را با تعبیر «أمنى القوم» بیان می‌کند.<ref name="yag">همان.</ref>
+در منابع عربی این مکان «مِنى» با کسره و تنوین ضبط شده و در فارسی به صورت «منا» نوشته می‌شود.<ref>حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۱۹۸.</ref> [[یاقوت حموی]] چند وجه برای نام‌گذاری آن آورده است: از ریشهٔ «مَنى» به معنای ریخته شدن، چون خون قربانی در آن ریخته می‌شود؛ از «تمنّی»، به این سبب که [[حضرت آدم علیه السلام|آدم]] در آن آرزوی بهشت کرد؛ و از این جهت که قوچ قربانی در آن ذبح شد.<ref name="yag">همان.</ref> به گزارش او، تعبیر «أمنى القوم» در عربی به معنای به منا آمدن است.<ref name="yag">همان.</ref>
 ==موقعیت جغرافیایی==
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 ==جایگاه در مناسک حج==
-منا آخرین ایستگاه مناسک حج است: حاجیان بامداد روز عید از [[مشعر الحرام]] به سوی منا می‌آیند، مناسک منا را انجام می‌دهند و سپس برای [[طواف کعبه|طواف]] زیارت به [[مسجد الحرام]] بازمی‌گردند.<ref>همان، ج۸، ص۲۱۳ و ۳۴۷.</ref> قرآن دربارهٔ کوچ حاجیان از [[عرفات]] به مشعر الحرام می‌فرماید:
+حاجیان بامداد روز عید از [[مشعر الحرام]] به سوی منا می‌آیند، مناسک منا را انجام می‌دهند و سپس برای [[طواف کعبه|طواف]] زیارت به [[مسجد الحرام]] بازمی‌گردند.<ref>حلی، تذکرة الفقهاء، ج۸، ص۲۱۳ و ۳۴۷.</ref> قرآن دربارهٔ کوچ حاجیان از [[عرفات]] به مشعر الحرام می‌فرماید:
 {{متن قرآن|«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ»}}؛ «بر شما گناهی نیست که [در ایام حج] از پروردگارتان [به وسیله تجارت و داد و ستد] فضل و روزی و منافع مادی بطلبید. و هنگامی که از عرفات کوچ کردید، خدا را در مشعر الحرام یاد کنید. [آری] او را یاد کنید همان گونه که شما را هدایت کرد. و همانا شما پیش از این از گمراهان بودید.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۹۸؛ ترجمهٔ حسین انصاریان</ref>