مفهوم و منطوق - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۵ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۱

2025-03-15T14:01:10Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۳

2025-02-13T09:13:59Z

Zamani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۱

2025-02-13T08:41:11Z

Zamani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۱

2025-02-13T08:31:18Z

Zamani در ‏۱۳ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۴

2025-02-13T08:24:52Z

Aghajani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۳۲

2019-12-24T12:32:42Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-07-17T06:46:00Z

ویرایش

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: سنجش شناسه

2019-03-16T10:54:51Z

سنجش شناسه

Zamani در ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۱۰:۳۱

2017-02-15T10:31:23Z

Zamani در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۰۱

2015-05-13T10:01:14Z

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 *مفهوم چیست؟، [http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa22599 اسلام کوئیست]، بازیابی: بیست و سوم اردیبهشت 1394
 *[http://mansory.blog.ir/post/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%20%D9%88%20%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%88%D9%82 دانشنامه موضوعی قرآن و حدیث]
-*[http://www.haghgostar.ir/ShowPost.aspx?ID=339 محمد مصدق، تعریف و توضیح منطوق و مفهوم، سایت حق گستر]
+*[https://wiki.isca.ac.ir/wiki/index.php/%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%88%D9%82_(_%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%DB%8C_) منطوق (علوم قرآنی)، دانشنامه علوم اسلامی]
+*مظفر، محمد رضا، أصول الفقه،اسماعیلیان، قم، چاپ پنجم، بی تا.
 {{فقه/اصول فقه}}
 {{قرآن}}

@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 ==تعریف مفهوم==
-مفهوم در اصطلاح، عبارت است از: آن چیزی که لفظ مستقیماً دلالت بر آن نداشته باشد و مدلول مطابقی لفظ نمی باشد، بلکه مدلول التزامی لفظ است که لفظ به تبع منطوق، بر آن دلالت دارد؛ مانند «اِن جَائَکَ زَیدٌ فَاَکرِمهُ»، منطوق جمله مذکور آن است که در صورت آمدن زید، اکرام او واجب است ولی مفهومش می‌شود: اگر زید نیاید اکرامش واجب نیست.<ref> اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۰۷.</ref>
+مفهوم در اصطلاح، عبارت است از: آن چیزی که لفظ مستقیماً دلالت بر آن نداشته باشد و مدلول مطابقی لفظ نمی باشد، بلکه مدلول التزامی لفظ است<ref>در این که منطوق، فقط مدلول مطابقی را شامل می‌شود یا افزون بر آن، مدلول تضمنی را نیز در بر می‌گیرد، اختلاف است؛ برخی مانند مرحوم «خویی» مدلول تضمنی را جزء مدلول التزامی به شمار آورده و به همین سبب، منطوق را فقط شامل مدلول مطابقی می‌دانند، اما برخی دیگر، مفهوم را دربرگیرنده مدلول مطابقی و تضمنی، هر دو، می‌دانند و گروهی نیز به تفصیل روی آورده‌اند. (اجود التقریرات، نائینی، محمد حسین، ج۱، ص۴۱۳.)</ref> که لفظ به تبع منطوق، بر آن دلالت دارد؛ مانند «اِن جَائَکَ زَیدٌ فَاَکرِمهُ»، منطوق جمله مذکور آن است که در صورت آمدن زید، اکرام او واجب است ولی مفهومش می‌شود: اگر زید نیاید اکرامش واجب نیست.<ref> اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۰۷.</ref>
 این قسم از مفهوم، دارای دو شرط است:

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 ==اقسام منطوق==
 [[سیوطی]] در کتاب [[الاتقان فی علوم القرآن|الاتقان]] در مورد اقسام منطوق می گوید: پس اگر فقط یک معنى را محتمل باشد و بر غیر آن منطبق نگردد، «نصّ» نامیده مى‌شود، مانند:
-{{متن قرآن|«فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ»}}-( پس روزۀ سه روز در حجّ و هفت روز هرگاه بازگشتید که آن ده روز کامل است)(سوره بقره/ آیه 196). و اگر معنى دیگرى نیز به طور راجح محتمل باشد، آن را «ظاهر» گویند، مانند: {{متن قرآن|«مَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ»}} (سوره بقره/آیه 173،سوره نحل/آیه115)، زیرا که بَاغٍ بر جاهل و ظالم هر دو اطلاق مى‌گردد، ولى در معنى دوم أظهر و أغلب است.
 ==اقسام مفهوم==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-مفهوم و منطوق یکی از مباحث مربوط به دلالت الفاظ است. منطوق عبارت است از معنایی که مستقیماً از کلام فهمیده می‌شود و موضوع آن در جمله ذکر شده است و مفهوم عبارت است از معنایی که در کلام بیان نشده، ولی با توجه به ساختمان ترکیبی آن فهمیده می‌شود و موضوع آن نیز در جمله ذکر نشده است. مفهوم خود به دو قسم مفهوم موافق و مفهوم مخالف تقسیم می گردد.
+مفهوم و منطوق یکی از مباحث مربوط به دلالت الفاظ است. منطوق عبارت است از معنایی که مستقیماً از کلام فهمیده می‌شود و مفهوم عبارت است از معنایی که در کلام بیان نشده، ولی با توجه به ساختمان ترکیبی آن فهمیده می‌شود و موضوع آن نیز در جمله ذکر نشده است. مفهوم خود به دو قسم مفهوم موافق و مفهوم مخالف تقسیم می گردد.
 ==تعریف منطوق==
-منطوق، عبارت از آن چیزی است که نفس لفظ در حد ذات خود مستقیماً بر آن چیز دلالت داشته باشد. به عبارت دیگر، منطوق چیزی است که لفظ ابتداءً آن را در داخل خود دارد و لفظ، قالب آن می‌باشد، منطوق یعنی مدلول مطابقی لفظ.<ref> همان. </ref>
+دلالت لفظ بر معنی بر سه گونه است:
 ۱. دلالت مطابقی: آن است که لفظ، بر تمام معنای موضوعٌ له خود دلالت کند و با آن مطابق، باشد. مثلاً لفظ کتاب، دلالت کند بر تمام معنای خود یعنی بر تمام برگ‌ها و خط‌ها و نقش‌ها و حتی جلد. و یا مانند لفظ انسان که بر تمام معنای خود یعنی حیوان ناطق، دلالت کند.
-۲. دلالت تضمنی: آن است که لفظ، بر بخشی از معنای موضوعٌ له خود دلالت کند، نه بر تمام آن. مثلاً لفظ کتاب، دلالت کند بر برگ‌ها و خط‌ها اما بر جلد دلالت نکند.
+۲. دلالت تضمنی: آن است که لفظ، بر بخشی از معنای موضوعٌ له خود دلالت کند، نه بر تمام آن. مثلاً وقتی می گوییم خانه ام را رنگ زدم لفظ خانه فقط بر دیوارها و سقف خانه دلالت دارد.
-۳. دلالت التزامی: آن است که لفظ، بر یک معنایی دلالت می‌کند که آن معنا داخل در موضوع له و جزء موضوع له نیست، اما لازمۀ موضوع له می‌باشد. مثل دلالت کردن لفظ دوات (جای مرکب)، بر قلم. که اگر کسی بگوید دوات را بیاور و شنونده قلم را همراه دوات نیاورد، مورد سرزنش قرار می‌گیرد؛ زیرا مرکب و قلم، به منزلۀ رفیق و همراه هم هستند و بدون یکدیگر کارایی لازم را ندارند. بنابر این لفظ دوات، به دلالت التزامی بر قلم دلالت می‌کند، در حالی که معنای قلم، داخل در موضوع له دوات نیست.<ref> مظفر، محمد رضا، تلخیص المنطق، تلخیص، ترابی، اکبر، ص ۱۱ - ۱۲، دار العلم، قم، چاپ چهارم، ۱۳۷۴ ش. </ref>
+۳. دلالت التزامی: عبارت است از دلالت لفظ بر چیزی که خارج از معنای موضوع له آن قرار دارد، ولی در ذهن با آن ملازم است؛ یعنی هرگاه موضوعله در ذهن حاصل شود، آن امر خارج از آن نیز با آن پدید می آید، مانند: دلالت سقف بر دیوار، زیرا هرگاه معنای سقف در ذهن حاصل شود، معنای دیوار نیز حاصل خواهد شد، و نیز مانند: دلالت مصنوع بر صانع و دلالت سه بر فرد بودن
-==تعریف مفهوم اصطلاحی==
+==تعریف مفهوم==
-مفهوم در اصطلاح، عبارت است از: آن چیزی که لفظ مستقیماً دلالت بر آن نداشته باشد و مدلول مطابقی لفظ نمی باشد، بلکه مدلول التزامی لفظ است که لفظ به تبع منطوق، بر آن دلالت دارد؛ مانند «اِن جَائَکَ زَیدٌ فَاَکرِمهُ»، منطوق جمله مذکور آن است که در صورت آمدن زید، اکرام او واجب است ولی مفهومش می‌شود: اگر زید نیاید اکرامش واجب نیست.<ref> اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۰۷.  </ref>
+مفهوم در اصطلاح، عبارت است از: آن چیزی که لفظ مستقیماً دلالت بر آن نداشته باشد و مدلول مطابقی لفظ نمی باشد، بلکه مدلول التزامی لفظ است که لفظ به تبع منطوق، بر آن دلالت دارد؛ مانند «اِن جَائَکَ زَیدٌ فَاَکرِمهُ»، منطوق جمله مذکور آن است که در صورت آمدن زید، اکرام او واجب است ولی مفهومش می‌شود: اگر زید نیاید اکرامش واجب نیست.<ref> اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۰۷.</ref>
 این قسم از مفهوم، دارای دو شرط است:
@@ سطر ۳۸: / سطر ۲۳: @@
 ب. شرط دوم این‌که مفهوم، مربوط به جمله باشد نه مفرد. حال چه جملۀ انشاییه باشد؛ مثل «اِن جَائَکَ زَیدٌ فَاَکرِمهُ»، مفهوم این جمله آن است که اگر زید نیاید اکرامش واجب نیست. و چه جملۀ خبریه باشد؛ مانند «اِن کَانَتِ الشَّمسُ طالِعَةٌ فَالنَّهارُ مَوجُودٌ»، که مفهومش می‌شود: هنگامی که خورشید طلوع نکرده باشد، روز، موجود، نیست.<ref> اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۰۷. </ref>
 مفهوم بر دو قسم است: مفهوم موافق و مفهوم مخالف؛ مفهوم موافق قضیه‌ای است که حکم آن نفیاً و اثباتاً موافق حکم منطوق باشد. و مفهوم مخالف قضیه‌ای است که حکم آن نفیاً و اثباتاً مخالف حکم منطوق باشد.<ref> [http://www.haghgostar.ir/ShowPost.aspx?ID=۳۳۹ محمد مصدق، تعریف و توضیح منطوق و مفهوم، سایت حق گستر]، بازیابی: ‌۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۴ </ref>

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 [[سیوطی]] در کتاب [[الاتقان فی علوم القرآن|الاتقان]] در مورد اقسام منطوق می گوید: پس اگر فقط یک معنى را محتمل باشد و بر غیر آن منطبق نگردد، «نصّ» نامیده مى‌شود، مانند:
-(فَصِیٰامُ ثَلاٰثَةِ أَیٰامٍ فِی اَلْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذٰا رَجَعْتُمْ تِلْک عَشَرَةٌ کٰامِلَةٌ- پس روزۀ سه روز در حجّ و هفت روز هرگاه بازگشتید که آن ده روز کامل است). و اگر معنى دیگرى نیز به طور راجح محتمل باشد، آن را «ظاهر» گویند، مانند: (فَمَنِ اُضْطُرَّ غَیرَ بٰاغٍ وَ لاٰ عٰادٍ)، زیرا که باغى بر جاهل و ظالم هر دو اطلاق مى‌گردد، ولى در معنى دوم أظهر و أغلب است، و مانند: (وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰى یطْهُرْنَ) که هم به قطع شدن خون حیض، و هم به وضو و غسل «طهر» گفته مى‌شود، و در معنى دوم أظهر است. و اگر به جهت دلیلى بر معنى مرجوح حمل گردد، آن را «تأویل» گویند.
+{{متن قرآن|«فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ»}}-( پس روزۀ سه روز در حجّ و هفت روز هرگاه بازگشتید که آن ده روز کامل است)(سوره بقره/ آیه 196). و اگر معنى دیگرى نیز به طور راجح محتمل باشد، آن را «ظاهر» گویند، مانند: {{متن قرآن|«مَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ»}} (سوره بقره/آیه 173،سوره نحل/آیه115)، زیرا که باغى بر جاهل و ظالم هر دو اطلاق مى‌گردد، ولى در معنى دوم أظهر و أغلب است، و مانند: {{متن قرآن|«وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطْهُرْنَ»}}(سوره بقره/آیه222) که هم به قطع شدن خون حیض، و هم به وضو و غسل «طهر» گفته مى‌شود، و در معنى دوم أظهر است. و اگر به جهت دلیلى بر معنى مرجوح حمل گردد، آن را «تأویل» گویند.
 ==انواع دلالت==

@@ سطر ۶۷: / سطر ۶۷: @@
 {{فقه/اصول فقه}}
 {{قرآن}}
 [[رده:علوم قرآنی]]
 [[رده:اصول فقه]]
 [[رده:اصطلاحات اصول فقه]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 مفهوم و منطوق یکی از مباحث مربوط به دلالت الفاظ است. منطوق عبارت است از معنايي كه مستقيماً از كلام فهميده مي‌شود و موضوع آن در جمله ذكر شده است و مفهوم عبارت است از معنايي كه در كلام بيان نشده، ولي با توجه به ساختمان تركيبي آن فهميده مي‌شود و موضوع آن نيز در جمله ذكر نشده است.
@@ سطر ۵۵: / سطر ۵۶: @@
 ==جایگاه طرح بحث مفهوم و منطوق==
 بحث مفهوم ومنطوق در مبحث الفاظ کتاب های اصول فقه و نیز در کتابهای علوم قرآن به عنوان یکی از علوم قرآنی که به فهم قرآن کمک می کند مطرح می گردد به عنوان نمونه سیوطی در کتاب الاتقان در نوع پنجاهم با عنوان "در مفهوم و منطوق قرآن" به طور مفصل از مفهوم و منطوق در قرآن بحث نموده است. <ref> رجوع شود به مهدی حائری قزوینی، ترجمه الاتقان، ج 2، ص 107 در دسترس در [http://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/4533/1/107 کتابخانه دیجیتال نور]، بازیابی: ‌۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۴ </ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۴: @@
 *[http://mansory.blog.ir/post/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%20%D9%88%20%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%88%D9%82 دانشنامه موضوعی قرآن و حدیث]
 *[http://www.haghgostar.ir/ShowPost.aspx?ID=339 محمد مصدق، تعریف و توضیح منطوق و مفهوم، سایت حق گستر]
 [[رده:علوم قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۰۱
سطر ۶۶:		سطر ۶۶:
	*[http://mansory.blog.ir/post/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%20%D9%88%20%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%88%D9%82 دانشنامه موضوعی قرآن و حدیث]		*[http://mansory.blog.ir/post/%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%20%D9%88%20%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%88%D9%82 دانشنامه موضوعی قرآن و حدیث]
	*[http://www.haghgostar.ir/ShowPost.aspx?ID=339 محمد مصدق، تعریف و توضیح منطوق و مفهوم، سایت حق گستر]		*[http://www.haghgostar.ir/ShowPost.aspx?ID=339 محمد مصدق، تعریف و توضیح منطوق و مفهوم، سایت حق گستر]
		+
		+	[[رده:علوم قرآنی]]