مسجد گوهرشاد - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani: درست کردن اعداد ممیز دار

2023-08-15T12:21:30Z

درست کردن اعداد ممیز دار

Mohammadi: /* آرشیو عکس و تصویر */

2020-10-19T17:52:14Z

‏آرشیو عکس و تصویر

Mohammadi: /* آرشیو عکس و تصویر */

2020-10-19T17:01:27Z

‏آرشیو عکس و تصویر

Mohammadi: /* آرشیو عکس و تصویر */

2020-10-19T16:57:25Z

‏آرشیو عکس و تصویر

Mohammadi: /* ساختار مسجد */

2020-10-19T16:49:50Z

‏ساختار مسجد

Mohammadi در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۴۴

2020-10-19T16:44:36Z

Mohammadi در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۱۷

2020-10-19T16:17:37Z

Mohammadi: /* ساختار مسجد */

2020-10-19T10:44:56Z

‏ساختار مسجد

Mohammadi: /* تاریخچه مسجد */

2020-10-19T10:22:43Z

‏تاریخچه مسجد

Mohammadi در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۵

2020-10-19T10:15:06Z

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 مسجد گوهرشاد مشهد، وسیع‌ترین مسجد موجود در مجموعه بناهای [[آستان قدس رضوی]] است و صحن آن با 2850 مترمربع مساحت از نظر قدمت، کهن‌ترین صحن می‌باشد که در جنوب حرم مطهر [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه السلام احداث شده است.
-وسعت کل جامع گوهرشاد مشهد 9410 مترمربع است و از جهت شمال با عرض 87 متر به رواق دارالسیاده و دارالحفاظ، از جنوب با عرض 65/98 متر به صحن قدس، از شرق با طول 30/109 متر به رواق در دست احداث [[امام خمینی]] قدس سره (صحن موزه سابق)<ref> عملیات احداث رواق [[امام خمینی]] از 1381 ش شروع شده است و هنوز نیز ادامه دارد.</ref> و از غرب با طول 10/107 متر به بست [[شیخ بهایی]] محدود شده است. صحن مسجد تقریبا مربعی است به مساحت 2850 متر به طوری که 30/56 متر طول و 65/51 متر عرض دارد و از نظر وسعت، نهمین صحن از مجموعه ده صحن قدیمی و جدید در اماکن متبرکه رضوی است.<ref> صحن‌های اماکن متبرکه به ترتیب قدمت عبارت‌اند از: 1. صحن مسجد گوهرشاد؛ 2. صحن انقلاب (عتیق)؛ 3. صحن آزادی (نو)؛ 4. صحن جمهوری اسلامی؛ 5. صحن قدس؛ 6. صحن جامع رضوی؛ 7. صحن جانبی غدیر؛ 8. صحن جانبی کوثر؛ 9. صحن جانبی هدایت؛ 10. و صحن رضوان که در آینده احداث خواهد شد. (پیمایش)</ref>
+وسعت کل جامع گوهرشاد مشهد 9410 مترمربع است و از جهت شمال با عرض 87 متر به رواق دارالسیاده و دارالحفاظ، از جنوب با عرض 98/65 متر به صحن قدس، از شرق با طول 109/30 متر به رواق در دست احداث [[امام خمینی]] قدس سره (صحن موزه سابق)<ref> عملیات احداث رواق [[امام خمینی]] از 1381 ش شروع شده است و هنوز نیز ادامه دارد.</ref> و از غرب با طول 107/10 متر به بست [[شیخ بهایی]] محدود شده است. صحن مسجد تقریبا مربعی است به مساحت 2850 متر به طوری که 56/30 متر طول و 51/65 متر عرض دارد و از نظر وسعت، نهمین صحن از مجموعه ده صحن قدیمی و جدید در اماکن متبرکه رضوی است.<ref> صحن‌های اماکن متبرکه به ترتیب قدمت عبارت‌اند از: 1. صحن مسجد گوهرشاد؛ 2. صحن انقلاب (عتیق)؛ 3. صحن آزادی (نو)؛ 4. صحن جمهوری اسلامی؛ 5. صحن قدس؛ 6. صحن جامع رضوی؛ 7. صحن جانبی غدیر؛ 8. صحن جانبی کوثر؛ 9. صحن جانبی هدایت؛ 10. و صحن رضوان که در آینده احداث خواهد شد. (پیمایش)</ref>
 مسجد گوهرشاد مرکب از یک صحن، چهار ایوان و یک گنبد فیروزه‌ای و دو گلدسته زیبا و هفت شبستان است و به جهت قدمت تاریخی، سبک معماری و زیبایی‌های هنری یکی از مهمترین آثار باستانی [[مشهد]] و صنعت معماری ایران اسلامی می‌باشد که مورد علاقه زائران و مجاوران است و به عنوان یکی از جاذبه‌های مذهبی تاریخی و فرهنگی مورد توجه و بازدید باستان شناسان، جهانگردان و دیگر علاقه‌مندان می‌باشد.<ref> محمدرضا قصابیان، تاریخ مشهد، ص 249.</ref>
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 این مسجد از حیث بنا و کاشی‌کاری ممتاز است و تمام در و دیوارهای آن مزین به اسماء جلاله، آیات [[قرآن|قرآنی]]، [[احادیث]] شریفه، اشعار و مدح و ثنای [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام می‌باشد که با خط‌های [[خط ثلث|ثلث]]، [[خط نسخ|نسخ]]، [[خط نستعلیق|نستعلیق]]، [[خط کوفی|کوفی]] و بنایی خطاطان بزرگ همچون بایسنقر و امامی اصفهانی ترقیم یافته است.<ref> قصابیان، تاریخ مشهد، ص 250؛ تاریخچه مسجد گوهرشاد، ص 20.</ref>
-مسجد جامع گوهرشاد، دارای چهار ایوان با سردرهای مرتفع می‌باشد که به قرینه در وسط چهار ضلع مجموعه مسجد بنا گردیده، بزرگترین آن‌ها ایوان مقصوره نام دارد که در ضلع جنوبی (قبله) صحن واقع است. و دارای 35 متر طول با عرض‌های مختلف 13 تا 15 متر و ارتفاع سردر ایوان 27 متر و تا گنبد 40 متر و قطر پایه‌ها در دو طرف 6 متر و ارتفاع مناره‌ها 41 متر و ارتفاع تا عرقچین 29 متر و محیط گنبد از بیرون 85/61 متر می‌باشد.
+مسجد جامع گوهرشاد، دارای چهار ایوان با سردرهای مرتفع می‌باشد که به قرینه در وسط چهار ضلع مجموعه مسجد بنا گردیده، بزرگترین آن‌ها ایوان مقصوره نام دارد که در ضلع جنوبی (قبله) صحن واقع است. و دارای 35 متر طول با عرض‌های مختلف 13 تا 15 متر و ارتفاع سردر ایوان 27 متر و تا گنبد 40 متر و قطر پایه‌ها در دو طرف 6 متر و ارتفاع مناره‌ها 41 متر و ارتفاع تا عرقچین 29 متر و محیط گنبد از بیرون 61/85 متر می‌باشد.
 یکی از بخش‌های مهم مجموعه گوهرشاد، [[محراب]] زیبایی است که در انتهای ایوان مقصوره قرار دارد و حاشیه اطراف محراب با کتیبه مرمت شده با کاشی‌های معرق مرقم به [[آية الکرسی|آیت الکرسی]] مزین است و پایه‌های داخلی ایوان با سنگ‌های مرمر سفید زینت یافته است و در منتهی الیه سمت راست محراب، منبر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|صاحب الزمان]] (صاحب شاه)<ref> مطلع الشمس، ج 3، ص 238.</ref> قرار دارد که منبری مرتفع و قدیمی است و در سال 1243 ق (عصر فتحعلی شاه قاجار) توسط استاد محمد خراسانی و به شیوه منبت کاری از چوب گلابی و گردو و بدون میخ فلزی ساخته شده و در سال 1320 ش مرمت گردیده است.<ref> ساخت منبرهای بزرگ از چوب، سنگ و فلز مرسوم بوده و نمونه‌هایی از این نوع منبرهای مرتفع هم اکنون در مسجد ایاصوفی استانبول (سفرنامه میرزا محمدحسین فراهانی، ص 106) و مسجد جامع قیروان و موزه ایران باستان وجود دارد. (هنر اسلامی زبان و بیان، ص 104-103).</ref> این منبر شبیه منبرهای موجود در مسجد [[بیت المقدس]] و مسجد خلیل الرحمان در رواق [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام در [[اردن]] ساخته شده است.<ref> شمس الشموس، ص 187-286؛ تاریخچه مسجد گوهرشاد، ص 20.</ref> اکنون در حفاظی با میله‌های آهنی که قسمت‌های پایین آن با شیشه‌های قطور مزین شده نگهداری می‌شود.<ref> پیمایش.</ref>
@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 سومین ایوان، ایوان شرقی مسجد است<ref> این ایوان در گذشته معروف به ایوان حاجی حسن بوده است.</ref> که متصل به رواق [[امام خمینی]] قدس سره می‌باشد. در داخل ایوان و در ضلع شمال و جنوب به قرینه سه طاق در قسمت فوقانی وجود دارد و در کتیبه پیشانی ایوان و در دو طرف پایه ایوان و پیشانی محراب و در سقف ضربی در سنگ مرمر به خط کوفی معقلی در کاشی نوشته‌هایی به چشم می‌خورد. از این ایوان در گذشته دری به صحن موزه سابق (رواق امام خمینی) باز بوده است که اکنون به دلیل حفظ قداست محراب و ایوان، مسدود می‌باشد. در راهروی پلکانی آسایشگاه نگهبانان در طبقه فوقانی و دفتر نگهبانی صحن گوهرشاد در سمت جنوبی داخل ایوان و به قرینه در راهروی متصل به شبستان گرم و اتاق اورژانس (درمان و بهداشت) در ضلع جنوبی داخل ایوان قرار دارد.<ref> پیمایش.</ref>
-چهارمین ایوان،<ref> مسجد گوهرشاد از نوع مساجد چهار ایوانی در سبک تیموری است. (بنگرید به: مسجد در معماری ایران، ص 136؛ هنر ایلخانی و تیموری، ص 40؛ معماری جهان اسلام، ص 255) برای آشنایی بیشتر با معماری مسجد به منابع یاد شده مراجعه شود.</ref> ایوان غربی است<ref> در گذشته نام این ایوان، ایوان آب بوده است و کانال عبور آب به داخل مسجد در زیر ایوان بوده است. بنگرید به: مطلع الشمس، ج 2، ص 430.</ref> که در گذشته متصل به بدنه بازار بزرگ بوده است و اکنون با دری بزرگ که در وسط ایوان واقع شده و موسوم به درب سنگی است، مسجد با بست [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین عاملی]] مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> در داخل این ایوان نیز رو و پشت به قبله (شبیه ایوان شرقی) سه طاق بنا شده و در پیشانی ایوان و در ضربی سقف و در وسط پایه‌های ایوان به خط بنایی سوره‌هایی از [[قرآن کریم]] مرقوم است. نمای دیوارهای داخلی صحن مسجد به ارتفاع 20/1 متر با سنگ‌های تیره [[اصفهان]] مزین است و از روی ازاره، تا لبه بام و سردرها و پیکره تمام پایه‌ها و غرفه‌های تحتانی و فوقانی و گلدسته‌ها و گنبد و سطح ظاهری نمای مسجد با کاشی‌های معرق و غیرمعرق عالی و ممتاز زینت یافته است<ref> پیمایش.</ref> که یکی از زیباترین نمونه‌های باقی مانده از هنر کمال یافته عصر تیموریان می‌باشد.<ref> معماری جهان اسلام، ص 255.</ref>
+چهارمین ایوان،<ref> مسجد گوهرشاد از نوع مساجد چهار ایوانی در سبک تیموری است. (بنگرید به: مسجد در معماری ایران، ص 136؛ هنر ایلخانی و تیموری، ص 40؛ معماری جهان اسلام، ص 255) برای آشنایی بیشتر با معماری مسجد به منابع یاد شده مراجعه شود.</ref> ایوان غربی است<ref> در گذشته نام این ایوان، ایوان آب بوده است و کانال عبور آب به داخل مسجد در زیر ایوان بوده است. بنگرید به: مطلع الشمس، ج 2، ص 430.</ref> که در گذشته متصل به بدنه بازار بزرگ بوده است و اکنون با دری بزرگ که در وسط ایوان واقع شده و موسوم به درب سنگی است، مسجد با بست [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین عاملی]] مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> در داخل این ایوان نیز رو و پشت به قبله (شبیه ایوان شرقی) سه طاق بنا شده و در پیشانی ایوان و در ضربی سقف و در وسط پایه‌های ایوان به خط بنایی سوره‌هایی از [[قرآن کریم]] مرقوم است. نمای دیوارهای داخلی صحن مسجد به ارتفاع 1/20 متر با سنگ‌های تیره [[اصفهان]] مزین است و از روی ازاره، تا لبه بام و سردرها و پیکره تمام پایه‌ها و غرفه‌های تحتانی و فوقانی و گلدسته‌ها و گنبد و سطح ظاهری نمای مسجد با کاشی‌های معرق و غیرمعرق عالی و ممتاز زینت یافته است<ref> پیمایش.</ref> که یکی از زیباترین نمونه‌های باقی مانده از هنر کمال یافته عصر تیموریان می‌باشد.<ref> معماری جهان اسلام، ص 255.</ref>
 کف صحن مسجد با سنگ خلج<ref> سنگ خلج نوعی سنگ سخت و مقاوم است که از معادن اطراف مشهد استخراج می‌شود.</ref> شش گوشه مفروش شده و در وسط صحن مسجد، حوضی هندی شکل و هشت گوش در سال‌های اخیر ساخته شده که دارای هلال‌های وترگونه می‌باشد و با چهار آبخوری سنگی که با حفاظ مشبک سنگی و چراغ‌های سبز به شیوه معماری سنتی زینت یافته که به انضمام حوض مرتفع کوچک در میان آب‌نما و فواره‌ها و شیرهای آب، شکوه و زیبایی و طراوت خاصی به فضای مسجد بخشیده است.<ref> پیمایش.</ref> در گوشه شمالی شرقی حوض (نزدیک به حوض سابق و محلی که در گذشته به مسجد پیرزن<ref> مسجد پیرزن یا بیوه زن، داستانی است افواهی در بین عوام که به سکوی مکعب مربع واقع بر حدود حوض کنونی مسجد اطلاق می‌شده که محل اقامه [[نماز]] بوده است. و در یک مقطع از تاریخ مسجد گوهرشاد (از دوره قاجاریه تا اوایل پهلوی) در محل سابق حوض مسجد بنا گردیده (بنگرید به: اعتمادالسلطنه، ج 2، ص 427؛ شمس الشموس، ص 287) و به دلیل مرمت و اضافات توسط بیوه زنی از خاندان مرحوم مستشارالملک به این نام معروف بوده (شمس الشموس، ص 287) و در زمان تولیت محسن طاهری مجدداً در جای حوض قبلی، حوض مربع (12×12) احداث می‌گردد. مؤتمن، تاریخ آستان قدس، ص 163.</ref> معروف بوده) ستون سنگی به ارتفاع بیش از 2 متر قرار دارد که مثلث شاخص نصف‌النهار و ظهر و شب بر آن نصب شده و یکی از موضوع‌های مورد توجه زائران است.<ref> مؤلف شمس الشموس ساخت شاخص مزبور را به شیخ بهاءالدین عاملی نسبت داده است. بنگرید به: شمس الشموس، ص 290.</ref>

@@ سطر ۱۶۸: / سطر ۱۶۸: @@
 پرونده:گوهرشاد (4).jpg|ایوان مقصوره و فضای زیر گنبد مسجد گوهرشاد
 پرونده:گوهرشاد (11).jpg|محراب مسجد گوهرشاد
 پرونده:گوهرشاد (6).jpg|یکی از شبستان های هفتگانه مسجد گوهرشاد
 پرونده:8 (8).jpg|تصویر هوایی مسجد گوهرشاد

@@ سطر ۱۵۸: / سطر ۱۵۸: @@
 ==آرشیو عکس و تصویر==
 <gallery mode="packed" heights="170">
-پرونده:8 (48).jpg|تصویر قدیمی از گنبد [[مسجد گوهرشاد]] (مکان فعلی رواق امام خمینی و صحن رضوی در تصویر هویداست)
+پرونده:8 (48).jpg|تصویر قدیمی از گنبد مسجد گوهرشاد (مکان فعلی رواق امام خمینی و صحن رضوی در تصویر هویداست)
 پرونده:8 (34).JPG|تصویر قدیمی از مسجد گوهرشاد (وسط حیاط مسجد پیرزن یا بیوه زن، به ابعاد تقریبی 12×12 متر نمایان است)
 پرونده:گوهرشاد (3).jpg|مسجد گوهرشاد قبل از گسترش حرم رضوی در سال 1354 شمسی

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 مسجد جامع گوهرشاد [[مشهد]]، یکی از مسجدهای مشهور [[ایران]] و جهان [[اسلام]] و یادگاری ارزشمند و ماندگار از هنر و معماری تیموریان است. این [[مسجد]] به عنوان وسیع‌ترین و کهن‌ترین مسجد در اماکن متبرکه [[آستان قدس رضوی|رضوی]] از دیرباز محل برگزاری دائمی [[نماز جماعت]] است و به دلیل دایربودن در تمام شبانه‌روز یکی از مسجدهای کم‌نظیر به شمار می‌رود.<ref> عین السلطنه در روزگار پادشاهی مظفرالدین شاه می‌نویسد: اقلاً در بیست موضع آن [[نماز جماعت]] برگزار می‌شود. بنگرید به: عین السلطنه، روزنامه خاطرات، ص 2/1744.</ref>
-== تاریخچه مسجد ==
+==تاریخچه مسجد==
 عملیات احداث این بنا به همت گوهرشاد آغا، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ بن تیمور گورکانی و در دوران استانداری پسرش بایسنقر میرزا، به سال 818 ق/794 ش در ضلع جنوبی [[حرم امام رضا علیه السلام|حرم رضوی]] آغاز شد و در سال 821 ق/797 ش به اتمام رسید.<ref> در تاریخ بنا اختلاف است. اعتمادالسلطنه سال 820 ق را ذکر می‌کند (ج 2، ص 427)، اما در شرح کتیبه‌ها، تاریخ 821 ق را آورده است. شاید تاریخ اتمام بنا را 820 و خاتمه تزئنیات مسجد را 821 ق دانسته است (همان، ج 2، ص 435-434). منابع بعدی نیز سال 821 ق را نقل کرده‌اند. (بنگرید به: منتخب التواریخ، ص 543؛ شمس الشموس، ص 264؛ تاریخ آستان قدس، ص 162) و بعضی نیز 807 ق (صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 509) و 812 ق نقل کرده‌اند (فاضل، میراث جاویدان، ص 187). اما دقیق‌ترین تاریخ همان سال 821 ق است. بنگرید به: حافظ ابرو، ج 2، ص 693.</ref>
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز مرمت‌هایی در بخش‌های گوناگون مسجد جامع گوهرشاد مشهد صورت گرفته است و با مجموعه‌ای از آب‌نما و آب‌خوری در وسط صحن زینت یافته که بر زیبایی و شکوه مسجد بیش از پیش افزوده است.<ref> پیمایش.</ref>
-== ساختار مسجد ==
+==ساختار مسجد==
 مسجد گوهرشاد مشهد، وسیع‌ترین مسجد موجود در مجموعه بناهای [[آستان قدس رضوی]] است و صحن آن با 2850 مترمربع مساحت از نظر قدمت، کهن‌ترین صحن می‌باشد که در جنوب حرم مطهر [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه السلام احداث شده است.
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 یکی از بخش‌های مهم مجموعه گوهرشاد، [[محراب]] زیبایی است که در انتهای ایوان مقصوره قرار دارد و حاشیه اطراف محراب با کتیبه مرمت شده با کاشی‌های معرق مرقم به [[آية الکرسی|آیت الکرسی]] مزین است و پایه‌های داخلی ایوان با سنگ‌های مرمر سفید زینت یافته است و در منتهی الیه سمت راست محراب، منبر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|صاحب الزمان]] (صاحب شاه)<ref> مطلع الشمس، ج 3، ص 238.</ref> قرار دارد که منبری مرتفع و قدیمی است و در سال 1243 ق (عصر فتحعلی شاه قاجار) توسط استاد محمد خراسانی و به شیوه منبت کاری از چوب گلابی و گردو و بدون میخ فلزی ساخته شده و در سال 1320 ش مرمت گردیده است.<ref> ساخت منبرهای بزرگ از چوب، سنگ و فلز مرسوم بوده و نمونه‌هایی از این نوع منبرهای مرتفع هم اکنون در مسجد ایاصوفی استانبول (سفرنامه میرزا محمدحسین فراهانی، ص 106) و مسجد جامع قیروان و موزه ایران باستان وجود دارد. (هنر اسلامی زبان و بیان، ص 104-103).</ref> این منبر شبیه منبرهای موجود در مسجد [[بیت المقدس]] و مسجد خلیل الرحمان در رواق [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام در [[اردن]] ساخته شده است.<ref> شمس الشموس، ص 187-286؛ تاریخچه مسجد گوهرشاد، ص 20.</ref> اکنون در حفاظی با میله‌های آهنی که قسمت‌های پایین آن با شیشه‌های قطور مزین شده نگهداری می‌شود.<ref> پیمایش.</ref>
-دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، رو به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
+دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، پشت به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
 سومین ایوان، ایوان شرقی مسجد است<ref> این ایوان در گذشته معروف به ایوان حاجی حسن بوده است.</ref> که متصل به رواق [[امام خمینی]] قدس سره می‌باشد. در داخل ایوان و در ضلع شمال و جنوب به قرینه سه طاق در قسمت فوقانی وجود دارد و در کتیبه پیشانی ایوان و در دو طرف پایه ایوان و پیشانی محراب و در سقف ضربی در سنگ مرمر به خط کوفی معقلی در کاشی نوشته‌هایی به چشم می‌خورد. از این ایوان در گذشته دری به صحن موزه سابق (رواق امام خمینی) باز بوده است که اکنون به دلیل حفظ قداست محراب و ایوان، مسدود می‌باشد. در راهروی پلکانی آسایشگاه نگهبانان در طبقه فوقانی و دفتر نگهبانی صحن گوهرشاد در سمت جنوبی داخل ایوان و به قرینه در راهروی متصل به شبستان گرم و اتاق اورژانس (درمان و بهداشت) در ضلع جنوبی داخل ایوان قرار دارد.<ref> پیمایش.</ref>
@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 مجموعه مسجد گوهرشاد هم اکنون با هشت ورودی کوچک و بزرگ به دیگر بخش‌های [[حرم امام رضا|حرم رضوی]] متصل می‌باشد که سه در ورودی در ضلع غربی مسجد را به بست [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین]] و سه ورودی در ضلع شمالی مسجد را به حرم مطهر و دو ورودی در ضلع جنوبی مسجد را به صحن قدس مرتبط می‌سازد.<ref> سه ورودی مرتبط با صحن موزه سابق (رواق در دست احداث امام خمینی قدس سره) اکنون مسدود است.</ref>
-== موقوفات مسجد ==
+==موقوفات مسجد==
 مسجد جامع گوهرشاد مشهد از محل موقوفات، دارای درآمد است که صرف تعمیرات و هزینه‌های جاری مسجد می‌گردد. علاوه بر موقوفات خاص که توسط گوهرشادبیگم و در هنگام تأسیس (به سال 839 ق) مسجد وقف گردیده، چندین فقره املاک مزروعی و باغات و اراضی و مستغلات شهری نیز بعدا توسط افراد نیکوکار وقف شده است<ref> مطلع الشمس، ج 2، ص 443؛ مؤتمن، تاریخ آستان قدس، ص 166؛ عبدالرضا امیرشیبانی، سیمای وقف در خراسان، ص 9-1؛ مشهد طوس، ص 463.</ref> که عبارت‌اند از:
@@ سطر ۱۵۳: / سطر ۱۵۳: @@
 (25). امیر شیبانی، عبدالرضا، سیمای وقف در خراسان، مشهد، ناشر سگال، 1380 ش.
-== منبع ==
+==منبع==
 مسجد گوهرشاد مشهد پس از ششصد سال، محمدرضا قصابیان، فصلنامه مشکوة، شماره 86
 ==آرشیو عکس و تصویر==
-<gallery mode=packed heights=170px>
+<gallery mode="packed" heights="170">
 پرونده:8 (48).jpg|تصویر قدیمی از گنبد [[مسجد گوهرشاد]] (مکان فعلی رواق امام خمینی و صحن رضوی در تصویر هویداست)
 پرونده:8 (34).JPG|تصویر قدیمی از مسجد گوهرشاد (وسط حیاط مسجد پیرزن یا بیوه زن، به ابعاد تقریبی 12×12 متر نمایان است)
 پرونده:8 (8).jpg|تصویر هوایی مسجد گوهرشاد
 پرونده:8 (9).jpg|صحن قدس (گنبد آبی رنگ مسجد گوهرشاد در تصویر مشخص است)
 </gallery>

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 یکی از بخش‌های مهم مجموعه گوهرشاد، [[محراب]] زیبایی است که در انتهای ایوان مقصوره قرار دارد و حاشیه اطراف محراب با کتیبه مرمت شده با کاشی‌های معرق مرقم به [[آية الکرسی|آیت الکرسی]] مزین است و پایه‌های داخلی ایوان با سنگ‌های مرمر سفید زینت یافته است و در منتهی الیه سمت راست محراب، منبر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|صاحب الزمان]] (صاحب شاه)<ref> مطلع الشمس، ج 3، ص 238.</ref> قرار دارد که منبری مرتفع و قدیمی است و در سال 1243 ق (عصر فتحعلی شاه قاجار) توسط استاد محمد خراسانی و به شیوه منبت کاری از چوب گلابی و گردو و بدون میخ فلزی ساخته شده و در سال 1320 ش مرمت گردیده است.<ref> ساخت منبرهای بزرگ از چوب، سنگ و فلز مرسوم بوده و نمونه‌هایی از این نوع منبرهای مرتفع هم اکنون در مسجد ایاصوفی استانبول (سفرنامه میرزا محمدحسین فراهانی، ص 106) و مسجد جامع قیروان و موزه ایران باستان وجود دارد. (هنر اسلامی زبان و بیان، ص 104-103).</ref> این منبر شبیه منبرهای موجود در مسجد [[بیت المقدس]] و مسجد خلیل الرحمان در رواق [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام در [[اردن]] ساخته شده است.<ref> شمس الشموس، ص 187-286؛ تاریخچه مسجد گوهرشاد، ص 20.</ref> اکنون در حفاظی با میله‌های آهنی که قسمت‌های پایین آن با شیشه‌های قطور مزین شده نگهداری می‌شود.<ref> پیمایش.</ref>
-دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، پشت به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
+دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، رو به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
 سومین ایوان، ایوان شرقی مسجد است<ref> این ایوان در گذشته معروف به ایوان حاجی حسن بوده است.</ref> که متصل به رواق [[امام خمینی]] قدس سره می‌باشد. در داخل ایوان و در ضلع شمال و جنوب به قرینه سه طاق در قسمت فوقانی وجود دارد و در کتیبه پیشانی ایوان و در دو طرف پایه ایوان و پیشانی محراب و در سقف ضربی در سنگ مرمر به خط کوفی معقلی در کاشی نوشته‌هایی به چشم می‌خورد. از این ایوان در گذشته دری به صحن موزه سابق (رواق امام خمینی) باز بوده است که اکنون به دلیل حفظ قداست محراب و ایوان، مسدود می‌باشد. در راهروی پلکانی آسایشگاه نگهبانان در طبقه فوقانی و دفتر نگهبانی صحن گوهرشاد در سمت جنوبی داخل ایوان و به قرینه در راهروی متصل به شبستان گرم و اتاق اورژانس (درمان و بهداشت) در ضلع جنوبی داخل ایوان قرار دارد.<ref> پیمایش.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مقاله از یک نشریه}}
 <br />{{شناسنامه مکان
-|تصویر=[[پرونده:8 (57).JPG|300px]]
+|تصویر=[[پرونده:Guharshad.jpg|300px]]
 |کشور=[[ایران]]
 |شهر=[[مشهد]]

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 یکی از بخش‌های مهم مجموعه گوهرشاد، [[محراب]] زیبایی است که در انتهای ایوان مقصوره قرار دارد و حاشیه اطراف محراب با کتیبه مرمت شده با کاشی‌های معرق مرقم به [[آية الکرسی|آیت الکرسی]] مزین است و پایه‌های داخلی ایوان با سنگ‌های مرمر سفید زینت یافته است و در منتهی الیه سمت راست محراب، منبر [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|صاحب الزمان]] (صاحب شاه)<ref> مطلع الشمس، ج 3، ص 238.</ref> قرار دارد که منبری مرتفع و قدیمی است و در سال 1243 ق (عصر فتحعلی شاه قاجار) توسط استاد محمد خراسانی و به شیوه منبت کاری از چوب گلابی و گردو و بدون میخ فلزی ساخته شده و در سال 1320 ش مرمت گردیده است.<ref> ساخت منبرهای بزرگ از چوب، سنگ و فلز مرسوم بوده و نمونه‌هایی از این نوع منبرهای مرتفع هم اکنون در مسجد ایاصوفی استانبول (سفرنامه میرزا محمدحسین فراهانی، ص 106) و مسجد جامع قیروان و موزه ایران باستان وجود دارد. (هنر اسلامی زبان و بیان، ص 104-103).</ref> این منبر شبیه منبرهای موجود در مسجد [[بیت المقدس]] و مسجد خلیل الرحمان در رواق [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام در [[اردن]] ساخته شده است.<ref> شمس الشموس، ص 187-286؛ تاریخچه مسجد گوهرشاد، ص 20.</ref> اکنون در حفاظی با میله‌های آهنی که قسمت‌های پایین آن با شیشه‌های قطور مزین شده نگهداری می‌شود.<ref> پیمایش.</ref>
-دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، رو به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
+دومین ایوان، ایوان شمالی معروف به ایوان ساده، پشت به [[قبله]] و به قرینه مقابل ایوان مقصوره واقع است و متصل به رواق دارالسیاده می‌باشد.<ref> ظاهرا وجه تسمیه آن به ایوان ساده (معماری تیموریان در ایران، ص 459) از آن روست که در مقایسه با ایوان مقصوره از تجهیزات و تزئینات کمتری برخوردار است.</ref> در پیشانی ایوان، کتیبه‌ای معرق با متنی مرقم به خطی زیبا از مرمت عهد شاه عباس صفوی سخن می‌گوید. همچنین کتیبه‌هایی در پیشانی کفشداری 11 و 12 و پیشانی ایوان وجود دارد که مرقم به [[سوره]] قرآنی با خط زیبای محمدرضا امامی اصفهانی است و جلوه‌های زیبا و اصیل هنر اسلامی در قرن دهم را به نمایش می‌گذارد.<ref> پیمایش.</ref> علاوه بر آن، کلیه قسمت‌های داخلی ایوان شمالی اعم از دیوارها و سقف با کاشی‌های معرق و غیرمعرق و مرقم و غیرمرقم با رنگ‌های زیبا تزئین گردیده است. ایوان شمالی در 1366 ش مرمت شده است.<ref> عطاردی، تاریخ آستان قدس، ج 2، ص 727.</ref> دفتر پاسخگویی به مسائل شرعی و نذورات و راهرو کفشداری 11 در ضلع شمالی مسجد و در شرق ایوان واقع شده و در سمت غرب ایوان راهرو کفشداری 12 قرار دارد و در منتهی الیه ضلع غربی و شرقی داخل ایوان دو راهرو به قرینه تعبیه شده که مدخل ورودی‌هایی به حرم و کفشداری‌ها و ورودی مخصوص جانبازان است. و در سمت غرب داخل ایوان راهروی پلکانی ایوان را به آسایشگاه بسیج در طبقه فوقانی و به قرینه آن در ضلع شرقی داخل ایوان، از طریق یک راهرو پلکانی دیگر سالن طبقه فوقانی مسجد که در گذشته تالار تشریفات مسجد بوده است به تالار تشریفات اماکن متبرکه مرتبط می‌گردد.<ref> پیمایش.</ref> این ایوان محل [[عبادت]] و ویژه ورود آقایان است و در تمام ساعات شبانه‌روز محل رفت و آمد زائران و مجاورانی است که از طریق رواق‌های دارالسیاده و دارالحفاظ قصد تشرف به حرم مطهر را دارند.
 سومین ایوان، ایوان شرقی مسجد است<ref> این ایوان در گذشته معروف به ایوان حاجی حسن بوده است.</ref> که متصل به رواق [[امام خمینی]] قدس سره می‌باشد. در داخل ایوان و در ضلع شمال و جنوب به قرینه سه طاق در قسمت فوقانی وجود دارد و در کتیبه پیشانی ایوان و در دو طرف پایه ایوان و پیشانی محراب و در سقف ضربی در سنگ مرمر به خط کوفی معقلی در کاشی نوشته‌هایی به چشم می‌خورد. از این ایوان در گذشته دری به صحن موزه سابق (رواق امام خمینی) باز بوده است که اکنون به دلیل حفظ قداست محراب و ایوان، مسدود می‌باشد. در راهروی پلکانی آسایشگاه نگهبانان در طبقه فوقانی و دفتر نگهبانی صحن گوهرشاد در سمت جنوبی داخل ایوان و به قرینه در راهروی متصل به شبستان گرم و اتاق اورژانس (درمان و بهداشت) در ضلع جنوبی داخل ایوان قرار دارد.<ref> پیمایش.</ref>
@@ سطر ۴۹: / سطر ۴۹: @@
 *1. شبستان گرم،<ref> ساخت شبستان‌های زمستانی در مساجد جامع دوره تیموری رواج داشته و بعید نیست که وجه تسمیه این شبستان به جهت موقعیت مکانی آن باشد.</ref> واقع در ضلع شرقی مسجد بین ایوان شرقی و ضلع شمالی مسجد که حاشیه شمالی این شبستان مسیر ارتباطی میان مسجد و رواق متصل به صحن آزادی است. این شبستان محل [[عبادت]] آقایان است.
-*2. شبستان سبزواری، شبستان کوچکی است در جنوب ایوان شرقی و از شرق به رواق امام خمینی قدس سره و از شمال با حد فاصل یک راهرو به ایوان شرقی و از غرب به صحن مسجد محدود می‌شود.<ref> این شبستان مدتی محل اقامه [[نماز]] توسط حاج میرزا حسین فقیه سبزواری بوده و به شبستان حاج آقا حسین نیز معروف بوده است.</ref>
+*2. شبستان سبزواری، شبستان کوچکی است در جنوب ایوان شرقی و از شرق به رواق [[امام خمینی|امام خمینی قدس سره]] و از شمال با حد فاصل یک راهرو به ایوان شرقی و از غرب به صحن مسجد محدود می‌شود.<ref> این شبستان مدتی محل اقامه [[نماز]] توسط [[میرزا حسین فقیه سبزواری |حاج میرزا حسین فقیه سبزواری]] بوده و به شبستان حاج آقا حسین نیز معروف بوده است.</ref>
 *3. شبستان تبریزی، واقع در ضلع جنوبی، بین ایوان مقصوره و رواق جدیدالاحداث امام خمینی قدس سره. یکی از نام‌های این شبستان در گذشته به جهت وسعت، شبستان بزرگ بوده است.
-*4. شبستان نهاوندی، شبستانی است بزرگ که در ضلع جنوبی مسجد و بین ایوان مقصوره و بست شیخ بهاءالدین عاملی و صحن قدس واقع شده و به سبب اقامه [[نماز جماعت]] توسط حجت الاسلام حاج شیخ علی‌اکبر نهاوندی، محدث مشهور به این نام معروف گردیده است.<ref> شمس الشموس، ص 274.</ref>
+*4. شبستان نهاوندی، شبستانی است بزرگ که در ضلع جنوبی مسجد و بین ایوان مقصوره و بست [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین عاملی]] و صحن قدس واقع شده و به سبب اقامه [[نماز جماعت]] توسط استاد [[شیخ علی اکبر نهاوندی |حاج شیخ علی‌اکبر نهاوندی]]، محدث مشهور به این نام معروف گردیده است.<ref> شمس الشموس، ص 274.</ref>
 *5. شبستان میلانی، واقع در ضلع غربی مسجد، بین ایوان غربی و راهرو متصل به بست شیخ بهاءالدین.
@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 به جز شبستان گرم که محل عبادت آقایان می‌باشد، دیگر شبستان‌ها بنا به ضرورت، محل برگزاری جلسات [[قرآن]]، آموزش، سخنرانی و وعظ و تدریس [[علوم قرآنی]] و دینی و مراسم جشن و عزاداری و [[اعتکاف]] و [[نماز جماعت]] و مراسم [[دعای کمیل]]، [[دعای ندبه]] و [[دعای توسل]] است و ایوان مقصوره و ایوان متصل به دارالسیاده و صحن مسجد به طور دائم در تمام شبانه‌روز، محل اجرای نماز جماعت و سخنرانی و مراسم می‌باشد.<ref> پیمایش.</ref>
-مجموعه مسجد گوهرشاد هم اکنون با هشت ورودی کوچک و بزرگ به دیگر بخش‌های حرم رضوی متصل می‌باشد که سه در ورودی در ضلع غربی مسجد را به بست شیخ بهاءالدین و سه ورودی در ضلع شمالی مسجد را به حرم مطهر و دو ورودی در ضلع جنوبی مسجد را به صحن قدس مرتبط می‌سازد.<ref> سه ورودی مرتبط با صحن موزه سابق (رواق در دست احداث امام خمینی قدس سره) اکنون مسدود است.</ref>
+مجموعه مسجد گوهرشاد هم اکنون با هشت ورودی کوچک و بزرگ به دیگر بخش‌های [[حرم امام رضا|حرم رضوی]] متصل می‌باشد که سه در ورودی در ضلع غربی مسجد را به بست [[شیخ بهایی|شیخ بهاءالدین]] و سه ورودی در ضلع شمالی مسجد را به حرم مطهر و دو ورودی در ضلع جنوبی مسجد را به صحن قدس مرتبط می‌سازد.<ref> سه ورودی مرتبط با صحن موزه سابق (رواق در دست احداث امام خمینی قدس سره) اکنون مسدود است.</ref>
 == موقوفات مسجد ==

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 عملیات احداث این بنا به همت گوهرشاد آغا، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ بن تیمور گورکانی و در دوران استانداری پسرش بایسنقر میرزا، به سال 818 ق/794 ش در ضلع جنوبی [[حرم امام رضا علیه السلام|حرم رضوی]] آغاز شد و در سال 821 ق/797 ش به اتمام رسید.<ref> در تاریخ بنا اختلاف است. اعتمادالسلطنه سال 820 ق را ذکر می‌کند (ج 2، ص 427)، اما در شرح کتیبه‌ها، تاریخ 821 ق را آورده است. شاید تاریخ اتمام بنا را 820 و خاتمه تزئنیات مسجد را 821 ق دانسته است (همان، ج 2، ص 435-434). منابع بعدی نیز سال 821 ق را نقل کرده‌اند. (بنگرید به: منتخب التواریخ، ص 543؛ شمس الشموس، ص 264؛ تاریخ آستان قدس، ص 162) و بعضی نیز 807 ق (صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 509) و 812 ق نقل کرده‌اند (فاضل، میراث جاویدان، ص 187). اما دقیق‌ترین تاریخ همان سال 821 ق است. بنگرید به: حافظ ابرو، ج 2، ص 693.</ref>
-ساخت بنای مسجد جامع گوهرشاد توسط معمار معروف عصر تیموریان، قوام الدین بن زین الدین شیرازی<ref> بنگرید به: صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 510؛ مدیر شانه‌چی، «جامع گوهرشاد»، نامه آستان قدس، سال 8، 1348، ش 3، ص 105.</ref> و با استفاده از آجر و گچ و به شیوه معماری اسلامی در شرق صورت گرفت. بانو گوهرشاد یکی از زنان نامدار عصر تیموری است که مورد احترام امیر گورکانی بوده، در امور مملکتی مورد مشورت قرار می‌گرفت.<ref> گوهرشاد خاتون در 780 ق متولد شد و در 861 در هرات به قتل رسید و در مدرسه گوهرشاد هرات در کنار مزار شوهرش شاهرخ میرزا و فرزندش بایسنقر میرزا مدفون گردید. مسجد گوهرشاد و مدرسه و خانقاه هرات نیز از آثار اوست. بنگرید به: شانه چی، نامه آستان قدس، ش 3، دوره 8، ص 92-91؛ صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 509.</ref> نام او در دو محل از بنای مسجد، یکی در بالای درِ ورودی ایوان دارالسیاده و دیگری در کتیبه ایوان مقصوره با خط زیبای شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق به عنوان بانی مسجد نگاشته شده و به یادگار مانده است.<ref> تاریخچه مسجد گوهرشاد و کتابخانه، ص 20، و پیمایش.</ref>
+ساخت بنای مسجد جامع گوهرشاد توسط معمار معروف عصر تیموریان، [[قوام الدین معمار شیرازی|قوام الدین بن زین الدین شیرازی]]<ref> بنگرید به: صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 510؛ مدیر شانه‌چی، «جامع گوهرشاد»، نامه آستان قدس، سال 8، 1348، ش 3، ص 105.</ref> و با استفاده از آجر و گچ و به شیوه معماری اسلامی در شرق صورت گرفت. بانو گوهرشاد یکی از زنان نامدار عصر تیموری است که مورد احترام امیر گورکانی بوده، در امور مملکتی مورد مشورت قرار می‌گرفت.<ref> گوهرشاد خاتون در 780 ق متولد شد و در 861 در هرات به قتل رسید و در مدرسه گوهرشاد هرات در کنار مزار شوهرش شاهرخ میرزا و فرزندش بایسنقر میرزا مدفون گردید. مسجد گوهرشاد و مدرسه و خانقاه هرات نیز از آثار اوست. بنگرید به: شانه چی، نامه آستان قدس، ش 3، دوره 8، ص 92-91؛ صمدی، «هشتمین بنای زیبای جهان»، یغما، ش 7، ص 509.</ref> نام او در دو محل از بنای مسجد، یکی در بالای درِ ورودی ایوان دارالسیاده و دیگری در کتیبه ایوان مقصوره با خط زیبای شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق به عنوان بانی مسجد نگاشته شده و به یادگار مانده است.<ref> تاریخچه مسجد گوهرشاد و کتابخانه، ص 20، و پیمایش.</ref>
 بخش‌های مختلف مسجد گوهرشاد مشهد به ضرورت، بارها مورد مرمت قرار گرفته است. در عهد [[صفویه]] که مسجد از حمله ازبکان سخت آسیب دیده بود، در دوران شاه عباس صفوی تعمیر شد و در 1083 ق که در پی زلزله [[خراسان]] بر بخش‌هایی از بنای مسجد شکست‌هایی وارد آمده بود نیز اقدامات مرمتی صورت گرفت و خرابی‌های ناشی از تهاجم افغان‌ها و شورش ملک محمود سیستانی نیز در عهد [[افشاریه]] و [[قاجاریه]] برطرف گردید.<ref> منویل امبرسز، تاریخ زمین لرزه‌های ایران، ص 186.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مقاله از یک نشریه}}
 <br />{{شناسنامه مکان
-|تصویر=[[پرونده:مشهد-مسجد جامع گوهرشاد .jpg|300px]]
+|تصویر=[[پرونده:8 (57).JPG|300px]]
-|کشور=ایران
+|کشور=[[ایران]]
-|شهر=مشهد
+|شهر=[[مشهد]]
 |نقشه=[[پرونده:مسجد گوهرشاد در نقشه.PNG|300px]]
 |طول="52.3'36°59
 |عرض="15.3'17°36
-|گوگل مپ=https://www.google.com/maps/place/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF+%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9+%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF%E2%80%AD/@36.2873411,59.6166662,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3f6c90d9999d9e2d:0x8b0a245d7bf8eb2f!8m2!3d36.2873411!4d59.6144775?hl=fa
+|گوگل مپ=https://goo.gl/maps/WZVm556qk1YUoFzPA
 }}
-مسجد جامع گوهرشاد [[مشهد]]، یکی از مسجدهای مشهور [[ایران]] و جهان [[اسلام]] و یادگاری ارزشمند و ماندگار از هنر و معماری تیموریان است. این [[مسجد]] به عنوان وسیع‌ترین و کهن‌ترین مسجد در اماکن متبرکه رضوی از دیرباز محل برگزاری دائمی [[نماز جماعت]] است و به دلیل دایربودن در تمام شبانه‌روز یکی از مسجدهای کم‌نظیر به شمار می‌رود.<ref> عین السلطنه در روزگار پادشاهی مظفرالدین شاه می‌نویسد: اقلاً در بیست موضع آن [[نماز جماعت]] برگزار می‌شود. بنگرید به: عین السلطنه، روزنامه خاطرات، ص 2/1744.</ref>
+مسجد جامع گوهرشاد [[مشهد]]، یکی از مسجدهای مشهور [[ایران]] و جهان [[اسلام]] و یادگاری ارزشمند و ماندگار از هنر و معماری تیموریان است. این [[مسجد]] به عنوان وسیع‌ترین و کهن‌ترین مسجد در اماکن متبرکه [[آستان قدس رضوی|رضوی]] از دیرباز محل برگزاری دائمی [[نماز جماعت]] است و به دلیل دایربودن در تمام شبانه‌روز یکی از مسجدهای کم‌نظیر به شمار می‌رود.<ref> عین السلطنه در روزگار پادشاهی مظفرالدین شاه می‌نویسد: اقلاً در بیست موضع آن [[نماز جماعت]] برگزار می‌شود. بنگرید به: عین السلطنه، روزنامه خاطرات، ص 2/1744.</ref>
 == تاریخچه مسجد ==