مشتق (اصول فقه) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۶

2025-02-22T12:56:30Z

Aghajani در ‏۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۴

2020-03-03T10:34:14Z

مهدی موسوی در ‏۲۳ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۷

2019-06-23T11:07:28Z

Zamani: رده:اصطلاحات اصول فقه

2015-08-26T11:16:56Z

رده:اصطلاحات اصول فقه

Heidariyan47 در ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۵۹

2015-05-13T11:59:31Z

Zamani در ‏۴ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۰۶

2015-05-04T05:06:36Z

Heidariyan47: صفحه‌ای جدید حاوی ' مشتق از جمله مباحث الفاظ است که در اصول فقه از آن یاد می شود زمانی سحن از مشتق به...' ایجاد کرد

2015-05-03T11:29:12Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' مشتق از جمله مباحث الفاظ است که در اصول فقه از آن یاد می شود زمانی سحن از مشتق به...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

مشتق از جمله مباحث الفاظ است که در اصول فقه از آن یاد می شود زمانی سحن از مشتق به میان خواهد آمد که که ماهیتی متلبس به وصفی گردد حال یا در زمان گذشته متلبس بوده و یا حال و یا آینده .
==تعریف مشتق==

مشتق در لغت: از ماده‌ی شق می‌باشد، در التحقیق فی کلمات القرآن آورده که، ریشه‌ی این کلمه گشایش مطلق می‌باشد. و در لغت فارسی به آن شکافتن می گویند<ref> مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمه والنشر، تهران، 1402 هـ.ق، چاپ اول، ج 6، ص 94. </ref>

و در اصطلاح ادبا در مقابل جامد است و آن لفظی است که از لفظ دیگر گرفته شده و حروف مشتق منه را داشته باشد مثل افعال و اسم‌های فاعل و مفعول و صفت مشبهه و...اما در اصطلاح اصولیین مشتق لفظی است که بر شخص یا چیزی حمل گردد و به صفت یا حالتی از او حکایت کند، به گونه‌ای که آن صفت یا حالت قابل زوال و انفکاک باشد<ref> آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم، کفایه الاصول، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، چاپ دوم، 1417 ، ص 38. </ref>

پس بین مشتق در اصلاح ادبا و اصولیین عموم و خصوص من وجه است، یعنی در بعضی از الفاظ هر دو اصطلاح صادقند؛ مثل نویسنده و زننده (کاتب و ضارب)، و در بعضی از الفاظ مشتق اصولی صادق است، ولی مشتق ادبی صاق نیست، زیرا جامد است؛ مثل لفظ زوج و زوجه، و در مواردی فقط مشتق نحوی صادق است؛ مثل تمامی افعال (ماضی، مضارع، امر<ref> روحانی، سید محمد حسین، منتقی الاصول، مطیعه امیر، قم، چاپ اول، 1413، ج 1، ص 33. </ref>

==استعمال مشتق در معنای خود به سه صورت است.==

1- مشتق در معنای خود در حال اتصاف ذاتی به آن صفت استعمال شود، مثلاً در حالی که سعید مشغول غذا خوردن است؛ به او آکل (خورنده) گفته شود. همه‌ی علما اتفاق نظر دارند که استعمال مشتق در این حالت حقیقت است.

2- استعمال مشتق در معنایی باشد که در آینده به آن متصف خواهد شد، مثلاً به کسی که دانشجوی پزشکی است ولی هنوز لیسانس را هم نگرفته، دکتر گفته شود، در این صورت همه علما به اتفاق قائلند چنین استعمالی مجاز است.

این دو صورت خارج از بحث می‌باشد.

3- جایی که ذاتی قبلاً اتصاف به صفتی داشته است، ولی در حال حاضر آن صفت را از دست داده است و متکلم هم مشتق را در همان ذاتی که اکنون فاقد آن صفت است استعمال کند، مثلاً احمد چند سال قبل دانشجو بوده و الآن مدرس شده است، ولی در حال حاضر به او دانشجو گفته می شود. این صورت مورد بحث است که آیا چنین استعمالی حقیقت است یا مجاز؟<ref> همان، ص 327. </ref>

==نکته==

اتصاف ذات به یک معنا در مشتقات متفاوت است، گاهی از امور فعلی است، مثل نشست و برخاست که به محض نشستن کسی که ایستاده، حالت ایستادن از او برطرف می‌شود و گاهی از اموری است که به صورت ملکه در ذات ثبات پیدا کرده است؛ مانند مجتهد. و تا زمانی که این ملکه باشد معنا از او برطرف نشده است، اگر چه در حال خواب یا مشغول امور دیگری باشد و به صورت فعلی استنباط احکام نکند و برخی از امور نیز به صورت حرفه و مشاغل است؛ مانند نجار، خیاط و... و تا وقتی که شخصی در این شغل‌ها باشد و شغلش را تغییر ندهد، نجار بودن و خیاط بودن و امثال آنها بر طرف نشده گرچه فعلاً در مغازه‌اش نباشد<ref> کفایه الاصول، ص 43. </ref>

اقوال متعددی در این باره وجود دارد که عمدتآ دو قول است:

1- مشتق فقط در ذاتی که در حال نسبت متصف به صفت باشد حقیقت است و در غیر آن مجاز است.

2- مشتق هم در ذات متصف به صفت در حال نسبت و هم در ذاتی که قبلاً متصف بوده، ولی در حال نسبت متصف نیست حقیقت است.

آنچه میان علمای اصول شهرت دارد قول به مجازیت است.

==دلایل قول مشهور==

'''1- تبادر:'''

یعنی وقتی کلمه‌ی مشتق را بدون قرینه دیگری بشنویم فقط ذات متصف به ذهن خطور می‌‌کند نه آنچه که قبلاً متصف بوده ولی حال آن را از دست داده است.

'''2- صحت سلب:'''

یعنی می‌توان از ذاتی که قبلاً متلبس به صفتی بوده ولی فعلاً متلبس نیست، آن صفت را سلب کرد؛ مثلاً به کسی که دیروز ایستاده بود ولی در حال حاضر نشسته است، می‌گوییم که او ایستاده نیست<ref> ولائی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، چاپ اول، 1374، تهران، چاپ مهارت، ص 314. </ref>

==ثمره‌ی این بحث با ذکر یک تطبیق==

وضو یا غسل با آبی که با حرارت خورشید گرم شده کراهت دارد، مقداری آب با حرارت خورشید گرم شده و سپس همان آب خنک شده، آیا وضو یا غسل با این آب هم کراهت دارد یا نه؟ جواب این سؤال بستگی به این دارد که آب گرم شده با حرارت خورشید را، بر این آبی که اکنون خنک شده است صادق بدانیم یا نه<ref> سبحانی، جعفر؛ الموجز فی اصول الفقه، مدیریه الحوزه العلمیه، قم، چاپ سوم، 1421هـ.ق، ص 26. </ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منبع==

قادر سلمانی در دسترس در[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31432 پژوهشکده باقرالعلوم] بازیابی سیزدهم اردیبهشت 1394

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-مشتق از جمله مباحث الفاظ است که در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] از آن یاد می شود. زمانی سخن از مشتق به میان خواهد آمد که که ماهیتی متلبس به وصفی گردد، حال یا در زمان گذشته متلبس بوده و یا حال و یا آینده.
+'''«مُشتق»''' از جمله مباحث الفاظ است که در [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] از آن یاد می‌شود. زمانی سخن از مشتق به میان می‌آید که ماهیتی متلبّس به وصفی گردد، چه در زمان گذشته متلبّس بوده و یا حال و یا آینده. مشهور میان علمای اصولی این است که مشتق فقط در ذاتی که در حال نسبت متّصف به صفت باشد، حقیقت است و در غیر آن مَجاز می‌باشد.
 ==تعریف مشتق==
-مشتق در لغت از ماده‌ی شق می‌باشد. در «[[التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (کتاب)|التحقیق فی کلمات القرآن الکریم]]» آورده که، ریشه‌ی این کلمه گشایش مطلق می‌باشد. و در لغت فارسی به آن شکافتن می گویند.<ref> مصطفوی، حسن، التحقیق فی  کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمه والنشر، تهران، 1402 هـ.ق، چاپ اول، ج 6، ص 94. </ref> و در اصطلاح ادبا در مقابل جامد است و آن لفظی است که از لفظ دیگر گرفته شده و حروف مشتق منه را داشته باشد مثل افعال و اسم‌های فاعل و مفعول و صفت مشبهه و... . اما در اصطلاح [[اصول فقه‌‌‌‌|اصولیین]] مشتق لفظی است که بر شخص یا چیزی حمل گردد و به صفت یا حالتی از او حکایت کند، به گونه‌ای که آن صفت یا حالت قابل زوال و انفکاک باشد.<ref> آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم، کفایه الاصول، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، چاپ دوم، 1417 ، ص 38. </ref>
+«مشتق» در لغت از ماده‌ی «شقّ» و ریشه‌ی این کلمه گشایش مطلق می‌باشد و در لغت فارسی به آن شکافتن می گویند.<ref> حسن مصطفوی، التحقیق فی  کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمه والنشر، تهران، ۱۴۰۲ ق، چاپ اول، ج ۶، ص ۹۴. </ref> و در اصطلاح ادبا در مقابل جامد است و آن لفظی است که از لفظ دیگر گرفته شده و حروف مشتق منه را داشته باشد مثل افعال و اسم‌های فاعل و مفعول و صفت مشبهه و... .
-پس بین مشتق در اصلاح ادبا و اصولیین عموم و خصوص من وجه است، یعنی در بعضی از الفاظ هر دو اصطلاح صادقند؛ مثل نویسنده و زننده (کاتب و ضارب)، و در بعضی از الفاظ مشتق اصولی صادق است، ولی مشتق ادبی صاق نیست، زیرا جامد است؛ مثل لفظ زوج و زوجه، و در مواردی فقط مشتق [[علم نحو|نحوی]] صادق است؛ مثل تمامی افعال (ماضی، مضارع، امر).<ref> روحانی، سید محمد حسین، منتقی الاصول، مطیعه امیر، قم، چاپ اول، 1413، ج 1، ص 33. </ref>
+اما در اصطلاح [[اصول فقه‌‌‌‌|اصولیین]] مشتق لفظی است که بر شخص یا چیزی حمل گردد و به صفت یا حالتی از او حکایت کند، به گونه‌ای که آن صفت یا حالت قابل زوال و انفکاک باشد.<ref> آخوند خراسانی، کفایة الاصول، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۷، ص ۳۸. </ref>
 ==استعمال مشتق در معنای خود==
-استعمال مشتق در معنای خود به سه صورت است:
+استعمال مشتق در معنای خود به سه صورت است که دو صورت نخست، خارج از بحث می‌باشد:
-- استعمال مشتق در معنایی باشد که در آینده به آن متصف خواهد شد، مثلاً به کسی که دانشجوی پزشکی است ولی هنوز لیسانس را هم نگرفته، دکتر گفته شود، در این صورت همه علما به اتفاق قائلند چنین استعمالی مجاز است.
+*۱. مشتق در معنای خود در حال اتصاف ذاتی به آن صفت استعمال شود، مثلاً در حالی که کسی مشغول غذا خوردن است؛ به او آکل (خورنده) گفته شود. همه‌ی علما اتفاق نظر دارند که استعمال مشتق در این حالت حقیقت است.
-دو صورت فوق خارج از بحث می‌باشد.
+*۲. استعمال مشتق در معنایی باشد که در آینده به آن متصف خواهد شد، مثلاً به کسی که دانشجوی پزشکی است ولی هنوز لیسانس را هم نگرفته، دکتر گفته شود؛ در این صورت همه علما به اتفاق قائلند چنین استعمالی مَجاز است.
-- جایی که ذاتی قبلاً اتصاف به صفتی داشته است، ولی در حال حاضر آن صفت را از دست داده است و متکلم هم مشتق را در همان ذاتی که اکنون فاقد آن صفت است استعمال کند، مثلاً احمد چند سال قبل دانشجو بوده و الآن مدرس شده است، ولی در حال حاضر به او دانشجو گفته می شود. این صورت مورد بحث است که آیا چنین استعمالی حقیقت است یا مجاز؟<ref> همان، ص 327. </ref>
+*۳. جایی که ذاتی قبلاً اتصاف به صفتی داشته است، ولی در حال حاضر آن صفت را از دست داده است و متکلم هم مشتق را در همان ذاتی که اکنون فاقد آن صفت است استعمال کند؛ مثلاً کسی که چند سال قبل دانشجو بوده و الآن مدرس شده است، ولی در حال حاضر به او دانشجو گفته می شود. این صورت مورد بحث است که آیا چنین استعمالی حقیقت است یا مجاز؟<ref> همان، ص ۳۲۷. </ref>
 '''نکته:'''
-اتصاف ذات به یک معنا در مشتقات متفاوت است، گاهی از امور فعلی است، مثل نشست و برخاست که به محض نشستن کسی که ایستاده، حالت ایستادن از او برطرف می‌شود؛ و گاهی از اموری است که به صورت ملکه در ذات ثبات پیدا کرده است؛ مانند مجتهد، و تا زمانی که این ملکه باشد معنا از او برطرف نشده است، اگر چه در حال خواب یا مشغول امور دیگری باشد و به صورت فعلی استنباط احکام نکند و برخی از امور نیز به صورت حرفه و مشاغل است؛ مانند نجار، خیاط و... و تا وقتی که شخصی در این شغل‌ها باشد و شغلش را تغییر ندهد، نجار بودن و خیاط بودن و امثال آنها بر طرف نشده گرچه فعلاً در مغازه‌اش نباشد.<ref> کفایه الاصول، ص 43. </ref>
+اتصاف ذات به یک معنا در مشتقات متفاوت است؛ گاهی از امور فعلی است، مثل نشست و برخاست، که به محض نشستن کسی که ایستاده، حالت ایستادن از او برطرف می‌شود؛ و گاهی از اموری است که به صورت ملکه در ذات ثبات پیدا کرده است؛ مانند مجتهد، و تا زمانی که این ملکه باشد معنا از او برطرف نشده است، اگر چه در حال خواب یا مشغول امور دیگری باشد و به صورت فعلی استنباط [[احکام]] نکند. و برخی از امور نیز به صورت حرفه و مشاغل است؛ مانند نجار، خیاط و... و تا وقتی که شخصی در این شغل‌ها باشد و شغلش را تغییر ندهد، نجار بودن و خیاط بودن و امثال آنها بر طرف نشده گرچه فعلاً در مغازه‌اش نباشد.<ref> کفایة الاصول، ص ۴۳. </ref>
 اقوال متعددی در این باره وجود دارد که عمدتا دو قول است:
--  مشتق فقط در ذاتی که در حال نسبت متصف به صفت باشد حقیقت است و در غیر آن مجاز است.
+*۱. مشتق فقط در ذاتی که در حال نسبت متصف به صفت باشد، حقیقت است و در غیر آن مَجاز است.
--  مشتق هم در ذات متصف به صفت در حال نسبت و هم در ذاتی که قبلاً متصف بوده، ولی در حال نسبت متصف نیست حقیقت است.
+*۲. مشتق هم در ذات متصف به صفت در حال نسبت و هم در ذاتی که قبلاً متصف بوده، ولی در حال نسبت متصف نیست، حقیقت است.
-آنچه میان علمای [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] شهرت دارد قول به مجازیت است.
+آنچه میان علمای [[اصول فقه‌‌‌‌]] شهرت دارد، قول به مجازیت است.
 '''دلایل قول مشهور:'''
-'''1- تبادر:''' یعنی وقتی کلمه‌ی مشتق را بدون قرینه دیگری بشنویم فقط ذات متصف به ذهن خطور می‌‌کند نه آنچه که قبلاً متصف بوده ولی حال آن را از دست داده است.
+*۱. تبادر: یعنی وقتی کلمه‌ی مشتق را بدون قرینه دیگری بشنویم، فقط ذات متّصف به ذهن خطور می‌‌کند، نه آنچه که قبلاً متصف بوده ولی حال آن را از دست داده است.
-'''2- صحت سلب:''' یعنی می‌توان از ذاتی که قبلاً متلبس به صفتی بوده ولی فعلاً متلبس نیست، آن صفت را سلب کرد؛ مثلاً به کسی که دیروز ایستاده بود ولی در حال حاضر نشسته است، می‌گوییم که او ایستاده نیست.<ref> ولائی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، چاپ اول، 1374، تهران، چاپ مهارت، ص 314. </ref>
+*۲. صحت سلب: یعنی می‌توان از ذاتی که قبلاً متلبّس به صفتی بوده ولی فعلاً متلبّس نیست، آن صفت را سلب کرد؛ مثلاً به کسی که دیروز ایستاده بود ولی در حال حاضر نشسته است، می‌گوییم که او ایستاده نیست.<ref> عیسی ولائی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، چاپ اول، ۱۳۷۴، تهران، چاپ مهارت، ص ۳۱۴. </ref>
 '''ثمره‌ این بحث با ذکر یک تطبیق:'''
-[[وضو]] یا [[غسل]] با آبی که با حرارت خورشید گرم شده کراهت دارد؛ مقداری آب با حرارت خورشید گرم شده و سپس همان آب خنک شده، آیا وضو یا غسل با این آب هم کراهت دارد یا نه؟ جواب این سؤال بستگی به این دارد که آب گرم شده با حرارت خورشید را، بر این آبی که اکنون خنک شده است صادق بدانیم یا نه.<ref> سبحانی، جعفر؛ الموجز فی اصول الفقه، مدیریه الحوزه العلمیه، قم، چاپ سوم، 1421هـ.ق، ص 26. </ref>
+[[وضو]] یا [[غسل]] با آبی که با حرارت خورشید گرم شده [[مکروه|کراهت]] دارد؛ حال مقداری آب با حرارت خورشید گرم شده و سپس همان آب خنک شده، آیا وضو یا غسل با این آب هم کراهت دارد یا نه؟ جواب این سؤال بستگی به این دارد که آب گرم شده با حرارت خورشید را، بر این آبی که اکنون خنک شده است صادق بدانیم یا نه.<ref> جعفر سبحانی، الموجز فی اصول الفقه، مدیریه الحوزه العلمیه، قم، چاپ سوم، ۱۴۲۱هـ.ق، ص ۲۶. </ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
+==منابع==
-==منبع==
+*[http://www.pajoohe.ir "مشتق"، قادر سلمانی، دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴.
 {{فقه/اصول فقه}}
 [[رده:اصطلاحات اصول فقه]]

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 ==منبع==
-قادر سلمانی، مشتق، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31432 پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: سیزدهم اردیبهشت 1394.
+قادر سلمانی، مشتق، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 13 اردیبهشت 1394.
 <br />

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اوت ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۱۶
سطر ۴۸:		سطر ۴۸:

	{{فقه/اصول فقه}}		{{فقه/اصول فقه}}
		+
		+	[[رده:اصطلاحات اصول فقه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۵۹
سطر ۴۶:		سطر ۴۶:
	==منبع==		==منبع==
	قادر سلمانی، مشتق، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31432 پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: سیزدهم اردیبهشت 1394		قادر سلمانی، مشتق، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31432 پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: سیزدهم اردیبهشت 1394
		+
		+	{{فقه/اصول فقه}}

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 ==استعمال مشتق در معنای خود به سه صورت است.==
 - مشتق در معنای خود در حال اتصاف ذاتی به آن صفت استعمال شود، مثلاً در حالی که سعید مشغول غذا خوردن است؛ به او آکل (خورنده) گفته شود. همه‌ی علما اتفاق نظر دارند که استعمال مشتق در این حالت حقیقت است.
 - استعمال مشتق در معنایی باشد که در آینده به آن متصف خواهد شد، مثلاً به کسی که دانشجوی پزشکی است ولی هنوز لیسانس را هم نگرفته، دکتر گفته شود، در این صورت همه علما به اتفاق قائلند چنین استعمالی مجاز است.
 این دو صورت خارج از بحث می‌باشد.
@@ سطر ۲۱: / سطر ۱۸: @@
 ==نکته==
 اتصاف ذات به یک معنا در مشتقات متفاوت است، گاهی از امور فعلی است، مثل نشست و برخاست که به محض نشستن کسی که ایستاده، حالت ایستادن از او برطرف می‌شود و گاهی از اموری است که به صورت ملکه در ذات ثبات پیدا کرده است؛ مانند مجتهد. و تا زمانی که این ملکه باشد معنا از او برطرف نشده است، اگر چه در حال خواب یا مشغول امور دیگری باشد و به صورت فعلی استنباط احکام نکند و برخی از امور نیز به صورت حرفه و مشاغل است؛ مانند نجار، خیاط و... و تا وقتی که شخصی در این شغل‌ها باشد و شغلش را تغییر ندهد، نجار بودن و خیاط بودن و امثال  آنها بر طرف نشده گرچه فعلاً در مغازه‌اش نباشد<ref> کفایه الاصول، ص 43. </ref>
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۳: @@
 -  مشتق فقط در ذاتی که در حال نسبت متصف به صفت باشد حقیقت است و در غیر آن مجاز است.
 -  مشتق هم در ذات متصف به صفت در حال نسبت و هم در ذاتی که قبلاً متصف بوده، ولی در حال نسبت متصف نیست حقیقت است.
 آنچه میان علمای اصول شهرت دارد قول به مجازیت است.
 ==دلایل قول مشهور==
 '''1- تبادر:'''
 یعنی وقتی کلمه‌ی مشتق را بدون قرینه دیگری بشنویم فقط ذات متصف به ذهن خطور می‌‌کند نه آنچه که قبلاً متصف بوده ولی حال آن را از دست داده است.
 '''2- صحت سلب:'''
 یعنی می‌توان از ذاتی که قبلاً متلبس به صفتی بوده ولی فعلاً متلبس نیست، آن صفت را سلب کرد؛ مثلاً به کسی که دیروز ایستاده بود ولی در حال حاضر نشسته است، می‌گوییم که او ایستاده نیست<ref> ولائی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، چاپ اول، 1374، تهران، چاپ مهارت، ص 314. </ref>
 ==ثمره‌ی این بحث با ذکر یک تطبیق==
 وضو یا غسل با آبی که با حرارت خورشید گرم شده کراهت دارد، مقداری آب با حرارت خورشید گرم شده و سپس همان آب خنک شده، آیا وضو یا غسل با این آب هم کراهت دارد یا نه؟ جواب این سؤال بستگی به این دارد که آب گرم شده با حرارت خورشید را، بر این آبی که اکنون خنک شده است صادق بدانیم یا نه<ref> سبحانی، جعفر؛ الموجز فی اصول الفقه، مدیریه الحوزه العلمیه، قم، چاپ سوم، 1421هـ.ق، ص 26. </ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منبع==
+قادر سلمانی، مشتق، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=31432  پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: سیزدهم اردیبهشت 1394