ملا حسینقلی همدانی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۲۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۰

2025-11-28T07:20:13Z

مهدی موسوی در ‏۴ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۶

2024-09-04T13:06:21Z

مهدی موسوی در ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۵

2023-01-30T12:25:44Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۰ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۱۰

2020-06-20T13:10:19Z

مهدی موسوی در ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۰۱

2019-07-31T13:01:58Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2019-07-31T12:59:11Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani: /* مكتب تعلیم و تربیت ملا حسینقلی همدانی */

2015-05-05T06:17:25Z

‏مكتب تعلیم و تربیت ملا حسینقلی همدانی

Zamani در ‏۵ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۱۶

2015-05-05T06:16:38Z

Zamani: تکمیل بخش مکتب تعلیم و تربیت به کمک دائره المعارف بزرگ اسلامی

2015-05-05T06:15:22Z

تکمیل بخش مکتب تعلیم و تربیت به کمک دائره المعارف بزرگ اسلامی

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۴ اوت ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۲۳

2013-08-14T07:23:53Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۹۷: / سطر ۹۷: @@
 ملاحسینقلی همدانی نقطۀ عطفی در تاریخ رویکرد معنوی و عرفانی در حوزه‌های علمیه بود. بدون شک درک محضر حکیم سبزواری ، و تبحرش در فقه پس از بهره‌مندی از محضر شیخ انصاری، تأثیری بسزا در تعمیق معارف سید علی شوشتری داشته است. او با تسلط برمعارف عقلی و فقاهت، راه استادش (شوشتری) را چنان گسترش داد که پس از او نوعی مکتب تربیتی در نجف شکل گرفت.
-شیوۀ سلوک ملاحسینقلی مبتنی بر معرفت [[نفس]]، التزام به [[مراقبه]] و اهتمام ورزیدن در مراتب چهارگانۀ آن است. بدین ترتیب که در اولین مرحله، سالک باید [[واجب|واجبات]] شرعی را به جا آورد و از [[حرام|محرّمات]] بپرهیزد.‌ وی بر این موضوع چندان تأکید داشت که می‌توان شاخص‌ترین مؤلفۀ سلوکی وی را حفظ حدود [[شریعت]] دانست. از میان چند نامه‌ای که از او در تذکرة‌المتقین آمده است،‌ این رویکرد به وضوح دریافت می شود. وی التزام به شرع را در تمام لحظات، تنها راه قرب به حق می‌دانست و معتقد بود که محبت الهی با ارتکاب به معاصی جمع شدنی نیست و اول و آخر و ظاهر و باطن دین همان ترک [[معصیت]] است. وی در دومین مرحله به سالک توصیه می‌کند که هر کاری را تنها برای رضای [[خدا]] انجام دهد تا این حالت در او ملکه شود. در مرحلۀ سوم باید خدا را پیوسته ناظر برخود بداند و در مرحلۀ چهارم برای آنکه خداوند را حاضر و ناظر در هر لحظه بداند و هر چه غیر حق است را از ذهن دور کند، باید به نفی خواطر بپردازد. از روشهای نفی خواطر در مکتب تربیتی ملاحسینقلی، [[ذکر]]، [[تلاوت قرآن]]، [[عبادت]]، [[توسّل‌‌‌‌‌|توسل]] به [[معصوم|معصومین]] علیهم‌الاسلام، و البته بهترین و سریع‌ترین روش نفی خواطر، توجه به نفس است،‌ بدین معنا که سالک در شبانه روز نیم ساعت یا بیشتر به نفس و به ارتباط آن با حق توجه کند تا به تدریج خواطر از آن نفی و معرفت نفس حاصل شود. بر اثر اهتمام به مراقبه و توجه به نفس، چهار عالم برسالک منکشف می‌گردد: [[توحید افعالی|توحید افعال]]، که در آن سالک در می‌یابد منشأ همۀ افعال در جهانِ خارج، خداست؛ [[توحید صفاتی|توحید صفات]]، که در آن سالک هرگونه علم و قدرت و حیات و سمع و بصر را در موجودات، وابسته به حق ادراک می‌کند؛ توحید اسماء، که در این مرحله سالک درمی‌یابد هر موجودی به قدر سعۀ وجود خویش از خداوند عالم، قادر، حی، سمیع و بصیر بهره برده است؛ و آخرین مرحله، [[توحید ذاتی|توحید ذات]] است که وصف ناشدنی است و تنها می‌توان گفت که در این مرحله، سالک هستی خود را گم می‌کند و در ذات حق فانی می‌گردد.<ref> [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal۲.php?sid=۶۸۶۷ دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ]، بازیابی: ‌۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۴ </ref>
+شیوۀ سلوک ملاحسینقلی مبتنی بر معرفت [[نفس]]، التزام به [[مراقبه]] و اهتمام ورزیدن در مراتب چهارگانۀ آن است. بدین ترتیب که در اولین مرحله، سالک باید [[واجب|واجبات]] شرعی را به جا آورد و از [[حرام|محرّمات]] بپرهیزد.‌ وی بر این موضوع چندان تأکید داشت که می‌توان شاخص‌ترین مؤلفۀ سلوکی وی را حفظ حدود [[شریعت]] دانست. از میان چند نامه‌ای که از او در تذکرة‌المتقین آمده است،‌ این رویکرد به وضوح دریافت می شود. وی التزام به شرع را در تمام لحظات، تنها راه قرب به حق می‌دانست و معتقد بود که محبت الهی با ارتکاب به معاصی جمع شدنی نیست و اول و آخر و ظاهر و باطن دین همان ترک [[معصیت]] است. وی در دومین مرحله به سالک توصیه می‌کند که هر کاری را تنها برای رضای [[خدا]] انجام دهد تا این حالت در او ملکه شود. در مرحلۀ سوم باید خدا را پیوسته ناظر برخود بداند و در مرحلۀ چهارم برای آنکه خداوند را حاضر و ناظر در هر لحظه بداند و هر چه غیر حق است را از ذهن دور کند، باید به نفی خواطر بپردازد. از روشهای نفی خواطر در مکتب تربیتی ملاحسینقلی، [[ذکر]]، [[تلاوت قرآن]]، [[عبادت]]، [[توسّل‌‌‌‌‌|توسل]] به [[معصوم|معصومین]] علیهم‌الاسلام، و البته بهترین و سریع‌ترین روش نفی خواطر، توجه به نفس است،‌ بدین معنا که سالک در شبانه روز نیم ساعت یا بیشتر به نفس و به ارتباط آن با حق توجه کند تا به تدریج خواطر از آن نفی و معرفت نفس حاصل شود. بر اثر اهتمام به مراقبه و توجه به نفس، چهار عالم برسالک منکشف می‌گردد: [[توحید افعالی|توحید افعال]]، که در آن سالک در می‌یابد منشأ همۀ افعال در جهانِ خارج، خداست؛ [[توحید صفاتی|توحید صفات]]، که در آن سالک هرگونه علم و قدرت و حیات و سمع و بصر را در موجودات، وابسته به حق ادراک می‌کند؛ توحید اسماء، که در این مرحله سالک درمی‌یابد هر موجودی به قدر سعۀ وجود خویش از خداوند عالم، قادر، حی، سمیع و بصیر بهره برده است؛ و آخرین مرحله، [[توحید ذاتی|توحید ذات]] است که وصف ناشدنی است و تنها می‌توان گفت که در این مرحله، سالک هستی خود را گم می‌کند و در ذات حق فانی می‌گردد.<ref> دانشنامه جهان اسلام، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ </ref>
 ==کمالات معنوی==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''«ملا حسینقلی همدانی»''' (۱۲۳۹-۱۳۱۱ هـ.ق)، از عرفا و فقهای بزرگ [[شیعه]] در قرن سیزدهم و چهاردهم قمری و از شاگردان [[شیخ مرتضی انصاری]] و [[حاج ملاهادی سبزواری|ملا هادی سبزواری]] بود. او به توصیه استاد دیگرش [[سید علی شوشتری]]، محور اصلی فعالیت‌های خود را بر ایجاد مکتب [[اخلاق]] و [[عرفان]] قرار داد و عرفای بزرگی چون [[شیخ محمد بهاری|شیخ محمد بهاری]]، [[میرزا جواد آقا ملکی تبریزی|میرزا جواد آقا ملکی تبریزی]] و [[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]] را تربیت نمود.
+'''«ملا حسینقلی همدانی»''' (۱۲۳۹-۱۳۱۱ ق)، از عرفا و فقهای بزرگ [[شیعه]] در قرن سیزدهم و چهاردهم قمری و از شاگردان [[شیخ مرتضی انصاری]] و [[حاج ملاهادی سبزواری|ملا هادی سبزواری]] بود. او به توصیه استاد دیگرش [[سید علی شوشتری]]، محور اصلی فعالیت‌های خود را بر ایجاد مکتب [[اخلاق]] و [[عرفان]] قرار داد و عرفای بزرگی چون [[شیخ محمد بهاری|شیخ محمد بهاری]]، [[میرزا جواد آقا ملکی تبریزی|میرزا جواد آقا ملکی تبریزی]] و [[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]] را تربیت نمود.
 {{شناسنامه عالم
@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 |مدفن =  [[کربلا]]
 |اساتید =  [[حاج ملاهادی سبزواری|حاج ملا هادی سبزواری]]، [[شیخ مرتضی انصاری]]، [[سید علی شوشتری]]، [[شیخ محمدحسن نجفی]]،...
-|شاگردان =  [[شیخ محمد بهاری|شیخ محمد بهاری]]، [[میرزا جواد آقا ملکی تبریزی|میرزا جواد آقا ملکی تبریزی]]، [[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]]،...
+|شاگردان =  [[شیخ محمد بهاری|شیخ محمد بهاری]]، [[میرزا جواد آقا ملکی تبریزی|میرزا جواد آقا ملکی تبریزی]]، [[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]]، [[سید جمال الدین اسد آبادی|سید جمال‌الدین اسدآبادی]]،...
 |آثار = تقریرات دروس شیخ انصاری، تقریرات درس سید علی شوشتری، صلاة المسافر، امالی در اخلاق،...
 }}
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 ==تحصیلات و اساتید==
-آخوند ملا حسینقلی پس از گذراندن دروس ابتدایی، برای ادامه تحصیلات به [[تهران]] رفت. وی دروس سطح را در [[حوزه علمیه|حوزه علمیه]] تهران آموخته و در مدرسه مروی، در درس آیت الله شیخ عبدالحسین طهرانی ([[شیخ العراقین]]) شرکت کرد. بعد از اقامت چند ساله در تهران، عشق و علاقه به [[حکمت]] و علوم عقلی او را به شهر سبزوار کشاند و در مکتب فیلسوف بزرگ و پرآوازه ایرانی، [[حاج ملاهادی سبزواری|ملا هادی سبزواری]] شرکت کرد و از خرمن پرفیض آن حکیم عارف بهره برد. استاد [[شهید مرتضی مطهری|مرتضی مطهری]] در این زمینه می‌گوید: «بزرگترین حسنه حکیم سبزواری، مرحوم حکیم ربانی، عارف کامل الهی، فقیه نامدار، آخوند ملا حسینقلی همدانی قدس سره است. این مرد بزرگ و بزرگوار که فرزند یک چوپان پاک سرشت بود، برای ادامه تحصیل از همدان به تهران آمد. جاذبه معنوی حکیم سبزواری او را به سبزوار کشانید. مدتی که تاریخ و مقداری را فعلاً نمی‌دانم، در حوزه آن حکیم شرکت کرد... اگر همه شاگردان حوزه حکیم سبزواری به حضور وی در حوزه او افتخار می‌کنند، حوزه حکیم به حضور چنین مردی مفتخر است».<ref> [[خدمات متقابل اسلام و ایران (کتاب)|خدمات متقابل اسلام و ایران]]، ص ۶۰۴.</ref>
+آخوند ملا حسینقلی پس از گذراندن دروس ابتدایی، برای ادامه تحصیلات به [[تهران]] رفت. وی دروس سطح را در [[حوزه علمیه|حوزه علمیه]] تهران آموخته و در مدرسه مروی، در درس آیت الله شیخ عبدالحسین طهرانی ([[شیخ العراقین]]) شرکت کرد. بعد از اقامت چند ساله در تهران، عشق و علاقه به [[حکمت]] و علوم عقلی او را به شهر سبزوار کشاند و در مکتب فیلسوف بزرگ و پرآوازه ایرانی، [[حاج ملاهادی سبزواری|ملا هادی سبزواری]] شرکت کرد و از خرمن پرفیض آن حکیم عارف بهره برد. استاد [[شهید مرتضی مطهری|مرتضی مطهری]] در این زمینه می‌گوید: «بزرگترین حسنه حکیم سبزواری، مرحوم حکیم ربانی، عارف کامل الهی، فقیه نامدار، آخوند ملا حسینقلی همدانی قدس سره است. این مرد بزرگ و بزرگوار که فرزند یک چوپان پاک سرشت بود، برای ادامه تحصیل از همدان به تهران آمد. جاذبه معنوی حکیم سبزواری او را به سبزوار کشانید. مدتی که تاریخ و مقداری را فعلاً نمی‌دانم، در حوزه آن حکیم شرکت کرد... اگر همه شاگردان حوزه حکیم سبزواری به حضور وی در حوزه او افتخار می‌کنند، حوزه حکیم به حضور چنین مردی مفتخر است».<ref> خدمات متقابل اسلام و ایران، مطهری، ص ۶۰۴.</ref>
 آخوند ملا حسینقلی همدانی بعد از کسب علم و معرفت و حکمت از محضر ملا هادی سبزواری، برای ادامه تحصیلات راهی [[نجف]] گردید و در حوزه علمیه نجف به حلقه درس [[شیخ مرتضی انصاری]] پیوست. او سخنان استاد در درس های [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] را به رشته تحریر کشید. آخوند همدانی تا پایان زندگی آن استاد فرزانه، در درس او شرکت می‌کرد. او در مکتب شیخ انصاری به آن پایه از مقام فقهی رسید که او را از «اکابر فقهاء شیعه»<ref> نقباءالبشر، ص ۶۷۴.</ref> قلمداد کردند. آخوند همدانی بعد از ارتحال شیخ انصاری، به تدریس درس خارج فقه و اصول پرداخت. برخی از شاگردانش مباحث فقهی وی را تقریر نموده‌اند.<ref> القضاء والشهادات فی فقه الباقر، ص ۶۶ و ۶۷ و ۱۰۲ والذریعه، ج ۴، ص ۳۷۲؛ نقباءالبشر، ج ۴، ص ۱۳۲۶.</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 اساتید دیگری نیز در رشد شخصیت ملا حسینقلی همدانی تأثیر داشتند که می‌توان در [[ایران]] از سید محمد سلطان آبادی، و در [[عراق]] از [[شیخ محمدحسن نجفی]]، [[میرزا محمدحسن شیرازی|میرزا محمد حسن شیرازی]] و ملا علی رازی نام برد.
-==تعلیم و شاگردان==
+==تدریس و شاگردان==
 آخوند همدانی در تربیت حقیقت جویان، توفیق کم نظیری داشت. سیصد تن از [[اولیاء الله]] در محضر انوار او تربیت شدند.<ref> مهر تابان، ص ۱۳۹.</ref> شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]] که دو سال بعد از رحلت آخوند همدانی وارد [[عراق]] شد، در مورد شعاع وسعت حوزه اخلاقی آخوند ملا حسینقلی همدانی می‌نویسد: او شاگردانی پرورش داد که ستارگان زینت بخش آسمان علم و فضیلت شمرده می‌شود. من هر چند محضر او را درک نکردم و تشرف به حضورش نصیبم نشد، ولی عده زیادی از شاگردانی که شب و روز با او بودند و به سعادت ابدی نائل شدند، را درک کردم. آخوند آنها را از آلودگی‌های این زندگی پاک کرده بود. آنها علم را با عمل آمیخته بودند و من اثر تربیت نیکوی او را به صورت روشن در چهره آنها دیدم. او حق بزرگی بر بیشتر علمای طبقه بعد از خود، از کسانی که من دیده‌ام دارد.<ref> نقباءالبشر، ج ۲، ص ۶۷۵.</ref>
@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 #[[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی طهرانی]] (متوفا: ۱۳۳۲ هـ.ق): او از بزرگان اهل عرفان می‌باشد و شاگردان مهمی در این رشته تربیت کرده است که آقا [[سید علی آقا قاضی|سید علی قاضی]]، معروف‌ترین استاد عرفان در عصر ما یکی از برجسته‌ترین تربیت یافتگان مکتب اوست. علامه طباطبایی شاگرد با واسطه او عبارات عالی در مورد عظمت ایشان بکار برده است.<ref> علامه طباطبایی در مورد ایشان می فرماید: السید الاجل، ابوالحسبین والمکرمتین ذوالمنقبتین، العارف الفقیه علم المعرفه و طود الفقه و منارالعلم و سناد العمل المرحوم الحاج سید احمد الکربلایی افاض الله علینا من برکاته.» دیباچه رساله محکمات.</ref>
 #[[سید محمدسعید حبوبی]]: او از ملازمان آخوند بود و در ادبیات بسیار مهارت داشت و شعر نیز می‌سرود. این عارف سالک علاوه بر سیر و سلوک معنوی، در مسائل اجتماعی و سیاسی مسلمانان حضور فعال داشت و در انقلاب ۱۹۲۰ [[عراق]]، تحت رهبری شیخ [[میرزا محمد تقی شیرازی|محمدتقی شیرازی]] لباس رزم پوشید و در جبهه جنگ حاضر شد و حماسه‌ها آفرید.
-#سید عبدالحسین موسوی لاری (۱۲۴۶ـ۱۳۴۲): او مبارزان سرسخت علیه استعمار انگلیس بشمار می‌رفت.
+#[[سید عبدالحسین موسوی لاری]] (۱۲۴۶ـ۱۳۴۲): او از مبارزان سرسخت علیه استعمار انگلیس بشمار می‌رفت.
-#[[سید جمال الدین اسد آبادی|سید جمال الدین اسدآبادی]]: [[مرتضی مطهری|استاد مطهری]] می‌نویسد: «سید جمال در [[نجف]] از محضر حکیم متأله، فیلسوف عالیقدر و عارف بزرگ آخوند ملا حسینقلی همدانی بهره‌مند شده است. سید جمال در حضور او با علوم عقلی و مسائل معنوی و عوامل عرفانی آشنا شده است. این بنده از وقتی که به این نکته در زندگی سید پی بردم، شخصیت سید در نظم بُعد دیگر و اهمیت دیگری پیدا کرد».<ref> نهضت‌های اسلامی، ص ۳۹.</ref>
+#[[سید جمال الدین اسد آبادی|سید جمال الدین اسدآبادی]]: [[مرتضی مطهری|استاد مطهری]] می‌نویسد: «سید جمال در [[نجف]] از محضر حکیم متأله، فیلسوف عالیقدر و عارف بزرگ آخوند ملا حسینقلی همدانی بهره‌مند شده است. سید جمال در حضور او با علوم عقلی و مسائل معنوی و عوامل عرفانی آشنا شده است. این بنده از وقتی که به این نکته در زندگی سید پی بردم، شخصیت سید در نظرم بُعد دیگر و اهمیت دیگری پیدا کرد».<ref> نهضت‌های اسلامی، ص ۳۹.</ref>
 #[[سید حسن صدر]]، نویسنده [[تکملة أمل الآمل (کتاب)|تکملة أمل الآمل]]
 #شیخ محمدباقر نجم‌آبادی
@@ سطر ۶۸: / سطر ۶۸: @@
 #غلامحسین رشتی
 #حاج علی محمد نجف آبادی
-#آقا سید علی عرب.<ref>[[اعیان الشیعه]]، ج۶، ص۱۳۶ و نقباءالبشر، ج۲، ص۶۷۵.</ref>
+#آقا سید علی عرب.<ref>اعیان الشیعه، ج۶، ص۱۳۶ و نقباءالبشر، ج۲، ص۶۷۵.</ref>
-و نیز صدها انسان ره یافته که از محضر عرفان آخوند بهره‌‌مند شدند و به مقامات عالی عرفان نایل آمدند که طریقه سیر و سلوک آن ها، در نهایت، با واسطه‌یابی به مکتبی می‌رسد که آخوند ملا حسینقلی آن را بنا نهاد و این بزرگترین توفیقی بود که خداوند به او عنایت کرده بود.
+و نیز صدها انسان ره یافته که از محضر [[عرفان]] آخوند بهره‌‌مند شدند و به مقامات عالی عرفان نایل آمدند که طریقه سیر و سلوک آن ها، در نهایت، با واسطه‌یابی به مکتبی می‌رسد که آخوند ملا حسینقلی آن را بنا نهاد و این بزرگترین توفیقی بود که خداوند به او عنایت کرده بود.
 ==آثار و تألیفات==
@@ سطر ۱۴۶: / سطر ۱۴۶: @@
 مرحوم آخوند ملا حسینقلی همدانی پس از عمری تلاش در راه کمال و تربیت انسان های صالح، در تاریخ ۲۸ [[شعبان]] ۱۳۱۱ هـ.ق در [[کربلا]] ندای پروردگارش را لبیک گفت و در جوار رحمت حق آرمید. پیکر شریف آن مرحوم در [[حرم امام حسین علیه السلام|حرم مطهر امام حسین]] علیه السلام در حجره چهارم صحن به خاک سپرده شد.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
 *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۳، زندگی نامه "ملا حسینقلی همدانی" از عبدالکریم پاک‌نیا.
 *[[دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ.
 [[رده:علمای قرن چهاردهم]]
 [[رده:عارفان]]
 [[رده:فقیهان]]

@@ سطر ۱۵۸: / سطر ۱۵۸: @@
 *مجموعه [[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد 3، زندگی نامه "ملا حسینقلی همدانی" از عبدالكريم پاك‌نيا.
-* دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ.
+* دانشنامه جهان اسلام، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ.
 [[رده:علمای قرن سیزدهم]]

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 به هنگام تدریس، شاگردانش آن چنان تحت تأثیر سخنان او قرار می‌گرفتند كه خویش را از یاد می‌بردند و ساعت ها محو روحانیت كلام استاد می‌شدند. [[علامه طباطبایی]] نقل می‌كند: «مرحوم آقا سید علی قاضی می‌فرمود: در ایام تشرفم به [[نجف]] اشرف، روزی در معبری فردی را دیدم كه كنترل كافی بر خویش نداشت. از یكی پرسیدم: آیا این مرد اختلال فكر و حواس آرد؟ در پاسخ گفت: خیر، او هم اكنون از جلسه درس اخلاق آخوند ملا حسینقلی همدانی برخاسته است و این از خود بی‌خودی كه در او مشاهده می‌شود، تأثیر كلام و تصرف روحی آن جناب است».<ref> كیهان اندیشه، ش 15، ص 45.</ref>
-ملاحسینقلی همدانی نقطۀ عطفی در تاریخ رویکرد معنوی و عرفانی در حوزه‌های علمیه بود. بدون شک درک محضر حکیم سبزواری ، و تبحرش در فقه پس از بهره‌مندی از محضر شیخ انصاری، تأثیری بسزا درتعمیق معارف سید علی شوشتری داشته است. او با تسلط برمعارف عقلی و فقاهت، راه استادش (شوشتری) را چنان گسترش داد که پس از او نوعی مکتب تربیتی در نجف شکل گرفت (رجوع کنید به عرفان، حوزۀ نجف*).
+ملاحسینقلی همدانی نقطۀ عطفی در تاریخ رویکرد معنوی و عرفانی در حوزه‌های علمیه بود. بدون شک درک محضر حکیم سبزواری ، و تبحرش در فقه پس از بهره‌مندی از محضر شیخ انصاری، تأثیری بسزا درتعمیق معارف سید علی شوشتری داشته است. او با تسلط برمعارف عقلی و فقاهت، راه استادش (شوشتری) را چنان گسترش داد که پس از او نوعی مکتب تربیتی در نجف شکل گرفت.
 شیوۀ سلوک ملاحسینقلی مبتنی بر معرفت نفس، التزام به مراقبه و اهتمام ورزیدن در مراتب چهارگانۀ آن است. بدین ترتیب که در اولین مرحله، سالک باید واجبات شرعی را به جا آورد و از محرّمات بپرهیزد.‌ وی بر این موضوع چندان تأکید داشت که می‌توان شاخص‌ترین مؤلفۀ سلوکی وی را حفظ حدود شریعت دانست. از میان چند نامه‌ای که از او در تذکرة‌المتقین آمده است،‌ این رویکرد به وضوح دریافت می شود. وی التزام به شرع را در تمام لحظات، تنها راه قرب به حق می‌دانست و معتقد بود که محبت الهی با ارتکاب به معاصی جمع شدنی نیست و اول و آخر و ظاهر و باطن دین همان ترک معصیت است. وی در دومین مرحله به سالک توصیه می‌کند که هرکاری را تنها برای رضای خدا انجام دهد تا این حالت در او ملکه شود. در مرحلۀ سوم باید خدا را پیوسته ناظر برخود بداند و در مرحلۀ چهارم برای آنکه خداوند را حاضر و ناظر در هر لحظه بداند و هر چه غیر حق است را از ذهن دور کند، باید به نفی خواطر بپردازد. از روشهای نفی خواطر در مکتب تربیتی ملاحسینقلی، ذکر، تلاوت قرآن، عبادت، توسل به معصومین علیهم‌الاسلام، و البته بهترین و سریع‌ترین روش نفی خواطر، توجه به نفس است،‌ بدین معنا که سالک در شبانه روز نیم ساعت یا بیشتر به نفس و به ارتباط آن با حق توجه کند تا به تدریج خواطر از آن نفی و معرفت نفس حاصل شود. بر اثر اهتمام به مراقبه و توجه به نفس، چهار عالم برسالک منکشف می‌گردد: توحید افعال، که در آن سالک در می‌یابد منشأ همۀ افعال در جهانِ خارج، خداست؛ توحید صفات، که در آن سالک هرگونه علم و قدرت و حیات و سمع و بصررا در موجودات، وابسته به حق ادراک می‌کند؛ توحید اسماء، که در این مرحله سالک درمی‌یابد هر موجودی به قدر سعۀ وجود خویش از خداوند عالم، قادر، حی، سمیع و بصیر بهره برده است؛ و آخرین مرحله، توحید ذات است که وصف ناشدنی است و تنها می‌توان گفت که در این مرحله، سالک هستی خود را گم می‌کند و در ذات حق فانی می‌گردد.<ref>  دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "همدانی، ملاحسینقلی" از محمود شیخ، بازیابی: ‌۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۴ </ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۱۶
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~'''کلیدواژه: ملا حسینقلی همدانی، آثار ملا حسینقلی همدانی'''~~
−
	ملاحسینقلی همدانی (1239 - 1311 هـ.ق)، عارف و فقیه مشهور قرن سیزدهم و چهاردهم و استاد عرفان بسیاری از عرفای نامی شیعه است. او خود شاگرد آقا [[سید علی شوشتری]] است.		ملاحسینقلی همدانی (1239 - 1311 هـ.ق)، عارف و فقیه مشهور قرن سیزدهم و چهاردهم و استاد عرفان بسیاری از عرفای نامی شیعه است. او خود شاگرد آقا [[سید علی شوشتری]] است.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 '''کلیدواژه: ملا حسینقلی همدانی، آثار ملا حسینقلی همدانی'''
-در سال 1239 ه.ق در روستای «شوند درگزین» از توابع همدان، نوزادی به این عالم خاكی قدم نهاد كه در اثر نشوونما در خانواده‌ای كه مهد [[اخلاق]] و [[تقوا]] بود، به رفیع‌ترین قله‌های [[عرفان]] و [[تهذیب نفس]] صعود كرد. او آن چنان با عشق و شور به [[سیر و سلوك]] معنوی پرداخت كه عارفان حقیقت جو و سالكان طریق توحید از توشه‌های سلوك وی پیمانه‌ها پر كردند. تا آن كه نام این الگوی [[زهد]] و [[عبادت]] و [[تقوا]]، و طلایه‌دار [[عرفان اسلامی]]، زینت بخش محفل رهپویان حقیقت طلب در صد سال اخیر گردید.
+ملاحسینقلی همدانی (1239 - 1311 هـ.ق)، عارف و فقیه مشهور قرن سیزدهم و چهاردهم و استاد عرفان بسیاری از عرفای نامی شیعه است. او خود شاگرد آقا [[سید علی شوشتری]] است.
-==زادگاه مبارك==
+==ولادت==
-نسب آخوند همدانی به جابر بن عبدالله انصاری صحابی مشهور [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله می‌رسد. در كتاب «بزرگان و سخن سرایان همدان» آمده است: در زادگاه وی، شوَند درگزین جمع زیادی از نوادگان جابر زندگی می‌كنند. نزد آنان جامه‌ای از حضرت [[امام علی]] علیه السلام است. هرگاه مرض طاعون در آن منطقه و روستاهای اطراف پیدا می‌شده آن جامه را در آبی شستشو می‌دادند و به عنوان تبرك از آن آب می‌نوشیدند... كسانی كه از آن آب می‌نوشیدند، به طاعون مبتلا نمی‌شدند. آن گاه كه شاه عباس صفوی از این موضوع مطلع گردید، مقداری از این لباس را جهت تبرك از آنان گرفت. این جامه‌ای است كه علی علیه السلام آن را به جابر، جد اعلای آخوند همدانی هدیه كرده است.<ref> بزرگان و سخن سرایان همدان، ج 2، ص 67.</ref>
+ملاحسینقلی همدانی در سال 1239 ه.ق در روستای «شوند درگزین» از توابع همدان دیده به جهان گشود. نسب آخوند همدانی به جابر بن عبدالله انصاری صحابی مشهور [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله می‌رسد. در كتاب «بزرگان و سخن سرایان همدان» آمده است: در زادگاه وی، شوَند درگزین جمع زیادی از نوادگان جابر زندگی می‌كنند. نزد آنان جامه‌ای از حضرت [[امام علی]] علیه السلام است. هرگاه مرض طاعون در آن منطقه و روستاهای اطراف پیدا می‌شده آن جامه را در آبی شستشو می‌دادند و به عنوان تبرك از آن آب می‌نوشیدند... كسانی كه از آن آب می‌نوشیدند، به طاعون مبتلا نمی‌شدند. آن گاه كه شاه عباس صفوی از این موضوع مطلع گردید، مقداری از این لباس را جهت تبرك از آنان گرفت. این جامه‌ای است كه علی علیه السلام آن را به جابر، جد اعلای آخوند همدانی هدیه كرده است.<ref> بزرگان و سخن سرایان همدان، ج 2، ص 67.</ref>
 آخوند همدانی فرزند رمضان علی چوپان بود كه بعد به شغل پینه‌دوزی (كفاشی) روی آورد. در اوایل زندگی، رمضان علی از داشتن فرزند محروم بود. تا این كه توفیق [[زیارت]] [[امام حسین]] علیه السلام برای او حاصل شد. رمضان علی در كنار بارگاه ملكوتی امام حسین علیه السلام نذر كرد كه اگر خداوند متعال فرزند پسری به او عنایت كند، نامش را در زمره غلامان آن حضرت ثبت كند و او را برای ترویج مذهب جعفری تربیت كند.
@@ سطر ۳۱: / سطر ۲۸: @@
 در عظمت مكتب سید علی شوشتری، همین كافی است كه شیخ انصاری با این كه در علوم نقلی، استاد كل و نمونه عصر خویش بود و سید شوشتری یكی از شاگردان او در فقه و اصول بود، با این همه شیخ انصاری در درس اخلاق او شركت می‌كرد. آخوند همدانی در مكتب عرفان سید شوشتری، به مراتب عالی سیر و سلوك معنوی نائل شد. استاد به او علاقه ویژه‌ای داشت. علاقه استاد به او چنان بود كه وقتی آخوند در مدرسه سلیمیه به مرض صعب العلاجی دچار می‌شود، صد تومان به پزشك حاذقی می‌دهد كه او را درمان كند. در آن زمان ثروت كمتر كسی در [[نجف]] به صد تومان می‌رسید.<ref> نقباءالبشر، ج 2، ص 676.</ref>
 ==استادان==
@@ سطر ۳۸: / سطر ۳۳: @@
 آخوند همدانی دروس مقدماتی را نزد شیخ عبدالحسین طهرانی، [[حكمت]] را نزد حاج ملا هادی سبزواری، فقه و اصول را نزد شیخ مرتضی انصاری و اخلاق و [[سیر و سلوك]] عرفانی را نزد سید علی شوشتری فراگرفت. اساتید دیگری نیز در رشد شخصیت آخوند همدانی تأثیر داشتند كه می‌توان در ایران از سید محمد سلطان آبادی و در [[عراق]]، از صاحب جواهر، ملا علی رازی و میرزا محمد حسن شیرازی نام برد.
-==ایجاد مكتب تعلیم و تربیت==
+==مكتب تعلیم و تربیت ملا حسینقلی همدانی==
 آخوند پس از رحلت شیخ انصاری، تصمیم جدی گرفته بود كه تدریس خارج فقه و اصول را به صورت گسترده و همگانی آغاز كند و برای همین منظور به تنظیم و تكمیل تقریرات درس شیخ همت گماشت، اما تدبیر الهی سرنوشت دیگری برای او رقم زده بود. زیرا در همان ایام، نامه‌ای از طرف استادش، سید علی شوشتری به او رسید كه او را از تدریس فقه و اصول به صورت گسترده و همگانی بازداشت.
@@ سطر ۵۰: / سطر ۴۵: @@
 به هنگام تدریس، شاگردانش آن چنان تحت تأثیر سخنان او قرار می‌گرفتند كه خویش را از یاد می‌بردند و ساعت ها محو روحانیت كلام استاد می‌شدند. [[علامه طباطبایی]] نقل می‌كند: «مرحوم آقا سید علی قاضی می‌فرمود: در ایام تشرفم به [[نجف]] اشرف، روزی در معبری فردی را دیدم كه كنترل كافی بر خویش نداشت. از یكی پرسیدم: آیا این مرد اختلال فكر و حواس آرد؟ در پاسخ گفت: خیر، او هم اكنون از جلسه درس اخلاق آخوند ملا حسینقلی همدانی برخاسته است و این از خود بی‌خودی كه در او مشاهده می‌شود، تأثیر كلام و تصرف روحی آن جناب است».<ref> كیهان اندیشه، ش 15، ص 45.</ref>
-==تربیت انسان های صالح==
+ملاحسینقلی همدانی نقطۀ عطفی در تاریخ رویکرد معنوی و عرفانی در حوزه‌های علمیه بود. بدون شک درک محضر حکیم سبزواری ، و تبحرش در فقه پس از بهره‌مندی از محضر شیخ انصاری، تأثیری بسزا درتعمیق معارف سید علی شوشتری داشته است. او با تسلط برمعارف عقلی و فقاهت، راه استادش (شوشتری) را چنان گسترش داد که پس از او نوعی مکتب تربیتی در نجف شکل گرفت (رجوع کنید به عرفان، حوزۀ نجف*).
 آخوند همدانی در تربیت حقیقت جویان، توفیق كم نظیری داشت. سیصد تن از اولیاء الله در محضر انوار او تربیت شدند.<ref> مهر تابان، ص 139.</ref>
@@ سطر ۱۷۳: / سطر ۱۷۲: @@
 ==منابع==
-تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، جلد 3، زندگی نامه "ملا حسینقلی همدانی" از عبدالكريم پاك‌نيا
+*مجموعه گلشن ابرار، جلد 3، زندگی نامه "ملا حسینقلی همدانی" از عبدالكريم پاك‌نيا
 [[رده:علمای قرن سیزدهم]]
 [[رده:علمای قرن چهاردهم]]