معالم التنزيل فى تفسير القرآن (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۵ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۷

2025-12-05T08:07:49Z

مهدی موسوی در ‏۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۱۷

2025-03-03T06:17:39Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۲۶

2020-01-26T06:26:20Z

Aghajani در ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۰۶

2020-01-26T06:06:53Z

مهدی موسوی در ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۳۹

2019-07-02T12:39:52Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-07-02T12:35:31Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani: Aghajani صفحهٔ معالم التنزيل فى تفسير القرآن را به معالم التنزيل فى تفسير القرآن (کتاب) منتقل کرد

2019-05-18T06:58:18Z

Aghajani صفحهٔ معالم التنزيل فى تفسير القرآن را به معالم التنزيل فى تفسير القرآن (کتاب) منتقل کرد

Aghajani در ‏۸ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۰۴:۵۲

2019-04-08T04:52:07Z

Aghajani در ‏۱۲ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۵۳

2019-03-12T10:53:19Z

Heidariyan47 در ‏۱۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۴۹

2015-09-19T11:49:14Z

@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 «تفسیر بغوى» از تفسیر «[[الكشف و البيان عن تفسير القرآن (کتاب)|الکشف و البیان]]» ثعلبى بسیار متأثر بوده (بلکه اصل این تفسیر و محور آن بوده است) و به نقل مأثورات کفایت نکرده، بلکه وجوه معانى، [[قرائات قرآن|قراءات]]، لغات، [[اعراب قرآن|اعراب]]، [[تفسیر]]، [[تأویل]]، [[احکام]] و [[فقه]]، حِکم و اشارات و نقدهایى بر آراى بدعت آمیز و احادیث جعلى تفسیر ثعلبى، در آن یافت مى‌شود.
-از [[ابن تیمیه]] پرسیدند: از تفاسیر [[زمخشرى]] و قرطبى و بغوى، کدامیک به کتاب خدا و [[سنت|سنت پیامبر]] (ص) نزدیک‌تر است؟ پاسخ داد: سالمترین آنها از جهت [[بدعت]] و احادیث ضعیف، تفسیر بغوى است که گرچه خلاصه تفسیر ثعلبى است، اما بغوى [[حدیث جعلی|احادیث جعلى]] و بدعت آمیز آن را حذف کرده است.
+از [[ابن تیمیه]] پرسیدند: از تفاسیر [[زمخشرى]] و قرطبى و بغوى، کدامیک به کتاب خدا و [[سنت|سنت پیامبر]] (صلی الله علیه وآله) نزدیک‌تر است؟ پاسخ داد: سالمترین آنها از جهت [[بدعت]] و احادیث ضعیف، تفسیر بغوى است که گرچه خلاصه تفسیر ثعلبى است، اما بغوى [[حدیث جعلی|احادیث جعلى]] و بدعت آمیز آن را حذف کرده است.
 علاءالدین على بن محمد بغدادى معروف به خازن (متوفاى ۷۲۵ ق) که تفسیر بغوى را تلخیص کرده است، علت انتخاب خود را چنین بیان مى‌کند: «کتاب "معالم التنزیل" نوشته علامه جلیل، عالم کامل، احیا کننده سنت، قدوه و پیشواى امت، ابومحمد حسین بن مسعود بغوى، جزو بهترین و ارزشمندترین تألیفات در تفسیر بود. (این کتاب) جامع آراء صحیحه، عارى از شبهه و تحریف و آراسته به زیور احادیث نبویه و احکام شرعیه بود و در شیواترین عبارات و زیباترین اسلوب شکل گرفته بود... از این رو خواستم تا از گوهرهاى تابناک آن بهره فراوان ببرم...».
@@ سطر ۴۶: / سطر ۴۶: @@
 ==انگیزه تألیف==
-بغوى در مقدمه خود درباره انگیزه تألیف تفسیر مى‌نویسد: «عده‌اى از یاران و دوستان از من درخواست نوشتن تفسیرى بر [[قرآن]] نمودند، من به دو جهت پذیرفتم، ابتدا براى اینکه مشمول حدیث [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (ص) گردم که [[ابو سعید خدری|ابوسعید خدرى]] از ایشان نقل مى‌کند: «انّ رجالا یأتونکم من اقطار الارض یتفقّهون فى الدین فاذا أتوکم فاستوصوا بهم خیرا». دوم اینکه به علماى گذشته در تدوین علم و ابقاء آن براى آیندگان تأسى کرده باشم، چیزى بر علوم آنها نیفزودم، امّا معارف آنها را با بیانى جدید براى نسلى جدید بازگو کرده، تا آن علوم باقى بماند. بدین جهت تفسیرى که تطویل مُملّ و خسته کننده و اختصار مُخلّ به معنا در آن نباشد، عرضه کردم.»
+بغوى در مقدمه خود درباره انگیزه تألیف تفسیر مى‌نویسد: «عده‌اى از یاران و دوستان از من درخواست نوشتن تفسیرى بر [[قرآن]] نمودند، من به دو جهت پذیرفتم، ابتدا براى اینکه مشمول حدیث [[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه وآله) گردم که [[ابو سعید خدری|ابوسعید خدرى]] از ایشان نقل مى‌کند: «انّ رجالا یأتونکم من اقطار الارض یتفقّهون فى الدین فاذا أتوکم فاستوصوا بهم خیرا». دوم اینکه به علماى گذشته در تدوین علم و ابقاء آن براى آیندگان تأسى کرده باشم، چیزى بر علوم آنها نیفزودم، امّا معارف آنها را با بیانى جدید براى نسلى جدید بازگو کرده، تا آن علوم باقى بماند. بدین جهت تفسیرى که تطویل مُملّ و خسته کننده و اختصار مُخلّ به معنا در آن نباشد، عرضه کردم.»
 ==روش تفسیر==
@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۶: @@
 بغوى را امام [[محدث]] نیز گفته‌اند، یعنى عالم به روایت و درایت آن است، اکثر [[حدیث مرفوع‌‌|احادیث مرفوعه]] را در تفسیر خود [[مسند]] کرده است، و سعى دارد روایات ضعیف و جعلی و باطل را که پیش از او ثعلبى آورده است، نقل ننماید. با این حال، روایات ضعیف هم نقل کرده است که گاهى به ضعفش اشاره دارد، و گاهى به ضعف حدیث اشاره نمى‌کند. روایت موضوع و باطل هم در تفسیر وى راه پیدا کرده است، مانند حدیث شماره ۵۸۰ و... که اکثر در [[اسباب نزول]] است.
-بغوى به شیوه ثعلبى از آوردن روایات [[ائمه اطهار]] علیهم السلام نیز دریغ نکرده است و هر جا روایتى، با شأن رفیع [[اهل البیت|اهل بیت]](ع) مناسبت داشته یا دلیل بر منقبت و فضیلتى براى آنان بوده، بى پروا آن را بیان کرده است. مانند آیه ۶۱ سوره آل عمران ([[آیه مباهله|آیه مباهله]]) که نام [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه السلام، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمة الزهرا]] علیهاالسلام و حسنین علیهما السلام را ضمن بیان داستان مباهله، ذکر مى‌کند.
+بغوى به شیوه ثعلبى از آوردن روایات [[ائمه اطهار]] علیهم السلام نیز دریغ نکرده است و هر جا روایتى، با شأن رفیع [[اهل البیت|اهل بیت]]علیهم السلام مناسبت داشته یا دلیل بر منقبت و فضیلتى براى آنان بوده، بى پروا آن را بیان کرده است. مانند آیه ۶۱ سوره آل عمران ([[آیه مباهله|آیه مباهله]]) که نام [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه السلام، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمة الزهرا]] علیهاالسلام و حسنین علیهما السلام را ضمن بیان داستان مباهله، ذکر مى‌کند.
-عده‌اى در این موضوع در برخى چاپها، خواسته‌اند که برخى عبارتها را حذف نمایند، ولى غافل از اینکه حذف آن آشکار خواهد شد. به عنوان نمونه، بغوى (به تبع ثعلبى) ذیل آیه ۲۱۴ [[سوره شعراء]] {{متن قرآن|«وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ»}} روایت معروف و مفصلى را که مورخان و مفسران به طور [[متواتر]] و با سندهاى صحیح از طریق [[محمد بن اسحاق]]، سیره نویس معروف و پدر تاریخ اسلامى، روایت کرده‌اند، آورده است، بدین مضمون: «[[پیامبر اسلام|پیامبر]] (ص) به على(ع) دستور داد تا فامیل و بستگان را دعوت کند و به آنان فرمود: هر که از شما مرا یارى کند، برادر، وصىّ و جانشین من خواهد بود. تنها على (ع) برخاست و گفت: یا رسول الله (ص) من همواره یاور تو هستم. آنگاه پیامبر(ص) رو به آنان کرد و فرمود: إنّ هذا أخی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا له و اطیعوا» (تفسیر بغوى، ج ۳ ص ۴۸۱). این ذیل در چاپهاى مکرر حذف شده است، جز در چاپ دار احیاء التراث عربى- بیروت (۱۴۲۰ ه/۲۰۰۰ م) چاپ حاضر، ولى تحریف کنندگان غافل مانده و ندانسته‌اند که تفسیر خازن که برگرفته از تفسیر بغوى است، حدیث یاد شده را به طور کامل نقل کرده است (تفسیر خازن، ج ۳ ص ۳۳۳).
+عده‌اى در این موضوع در برخى چاپها، خواسته‌اند که برخى عبارتها را حذف نمایند، ولى غافل از اینکه حذف آن آشکار خواهد شد. به عنوان نمونه، بغوى (به تبع ثعلبى) ذیل آیه ۲۱۴ [[سوره شعراء]] {{متن قرآن|«وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ»}} روایت معروف و مفصلى را که مورخان و مفسران به طور [[متواتر]] و با سندهاى صحیح از طریق [[محمد بن اسحاق]]، سیره نویس معروف و پدر تاریخ اسلامى، روایت کرده‌اند، آورده است، بدین مضمون: «[[پیامبر اسلام|پیامبر]] (صلی الله علیه وآله) به على علیه السلام دستور داد تا فامیل و بستگان را دعوت کند و به آنان فرمود: هر که از شما مرا یارى کند، برادر، وصىّ و جانشین من خواهد بود. تنها على علیه السلام برخاست و گفت: یا رسول الله (صلی الله علیه وآله) من همواره یاور تو هستم. آنگاه پیامبر(صلی الله علیه وآله) رو به آنان کرد و فرمود: إنّ هذا أخی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا له و اطیعوا» (تفسیر بغوى، ج ۳ ص ۴۸۱). این ذیل در چاپهاى مکرر حذف شده است، جز در چاپ دار احیاء التراث عربى- بیروت (۱۴۲۰ ه/۲۰۰۰ م) چاپ حاضر، ولى تحریف کنندگان غافل مانده و ندانسته‌اند که تفسیر خازن که برگرفته از تفسیر بغوى است، حدیث یاد شده را به طور کامل نقل کرده است (تفسیر خازن، ج ۳ ص ۳۳۳).
 ==منابع تفسیر==
@@ سطر ۱۱۰: / سطر ۱۱۰: @@
 '''نقدى بر محقق:'''
-محقق در بحث [[حدیث جعلى|احادیث جعلى]] اشاره به برخى مصادیق مى‌نماید که از جمله آنها، اخبار منقول ذیل آیه ۵۵ [[سوره مائده]] است. وی ماجرای [[صدقه]] دادن انگشتر توسط [[امام علی علیه السلام|حضرت على]]( ع) را که [[صحابه]]، [[تابعین]] و مفسرین مختلف [[شیعه]] و [[سنی]] آن را نقل نموده‌اند، از موارد مجعول دانسته و براى اثبات سخن خود به نقل قولى از [[ابن تیمیه|ابن تیمیه]] که «انه من وضع الرافضة» و بیانى از دیگران اکتفا مى‌کند! همچنین هر گونه بیان مصداق را از جمله در آیه ۷ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|«وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ»}} و آیه ۱۲ [[سوره الحاقه|سوره حاقه]] {{متن قرآن|«وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ»}} که حضرت على( ع) را به عنوان مصداق اعلاى آیه بیان مى‌دارد، جعلى خوانده است. گویا وی فراموش نموده‌ که یکى از راههاى تبیین و تفسیر آیات قرآن که از تفسیر لفظى فراتر است (و در مدار آن محسوب نمى‌گردد) بیان مصداق‌هاى آیات است که توسط [[پیامبر]]( ص)، صحابه، تابعین و مفسران پیشین انجام گرفته است و نیز برخى از این احادیث و منقولات، شأن و [[سبب نزول]] آیات بوده است. که ارزیابى آنها باید به دور از [[تعصب|تعصبات]] مذهبى قرار گیرد.
+محقق در بحث [[حدیث جعلى|احادیث جعلى]] اشاره به برخى مصادیق مى‌نماید که از جمله آنها، اخبار منقول ذیل آیه ۵۵ [[سوره مائده]] است. وی ماجرای [[صدقه]] دادن انگشتر توسط [[امام علی علیه السلام|حضرت على]]( علیه اسلام) را که [[صحابه]]، [[تابعین]] و مفسرین مختلف [[شیعه]] و [[سنی]] آن را نقل نموده‌اند، از موارد مجعول دانسته و براى اثبات سخن خود به نقل قولى از [[ابن تیمیه|ابن تیمیه]] که «انه من وضع الرافضة» و بیانى از دیگران اکتفا مى‌کند! همچنین هر گونه بیان مصداق را از جمله در آیه ۷ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|«وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ»}} و آیه ۱۲ [[سوره الحاقه|سوره حاقه]] {{متن قرآن|«وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ»}} که حضرت على( علیه السلام) را به عنوان مصداق اعلاى آیه بیان مى‌دارد، جعلى خوانده است. گویا وی فراموش نموده‌ که یکى از راههاى تبیین و تفسیر آیات قرآن که از تفسیر لفظى فراتر است (و در مدار آن محسوب نمى‌گردد) بیان مصداق‌هاى آیات است که توسط [[پیامبر]]( ص)، صحابه، تابعین و مفسران پیشین انجام گرفته است و نیز برخى از این احادیث و منقولات، شأن و [[سبب نزول]] آیات بوده است. که ارزیابى آنها باید به دور از [[تعصب|تعصبات]] مذهبى قرار گیرد.
-این بخش از سخنان عبدالرزاق مهدى بایسته نقدى متکى بر تحقیق در روایاتى است که در صدد بیان مصادیق آیات هستند و نیز مأثوراتى که اسباب نزول آیات را بیان داشته است. فقط به ذکر این نکته بسنده مى‌شود، که ۲۴ حدیث از [[اهل سنت]] نقل شده که [[آیه 55 سوره مائده|آیه ۵۵ سوره مائده]] درباره حضرت على( ع) نازل شده است. روایات مربوطه را از صحابه افرادى مانند، [[ابوذر غفاری|ابوذر]]، [[ابن عباس]]، [[انس بن مالک|انس بن مالک]]، [[عمار یاسر|عمار]]، [[جابر ابن عبدالله انصاری|جابر]]، سلمة بن کهیل، ابو رافع، [[عمرو بن عاص]] و حضرت على علیه السلام که اعلم، اتقى و اعدل صحابه بوده نقل نموده‌اند، در بین [[ائمه اطهار]](ع)، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]( ع)، [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]]( ع)، [[امام باقر علیه السلام|امام باقر]]( ع)، [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]( ع) و [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]]( ع) نیز این روایات را داشته‌اند. علماى اهل سنت نیز بر نقل آن بدون رد و انکار اتفاق نموده‌اند، مانند [[احمد بن حنبل]]، [[احمد بن شعیب نسائی]]، [[محمد بن جریر طبری]]، طبرانى و عبد بن حمید، که اینها خود از ائمه [[تفسیر مأثور]] و از حفاظ و ائمه حدیث اهل سنت محسوب مى‌گردند.
+این بخش از سخنان عبدالرزاق مهدى بایسته نقدى متکى بر تحقیق در روایاتى است که در صدد بیان مصادیق آیات هستند و نیز مأثوراتى که اسباب نزول آیات را بیان داشته است. فقط به ذکر این نکته بسنده مى‌شود، که ۲۴ حدیث از [[اهل سنت]] نقل شده که [[آیه 55 سوره مائده|آیه ۵۵ سوره مائده]] درباره حضرت على( علیه السلام) نازل شده است. روایات مربوطه را از صحابه افرادى مانند، [[ابوذر غفاری|ابوذر]]، [[ابن عباس]]، [[انس بن مالک|انس بن مالک]]، [[عمار یاسر|عمار]]، [[جابر ابن عبدالله انصاری|جابر]]، سلمة بن کهیل، ابو رافع، [[عمرو بن عاص]] و حضرت على علیه السلام که اعلم، اتقى و اعدل صحابه بوده نقل نموده‌اند، در بین [[ائمه اطهار]]علیهم السلام، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]( علیه السلام)، [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]]( علیه السلام)، [[امام باقر علیه السلام|امام باقر]]( علیه السلام)، [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]( علیه السلام) و [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]]( علیه السلام) نیز این روایات را داشته‌اند. علماى اهل سنت نیز بر نقل آن بدون رد و انکار اتفاق نموده‌اند، مانند [[احمد بن حنبل]]، [[احمد بن شعیب نسائی]]، [[محمد بن جریر طبری]]، طبرانى و عبد بن حمید، که اینها خود از ائمه [[تفسیر مأثور]] و از حفاظ و ائمه حدیث اهل سنت محسوب مى‌گردند.
 متکلمین نیز اینگونه روایت‌ها را تلقى به قبول نموده‌اند. و فقها در مسئله «فعل کثیر در نماز» و بحث «آیا [[صدقه]] مستحبى، زکاة نامیده مى‌شود یا خیر؟» آنها را مطرح کرده‌اند. در صحت انطباق آیه بر روایات، بزرگان تفسیر و ادب مانند [[جارالله زمخشری|زمخشرى]]، طبرى و ابوحیان در تفسیر خود و راویان احادیث که خود از اهل لسان عرب مى‌باشند، مناقشه‌اى ننموده‌اند. بنابراین نمى‌توان ادعاى ضعف سند و جعلى بودن را پذیرفت و از اینگونه روایات چشم پوشى نمود.

@@ سطر ۱۰۹: / سطر ۱۰۹: @@
 '''نقدى بر محقق:'''
-محقق در بحث احادیث جعلى و موضوع اشاره به برخى مصادیق مى‌نماید که از جمله آنها، مأثورات منقول ذیل آیه ۵۵ [[سوره مائده]] است، ایشان حدیث صدقه دادن انگشتر توسط [[امام علی علیه السلام|حضرت على]]( ع) را که صحابه، تابعین و مفسرین مختلف شیعه و سنى آن را نقل نموده‌اند، از موارد مجعول دانسته و براى اثبات سخن خود به نقل قولى از [[ابن تیمیه|ابن تیمیه]] که «انه من وضع الرافضة» و بیانى از دیگران اکتفا مى‌کند. وى هر گونه بیان مصداق را از جمله در آیه ۷ [[سوره رعد]] «ولکل قوم هاد» و آیه ۱۲ [[سوره الحاقه|سوره حاقه]] «و تعیها اذن واعیه» که حضرت على( ع) را به عنوان مصداق اعلاى آیه بیان مى‌دارد، جعلى خوانده است. ایشان فراموش نموده‌اند که یکى از راههاى تبیین و تفسیر آیات قرآن که از تفسیر لفظى فراتر است (و در مدار آن محسوب نمى‌گردد) بیان مصداق‌هاى آیات است که توسط پیامبر( ص)، صحابه، تابعین و مفسران پیشین انجام گرفته است و نیز برخى از این احادیث و منقولات، شأن و سبب نزول آیات بوده است. که ارزیابى آنها باید بدور از تعصبات مذهبى قرار گیرد. این بخش از سخنان عبد الرزاق مهدى بایسته نقدى متکى بر تحقیق در روایات و مأثوراتى است که در صدد بیان مصادیق آیات هستند و نیز مأثوراتى که اسباب نزول آیات را بیان داشته است. فقط به ذکر این نکته بسنده مى‌کنم، که ۲۴ حدیث از اهل سنت نقل شده که این آیه (۵۵ سوره مائده) درباره حضرت على( ع) نازل شده است. روایات مربوطه را از صحابه افرادى مانند، [[ابوذر غفاری|ابوذر]]، [[ابن عباس]]، [[انس بن مالک|انس بن مالک]]، [[عمار یاسر|عمار]]، [[جابر ابن عبدالله انصاری|جابر]]، سلمة بن کهیل، ابو رافع، [[عمرو بن عاص]] و حضرت على علیه السلام که اعلم، اعدل و اتقاى صحابه بوده نقل نموده‌اند، در بین [[ائمه اطهار|ائمه]]( ع)، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]( ع)، [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]]( ع)، [[امام باقر علیه السلام|امام باقر]]( ع)، [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]( ع) و [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]]( ع) نیز این روایات را داشته‌اند. علماى اهل سنت نیز بر نقل آن بدون رد و جرح اتفاق داشته‌اند، مانند [[احمد بن حنبل|احمد]]، نسایى، طبرى، طبرانى، و عبد بن حمید، که اینها خود از ائمه تفسیر مأثور و از حفاظ و ائمه حدیث اهل سنت محسوب مى‌گردند. متکلمین نیز اینگونه روایت‌ها را تلقى به قبول نموده‌اند.
+محقق در بحث احادیث جعلى و موضوع اشاره به برخى مصادیق مى‌نماید که از جمله آنها، مأثورات منقول ذیل آیه ۵۵ [[سوره مائده]] است، ایشان حدیث صدقه دادن انگشتر توسط [[امام علی علیه السلام|حضرت على]]( ع) را که صحابه، تابعین و مفسرین مختلف شیعه و سنى آن را نقل نموده‌اند، از موارد مجعول دانسته و براى اثبات سخن خود به نقل قولى از [[ابن تیمیه|ابن تیمیه]] که «انه من وضع الرافضة» و بیانى از دیگران اکتفا مى‌کند. وى هر گونه بیان مصداق را از جمله در آیه ۷ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|«وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ»}} و آیه ۱۲ [[سوره الحاقه|سوره حاقه]] {{متن قرآن|«وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ»}} که حضرت على( ع) را به عنوان مصداق اعلاى آیه بیان مى‌دارد، جعلى خوانده است. ایشان فراموش نموده‌اند که یکى از راههاى تبیین و تفسیر آیات قرآن که از تفسیر لفظى فراتر است (و در مدار آن محسوب نمى‌گردد) بیان مصداق‌هاى آیات است که توسط پیامبر( ص)، صحابه، تابعین و مفسران پیشین انجام گرفته است و نیز برخى از این احادیث و منقولات، شأن و سبب نزول آیات بوده است. که ارزیابى آنها باید بدور از تعصبات مذهبى قرار گیرد. این بخش از سخنان عبد الرزاق مهدى بایسته نقدى متکى بر تحقیق در روایات و مأثوراتى است که در صدد بیان مصادیق آیات هستند و نیز مأثوراتى که اسباب نزول آیات را بیان داشته است. فقط به ذکر این نکته بسنده مى‌کنم، که ۲۴ حدیث از اهل سنت نقل شده که این آیه (۵۵ سوره مائده) درباره حضرت على( ع) نازل شده است. روایات مربوطه را از صحابه افرادى مانند، [[ابوذر غفاری|ابوذر]]، [[ابن عباس]]، [[انس بن مالک|انس بن مالک]]، [[عمار یاسر|عمار]]، [[جابر ابن عبدالله انصاری|جابر]]، سلمة بن کهیل، ابو رافع، [[عمرو بن عاص]] و حضرت على علیه السلام که اعلم، اعدل و اتقاى صحابه بوده نقل نموده‌اند، در بین [[ائمه اطهار|ائمه]]( ع)، [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]]( ع)، [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]]( ع)، [[امام باقر علیه السلام|امام باقر]]( ع)، [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]( ع) و [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]]( ع) نیز این روایات را داشته‌اند. علماى اهل سنت نیز بر نقل آن بدون رد و جرح اتفاق داشته‌اند، مانند [[احمد بن حنبل|احمد]]، نسایى، طبرى، طبرانى، و عبد بن حمید، که اینها خود از ائمه تفسیر مأثور و از حفاظ و ائمه حدیث اهل سنت محسوب مى‌گردند. متکلمین نیز اینگونه روایت‌ها را تلقى به قبول نموده‌اند.
 فقها در مسئله  «فعل کثیر در نماز» و بحث «آیا [[صدقه]] مستحبى، زکاة نامیده مى‌شود یا خیر؟» آنها را مطرح کرده‌اند. در صحت انطباق آیه بر روایات، بزرگان تفسیر و ادب مانند [[جارالله زمخشری|زمخشرى]]، طبرى و ابو حیان در تفسیر خود و راویان احادیث که خود از اهل لسان عرب مى‌باشند، مناقشه‌اى ننموده‌اند. بنابر این نمى‌توان ادعاى ضعف سند و جعلى بودن را پذیرفت و از اینگونه روایات چشم پوشى نمود.

@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 بغوى را مقرئ نیز لقب داده‌اند، بدین جهت در تفسیر خود به ذکر قراءات مى‌پردازد و مشهور از آنها را مطرح کرده به وجوه آن مى‌پردازد، خود در مقدمه مى‌نویسد: «در تفسیر، قراءات مشهور را انتخاب و ذکر کرده‌ام، زیرا اتفاق بر جواز قرائت آنها وجود دارد.» سعى دارد بحث قرائت را به اختصار مطرح نماید، امّا گاهى طولانى مى‌شود مانند قرائت «صراط» در آیه ۶ [[سوره فاتحه]] و قرائت «سفهاء» در آیه ۱۳ بقره که نظر قراء اهل [[کوفه|کوفه]] و [[شام]] را بررسى مى‌کند.
-بغوى در بحثهاى عقیدتى و کلامى به مثابه یکى از علماى [[اهل سنت]] عمل مى‌کند، اضطراب در کلمات وى بچشم مى‌خورد، در صفات خداوند گاهى مسلک سلف (عدم [[تأویل|تأویل]]) را برمى‌گزیند و گاهى مسلک متأخرین (تأویل) را انتخاب مى‌کند. ذیل آیه ۵۴ سوره اعراف «ثم استوى على العرش» در مقابل [[معتزله]] قرار مى‌گیرد و بیان «الاستواء غیر مجهول و الکیف غیر معقول و الایمان به واجب» را نقل مى‌کند و راه عدم تأویل و الکیف مجهول را پیش مى‌گیرد. و در آیه ۴۲ [[سوره قلم]] «یوم یکشف عن ساق» تأویل را انتخاب کرده مى‌گوید: «عن امر فظیع شدید». و در آیه ۲۲ [[سوره فجر|سوره الفجر]] «و جاء ربک» مى‌نویسد: «جاء امره و قضاؤه و قال الکلبى ینزل حکمه».
+بغوى در بحثهاى عقیدتى و کلامى به مثابه یکى از علماى [[اهل سنت]] عمل مى‌کند، اضطراب در کلمات وى بچشم مى‌خورد، در صفات خداوند گاهى مسلک سلف (عدم [[تأویل|تأویل]]) را برمى‌گزیند و گاهى مسلک متأخرین (تأویل) را انتخاب مى‌کند. ذیل آیه ۵۴ سوره اعراف {{متن قرآن|«ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ»}} در مقابل [[معتزله]] قرار مى‌گیرد و بیان «الاستواء غیر مجهول و الکیف غیر معقول و الایمان به واجب» را نقل مى‌کند و راه عدم تأویل و الکیف مجهول را پیش مى‌گیرد. و در آیه ۴۲ [[سوره قلم]] {{متن قرآن|«يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ»}} تأویل را انتخاب کرده مى‌گوید: «عن امر فظیع شدید». و در آیه ۲۲ [[سوره فجر|سوره الفجر]] {{متن قرآن|«وَجَاءَ رَبُّكَ»}} مى‌نویسد: «جاء امره و قضاؤه و قال الکلبى ینزل حکمه».
-بغوى را محقق نیز دانسته‌اند، به همین جهت گاهى مبادرت به ذکر اقوال متعدد در تفسیر آیه یا بیان معناى آن مى‌نماید، بدون اینکه بین آنها ترجیحى قائل شود و یا اختلاف و اضطراب آن اقوال را بازگو کند. اما گاهى نیز به ترجیح یکى از اقوال مى‌پردازد که این کمتر اتفاق مى‌افتد. مانند آیه ۳۴ سوره بقره «و اذ قلنا...» مى‌نویسد: «فیه قولان: الاصح...» و یا آیه ۷ [[سوره آل عمران]] «و ما یعلم تأویله...» مى‌نویسد: «و اختلف العلماء فى نظم هذه الآیة...».
+بغوى را محقق نیز دانسته‌اند، به همین جهت گاهى مبادرت به ذکر اقوال متعدد در تفسیر آیه یا بیان معناى آن مى‌نماید، بدون اینکه بین آنها ترجیحى قائل شود و یا اختلاف و اضطراب آن اقوال را بازگو کند. اما گاهى نیز به ترجیح یکى از اقوال مى‌پردازد که این کمتر اتفاق مى‌افتد. مانند آیه ۳۴ سوره بقره {{متن قرآن|«وَإِذْ قُلْنَا...»}} مى‌نویسد: «فیه قولان: الاصح...» و یا آیه ۷ [[سوره آل عمران]] {{متن قرآن|«وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ...»}} مى‌نویسد: «و اختلف العلماء فى نظم هذه الآیة...».
-بغوى سعى دارد که اسرائیلیات تفسیر ثعلبى و شاگردش واحدى را نقل ننماید امّا با اینحال تعدادى از اینگونه روایات و قصه‌هاى تاریخى در تفسیر او یافت شده است و کمتر به ضعف و جعلى بودن آنها مى‌پردازد. قصه‌هایى از قبیل شأن [[حضرت آدم علیه السلام|آدم]] و [[حضرت حوّا|حوا]] و نزول آنها از [[بهشت]] ذیل آیه ۳۶ سوره بقره «و قلنا اهبطوا بعضکم لبعض عدو...» و قصه غرق آل [[فرعون]] ذیل آیه ۵۰ سوره بقره «و اذ فرقنا بکم البحر...» که مبالغه و مطالب موهن زیادى دارد. و نیز قصه هاروت و ماروت ذیل آیه ۱۰۲ بقره و داستان طولانى قتل جالوت توسط داود، ذیل آیه ۲۵۹ سوره بقره.
+بغوى سعى دارد که اسرائیلیات تفسیر ثعلبى و شاگردش واحدى را نقل ننماید امّا با اینحال تعدادى از اینگونه روایات و قصه‌هاى تاریخى در تفسیر او یافت شده است و کمتر به ضعف و جعلى بودن آنها مى‌پردازد. قصه‌هایى از قبیل شأن [[حضرت آدم علیه السلام|آدم]] و [[حضرت حوّا|حوا]] و نزول آنها از [[بهشت]] ذیل آیه ۳۶ سوره بقره {{متن قرآن|« وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ...»}} و قصه غرق آل [[فرعون]] ذیل آیه ۵۰ سوره بقره {{متن قرآن|«وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ...»}} که مبالغه و مطالب موهن زیادى دارد. و نیز قصه هاروت و ماروت ذیل آیه ۱۰۲ بقره و داستان طولانى قتل جالوت توسط داود، ذیل آیه ۲۵۹ سوره بقره.
 بغوى به شیوه ثعلبى از آوردن روایات [[ائمه اطهار]] «علیه السلام» نیز دریغ نکرده است و هر جا روایتى، با شأن رفیع [[اهل البیت|اهل بیت]](ع) مناسبت داشته یا دلیل بر منقبت و فضیلتى براى آنان بوده، بى پروا آن را بیان کرده است. مانند آیه ۶۱ سوره آل عمران ([[آیه مباهله|آیه مباهله]]) که نام [[امام علی علیه السلام|حضرت على]] علیه السلام، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمة الزهرا]] «سلام الله علیها» و «حسنین علیهما السلام» را ضمن بیان داستان مباهله، ذکر مى‌کند.
-عده‌اى در این موضوع در برخى چاپها، خواسته‌اند که برخى عبارتها را حذف نمایند ولى غافل از اینکه حذف آن آشکار خواهد شد. به عنوان نمونه، بغوى (به تبع ثعلبى) ذیل آیه ۲۱۴ [[سوره شعراء]] «و انذر عشیرتک الاقربین» روایت معروف و مفصلى را که مورخان و مفسران به طور [[متواتر]] و با سندهاى صحیح از طریق محمد بن اسحاق، سیره نویس معروف و پدر تاریخ اسلامى، روایت کرده‌اند، آورده است، بدین مضمون: «[[پیامبر اسلام|پیامبر]] (ص) به على(ع) دستور داد تا فامیل و بستگان را دعوت کند و به آنان فرمود: هر که از شما مرا یارى کند، برادر، وصىّ و جانشین من خواهد بود. تنها على (ع) برخاست و گفت: یا رسول الله (ص) من همواره یاور تو هستم. آنگاه پیامبر( ص) رو به آنان کرد و فرمود: إنّ هذا أخی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا له و اطیعوا» (تفسیر بغوى، ج ۳ ص ۴۸۱). این ذیل در چاپهاى مکرر حذف شده است، جز در چاپ دار احیاء التراث عربى- بیروت (۱۴۲۰ ه ۲۰۰۰ م) چاپ حاضر، ولى تحریف کنندگان غافل مانده و ندانسته‌اند که تفسیر خازن که برگرفته از تفسیر بغوى است، حدیث یاد شده را به طور کامل نقل کرده است (تفسیر خازن ج ۳ ص ۳۳۳).
+عده‌اى در این موضوع در برخى چاپها، خواسته‌اند که برخى عبارتها را حذف نمایند ولى غافل از اینکه حذف آن آشکار خواهد شد. به عنوان نمونه، بغوى (به تبع ثعلبى) ذیل آیه ۲۱۴ [[سوره شعراء]] {{متن قرآن|«وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ»}} روایت معروف و مفصلى را که مورخان و مفسران به طور [[متواتر]] و با سندهاى صحیح از طریق محمد بن اسحاق، سیره نویس معروف و پدر تاریخ اسلامى، روایت کرده‌اند، آورده است، بدین مضمون: «[[پیامبر اسلام|پیامبر]] (ص) به على(ع) دستور داد تا فامیل و بستگان را دعوت کند و به آنان فرمود: هر که از شما مرا یارى کند، برادر، وصىّ و جانشین من خواهد بود. تنها على (ع) برخاست و گفت: یا رسول الله (ص) من همواره یاور تو هستم. آنگاه پیامبر( ص) رو به آنان کرد و فرمود: إنّ هذا أخی و وصیی و خلیفتی فیکم فاسمعوا له و اطیعوا» (تفسیر بغوى، ج ۳ ص ۴۸۱). این ذیل در چاپهاى مکرر حذف شده است، جز در چاپ دار احیاء التراث عربى- بیروت (۱۴۲۰ ه ۲۰۰۰ م) چاپ حاضر، ولى تحریف کنندگان غافل مانده و ندانسته‌اند که تفسیر خازن که برگرفته از تفسیر بغوى است، حدیث یاد شده را به طور کامل نقل کرده است (تفسیر خازن ج ۳ ص ۳۳۳).
 ==تحقیق اثر==

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 '''تفسیر بغوى''' با نام «معالم التنزیل» از مشهورترین و گرانقدرترین [[تفسیر قرآن|تفاسیر]] نقلى (مأثور) [[اهل سنت]] محسوب مى‌گردد.
-== معرفی تفسیر ==
+==معرفی تفسیر==
-پالوده بودن از [[احادیث]] موضوع و [[اسرائیلیات|اسرائیلیات]] غریب و آراى بدعت آمیز (نسبت به برخى تفاسیر پیش از خود) را از ویژگیهاى مهم تفسیر بغوى بر شمرده‌اند. در این تفسیر که به زبان عربى است به بیان [[احکام شرعى]] ذیل [[آیات الاحکام|آیات احکام]] و به داستانهاى شگفت و اخبار عجیب گذشتگان به اشاراتى بسیار روشن و شیوا پرداخته است. از تفسیر «[[الکشف و البیان عن تفسیر القرآن (کتاب)|الکشف و البیان]]» ثعلبى بسیار متأثر بوده (بلکه اصل این تفسیر و محور آن بوده است) و به نقل مأثورات کفایت نکرده بلکه وجوه معانى، قراءات، لغات، اعراب، تفسیر، تأویل، احکام و فقه، حکم و اشارات و نقدهایى بر آراى بدعت آمیز و احادیث جعلى تفسیر ثعلبى، در آن یافت مى‌شود.
+پالوده بودن از [[احادیث]] موضوع و [[اسرائیلیات|اسرائیلیات]] غریب و آراى بدعت آمیز (نسبت به برخى تفاسیر پیش از خود) را از ویژگیهاى مهم تفسیر بغوى بر شمرده‌اند. در این تفسیر که به زبان عربى است به بیان [[احکام شرعی|احکام شرعى]] ذیل [[آیات الاحکام|آیات احکام]] و به داستانهاى شگفت و اخبار عجیب گذشتگان به اشاراتى بسیار روشن و شیوا پرداخته است. از تفسیر «[[الكشف و البيان عن تفسير القرآن (کتاب)|الکشف و البیان]]» ثعلبى بسیار متأثر بوده (بلکه اصل این تفسیر و محور آن بوده است) و به نقل مأثورات کفایت نکرده بلکه وجوه معانى، قراءات، لغات، اعراب، تفسیر، تأویل، احکام و فقه، حکم و اشارات و نقدهایى بر آراى بدعت آمیز و احادیث جعلى تفسیر ثعلبى، در آن یافت مى‌شود.
 از [[ابن تیمیه]] پرسیدند: از تفاسیر [[زمخشرى]] و قرطبى و بغوى کدامیک به کتاب خدا و [[سنت|سنت پیامبر]] (ص) نزدیک‌تر است؟ پاسخ داد: سالمترین آنها از جهت [[بدعت]] و احادیث ضعیف، تفسیر بغوى است که گر چه خلاصه تفسیر ثعلبى است، بغوى احادیث جعلى و بدعت آمیز آن را حذف کرده است.
@@ سطر ۶۱: / سطر ۶۱: @@
 مباحث [[نحو|نحوى]] و ادبى تفسیر مختصرى از تفسیر ثعلبى و واحدى است. بغوى را امام [[محدث]] نیز گفته‌اند یعنى عالم به روایت و درایت آن است، اکثر [[حدیث مرفوع‌‌|احادیث مرفوعه]] را در تفسیر خود مسند کرده است، و سعى دارد روایات ضعیف و موضوع و باطل را که پیش از او ثعلبى آورده است، نقل ننماید. با اینحال روایت ضعیف هم نقل کرده است، گاهى به ضعفش اشاره دارد، مانند حدیث شماره ۳۸- ۴۳۹- ۹۱۷ و... و گاهى به ضعف حدیث اشاره نمى‌کند مانند حدیث شماره ۱۷- ۴۳- ۸۰- ۱۱۹- ۱۶۰- و... روایت موضوع و باطل هم در تفسیر وى راه پیدا کرده است، مانند حدیث شماره ۵۸۰- ۷۲۶- ۸۹۱ و... که اکثر در اسباب نزول است.
-بغوى را امام [[فقیه|فقیه]] نیز لقب داده‌اند از این جهت مباحث فقهى ذیل [[آیات الاحکام|آیات احکام]] را بر مسلک [[شافعی|شافعى]] را خوب بیان مى‌دارد، در برخى موارد اختصار را رعایت نموده است مانند بحث در سعى بین [[صفا و مروه]] آیه ۱۵۸ [[سوره بقره]] که ضمن ذکر مختصر اقوال به ادله آنها نیز مى‌پردازد. گاهى در مباحث فقهى مقدارى بسط مى‌دهد، مانند بحث [[قصاص]] ذیل آیه ۱۷۸ سوره بقره، بحث [[صوم]] ذیل آیه ۱۸۳ بقره، بحث خمر ذیل آیه ۲۱۹ بقره، بحث حیض آیه ۲۲۲ بقره، بحث [[ایلاء‌‌‌|ایلاء]] آیه ۲۲۶ بقره و... و گاهى بحث طولانى مطرح مى‌کند مانند بحث [[حج]] آیات ۱۹۳ تا ۲۰۳ بقره، بحث [[طلاق]] آیه ۲۲۸ تا ۲۳۷ بقره.
+بغوى را امام [[فقیه|فقیه]] نیز لقب داده‌اند از این جهت مباحث فقهى ذیل [[آیات الاحکام|آیات احکام]] را بر مسلک [[شافعی|شافعى]] را خوب بیان مى‌دارد، در برخى موارد اختصار را رعایت نموده است مانند بحث در سعى بین [[صفا و مروه]] آیه ۱۵۸ [[سوره بقره]] که ضمن ذکر مختصر اقوال به ادله آنها نیز مى‌پردازد. گاهى در مباحث فقهى مقدارى بسط مى‌دهد، مانند بحث [[قصاص]] ذیل آیه ۱۷۸ سوره بقره، بحث [[صوم]] ذیل آیه ۱۸۳ بقره، بحث خمر ذیل آیه ۲۱۹ بقره، بحث حیض آیه ۲۲۲ بقره، بحث [[ايلاء‌‌‌|ایلاء]] آیه ۲۲۶ بقره و... و گاهى بحث طولانى مطرح مى‌کند مانند بحث [[حج]] آیات ۱۹۳ تا ۲۰۳ بقره، بحث [[طلاق]] آیه ۲۲۸ تا ۲۳۷ بقره.
 بغوى را مقرئ نیز لقب داده‌اند، بدین جهت در تفسیر خود به ذکر قراءات مى‌پردازد و مشهور از آنها را مطرح کرده به وجوه آن مى‌پردازد، خود در مقدمه مى‌نویسد: «در تفسیر، قراءات مشهور را انتخاب و ذکر کرده‌ام، زیرا اتفاق بر جواز قرائت آنها وجود دارد.» سعى دارد بحث قرائت را به اختصار مطرح نماید، امّا گاهى طولانى مى‌شود مانند قرائت «صراط» در آیه ۶ [[سوره فاتحه]] و قرائت «سفهاء» در آیه ۱۳ بقره که نظر قراء اهل [[کوفه|کوفه]] و [[شام]] را بررسى مى‌کند.

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 |تعداد جلد= 5
-|عنوان افزوده1= تحقيق: عبدالرزاق المهدي
+|عنوان افزوده1= تحقيق
-|افزوده1=
+|افزوده1= عبدالرزاق المهدي
 |عنوان افزوده2=

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۵۸
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۵۳
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{مشخصات کتاب
		+
		+	\|عنوان=
		+
		+	\|تصویر= [[پرونده:تفسير البغوي.jpg\|240px\|وسط]]
		+
		+	\|نویسنده= حسین بن مسعود بغوی
		+
		+	\|موضوع= تفسیر اهل سنت
		+
		+	\|زبان= عربی
		+
		+	\|تعداد جلد= 5
		+
		+	\|عنوان افزوده1= تحقيق: عبدالرزاق المهدي
		+
		+	\|افزوده1=
		+
		+	\|عنوان افزوده2=
		+
		+	\|افزوده2=
		+
		+	\|لینک=
		+
		+	}}
		+
	تفسير بغوى با نام« معالم التنزيل» از مشهورترين و گرانقدرترين تفاسير نقلى( مأثور) اهل سنت محسوب مى‌گردد. به رغم مختصر بودنش، پالوده بودن از احاديث موضوع و اسرائيليات غريب و آراى بدعت آميز( نسبت به برخى تفاسير پيش از خود) را از ويژگيهاى مهم آن بر شمرده‌اند. در اين تفسير كه به زبان عربى است به بيان احكام شرعى ذيل آيات احكام و به داستانهاى شگفت و اخبار عجيب گذشتگان به اشاراتى بسيار روشن و شيوا پرداخته است. از تفسير« الكشف و البيان» ثعلبى بسيار متأثر بوده( بلكه اصل اين تفسير و محور آن بوده است) و به نقل مأثورات كفايت نكرده بلكه وجوه معانى، قراءات، لغات، اعراب، تفسير، تأويل، احكام و فقه، حكم و اشارات و نقدهايى بر آراى بدعت آميز و احاديث جعلى تفسير ثعلبى، در آن يافت مى‌شود.		تفسير بغوى با نام« معالم التنزيل» از مشهورترين و گرانقدرترين تفاسير نقلى( مأثور) اهل سنت محسوب مى‌گردد. به رغم مختصر بودنش، پالوده بودن از احاديث موضوع و اسرائيليات غريب و آراى بدعت آميز( نسبت به برخى تفاسير پيش از خود) را از ويژگيهاى مهم آن بر شمرده‌اند. در اين تفسير كه به زبان عربى است به بيان احكام شرعى ذيل آيات احكام و به داستانهاى شگفت و اخبار عجيب گذشتگان به اشاراتى بسيار روشن و شيوا پرداخته است. از تفسير« الكشف و البيان» ثعلبى بسيار متأثر بوده( بلكه اصل اين تفسير و محور آن بوده است) و به نقل مأثورات كفايت نكرده بلكه وجوه معانى، قراءات، لغات، اعراب، تفسير، تأويل، احكام و فقه، حكم و اشارات و نقدهايى بر آراى بدعت آميز و احاديث جعلى تفسير ثعلبى، در آن يافت مى‌شود.

@@ سطر ۱۱۰: / سطر ۱۱۰: @@
 - فصلنامه بينات سال دوم شماره 7 پاييز 1374 صفحه 7 فصلنامه مؤسسه معارف
- اسلامى امام رضا عليه السلام
+اسلامى امام رضا عليه السلام
 - تفسير الميزان مرحوم علامه طباطبايى ج 6 صفحه 2