معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۹

2025-03-02T12:19:38Z

مهدی موسوی در ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۸

2019-07-02T11:48:02Z

History of islam: صفحه‌ای تازه حاوی « معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان == معرفی اجم...» ایجاد کرد

2017-11-21T09:52:52Z

صفحه‌ای تازه حاوی « بندانگشتی|معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان == معرفی اجم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Ketab418.jpg|بندانگشتی|معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان]]

== معرفی اجمالی ==
'''معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان'''، تألیف [[ابن دباغ، عبدالرحمن بن محمد|ابوزید عبدالرحمن بن محمد بن علی بن عبدالله انصاری دباغ]] (متوفی 696) است که ابوالقاسم بن عیسی تنوخی (متوفی 829ق) آن را تکمیل کرده و بر آن حاشیه نوشته و با تحقیق عبدالمجید خیالی، عرضه شده است.

در انتهای کتاب، اثر دیگری به نام «ذیل معالم الإیمان المسمی تکمیل الصلحاء و الأعیان لمعالم الإیمان فی أولیاء القیروان» اثر محمد بن صالح بن علی عیسی کنانی (متوفی 1292ق) آمده که تکمیل مطالب کتاب می‌باشد.

== ساختار ==
کتاب با دو مقدمه از محقق و مؤلف آغاز و مطالب در پنج جلد عرضه شده است.

ترتیب تراجم کتاب، بر اساس تاریخ وفیات مترجمین بوده؛ البته تراجم صحابه، بر اساس سابقیتشان در اسلام مرتب شده است. ناگفته نماند که در برخی از موارد هم تقدیم و تأخیرهایی رخ داده است<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص26</ref>

این اثر، تنها دربردارنده زندگی نامه اعلام نمی‌باشد، بلکه اطلاعات تاریخی، فکری و مذهبی مفیدی در آن ارائه شده است<ref>همان، ص25</ref>

منابع و مراجعی که کنانی در نگارش این کتاب، از آن‌ها بهره برده است، عبارتند از: روایات شفاهی؛ «معالم الإیمان»؛ «طبقات علماء إفریقیا و تونس»؛ «کفایة المحتاج»؛ «الحلل السندسیة»؛ «شفاء الأبدان فی ذکر المتأخرین من صلحاء القیروان»؛ «سنن» [[الجامع الصحیح و هو سنن الترمذي|ترمذی]]؛ «الضوء اللامع» [[سخاوی، محمد بن عبدالرحمن|سخاوی]] و...

== گزارش محتوا ==
در مقدمه محقق، ضمن اشاره به موضوع و اهمیت کتاب، زندگی نامه مختصری از نویسنده (عبدالرحمن دباغ) و مکمل آن (ابن ناجی)، ارائه گردیده و همچنین به اشکالات و خطاهایی که در اثنای تحقیق در کتاب یافت شده، اشاره شده است؛ خطاهایی نظیر: تصحیف؛ خطای نحوی مانند خلط بین فاعل و مفعول؛ خطای صرفی مانند خلط بین مفرد و جمع؛ خطای رسم الخطی مانند خلط بین الف ممدوده و الف مقصوره؛ خطای لغوی مانند تکرار بعضی از کلمات و جمل و...<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص9-28</ref>

در مقدمه مؤلف، به موضوع کتاب اشاره شده است<ref>مقدمه مؤلف، همان، ص37</ref>

کتاب حاضر سندی معتبر و قاموسی جامع برای تراجم اعلامی از صحابه، تابعین و تابعین تابعینی است که از صدر اسلام تا زمان مؤلف در قرن هفتم هجری، به آفریقا - به صورت عام - و به قیروان - به صورت خاص - وارد شده‌اند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص23</ref>

نویسنده پس از مقدمه، ابتدا به بیان فضایل شهرهایی از آفریقا که پس از اسلام فتح شده‌اند، از جمله قیروان پرداخته و خصوصیات و ویژگی‌های مساجد آن که عبارتند از: مسجد الأنصار (ساخته شده توسط رویفع بن ثابت انصاری، در 47ق)؛ مسجد الزیتونة (ساخته شده در سنه 93ق، توسط اسماعیل بن عبید انصاری)؛ مسجد ابیمیسره (منسوب به ابیمیسره)؛ مسجد الحبلی (ساخته شده توسط عبدالرحمن در سنه 100ق)؛ مسجد حنش صنعانی؛ مسجد علی بن رباح لخمی و مسجد عبدالله (منسوب به عبدالله بن زبیر و یا عبدالله بن سعد بن ابیسرح) را بیان نموده است. دو مسجد دیگر نیز به این مساجد، اضافه شده که عبارتند از مسجد «السبت» معروف به «الدمنة» (منسوب به ابومحمد انصاری دمنی ضریر) و مسجد «الخمیس» (ساخته شده توسط ابواسحاق ابراهیم بن مضاء)<ref>ر.ک: همان، ص23-24</ref>

سپس به ذکر صحابه ای که به قیروان رفته‌اند پرداخته شده است که اولین آن‌ها، سپاهیان عبدالله بن ابیسرح عامری در زمان خلافت عثمان بن عفان در سال 27ق و پس از آن، سپاهیان معاویه بن خدیج سکونی سه مرتبه در سال 34، 47 و 50ق بوده است<ref>ر.ک: همان، ص24</ref>

در ادامه، به شرح حال اعلام صحابه، تابعین و تابعین تابعینی که به قیروان رفته یا در آن سکونت داشته‌اند، پرداخته شده است. اولین فرد معرفی شده، ابوسعید مقداد بن عمرو بهرانی قضاعی<ref>متن کتاب، ج1، ص93</ref>و آخرین نفر، ابوعبدالله محمد بن علی بن قاید اسماعیلی<ref>همان، ج4، ص209</ref>است.

از دیگر اعلام معرفی شده کتاب، می‌توان به ابوسعید مسیب<ref>همان، ص116</ref>؛ ابومحمد فضالة بن عمید انصاری اوسی<ref>همان، ص118</ref>؛ عقبة بن عامر جهنی<ref>همان، ص129</ref>؛ عبیدالله بن عمر بن خطاب<ref>همان، ص160</ref>؛ عبدالرحمن بن عباس بن عبدالمطلب بن ‌هاشم<ref>همان، ص161ق</ref>؛ ابوعمرو بهلول بن راشد رعینی<ref>همان، ص223</ref>و... اشاره نمود.

در کتاب «ذیل معالم الإیمان»، به تکمیل مباحث کتاب «معالم» و افزودن اعلامی که پس از مؤلف آن بوده‌اند و یا اعلامی که وی از آن‌ها غافل بوده، پرداخته شده است.

== وضعیت کتاب ==
فهرست مطالب هر جلد، در انتهای همان جلد و فهارس کل مجموعه، در انتهای جلد آخر آمده است. این فهارس عبارتند از فهرست آیات؛ احادیث نبوی؛ اعلام مترجمین؛ اماکن؛ قوافی؛ ارجاز؛ انصاف الابیات؛ موشحات و فهرست محتویات ذیل معالم الإیمان.

در پاورقی‌ها علاوه بر ذکر منابع<ref>ر.ک: پاورقی، ج1، ص73</ref>و اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ک: همان، ص76</ref>، به توضیح و تشریح برخی از کلمات و عبارات متن پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص79</ref>

==پانویس ==
<references />

== منابع مقاله ==
مقدمه و متن کتاب.

==منبع==
ویکی نور

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-[[پرونده:Ketab418.jpg|بندانگشتی|معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان]]
+{{مشخصات کتاب
-'''«معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان»'''، تألیف ابوزید عبدالرحمن بن محمد بن علی بن عبدالله انصاری دباغ (متوفی 696) است که ابوالقاسم بن عیسی تنوخی (متوفی 829ق) آن را تکمیل کرده و بر آن حاشیه نوشته و با تحقیق عبدالمجید خیالی، عرضه شده است. در انتهای کتاب، اثر دیگری به نام «ذیل معالم الإیمان المسمی تکمیل الصلحاء و الأعیان لمعالم الإیمان فی أولیاء القیروان» اثر محمد بن صالح بن علی عیسی کنانی (متوفی 1292ق) آمده که تکمیل مطالب کتاب می‌باشد.
+|عنوان=
-==ساختار کتاب==
+==معرفی کتاب==
-ترتیب تراجم کتاب، بر اساس تاریخ وفیات مترجمین بوده؛ البته تراجم [[صحابه]]، بر اساس سابقیتشان در [[اسلام]] مرتب شده است. ناگفته نماند که در برخی از موارد هم تقدیم و تأخیرهایی رخ داده است.<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص26</ref>
+کتاب «معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان» سندی معتبر و قاموسی جامع برای تراجم اَعلامی از [[صحابه]]، [[تابعین]] و تبع تابعینی است که از صدر [[اسلام]] تا زمان مؤلف در قرن هفتم هجری، به قاره آفریقا و به خصوص شهر «[[قیروان]]» در کشور [[تونس]] وارد شده‌اند.
-این اثر، تنها دربردارنده زندگی نامه اعلام نمی‌باشد، بلکه اطلاعات تاریخی، فکری و مذهبی مفیدی در آن ارائه شده است.<ref>همان، ص25</ref>
+همچنین ابوالقاسم بن عیسی ناجی تنوخی (م، ۸۲۹ ق) کتاب «معالم الإیمان» را تکمیل کرده و بر آن تعلیق و [[حاشیه]] نوشته است. در انتهای کتاب نیز، اثر دیگری به نام «تکمیل الصلحاء و الأعیان لمعالم الإیمان فی أولیاء القیروان» تألیف محمد بن صالح کنانی (م، ۱۲۹۲ ق) آمده که تکمیل مطالب کتاب می‌باشد.
-منابع و مراجعی که کنانی در نگارش این کتاب، از آن‌ها بهره برده است، عبارتند از: روایات شفاهی؛ «معالم الإیمان»؛ «طبقات علماء إفریقیا و تونس»؛ «کفایة المحتاج»؛ «الحلل السندسیة»؛ «شفاء الأبدان فی ذکر المتأخرین من صلحاء القیروان»؛ [[سنن ترمذی (کتاب)|سنن ترمذی]]؛ الضوء اللامع سخاوی و... .
+این اثر، تنها دربردارنده زندگی نامه اَعلام قیروان نمی‌باشد، بلکه اطلاعات تاریخی، فکری و مذهبی مفیدی در آن ارائه شده است.
-==گزارش محتوا==
+==محتوای کتاب==
-در مقدمه محقق، ضمن اشاره به موضوع و اهمیت کتاب، زندگی نامه مختصری از نویسنده (عبدالرحمن دباغ) و مکمل آن (ابن ناجی)، ارائه گردیده و همچنین به اشکالات و خطاهایی که در اثنای تحقیق در کتاب یافت شده، اشاره شده است؛ خطاهایی نظیر: تصحیف؛ خطای نحوی مانند خلط بین فاعل و مفعول؛ خطای صرفی مانند خلط بین مفرد و جمع؛ خطای رسم الخطی مانند خلط بین الف ممدوده و الف مقصوره؛ خطای لغوی مانند تکرار بعضی از کلمات و جمل و... .<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص9-28</ref> در مقدمه مؤلف، به موضوع کتاب اشاره شده است.<ref>مقدمه مؤلف، همان، ص37</ref>
+کتاب حاضر با دو مقدمه از محقق و مؤلف آغاز و مطالب در پنج جلد عرضه شده است. در مقدمه محقق، ضمن اشاره به موضوع و اهمیت کتاب، زندگی نامه مختصری از نویسنده (عبدالرحمن دباغ) و مکمل آن (ابن ناجی)، ارائه گردیده و همچنین به اشکالات و خطاهایی که در اثنای تحقیق در کتاب یافت شده، اشاره شده است؛ خطاهایی نظیر: تصحیف؛ خطای نحوی مانند خلط بین فاعل و مفعول؛ خطای صرفی مانند خلط بین مفرد و جمع؛ خطای لغوی مانند تکرار بعضی از کلمات و جمل و... . در مقدمه مؤلف، به موضوع کتاب اشاره شده است.
-کتاب حاضر سندی معتبر و قاموسی جامع برای تراجم اعلامی از [[صحابه]]، [[تابعین]] و تابعین تابعینی است که از صدر [[اسلام]] تا زمان مؤلف در قرن هفتم هجری، به آفریقا - به صورت عام - و به قیروان - به صورت خاص - وارد شده‌اند.<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص23</ref>
+نویسنده پس از مقدمه، ابتدا به بیان فضایل شهرهایی از آفریقا که پس از اسلام فتح شده‌اند، از جمله قیروان پرداخته و خصوصیات و ویژگی‌های [[مسجد|مساجد]] آن که عبارتند از: مسجد الأنصار (ساخته شده توسط رویفع بن ثابت انصاری، در ۴۷ ق)؛ مسجد الزیتونة (ساخته شده در سنه ۹۳ ق، توسط اسماعیل بن عبید انصاری)؛ مسجد ابی میسره (منسوب به ابی میسره)؛ مسجد الحبلی (ساخته شده توسط عبدالرحمن در سنه ۱۰۰ ق)؛ مسجد حنش صنعانی؛ مسجد علی بن رباح لخمی و مسجد عبدالله (منسوب به [[عبدالله بن زبیر]] و یا عبدالله بن سعد بن ابی سرح) را بیان نموده است. دو مسجد دیگر نیز به این مساجد، اضافه شده که عبارتند از مسجد «السبت» معروف به «الدمنة» (منسوب به ابومحمد انصاری دمنی ضریر) و مسجد «الخمیس» (ساخته شده توسط ابواسحاق ابراهیم بن مضاء).
-نویسنده پس از مقدمه، ابتدا به بیان فضایل شهرهایی از آفریقا که پس از اسلام فتح شده‌اند، از جمله قیروان پرداخته و خصوصیات و ویژگی‌های مساجد آن که عبارتند از: مسجد الأنصار (ساخته شده توسط رویفع بن ثابت انصاری، در 47ق)؛ مسجد الزیتونة (ساخته شده در سنه 93ق، توسط اسماعیل بن عبید انصاری)؛ مسجد ابی میسره (منسوب به ابی میسره)؛ مسجد الحبلی (ساخته شده توسط عبدالرحمن در سنه 100ق)؛ مسجد حنش صنعانی؛ مسجد علی بن رباح لخمی و مسجد عبدالله (منسوب به [[عبدالله بن زبیر]] و یا [[عبدالله بن سعد بن ابی سرح]]) را بیان نموده است. دو مسجد دیگر نیز به این مساجد، اضافه شده که عبارتند از مسجد «السبت» معروف به «الدمنة» (منسوب به ابومحمد انصاری دمنی ضریر) و مسجد «الخمیس» (ساخته شده توسط ابواسحاق ابراهیم بن مضاء).<ref>ر.ک: همان، ص23-24</ref>
+سپس به ذکر صحابه ای که به قیروان رفته‌اند پرداخته شده است که اولین آن‌ها، سپاهیان عبدالله بن ابی سرح عامری در زمان خلافت [[عثمان بن عفان]] در سال ۲۷ قمری و پس از آن، سپاهیان معاویه بن خدیج سکونی سه مرتبه در سالهای ۳۴، ۴۷ و ۵۰ قمری بوده است.
-سپس به ذکر صحابه ای که به قیروان رفته‌اند پرداخته شده است که اولین آن‌ها، سپاهیان عبدالله بن ابی سرح عامری در زمان خلافت [[عثمان بن عفان]] در سال 27ق و پس از آن، سپاهیان معاویه بن خدیج سکونی سه مرتبه در سال 34، 47 و 50ق بوده است.<ref>ر.ک: همان، ص24</ref>
+در ادامه، به شرح حال اعلام صحابه، تابعین و تابعین تابعینی که به قیروان رفته یا در آن سکونت داشته‌اند، پرداخته شده است. اولین فرد معرفی شده، ابوسعید مقداد بن عمرو بهرانی قضاعی و آخرین نفر، ابوعبدالله محمد بن علی بن قاید اسماعیلی است.
-در ادامه، به شرح حال اعلام صحابه، تابعین و تابعین تابعینی که به قیروان رفته یا در آن سکونت داشته‌اند، پرداخته شده است. اولین فرد معرفی شده، ابوسعید مقداد بن عمرو بهرانی قضاعی<ref>متن کتاب، ج1، ص93</ref> و آخرین نفر، ابوعبدالله محمد بن علی بن قاید اسماعیلی<ref>همان، ج4، ص209</ref> است.
+از دیگر اعلام معرفی شده در کتاب، می‌توان به ابوسعید مسیب؛ ابومحمد فضالة بن عمید انصاری اوسی؛ عقبة بن عامر جهنی؛ عبیدالله بن [[عمر بن خطاب]]؛ عبدالرحمن بن [[عباس بن عبدالمطلب]]؛ ابوعمرو بهلول بن راشد رعینی و... اشاره نمود.
-از دیگر اعلام معرفی شده کتاب، می‌توان به ابوسعید مسیب<ref>همان، ص116</ref>؛ ابومحمد فضالة بن عمید انصاری اوسی<ref>همان، ص118</ref>؛ عقبة بن عامر جهنی<ref>همان، ص129</ref>؛ عبیدالله بن عمر بن خطاب<ref>همان، ص160</ref>؛ عبدالرحمن بن عباس بن عبدالمطلب بن ‌هاشم<ref>همان، ص161ق</ref>؛ ابوعمرو بهلول بن راشد رعینی<ref>همان، ص223</ref> و ... اشاره نمود.
+ترتیب تراجم کتاب، بر اساس تاریخ وفیات مترجمین بوده؛ البته تراجم [[صحابه]]، بر اساس سابقیتشان در [[اسلام]] مرتب شده است. ناگفته نماند که در برخی از موارد هم تقدیم و تأخیرهایی رخ داده است.
-در کتاب «ذیل معالم الإیمان»، به تکمیل مباحث کتاب «معالم» و افزودن اعلامی که پس از مؤلف آن بوده‌اند و یا اعلامی که وی از آن‌ها غافل بوده، پرداخته شده است.
+در کتاب «ذیل معالم الإیمان» کنانی، به تکمیل مباحث کتاب «معالم الإیمان» و افزودن اَعلامی که پس از مؤلف آن بوده‌اند و یا اعلامی که وی از آن‌ها غافل بوده، پرداخته شده است. منابع و مراجعی که کنانی در نگارش این کتاب، از آن‌ها بهره برده است، عبارتند از: روایات شفاهی؛ «معالم الإیمان»؛ «طبقات علماء إفریقیا و تونس»؛ «کفایة المحتاج»؛ «الحُلل السُندسیة»؛ «شفاء الأبدان فی ذکر المتأخرین من صلحاء القیروان»؛ «[[سنن ترمذی (کتاب)|سنن ترمذی]]»؛ «الضوء اللامع» سخاوی و... .
-==وضعیت کتاب==
+==منابع==
-فهرست مطالب هر جلد، در انتهای همان جلد و فهارس کل مجموعه، در انتهای جلد آخر آمده است. این فهارس عبارتند از فهرست آیات؛ احادیث نبوی؛ اعلام مترجمین؛ اماکن؛ قوافی؛ ارجاز؛ انصاف الابیات؛ موشحات و فهرست محتویات ذیل معالم الإیمان.
+*[[نرم افزار تراجم و کتابشناسی ۲|نرم افزار تراجم و کتابشناسی]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
+[[رده:سرگذشت نامه ها]]
-در پاورقی‌ها علاوه بر ذکر منابع<ref>ر.ک: پاورقی، ج1، ص73</ref> و اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ک: همان، ص76</ref>، به توضیح و تشریح برخی از کلمات و عبارات متن پرداخته شده است.<ref>ر.ک: همان، ص79</ref>
+[[رده:کتابهای شخصیت شناسی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 [[پرونده:Ketab418.jpg|بندانگشتی|معالم الإیمان فی معرفة أهل القیروان]]
+==ساختار کتاب==
 کتاب با دو مقدمه از محقق و مؤلف آغاز و مطالب در پنج جلد عرضه شده است.
-ترتیب تراجم کتاب، بر اساس تاریخ وفیات مترجمین بوده؛ البته تراجم صحابه، بر اساس سابقیتشان در اسلام مرتب شده است. ناگفته نماند که در برخی از موارد هم تقدیم و تأخیرهایی رخ داده است<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص26</ref>
+ترتیب تراجم کتاب، بر اساس تاریخ وفیات مترجمین بوده؛ البته تراجم [[صحابه]]، بر اساس سابقیتشان در [[اسلام]] مرتب شده است. ناگفته نماند که در برخی از موارد هم تقدیم و تأخیرهایی رخ داده است.<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ج1، ص26</ref>
-منابع و مراجعی که کنانی در نگارش این کتاب، از آن‌ها بهره برده است، عبارتند از: روایات شفاهی؛ «معالم الإیمان»؛ «طبقات علماء إفریقیا و تونس»؛ «کفایة المحتاج»؛ «الحلل السندسیة»؛ «شفاء الأبدان فی ذکر المتأخرین من صلحاء القیروان»؛ «سنن» [[الجامع الصحیح و هو سنن الترمذي|ترمذی]]؛ «الضوء اللامع» [[سخاوی، محمد بن عبدالرحمن|سخاوی]] و...
+این اثر، تنها دربردارنده زندگی نامه اعلام نمی‌باشد، بلکه اطلاعات تاریخی، فکری و مذهبی مفیدی در آن ارائه شده است.<ref>همان، ص25</ref>
-== گزارش محتوا ==
+منابع و مراجعی که کنانی در نگارش این کتاب، از آن‌ها بهره برده است، عبارتند از: روایات شفاهی؛ «معالم الإیمان»؛ «طبقات علماء إفریقیا و تونس»؛ «کفایة المحتاج»؛ «الحلل السندسیة»؛ «شفاء الأبدان فی ذکر المتأخرین من صلحاء القیروان»؛ [[سنن ترمذی (کتاب)|سنن ترمذی]]؛ الضوء اللامع سخاوی و... .
-در مقدمه مؤلف، به موضوع کتاب اشاره شده است<ref>مقدمه مؤلف، همان، ص37</ref>
+==گزارش محتوا==
-کتاب حاضر سندی معتبر و قاموسی جامع برای تراجم اعلامی از صحابه، تابعین و تابعین تابعینی است که از صدر اسلام تا زمان مؤلف در قرن هفتم هجری، به آفریقا - به صورت عام - و به قیروان - به صورت خاص - وارد شده‌اند<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص23</ref>
+کتاب حاضر سندی معتبر و قاموسی جامع برای تراجم اعلامی از [[صحابه]]، [[تابعین]] و تابعین تابعینی است که از صدر [[اسلام]] تا زمان مؤلف در قرن هفتم هجری، به آفریقا - به صورت عام - و به قیروان - به صورت خاص - وارد شده‌اند.<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص23</ref>
-نویسنده پس از مقدمه، ابتدا به بیان فضایل شهرهایی از آفریقا که پس از اسلام فتح شده‌اند، از جمله قیروان پرداخته و خصوصیات و ویژگی‌های مساجد آن که عبارتند از: مسجد الأنصار (ساخته شده توسط رویفع بن ثابت انصاری، در 47ق)؛ مسجد الزیتونة (ساخته شده در سنه 93ق، توسط اسماعیل بن عبید انصاری)؛ مسجد ابیمیسره (منسوب به ابیمیسره)؛ مسجد الحبلی (ساخته شده توسط عبدالرحمن در سنه 100ق)؛ مسجد حنش صنعانی؛ مسجد علی بن رباح لخمی و مسجد عبدالله (منسوب به عبدالله بن زبیر و یا عبدالله بن سعد بن ابیسرح) را بیان نموده است. دو مسجد دیگر نیز به این مساجد، اضافه شده که عبارتند از مسجد «السبت» معروف به «الدمنة» (منسوب به ابومحمد انصاری دمنی ضریر) و مسجد «الخمیس» (ساخته شده توسط ابواسحاق ابراهیم بن مضاء)<ref>ر.ک: همان، ص23-24</ref>
+نویسنده پس از مقدمه، ابتدا به بیان فضایل شهرهایی از آفریقا که پس از اسلام فتح شده‌اند، از جمله قیروان پرداخته و خصوصیات و ویژگی‌های مساجد آن که عبارتند از: مسجد الأنصار (ساخته شده توسط رویفع بن ثابت انصاری، در 47ق)؛ مسجد الزیتونة (ساخته شده در سنه 93ق، توسط اسماعیل بن عبید انصاری)؛ مسجد ابی میسره (منسوب به ابی میسره)؛ مسجد الحبلی (ساخته شده توسط عبدالرحمن در سنه 100ق)؛ مسجد حنش صنعانی؛ مسجد علی بن رباح لخمی و مسجد عبدالله (منسوب به [[عبدالله بن زبیر]] و یا [[عبدالله بن سعد بن ابی سرح]]) را بیان نموده است. دو مسجد دیگر نیز به این مساجد، اضافه شده که عبارتند از مسجد «السبت» معروف به «الدمنة» (منسوب به ابومحمد انصاری دمنی ضریر) و مسجد «الخمیس» (ساخته شده توسط ابواسحاق ابراهیم بن مضاء).<ref>ر.ک: همان، ص23-24</ref>
-سپس به ذکر صحابه ای که به قیروان رفته‌اند پرداخته شده است که اولین آن‌ها، سپاهیان عبدالله بن ابیسرح عامری در زمان خلافت عثمان بن عفان در سال 27ق و پس از آن، سپاهیان معاویه بن خدیج سکونی سه مرتبه در سال 34، 47 و 50ق بوده است<ref>ر.ک: همان، ص24</ref>
+سپس به ذکر صحابه ای که به قیروان رفته‌اند پرداخته شده است که اولین آن‌ها، سپاهیان عبدالله بن ابی سرح عامری در زمان خلافت [[عثمان بن عفان]] در سال 27ق و پس از آن، سپاهیان معاویه بن خدیج سکونی سه مرتبه در سال 34، 47 و 50ق بوده است.<ref>ر.ک: همان، ص24</ref>
-در ادامه، به شرح حال اعلام صحابه، تابعین و تابعین تابعینی که به قیروان رفته یا در آن سکونت داشته‌اند، پرداخته شده است. اولین فرد معرفی شده، ابوسعید مقداد بن عمرو بهرانی قضاعی<ref>متن کتاب، ج1، ص93</ref>و آخرین نفر، ابوعبدالله محمد بن علی بن قاید اسماعیلی<ref>همان، ج4، ص209</ref>است.
+در ادامه، به شرح حال اعلام صحابه، تابعین و تابعین تابعینی که به قیروان رفته یا در آن سکونت داشته‌اند، پرداخته شده است. اولین فرد معرفی شده، ابوسعید مقداد بن عمرو بهرانی قضاعی<ref>متن کتاب، ج1، ص93</ref> و آخرین نفر، ابوعبدالله محمد بن علی بن قاید اسماعیلی<ref>همان، ج4، ص209</ref> است.
-از دیگر اعلام معرفی شده کتاب، می‌توان به ابوسعید مسیب<ref>همان، ص116</ref>؛ ابومحمد فضالة بن عمید انصاری اوسی<ref>همان، ص118</ref>؛ عقبة بن عامر جهنی<ref>همان، ص129</ref>؛ عبیدالله بن عمر بن خطاب<ref>همان، ص160</ref>؛ عبدالرحمن بن عباس بن عبدالمطلب بن ‌هاشم<ref>همان، ص161ق</ref>؛ ابوعمرو بهلول بن راشد رعینی<ref>همان، ص223</ref>و... اشاره نمود.
+از دیگر اعلام معرفی شده کتاب، می‌توان به ابوسعید مسیب<ref>همان، ص116</ref>؛ ابومحمد فضالة بن عمید انصاری اوسی<ref>همان، ص118</ref>؛ عقبة بن عامر جهنی<ref>همان، ص129</ref>؛ عبیدالله بن عمر بن خطاب<ref>همان، ص160</ref>؛ عبدالرحمن بن عباس بن عبدالمطلب بن ‌هاشم<ref>همان، ص161ق</ref>؛ ابوعمرو بهلول بن راشد رعینی<ref>همان، ص223</ref> و ... اشاره نمود.
 در کتاب «ذیل معالم الإیمان»، به تکمیل مباحث کتاب «معالم» و افزودن اعلامی که پس از مؤلف آن بوده‌اند و یا اعلامی که وی از آن‌ها غافل بوده، پرداخته شده است.
-== وضعیت کتاب ==
+==وضعیت کتاب==
 فهرست مطالب هر جلد، در انتهای همان جلد و فهارس کل مجموعه، در انتهای جلد آخر آمده است. این فهارس عبارتند از فهرست آیات؛ احادیث نبوی؛ اعلام مترجمین؛ اماکن؛ قوافی؛ ارجاز؛ انصاف الابیات؛ موشحات و فهرست محتویات ذیل معالم الإیمان.
-در پاورقی‌ها علاوه بر ذکر منابع<ref>ر.ک: پاورقی، ج1، ص73</ref>و اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ک: همان، ص76</ref>، به توضیح و تشریح برخی از کلمات و عبارات متن پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص79</ref>
+در پاورقی‌ها علاوه بر ذکر منابع<ref>ر.ک: پاورقی، ج1، ص73</ref> و اشاره به اختلاف نسخ<ref>ر.ک: همان، ص76</ref>، به توضیح و تشریح برخی از کلمات و عبارات متن پرداخته شده است.<ref>ر.ک: همان، ص79</ref>
-==پانویس ==
+==پانویس==
 <references />
-== منابع مقاله ==
+==منابع مقاله==
 مقدمه و متن کتاب.
 ==منبع==
 ویکی نور