https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85مسجد حکیم - تاریخچهٔ ویرایشها2026-04-19T22:58:36Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=124795&oldid=prevZamani در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۳۸2020-06-21T05:38:00Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۳۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l47" >سطر ۴۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۷:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منبع==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منبع==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<del class="diffchange diffchange-inline">، </del>ذیل مدخل حکیم (مسجد) از ابوالقاسم حاتمى و گروه هنر و معمارى.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*<ins class="diffchange diffchange-inline">دانشنامه جهان اسلام، </ins>ذیل مدخل حکیم (مسجد) از ابوالقاسم حاتمى و گروه هنر و معمارى.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی اصفهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی اصفهان]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی]]</div></td></tr>
</table>Zamanihttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=106111&oldid=prevمهدی موسوی در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۶2019-06-16T06:46:23Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l40" >سطر ۴۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۰:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیگر ویژگیهاى این مسجد، دو ساعت آفتابى است كه یكى در زاویه شمالغربى مسجد و دیگرى در بالاى ایوان شمالغربى نصب شدهاند.<ref>همان، ص49.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیگر ویژگیهاى این مسجد، دو ساعت آفتابى است كه یكى در زاویه شمالغربى مسجد و دیگرى در بالاى ایوان شمالغربى نصب شدهاند.<ref>همان، ص49.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم، از نوع مساجد بدون منار و گنبد برجسته و بزرگ و مشابه آن [[مسجد سید اصفهان|مسجد سید]] از دوره قاجار است.<ref>رجوع کنید به گنجنامه، دفتر2، ص104.</ref> مسجد حكیم از آخرین آثار دوره صفوى است و شاید از دیدگاه پژوهشگران غربى، نمونهاى یأسآور در مقایسه با [[مسجد امام اصفهان|مسجد امام]] و [[مسجد <del class="diffchange diffchange-inline">شیخ </del>لطف الله<del class="diffchange diffchange-inline">|شیخ لطفاللّه</del>]] باشد؛<ref>براى نمونه رجوع کنید به هیلن برند، ص114.</ref> اما این مسجد با نگاهى معمارانه به سبب نمایش شكوهمند طرح چهار ایوانى در مقیاسى بزرگ و داشتن آجركارى، كاشیكارى، گرهكشى و به ویژه خط بنایى، در زمره آثار برجسته آن دوران، درخور ارزیابى است.<ref>ماهرالنقش، ص9؛ كیانى، ص146؛ پوپ، ص231.</ref></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم، از نوع مساجد بدون منار و گنبد برجسته و بزرگ و مشابه آن [[مسجد سید اصفهان|مسجد سید]] از دوره قاجار است.<ref>رجوع کنید به گنجنامه، دفتر2، ص104.</ref> مسجد حكیم از آخرین آثار دوره صفوى است و شاید از دیدگاه پژوهشگران غربى، نمونهاى یأسآور در مقایسه با [[مسجد امام اصفهان|مسجد امام]] و [[مسجد <ins class="diffchange diffchange-inline">شیخ </ins>لطف الله]] باشد؛<ref>براى نمونه رجوع کنید به هیلن برند، ص114.</ref> اما این مسجد با نگاهى معمارانه به سبب نمایش شكوهمند طرح چهار ایوانى در مقیاسى بزرگ و داشتن آجركارى، كاشیكارى، گرهكشى و به ویژه خط بنایى، در زمره آثار برجسته آن دوران، درخور ارزیابى است.<ref>ماهرالنقش، ص9؛ كیانى، ص146؛ پوپ، ص231.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
</table>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=106052&oldid=prevمهدی موسوی در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۵2019-06-15T11:45:56Z<p></p>
<a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=106052&oldid=100121">نمایش تغییرات</a>مهدی موسویhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=100121&oldid=prevHistory of islam در ۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۵2019-04-20T06:45:10Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:<del class="diffchange diffchange-inline">Hakim</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">Mosque.JPG</del>|<del class="diffchange diffchange-inline">left</del>|<del class="diffchange diffchange-inline">thumb</del>|مسجد حکیم <del class="diffchange diffchange-inline">اصفهان</del>]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{شناسنامه مکان</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|تصویر=</ins>[[پرونده:<ins class="diffchange diffchange-inline">مسجدحکیم-اصفهان4</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">jpg|300px]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<ins class="diffchange diffchange-inline">کشور=ایران</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<ins class="diffchange diffchange-inline">شهر=اصفهان</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<ins class="diffchange diffchange-inline">نقشه=[[پرونده:</ins>مسجد حکیم <ins class="diffchange diffchange-inline">در نقشه.PNG|300px</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|طول="28.7'40°51</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|عرض="48.0'39°32</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">|گوگل مپ=https://www.google.com/maps/place/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF+%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85%E2%80%AD/@32.6632328,51.6768464,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3fbc35f25cb9b911:0xa3c2d92cf09e1e23!8m2!3d32.6632328!4d51.6746577?hl=fa</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاه عباس دوم و شاه صفى بوده و بدین سبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است.<ref>شاردن، ج7، ص462؛ هنرفر، ص612.</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد. مسجد جورجیر نیز نامیده شده است.<ref>مافَرّوخى، ص85ـ86؛ جابرى انصارى، ج2، ص118؛ رفیعى مهرآبادى، ص604.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاه عباس دوم و شاه صفى بوده و بدین سبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است.<ref>شاردن، ج7، ص462؛ هنرفر، ص612.</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد. مسجد جورجیر نیز نامیده شده است.<ref>مافَرّوخى، ص85ـ86؛ جابرى انصارى، ج2، ص118؛ رفیعى مهرآبادى، ص604.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
</table>History of islamhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=89222&oldid=prevSedaghat: تصویر2018-06-30T11:09:06Z<p>تصویر</p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۱:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[پرونده:Hakim.Mosque.JPG|left|thumb|مسجد حکیم اصفهان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاه عباس دوم و شاه صفى بوده و بدین سبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است.<ref>شاردن، ج7، ص462؛ هنرفر، ص612.</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد. مسجد جورجیر نیز نامیده شده است.<ref>مافَرّوخى، ص85ـ86؛ جابرى انصارى، ج2، ص118؛ رفیعى مهرآبادى، ص604.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاه عباس دوم و شاه صفى بوده و بدین سبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است.<ref>شاردن، ج7، ص462؛ هنرفر، ص612.</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد. مسجد جورجیر نیز نامیده شده است.<ref>مافَرّوخى، ص85ـ86؛ جابرى انصارى، ج2، ص118؛ رفیعى مهرآبادى، ص604.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
</table>Sedaghathttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=41951&oldid=prevمرضیه الله وکیل جزی در ۲۶ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۴:۱۶2014-05-26T04:16:16Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۴:۱۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25" >سطر ۲۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۵:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایوان شرقى به شكل بدیعى داراى شاهنشینى است كه طول فرورفتگى آن حدود 5ر5 متر و داراى قوسى است و روى آن ایوانكى (بالكنی) تعبیه كردهاند كه حجرههاى دو طرف بدان راه دارند. تزیینات كاشیكارى این ایوان در پشت بغلها با نقش هشت و چهار سُلى معقلى و نیز كتیبه سرتاسرى، مشاهده میشود. ایوان غربى نیز با دارابودن یك شبكه كاشیكارى معرق با نقش اسلیمى در دیوار مقابل ایوان طراحى شده است.<ref>همان، ص45ـ46، 103ـ109.</ref></div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایوان شرقى به شكل بدیعى داراى شاهنشینى است كه طول فرورفتگى آن حدود 5ر5 متر و داراى قوسى است و روى آن ایوانكى (بالكنی) تعبیه كردهاند كه حجرههاى دو طرف بدان راه دارند. تزیینات كاشیكارى این ایوان در پشت بغلها با نقش هشت و چهار سُلى معقلى و نیز كتیبه سرتاسرى، مشاهده میشود. ایوان غربى نیز با دارابودن یك شبكه كاشیكارى معرق با نقش اسلیمى در دیوار مقابل ایوان طراحى شده است.<ref>همان، ص45ـ46، 103ـ109.</ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجد حكیم داراى چهار شبستان و محراب است كه شبستان اصلى یا شبستانِ زیرگنبد آن در پشت ایوان جنوبى واقع شده و به شكل مربعى به ضلع 5ر11 متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع 30ر1 متر از نقوش متنوع با آجر و كاشى مزین شدهاند. همچنین طاقنماهایى با تزیینات مشابه با خط بنّایى كار شده است، شامل كلمات «على»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلى طراحى شده است و در زیر آن كتیبه دیگرى از محمدرضا امامى دیده میشود.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بزرگترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. این محراب با عرض تقریبى 5ر6 متر، هم عرض ایوان جنوبى است. ازاره محراب به ارتفاع 30ر1 متر از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلى و خارجى محراب با كاشیپیچ فیروزهاى پوشیده شده است. كتیبهاى از آیات قرآن بر لبه خارجى محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه كاشى لاجوردى كار شده و بر زیبایى محراب افزوده است.<ref>رجوع کنید به همان، ص67ـ71، 84.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در دو طرف شبستان زیرگنبد، دو شبستان به ابعاد 22 متر × 5ر7 متر وجود دارد. در جانب شرقى و غربى این شبستانها ورودی هایى به راهروهاى اطراف شبستان جاى گرفتهاند. ازارهها داراى تزیینات آجر و كاشیاند، به طورى كه در شبستان جنوبغربى این تزیینات به شكل حصیرِ بافتهاى كه مربعهایى از كاشى را در میان خود دارند، دیده میشود. نقاط دیگر، مانند طاقنماها، پشتبغلها و سقف شبستانها نیز پوشیده از سطوح تزیینىِ مشابه دیگر جاهاى مسجد است.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محرابهاى این دو شبستان كوچكترند. محراب شبستان شرقى به شكل نیمهشتى است و كتیبهاى كاشیكارى در لبه پخِ محراب كار شده است. پشتبغلها نیز تزیینات كاشیكارى دارند و سقف محراب با مقرنسكارى آجرى شكل گرفته است. محراب شبستان غربى، طراحى سادهترى دارد.<ref>همان، ص72ـ75، 88ـ90.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شبستان دیگرى معروف به شبستان زمستانى در ضلع غربى مسجد قرار دارد و داراى دو بخش زنانه و مردانه است. سقف شبستان مردانه خیمهاى و ازاره آن مزین به كاشیكارى با نقش هشت و صابونك است. شبستان زنانه داراى سیزده ستون با سقفهاى چهاربخشى است. وسط هر سقف سوراخى با درپوشى از سنگ مرمر، براى حفظ گرماى داخل شبستان و جذب نور دارد. در دیوار جنوبى شبستانِ مردانه، محرابى به شكل یك نیم هشت ضلعى منتظم پوشیده از كاشیكارى و كتیبه در نیمه بالایى آن است. روى پشت بام شبستان زنانه یك مهتابى و محرابى براى نمازگزاران در فصل تابستان پیشبینى شده است.<ref>همان، ص78، 80ـ91.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ضلع شمالشرقى مسجد، نزدیك درِ دیالمه حوضخانهاى به ابعاد 80ر8 متر × 70ر7 متر قرار دارد. اطراف حوضخانه از طاقنماهایى تشكیل شده و طاقنماى جنوبى شاهنشین است. قسمتى از روشنایى این فضا از شبكههاى شش ضلعى منظم بالاى دیوارها تأمین میشود. كف طاقنماها در حدود پنجاه سانتیمتر از كف حوضخانه بلندتر است تا در موقع وضو گرفتن بتوان روى آن نشست و هم محلى براى قرار دادن لباسهاى اضافى باشد. در وسط حوضخانه حوضى به طول چهار متر و عرض سه متر تعبیه شده است.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در وسط حوض فوارهاى است كه آب را از منبع مادرچاه به اینجا منتقل میكند. هر چند كه شیرهاى آب لولهكشى نیز در اطراف حوض نصب شدهاند. این حوضخانه از نظر ساخت رسمیبندى زیبایى كه در زیر كاسه سقف و بر چهار ستون كلافكشى شده اطراف حوض قرار گرفته، شیوه جالب توجهى از سقفسازى است.<ref>همان، ص40ـ43.</ref> این حوضخانه نمونهاى است كه در مساجد مشابه آن كمتر طراحى شده است.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم داراى چهار شبستان و محراب </del>است كه <del class="diffchange diffchange-inline">شبستان اصلى یا شبستانِ زیرگنبد آن، </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">پشت ایوان جنوبى واقع شده </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">به شكل مربعى به ضلع 5ر11 متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع 30ر1 متر از نقوش متنوع با آجر و كاشى مزین شدهاند. همچنین طاقنماهایى با تزیینات مشابه با خط بنّایى كار شده است، شامل كلمات «على»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلى طراحى شده است و در زیر آن كتیبه </del>دیگرى <del class="diffchange diffchange-inline">از محمدرضا امامى دیده میشود. بزرگترین و زیباترین محراب مسجد </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">این شبستان قرار دارد. این محراب، با عرض تقریبى 5ر6 متر، هم عرض </del>ایوان <del class="diffchange diffchange-inline">جنوبى است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ازاره محراب، به ارتفاع 30ر1 متر، از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلى و خارجى محراب با كاشیپیچ فیروزهاى پوشیده شده است. كتیبهاى از آیات قرآن بر لبه خارجى محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه كاشى لاجوردى كار شده و بر زیبایى محراب افزوده است </del><ref><del class="diffchange diffchange-inline">رجوع کنید به </del>همان، <del class="diffchange diffchange-inline">ص 67ـ71، 84</del></ref><del class="diffchange diffchange-inline">.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">از دیگر ویژگیهاى این مسجد، دو ساعت آفتابى </ins>است كه <ins class="diffchange diffchange-inline">یكى </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">زاویه شمالغربى مسجد </ins>و دیگرى در <ins class="diffchange diffchange-inline">بالاى </ins>ایوان <ins class="diffchange diffchange-inline">شمالغربى نصب شدهاند</ins>.<ref>همان، <ins class="diffchange diffchange-inline">ص49.</ins></ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">در دو طرف شبستان زیرگنبد، دو شبستان به ابعاد 22 متر × 5ر7 متر وجود دارد. در جانب شرقى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">غربى این شبستانها ورودیهایى به راهروهاى اطراف شبستان جاى گرفتهاند. ازارهها داراى تزیینات آجر </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">كاشیاند، به طورى كه در شبستان جنوبغربى این تزیینات به شكل حصیرِ بافتهاى كه مربعهایى از كاشى را در میان خود دارند، دیده میشود. نقاط دیگر، مانند طاقنماها، پشتبغلها </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سقف شبستانها، نیز پوشیده از سطوح تزیینىِ </del>مشابه <del class="diffchange diffchange-inline">دیگر جاهاى </del>مسجد است. <del class="diffchange diffchange-inline">محرابهاى این دو شبستان كوچكترند</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">محراب شبستان شرقى به شكل نیمهشتى </del>است و <del class="diffchange diffchange-inline">كتیبهاى كاشیكارى </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">لبه پخِ محراب كار شده است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">پشتبغلها نیز تزیینات كاشیكارى دارند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سقف محراب با مقرنسكارى آجرى شكل گرفته </del>است. <del class="diffchange diffchange-inline">محراب شبستان غربى، طراحى سادهترى دارد </del><ref><del class="diffchange diffchange-inline">همان، ص 72ـ 75، 88ـ90</del></ref><del class="diffchange diffchange-inline">.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم، از نوع مساجد بدون منار </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">گنبد برجسته </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">بزرگ </ins>و مشابه <ins class="diffchange diffchange-inline">آن [[</ins>مسجد <ins class="diffchange diffchange-inline">سید]] از دوره قاجار </ins>است.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref>رجوع کنید به گنجنامه، دفتر2، ص104</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> مسجد حكیم از آخرین آثار دوره صفوى </ins>است و <ins class="diffchange diffchange-inline">شاید از دیدگاه پژوهشگران غربى، نمونهاى یأسآور </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">مقایسه با مسجد امام و شیخ لطفاللّه باشد؛<ref>براى نمونه رجوع کنید به هیلن برند، ص114</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> اما این مسجد با نگاهى معمارانه به سبب نمایش شكوهمند طرح چهار ایوانى در مقیاسى بزرگ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">داشتن آجركارى، كاشیكارى، گرهكشى و به ویژه خط بنایى، در زمره آثار برجسته آن دوران، درخور ارزیابى </ins>است.<ref><ins class="diffchange diffchange-inline">ماهرالنقش، ص9؛ كیانى، ص146؛ پوپ، ص231.</ins></ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">شبستان دیگرى معروف به شبستان زمستانى در ضلع غربى مسجد قراردارد و داراى دو بخش زنانه و مردانه است. سقف شبستان مردانه خیمهاى و ازاره آن مزین به كاشیكارى با نقش هشت و صابونك است. شبستان زنانه داراى سیزده ستون با سقفهاى چهاربخشى است. وسط هر سقف سوراخى با درپوشى از سنگ مرمر، براى حفظ گرماى داخل شبستان و جذب نور، دارد. در دیوار جنوبى شبستانِ مردانه، محرابى به شكل یك نیم هشت ضلعى منتظم پوشیده از كاشیكارى و كتیبه در نیمه بالایى آن است. روى پشت بام شبستان زنانه یك مهتابى و محرابى براى نمازگزاران در فصل تابستان پیشبینى شده است <ref>همان، ص 78، 80ـ91</ref>. در ضلع شمالشرقى مسجد، نزدیك درِ دیالمه، حوضخانهاى به ابعاد 80ر8 متر × 70ر7 متر قرار دارد. اطراف حوضخانه از طاقنماهایى تشكیل شده و طاقنماى جنوبى شاهنشین است. قسمتى از روشنایى این فضا از شبكههاى شش ضلعى منظم بالاى دیوارها تأمین میشود. كف طاقنماها درحدود پنجاه سانتیمتر از كف حوضخانه بلندتر است تا در موقع وضو گرفتن بتوان روى آن نشست و هم محلى براى قرار دادن لباسهاى اضافى باشد. در وسط حوضخانه حوضى بهطول چهار متر و عرض سه متر تعبیه شده است. در وسط حوض فوارهاى است كه آب را از منبع مادرچاه به اینجا منتقل میكند. هر چند كه شیرهاى آب لولهكشى نیز در اطراف حوض نصب شدهاند. این حوضخانه از نظر ساخت رسمیبندى زیبایى كه در زیر كاسه سقف و بر چهار ستون كلافكشى شده اطراف حوض قرار گرفته، شیوه جالب توجهى از سقفسازى است <ref>همان، ص40ـ43</ref>. این حوضخانه نمونهاى است كه در مساجد مشابه آن كمتر طراحى شده است.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==پانویس==</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{پانویس}}</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">از دیگر ویژگیهاى این مسجد، دو ساعت آفتابى است كه یكى در زاویه شمالغربى مسجد و دیگرى در بالاى ایوان شمالغربى نصب شدهاند <ref>همان، ص 49</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم، از نوع مساجد بدون منار و گنبد برجسته و بزرگ، و مشابه آن [[مسجد سید]] از دوره قاجار، است <ref>رجوع کنید به گنجنامه، دفتر2، ص 104</ref>. مسجد حكیم از آخرین آثار دوره صفوى است و شاید از دیدگاه پژوهشگران غربى، نمونهاى یأسآور در مقایسه با مسجد امام* و شیخلطفاللّه* باشد <ref>براى نمونه رجوع کنید به هیلن برند، ص 114</ref>؛ اما این مسجد با نگاهى معمارانه، به سبب نمایش شكوهمند طرح چهار ایوانى در مقیاسى بزرگ و داشتن آجركارى، كاشیكارى، گرهكشى و بهویژه خط بنّایى*، در زمره آثار برجسته آن دوران، درخور ارزیابى است <ref>ماهرالنقش، ص ] 9[؛ كیانى، ص 146؛ پوپ، ص 231</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del class="diffchange diffchange-inline">پانویس </del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins class="diffchange diffchange-inline">منابع</ins>==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">* ، ذیل مدخل حکیم (مسجد) از ابوالقاسم حاتمى و گروه هنر و معمارى.</ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پانویس}}</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منابع ==</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ذیل مدخل حکیم(مسجد) از ابوالقاسم حاتمى و گروه هنر و معمارى.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی اصفهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی اصفهان]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مساجد تاریخی]]</div></td></tr>
</table>مرضیه الله وکیل جزیhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=41883&oldid=prevمرضیه الله وکیل جزی در ۲۲ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۱۰2014-05-22T08:10:36Z<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ مهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۱۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجد حكیم، از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاهعباس دوم و شاهصفى، بوده و بدینسبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است <ref>شاردن، ج 7، ص 462؛ هنرفر، ص 612</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر، كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد، مسجد جورجیر نیز نامیده شده است <ref>مافَرّوخى، ص 85ـ86؛ جابرى انصارى، ج 2، ص 118؛ رفیعى مهرآبادى، ص 604</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بناى مسجد، براساس كتیبه سردر شرقى آن، </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">1067 آغاز شده </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">بنابر كتیبه سردر شمالى، در 1073 پایان </del>یافته است <ref>هنرفر، <del class="diffchange diffchange-inline">ص 612ـ613</del></ref><del class="diffchange diffchange-inline">. این بنادر 1313ش به شماره 223 به ثبت آثار ملى رسید <ref>پازوكیطرودى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">شادمهر، ص 70</ref>. </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">1318ش قسمتى </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">سردر شمالغربى، </del>یا <del class="diffchange diffchange-inline">سردر مسجد دوره دیلمیان، از زیرخاك نمایان </del>شد <del class="diffchange diffchange-inline">و در 1335ش كاهگل آن كاملاً زدوده گردید <ref>نیكزاد امیرحسینى، ص 183</ref></del>. <del class="diffchange diffchange-inline">این </del>مسجد <del class="diffchange diffchange-inline">در دهه سى شمسى و </del>نیز <del class="diffchange diffchange-inline">در دهههاى اخیر، به همت سازمان میراث فرهنگى، مرمت </del>شده است <ref><del class="diffchange diffchange-inline">همان، ص 184ـ 185؛ گنجنامه، دفتر2، ص 41</del></ref><del class="diffchange diffchange-inline">.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم از مساجد اواخر دوره صفوى </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاه عباس دوم و شاه صفى بوده </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">بدین سبب، مسجد به حكیم شهرت </ins>یافته است<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins><ref><ins class="diffchange diffchange-inline">شاردن، ج7، ص462؛ </ins>هنرفر، <ins class="diffchange diffchange-inline">ص612.</ins></ref> و <ins class="diffchange diffchange-inline">چون در محله قدیمى جورجیر، </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">محل مسجدى </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء </ins>یا <ins class="diffchange diffchange-inline">جورجیر كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته </ins>شد. مسجد <ins class="diffchange diffchange-inline">جورجیر </ins>نیز <ins class="diffchange diffchange-inline">نامیده </ins>شده است<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins><ref><ins class="diffchange diffchange-inline">مافَرّوخى، ص85ـ86؛ جابرى انصارى، ج2، ص118؛ رفیعى مهرآبادى، ص604.</ins></ref></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">براساس </del>كتیبههاى مسجد، از معماران این بنا <del class="diffchange diffchange-inline">محمدعلیبن </del>استاد <del class="diffchange diffchange-inline">علیبیك </del>بنّا اصفهانى، از كارشیكاران آن <del class="diffchange diffchange-inline">میرزامحمد كاشیپز، </del>و كتیبهنگار آن خوشنویس نامآور عهد صفوى، محمدرضا امامى<del class="diffchange diffchange-inline">*، </del>بودهاند. نام خوشنویس دیگرى به نام محمدباقر شیرازى نیز در یكى از كتیبهها دیده میشود <ref>گنجنامه، همانجا؛ گدار، <del class="diffchange diffchange-inline">ص 328</del></ref>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بناى مسجد بر اساس كتیبه سر در شرقى آن در 1067 آغاز شده و بنابر كتیبه سر در شمالى در 1073 پایان یافته است.<ref>هنرفر، ص612ـ613.</ref> این بنادر 1313ش به شماره 223 به ثبت آثار ملى رسید.<ref>پازوكیطرودى و شادمهر، ص70.</ref> در 1318ش قسمتى از سردر شمالغربى یا سردر مسجد دوره دیلمیان از زیرخاك نمایان شد و در 1335ش كاهگل آن كاملاً زدوده گردید.<ref>نیكزاد امیرحسینى، ص183.</ref> این مسجد در دهه سى شمسى و نیز در دهههاى اخیر به همت سازمان میراث فرهنگى، مرمت شده است.<ref>همان، ص184ـ185؛ گنجنامه، دفتر2، ص41.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بر اساس </ins>كتیبههاى مسجد، از معماران این بنا <ins class="diffchange diffchange-inline">محمد علی بن </ins>استاد <ins class="diffchange diffchange-inline">علی بیك </ins>بنّا اصفهانى، از كارشیكاران آن <ins class="diffchange diffchange-inline">میرزا محمد كاشیپز </ins>و كتیبهنگار آن خوشنویس نامآور عهد صفوى، محمدرضا امامى بودهاند. نام خوشنویس دیگرى به نام محمدباقر شیرازى نیز در یكى از كتیبهها دیده میشود<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins><ref>گنجنامه، همانجا؛ گدار، <ins class="diffchange diffchange-inline">ص328.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">در جنوبغربى مسجد مقبرهاى معروف به مقبره سادات و مقابلِ درِ شرقى، مقبره محمدابراهیم كلباسى فقیه معروف قرن سیزدهم، وجود دارد كه با مقرنسهاى گچبرى آراسته شده است. در گذشته در شمال مسجد مقبره حكیم داود بوده است كه امروزه در محل آن مغازهاى قرار دارد. این مسجد موقوفات بسیارى دارد كه بخشى از آنها از بین رفته و بخشى شامل تعدادى از دكانهاى اطراف مسجد و مغازههاى بازارهاى اصفهان است.<ref>ماهرالنقش، ص11، 15 و تصاویر ص16، 26.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم با نقشهاى نامنتظم در حدود هشتهزار مترمربع وسعت دارد.<ref>رفیعى مهرآبادى، ص608.</ref> این بنا ــ كه مانند بسیارى از بناهاى دوره صفویه از آجر ساخته شده <ref>رجوع کنید به ماهرالنقش، ص32.</ref> ــ از نوع مساجد چهار ایوانى است و سه ورودى اصلى دارد. سردر شرقى به شكل پنج ضلعى با دو سكو در دو طرف، كتیبهاى با اشعار فارسى، مقرنس كارى در قوسِ سردر و دو پشت بغل مزین به خط بنایىِ كاشیكاریشده است.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">سردر غربى با مقرنس گچى ساده در قوس، در انتهاى كوچهاى بنبست قرار دارد و به خیابان حكیم راه مییابد و نزدیك به در جورجیر است.<ref>هنرفر، ص41؛ رفیعیمهرآبادى، ص151.</ref> سردر شمالى با انواع كاشیكارى و آجركارى و دو سكو در دو طرف، ایوان كوچكى به عرض مدخل با طراحى زیبا در بالاى در ورودى دارد كه به حجرهاى راه مییابد. در بالاى حجره دو پشت بغل و در قوسِ ایوان، مقرنس با پوشش كاشیكارى مَعْقَلى دیده میشود.<ref>ماهرالنقش، ص51ـ52، 54.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">مسجد حكیم با صحنى به ابعاد تقریبى 61 متر × 53 متر كه در هر ضلع آن ایوانى قرار گرفته، داراى حوض سنگى مستطیل شكل و دو مهتابى (سكو) در دو طرف آن است كه در جنوب هر دو مهتابى، جایگاهى به طول 70ر1 متر براى امام جماعت تعبیه شده است.<ref>همان، ص45-47.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ایوان ضلع شمالى به طول 5ر11 متر و عمق 9 متر، در حدود 15 سانتیمتر بالاتر از سطح حیاط قرار دارد. كتیبهاى كاشیكارى، شامل اشعارى در وصف مسجد در وسط ایوان دیده میشود. ازاره این ایوان تا ارتفاع 20ر1 متر با كاشی هاى معقلى پوشیده شده است.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">در وسط دیوار غربى، راهرویى به عرض 3ر3 متر دیده میشود كه راه دستیابى به مدخل شمالى مسجد است و اكنون با دیوار آجرى مشبك پوشانده شده است. در بخش فوقانى راهروها، دو ایوان كوچك جلو حجرهها قرار دارد. كتیبهاى به خط ثلث، از محمدرضا امامى با زمینه لاجوردى در سه جانب ایوان كار شده است. این كتیبه به همراه پوشش سقف كه كلمه على را با خط بنایى از تركیب آجر و كاشى فیروزه شكل داده، به این ایوان جلوهاى خاص بخشیده است. در دو طرف ایوان، ایوانى كوچكتر با تزیینات مشابه بنا گردیده و هر كدام از این ایوانها در دو طرف خود طاقنمایى به عرض سه متر دارند.<ref>همان، ص93ـ98، 101ـ103؛ گنجنامه، دفتر2، تصویر34.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">جبهه جنوبى صحن و نیز ایوان، مشابه ضلع شمالى است و فقط در تزیینات، متفاوت به نظر میرسند از جمله در مقرنسى كه در دل رسمیبندى بالاى ایوان ساخته شده است.<ref>ماهرالنقش، ص46-115 و تصاویر ص114-117.</ins></ref></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">جانب شرقى و غربى صحن همانند است، مشتمل بر ایوانى به عرض حدود هشت متر و در هر طرف ایوان ابتدا یك طاقنما و سپس سه ایوان كوچكتر با عرض نزدیك به پنج متر، قرار دارد. دو طاقنماى كوچك نیز در ابتدا و انتهاى هر ضلع دیده میشود كه از داخل آنها میتوان به حجرههاى بالاى آنها دسترسى یافت. در طبقه بالاى دو ضلع شرقى و غربى براى زیباسازى اطراف صحن، طاقنماهایى ساخته شده است كه هیچگونه بنایى در پشت آنها وجود ندارد به طورى كه هوا از میان آنها جریان مییابد. بدین ترتیب در هر طرف ایوانهاى شرقى و غربى شش طاقنما قرار گرفته است.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ایوان شرقى به شكل بدیعى داراى شاهنشینى است كه طول فرورفتگى آن حدود 5ر5 متر و داراى قوسى است و روى آن ایوانكى (بالكنی) تعبیه كردهاند كه حجرههاى دو طرف بدان راه دارند. تزیینات كاشیكارى این ایوان در پشت بغلها با نقش هشت و چهار سُلى معقلى و نیز كتیبه سرتاسرى، مشاهده میشود. ایوان غربى نیز با دارابودن یك شبكه كاشیكارى معرق با نقش اسلیمى در دیوار مقابل ایوان طراحى شده است.<ref>همان، ص45ـ46، 103ـ109</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در جنوبغربى مسجد، مقبرهاى معروف به مقبره سادات و مقابلِ درِ شرقى، مقبره محمد ابراهیم كلباسى*، فقیه معروف قرن سیزدهم، وجود دارد كه با مقرنسهاى گچبرى آراسته شده است. در گذشته در شمال مسجد، مقبره حكیم داود بوده است كه امروزه در محل آن مغازهاى قرار دارد. این مسجد موقوفات بسیارى دارد كه بخشى از آنها از بین رفته و بخشى شامل تعدادى از دكانهاى اطراف مسجد و مغازههاى بازارهاى اصفهان است <ref>ماهرالنقش، ص 11، 15 و تصاویر ص 16، 26</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجد حكیم، با نقشهاى نامنتظم، در حدود هشتهزار مترمربع وسعت دارد <ref>رفیعى مهرآبادى، ص 608</ref>. این بنا ــ كه مانند بسیارى از بناهاى دوره صفویه از آجر ساخته شده <ref>رجوع کنید به ماهرالنقش، ص 32</ref> ــاز نوع مساجد چهار ایوانى است و سه ورودى اصلى دارد. سردر شرقى به شكل پنج ضلعى، با دو سكو در دو طرف، كتیبهاى با اشعار فارسى، مقرنس كارى در قوسِ سردر، و دو پشتبغل مزین به خط بنّایىِ كاشیكاریشده است. سردر غربى با مقرنس گچى ساده در قوس، در انتهاى كوچهاى بنبست قرار دارد و به خیابان حكیم راه مییابد و نزدیك به در جورجیر است <ref>هنرفر، ص 41؛ رفیعیمهرآبادى، ص 151</ref>. سردر شمالى با انواع كاشیكارى و آجركارى و دو سكو در دو طرف، ایوان كوچكى به عرض مدخل با طراحى زیبا، در بالاى در ورودى دارد كه به حجرهاى راه مییابد. در بالاى حجره دو پشتبغل و در قوسِ ایوان، مقرنس با پوشش كاشیكارى مَعْقَلى دیده میشود <ref>ماهرالنقش، ص 51ـ52، 54</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسجد حكیم، با صحنى به ابعاد تقریبى 61 متر × 53 متر كه در هر ضلع آن ایوانى قرار گرفته، داراى حوض سنگى مستطیل شكل و دو مهتابى (سكو) در دو طرف آن است كه در جنوب هر دو مهتابى، جایگاهى به طول 70ر1 متر براى امام جماعت تعبیه شده است <ref>همان، ص 45، 47</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایوان ضلع شمالى به طول 5ر11 متر و عمق 9 متر، در حدود 15 سانتیمتر بالاتر از سطح حیاط قرار دارد. كتیبهاى كاشیكارى، شامل اشعارى در وصف مسجد، در وسط ایوان دیده میشود. ازاره این ایوان تا ارتفاع 20ر1 متر با كاشیهاى معقلى پوشیده شده است. در وسط دیوار غربى، راهرویى به عرض 3ر3 متر دیده میشود كه راه دستیابى به مدخل شمالى مسجد است و اكنون با دیوار آجرى مشبك پوشانده شده است. در بخش فوقانى راهروها، دو ایوان كوچك جلو حجرهها قرار دارد. كتیبهاى به خط ثلث، از محمدرضا امامى، با زمینه لاجوردى در سه جانب ایوان كار شده است. این كتیبه به همراه پوشش سقف، كه كلمه على را با خط بنّایى از تركیب آجر و كاشى فیروزه شكل داده، به این ایوان جلوهاى خاص بخشیده است. در دو طرف ایوان، ایوانى كوچكتر با تزیینات مشابه بنا گردیده و هر كدام از این ایوانها در دو طرف خود طاقنمایى به عرض سه متر دارند <ref>همان، ص 93ـ98، 101ـ103؛ گنجنامه، دفتر2، تصویر34</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جبهه جنوبى صحن و نیز ایوان، مشابه ضلع شمالى است و فقط در تزیینات، متفاوت به نظر میرسند، از جمله در مقرنسى كه در دل رسمیبندى بالاى ایوان ساخته شده است <ref>ماهرالنقش، ص 46، 115 و تصاویر ص 114، 117</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جانب شرقى و غربى صحن همانند است، مشتمل بر ایوانى به عرض حدود هشت متر و در هر طرف ایوان ابتدا یك طاقنما و سپس سه ایوان كوچكتر، با عرض نزدیك به پنج متر، قرار دارد. دو طاقنماى كوچك نیز در ابتدا و انتهاى هر ضلع دیده میشود كه از داخل آنها میتوان به حجرههاى بالاى آنها دسترسى یافت. در طبقه بالاى دو ضلع شرقى و غربى، براى زیباسازى اطراف صحن، طاقنماهایى ساخته شده است كه هیچگونه بنایى در پشت آنها وجود ندارد، بهطورى كه هوا از میان آنها جریان مییابد. بدینترتیب، در هر طرف ایوانهاى شرقى و غربى شش طاقنما قرار گرفته است.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایوان شرقى به شكل بدیعى داراى شاهنشینى است كه طول فرورفتگى آن حدود 5ر5 متر و داراى قوسى است و روى آن ایوانكى (بالكنی) تعبیه كردهاند كه حجرههاى دو طرف بدان راه دارند. تزیینات كاشیكارى این ایوان در پشتبغلها با نقش هشت و چهار سُلى معقلى و نیز كتیبه سرتاسرى، مشاهده میشود. ایوان غربى نیز با دارا بودن یك شبكه كاشیكارى معرق با نقش اسلیمى، در دیوار مقابل ایوان طراحى شده است <ref>همان، ص 45ـ46، 103ـ109</ref>.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم داراى چهار شبستان و محراب است كه شبستان اصلى یا شبستانِ زیرگنبد آن، در پشت ایوان جنوبى واقع شده و به شكل مربعى به ضلع 5ر11 متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع 30ر1 متر از نقوش متنوع با آجر و كاشى مزین شدهاند. همچنین طاقنماهایى با تزیینات مشابه با خط بنّایى كار شده است، شامل كلمات «على»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلى طراحى شده است و در زیر آن كتیبه دیگرى از محمدرضا امامى دیده میشود. بزرگترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. این محراب، با عرض تقریبى 5ر6 متر، هم عرض ایوان جنوبى است. ازاره محراب، به ارتفاع 30ر1 متر، از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلى و خارجى محراب با كاشیپیچ فیروزهاى پوشیده شده است. كتیبهاى از آیات قرآن بر لبه خارجى محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه كاشى لاجوردى كار شده و بر زیبایى محراب افزوده است <ref>رجوع کنید به همان، ص 67ـ71، 84</ref>.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مسجد حكیم داراى چهار شبستان و محراب است كه شبستان اصلى یا شبستانِ زیرگنبد آن، در پشت ایوان جنوبى واقع شده و به شكل مربعى به ضلع 5ر11 متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع 30ر1 متر از نقوش متنوع با آجر و كاشى مزین شدهاند. همچنین طاقنماهایى با تزیینات مشابه با خط بنّایى كار شده است، شامل كلمات «على»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلى طراحى شده است و در زیر آن كتیبه دیگرى از محمدرضا امامى دیده میشود. بزرگترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. این محراب، با عرض تقریبى 5ر6 متر، هم عرض ایوان جنوبى است. ازاره محراب، به ارتفاع 30ر1 متر، از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلى و خارجى محراب با كاشیپیچ فیروزهاى پوشیده شده است. كتیبهاى از آیات قرآن بر لبه خارجى محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه كاشى لاجوردى كار شده و بر زیبایى محراب افزوده است <ref>رجوع کنید به همان، ص 67ـ71، 84</ref>.</div></td></tr>
</table>مرضیه الله وکیل جزیhttps://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85&diff=41808&oldid=prevبهرامی: صفحهای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} مسجد حكی...' ایجاد کرد2014-05-18T09:44:22Z<p>صفحهای جدید حاوی '{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} {{مدخل دائرة المعارف|<a href="/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85" class="mw-redirect" title="دانشنامه جهان اسلام">دانشنامه جهان اسلام</a>}} مسجد حكی...' ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}<br />
{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}<br />
مسجد حكیم، از مساجد اواخر دوره صفوى در منطقه قدیمى بابالدشت اصفهان. بانى آن حكیم محمد داود ملقب به تقربخان، پزشك شاهعباس دوم و شاهصفى، بوده و بدینسبب، مسجد به حكیم شهرت یافته است <ref>شاردن، ج 7، ص 462؛ هنرفر، ص 612</ref> و چون در محله قدیمى جورجیر، در محل مسجدى از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر، كه صاحب بن عباد آن را بنا كرده بود، ساخته شد، مسجد جورجیر نیز نامیده شده است <ref>مافَرّوخى، ص 85ـ86؛ جابرى انصارى، ج 2، ص 118؛ رفیعى مهرآبادى، ص 604</ref>.<br />
<br />
بناى مسجد، براساس كتیبه سردر شرقى آن، در 1067 آغاز شده و بنابر كتیبه سردر شمالى، در 1073 پایان یافته است <ref>هنرفر، ص 612ـ613</ref>. این بنادر 1313ش به شماره 223 به ثبت آثار ملى رسید <ref>پازوكیطرودى و شادمهر، ص 70</ref>. در 1318ش قسمتى از سردر شمالغربى، یا سردر مسجد دوره دیلمیان، از زیرخاك نمایان شد و در 1335ش كاهگل آن كاملاً زدوده گردید <ref>نیكزاد امیرحسینى، ص 183</ref>. این مسجد در دهه سى شمسى و نیز در دهههاى اخیر، به همت سازمان میراث فرهنگى، مرمت شده است <ref>همان، ص 184ـ 185؛ گنجنامه، دفتر2، ص 41</ref>.<br />
<br />
براساس كتیبههاى مسجد، از معماران این بنا محمدعلیبن استاد علیبیك بنّا اصفهانى، از كارشیكاران آن میرزامحمد كاشیپز، و كتیبهنگار آن خوشنویس نامآور عهد صفوى، محمدرضا امامى*، بودهاند. نام خوشنویس دیگرى به نام محمدباقر شیرازى نیز در یكى از كتیبهها دیده میشود <ref>گنجنامه، همانجا؛ گدار، ص 328</ref>.<br />
<br />
در جنوبغربى مسجد، مقبرهاى معروف به مقبره سادات و مقابلِ درِ شرقى، مقبره محمد ابراهیم كلباسى*، فقیه معروف قرن سیزدهم، وجود دارد كه با مقرنسهاى گچبرى آراسته شده است. در گذشته در شمال مسجد، مقبره حكیم داود بوده است كه امروزه در محل آن مغازهاى قرار دارد. این مسجد موقوفات بسیارى دارد كه بخشى از آنها از بین رفته و بخشى شامل تعدادى از دكانهاى اطراف مسجد و مغازههاى بازارهاى اصفهان است <ref>ماهرالنقش، ص 11، 15 و تصاویر ص 16، 26</ref>.<br />
<br />
مسجد حكیم، با نقشهاى نامنتظم، در حدود هشتهزار مترمربع وسعت دارد <ref>رفیعى مهرآبادى، ص 608</ref>. این بنا ــ كه مانند بسیارى از بناهاى دوره صفویه از آجر ساخته شده <ref>رجوع کنید به ماهرالنقش، ص 32</ref> ــاز نوع مساجد چهار ایوانى است و سه ورودى اصلى دارد. سردر شرقى به شكل پنج ضلعى، با دو سكو در دو طرف، كتیبهاى با اشعار فارسى، مقرنس كارى در قوسِ سردر، و دو پشتبغل مزین به خط بنّایىِ كاشیكاریشده است. سردر غربى با مقرنس گچى ساده در قوس، در انتهاى كوچهاى بنبست قرار دارد و به خیابان حكیم راه مییابد و نزدیك به در جورجیر است <ref>هنرفر، ص 41؛ رفیعیمهرآبادى، ص 151</ref>. سردر شمالى با انواع كاشیكارى و آجركارى و دو سكو در دو طرف، ایوان كوچكى به عرض مدخل با طراحى زیبا، در بالاى در ورودى دارد كه به حجرهاى راه مییابد. در بالاى حجره دو پشتبغل و در قوسِ ایوان، مقرنس با پوشش كاشیكارى مَعْقَلى دیده میشود <ref>ماهرالنقش، ص 51ـ52، 54</ref>.<br />
<br />
مسجد حكیم، با صحنى به ابعاد تقریبى 61 متر × 53 متر كه در هر ضلع آن ایوانى قرار گرفته، داراى حوض سنگى مستطیل شكل و دو مهتابى (سكو) در دو طرف آن است كه در جنوب هر دو مهتابى، جایگاهى به طول 70ر1 متر براى امام جماعت تعبیه شده است <ref>همان، ص 45، 47</ref>.<br />
<br />
ایوان ضلع شمالى به طول 5ر11 متر و عمق 9 متر، در حدود 15 سانتیمتر بالاتر از سطح حیاط قرار دارد. كتیبهاى كاشیكارى، شامل اشعارى در وصف مسجد، در وسط ایوان دیده میشود. ازاره این ایوان تا ارتفاع 20ر1 متر با كاشیهاى معقلى پوشیده شده است. در وسط دیوار غربى، راهرویى به عرض 3ر3 متر دیده میشود كه راه دستیابى به مدخل شمالى مسجد است و اكنون با دیوار آجرى مشبك پوشانده شده است. در بخش فوقانى راهروها، دو ایوان كوچك جلو حجرهها قرار دارد. كتیبهاى به خط ثلث، از محمدرضا امامى، با زمینه لاجوردى در سه جانب ایوان كار شده است. این كتیبه به همراه پوشش سقف، كه كلمه على را با خط بنّایى از تركیب آجر و كاشى فیروزه شكل داده، به این ایوان جلوهاى خاص بخشیده است. در دو طرف ایوان، ایوانى كوچكتر با تزیینات مشابه بنا گردیده و هر كدام از این ایوانها در دو طرف خود طاقنمایى به عرض سه متر دارند <ref>همان، ص 93ـ98، 101ـ103؛ گنجنامه، دفتر2، تصویر34</ref>.<br />
<br />
جبهه جنوبى صحن و نیز ایوان، مشابه ضلع شمالى است و فقط در تزیینات، متفاوت به نظر میرسند، از جمله در مقرنسى كه در دل رسمیبندى بالاى ایوان ساخته شده است <ref>ماهرالنقش، ص 46، 115 و تصاویر ص 114، 117</ref>.<br />
<br />
جانب شرقى و غربى صحن همانند است، مشتمل بر ایوانى به عرض حدود هشت متر و در هر طرف ایوان ابتدا یك طاقنما و سپس سه ایوان كوچكتر، با عرض نزدیك به پنج متر، قرار دارد. دو طاقنماى كوچك نیز در ابتدا و انتهاى هر ضلع دیده میشود كه از داخل آنها میتوان به حجرههاى بالاى آنها دسترسى یافت. در طبقه بالاى دو ضلع شرقى و غربى، براى زیباسازى اطراف صحن، طاقنماهایى ساخته شده است كه هیچگونه بنایى در پشت آنها وجود ندارد، بهطورى كه هوا از میان آنها جریان مییابد. بدینترتیب، در هر طرف ایوانهاى شرقى و غربى شش طاقنما قرار گرفته است.<br />
<br />
ایوان شرقى به شكل بدیعى داراى شاهنشینى است كه طول فرورفتگى آن حدود 5ر5 متر و داراى قوسى است و روى آن ایوانكى (بالكنی) تعبیه كردهاند كه حجرههاى دو طرف بدان راه دارند. تزیینات كاشیكارى این ایوان در پشتبغلها با نقش هشت و چهار سُلى معقلى و نیز كتیبه سرتاسرى، مشاهده میشود. ایوان غربى نیز با دارا بودن یك شبكه كاشیكارى معرق با نقش اسلیمى، در دیوار مقابل ایوان طراحى شده است <ref>همان، ص 45ـ46، 103ـ109</ref>.<br />
<br />
مسجد حكیم داراى چهار شبستان و محراب است كه شبستان اصلى یا شبستانِ زیرگنبد آن، در پشت ایوان جنوبى واقع شده و به شكل مربعى به ضلع 5ر11 متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع 30ر1 متر از نقوش متنوع با آجر و كاشى مزین شدهاند. همچنین طاقنماهایى با تزیینات مشابه با خط بنّایى كار شده است، شامل كلمات «على»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلى طراحى شده است و در زیر آن كتیبه دیگرى از محمدرضا امامى دیده میشود. بزرگترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. این محراب، با عرض تقریبى 5ر6 متر، هم عرض ایوان جنوبى است. ازاره محراب، به ارتفاع 30ر1 متر، از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلى و خارجى محراب با كاشیپیچ فیروزهاى پوشیده شده است. كتیبهاى از آیات قرآن بر لبه خارجى محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه كاشى لاجوردى كار شده و بر زیبایى محراب افزوده است <ref>رجوع کنید به همان، ص 67ـ71، 84</ref>.<br />
<br />
در دو طرف شبستان زیرگنبد، دو شبستان به ابعاد 22 متر × 5ر7 متر وجود دارد. در جانب شرقى و غربى این شبستانها ورودیهایى به راهروهاى اطراف شبستان جاى گرفتهاند. ازارهها داراى تزیینات آجر و كاشیاند، به طورى كه در شبستان جنوبغربى این تزیینات به شكل حصیرِ بافتهاى كه مربعهایى از كاشى را در میان خود دارند، دیده میشود. نقاط دیگر، مانند طاقنماها، پشتبغلها و سقف شبستانها، نیز پوشیده از سطوح تزیینىِ مشابه دیگر جاهاى مسجد است. محرابهاى این دو شبستان كوچكترند. محراب شبستان شرقى به شكل نیمهشتى است و كتیبهاى كاشیكارى در لبه پخِ محراب كار شده است. پشتبغلها نیز تزیینات كاشیكارى دارند و سقف محراب با مقرنسكارى آجرى شكل گرفته است. محراب شبستان غربى، طراحى سادهترى دارد <ref>همان، ص 72ـ 75، 88ـ90</ref>.<br />
<br />
شبستان دیگرى معروف به شبستان زمستانى در ضلع غربى مسجد قراردارد و داراى دو بخش زنانه و مردانه است. سقف شبستان مردانه خیمهاى و ازاره آن مزین به كاشیكارى با نقش هشت و صابونك است. شبستان زنانه داراى سیزده ستون با سقفهاى چهاربخشى است. وسط هر سقف سوراخى با درپوشى از سنگ مرمر، براى حفظ گرماى داخل شبستان و جذب نور، دارد. در دیوار جنوبى شبستانِ مردانه، محرابى به شكل یك نیم هشت ضلعى منتظم پوشیده از كاشیكارى و كتیبه در نیمه بالایى آن است. روى پشت بام شبستان زنانه یك مهتابى و محرابى براى نمازگزاران در فصل تابستان پیشبینى شده است <ref>همان، ص 78، 80ـ91</ref>. در ضلع شمالشرقى مسجد، نزدیك درِ دیالمه، حوضخانهاى به ابعاد 80ر8 متر × 70ر7 متر قرار دارد. اطراف حوضخانه از طاقنماهایى تشكیل شده و طاقنماى جنوبى شاهنشین است. قسمتى از روشنایى این فضا از شبكههاى شش ضلعى منظم بالاى دیوارها تأمین میشود. كف طاقنماها درحدود پنجاه سانتیمتر از كف حوضخانه بلندتر است تا در موقع وضو گرفتن بتوان روى آن نشست و هم محلى براى قرار دادن لباسهاى اضافى باشد. در وسط حوضخانه حوضى بهطول چهار متر و عرض سه متر تعبیه شده است. در وسط حوض فوارهاى است كه آب را از منبع مادرچاه به اینجا منتقل میكند. هر چند كه شیرهاى آب لولهكشى نیز در اطراف حوض نصب شدهاند. این حوضخانه از نظر ساخت رسمیبندى زیبایى كه در زیر كاسه سقف و بر چهار ستون كلافكشى شده اطراف حوض قرار گرفته، شیوه جالب توجهى از سقفسازى است <ref>همان، ص40ـ43</ref>. این حوضخانه نمونهاى است كه در مساجد مشابه آن كمتر طراحى شده است.<br />
<br />
از دیگر ویژگیهاى این مسجد، دو ساعت آفتابى است كه یكى در زاویه شمالغربى مسجد و دیگرى در بالاى ایوان شمالغربى نصب شدهاند <ref>همان، ص 49</ref>.<br />
<br />
مسجد حكیم، از نوع مساجد بدون منار و گنبد برجسته و بزرگ، و مشابه آن [[مسجد سید]] از دوره قاجار، است <ref>رجوع کنید به گنجنامه، دفتر2، ص 104</ref>. مسجد حكیم از آخرین آثار دوره صفوى است و شاید از دیدگاه پژوهشگران غربى، نمونهاى یأسآور در مقایسه با مسجد امام* و شیخلطفاللّه* باشد <ref>براى نمونه رجوع کنید به هیلن برند، ص 114</ref>؛ اما این مسجد با نگاهى معمارانه، به سبب نمایش شكوهمند طرح چهار ایوانى در مقیاسى بزرگ و داشتن آجركارى، كاشیكارى، گرهكشى و بهویژه خط بنّایى*، در زمره آثار برجسته آن دوران، درخور ارزیابى است <ref>ماهرالنقش، ص ] 9[؛ كیانى، ص 146؛ پوپ، ص 231</ref>.<br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
{{پانویس}}<br />
== منابع ==<br />
، ذیل مدخل حکیم(مسجد) از ابوالقاسم حاتمى و گروه هنر و معمارى.<br />
[[رده:مساجد تاریخی اصفهان]]<br />
[[رده:مساجد تاریخی]]</div>بهرامی