مسجد المنطقه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۳۸

2020-12-17T06:38:15Z

Mohammadi در ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۳۷

2020-12-17T06:37:40Z

Mohammadi: /* ساختمان کنونی مسجد */

2020-11-22T15:04:11Z

‏ساختمان کنونی مسجد

Mohammadi: /* دیدگاه تاریخ‌نویسان */

2020-11-22T15:03:31Z

‏دیدگاه تاریخ‌نویسان

Mohammadi: /* دیدگاه تاریخ‌نویسان */

2020-11-22T15:02:58Z

‏دیدگاه تاریخ‌نویسان

Mohammadi: /* دیدگاه تاریخ‌نویسان */

2020-11-22T14:43:42Z

‏دیدگاه تاریخ‌نویسان

Mohammadi در ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۴۶

2020-11-22T13:46:50Z

Mohammadi: /* منابع */

2020-11-22T13:45:26Z

‏منابع

Mohammadi در ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۴۴

2020-11-22T13:44:30Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۴۳

2013-01-20T09:43:05Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 '''مسجد عتیقه یا منطقه (مسجد براثای جدید)'''، مسجدی است در جنوب شرقی [[کاظمین]] در کشور [[عراق]] که در دوره‏‌های اخیر به نام [[مسجد براثا]] مشهور است؛ این درحالی است که این مکان در اصل زیارتگاهی مقدس به نام مشهد العتیقه بوده و در روستایی قدیمی نزدیک شهر [[بغداد]] بوده و با توسعه بغداد به یکی از محله‏‌های این شهر تبدیل شده و بعدها نیز از بین رفته است.
-از بنای قدیمی مسجد اثری باقی نمانده و ساختمان کنونی در سال ۱۳۷۵ ه. ق توسعه و بازسازی شده و با اینکه با مسجد براثا تفاوت دارد اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور [[امام علی(ع)]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است.
+از بنای قدیمی مسجد اثری باقی نمانده و ساختمان کنونی در سال ۱۳۷۵ ه. ق توسعه و بازسازی شده و با اینکه با مسجد براثا تفاوت دارد اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور [[امام علی علیه السلام]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است.
 بنا به گفته روایات، [[امیرالمومنین]] علیه السلام در یكى از سفرهاى خود، در این مسجد [[نماز]] گزارده است.<ref>اماکن زیارتی و سیاحتی عراق‌، محمدرضا قمى، نشر مشعر، تابستان 1380، ص60.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۳۷
سطر ۱:		سطر ۱:
−	'''مسجد عتیقه یا منطقه (مسجد براثای جدید)'''، مسجدی است در جنوب شرقی [[کاظمین]] در کشور [[عراق]] که در دوره‏‌های اخیر به نام [[مسجد براثا]] مشهور است؛ این درحالی است که این مکان در اصل زیارتگاهی مقدس به نام مشهد العتیقه بوده و در روستایی قدیمی نزدیک [[~~شهر~~ بغداد]] بوده و با توسعه بغداد به یکی از محله‏‌های این شهر تبدیل شده و بعدها نیز از بین رفته است.	+	'''مسجد عتیقه یا منطقه (مسجد براثای جدید)'''، مسجدی است در جنوب شرقی [[کاظمین]] در کشور [[عراق]] که در دوره‏‌های اخیر به نام [[مسجد براثا]] مشهور است؛ این درحالی است که این مکان در اصل زیارتگاهی مقدس به نام مشهد العتیقه بوده و در روستایی قدیمی نزدیک شهر [[بغداد]] بوده و با توسعه بغداد به یکی از محله‏‌های این شهر تبدیل شده و بعدها نیز از بین رفته است.

	از بنای قدیمی مسجد اثری باقی نمانده و ساختمان کنونی در سال ۱۳۷۵ ه. ق توسعه و بازسازی شده و با اینکه با مسجد براثا تفاوت دارد اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور [[امام علی(ع)]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است.		از بنای قدیمی مسجد اثری باقی نمانده و ساختمان کنونی در سال ۱۳۷۵ ه. ق توسعه و بازسازی شده و با اینکه با مسجد براثا تفاوت دارد اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور [[امام علی(ع)]] در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۵:۰۴
سطر ۳۲:		سطر ۳۲:

	*مصطفی جواد و احمد سوسه، دو پژوهشگر بزرگ عراقی، در کتاب خود درباره شهر بغداد، اشاره کرده‌‏اند که در دوره‌‏های اخیر، گویا یک شخص ایرانی که با جغرافیای تاریخی بغداد آشنایی نداشته است، با توجه به اینکه مسجد براثا، به‏‌طور کامل از بین رفته و او محل آن را نمی‏‌دانسته، نام براثا را بر مشهد منطقه نهاده‏<ref>ر. ک: دلیل خارطة بغداد المفصّل، مصطفی جواد و احمد سوسه، ص85 و 91.</ref> و از آن پس، به تدریج این زیارتگاه، به مسجد براثا شهرت یافته است و نام مشهد منطقه یا عتیقه، فراموش شده است؛ زیرا همان‏گونه که پیش‏تر اشاره شد، [[مسجد براثا]]، در محله براثا در جنوب غربی شهر بغداد واقع بوده است؛ حال آنکه مسجد فعلی، در شرق بغداد کهن و میان این شهر و [[کاظمین]]، قرار دارد.		*مصطفی جواد و احمد سوسه، دو پژوهشگر بزرگ عراقی، در کتاب خود درباره شهر بغداد، اشاره کرده‌‏اند که در دوره‌‏های اخیر، گویا یک شخص ایرانی که با جغرافیای تاریخی بغداد آشنایی نداشته است، با توجه به اینکه مسجد براثا، به‏‌طور کامل از بین رفته و او محل آن را نمی‏‌دانسته، نام براثا را بر مشهد منطقه نهاده‏<ref>ر. ک: دلیل خارطة بغداد المفصّل، مصطفی جواد و احمد سوسه، ص85 و 91.</ref> و از آن پس، به تدریج این زیارتگاه، به مسجد براثا شهرت یافته است و نام مشهد منطقه یا عتیقه، فراموش شده است؛ زیرا همان‏گونه که پیش‏تر اشاره شد، [[مسجد براثا]]، در محله براثا در جنوب غربی شهر بغداد واقع بوده است؛ حال آنکه مسجد فعلی، در شرق بغداد کهن و میان این شهر و [[کاظمین]]، قرار دارد.
−
−	~~==ساختمان کنونی مسجد==~~
−
−	ساختمان کنونی مسجد براثا، حاصل توسعه و بازسازی آن در سال 1375 ه. ق، است و در حال حاضر، از بنای قدیمی آن اثری باقی نمانده است. با اینکه این مسجد، در واقع مسجد عتیقه یا منطقه است و با مسجد تاریخی براثا، ارتباطی ندارد، اما امروزه داخل آن، آثاری وجود دارد که با داستان حضور امام علی(ع) در براثا و فضایل آن، ارتباط یافته است؛ از جمله در این مسجد، سنگ سفیدرنگی به شکل یک ستون هشت‏ ضلعی، خوابیده بر زمین، وجود دارد که گفته می‌شود [[حضرت مریم(س)]]، فرزندش [[حضرت عیسی(ع)]] را روی این سنگ گذاشته است. دو طرف این سنگ، کتیبه‏‌ای تراشیده شده، حاوی اسامی چهارده معصوم(ع)، به چشم می‏‌خورد.<ref>دلیل العتبات والمراقد فی العراق، ص83 و 84.</ref>
−
−	براساس یک باور عامیانه، اسامی امامان بر این سنگ، از پیش از [[اسلام]] وجود داشته است. اما بی‌تردید، این باور درست نیست و هیچ مدرکی بر درستی آن، وجود ندارد.
−
−	همچنین در صحن مسجد، سنگ سیاه‏رنگی، به شکلی نزدیک به مکعب، وجود دارد که به نام سنگ «مُنطقه» شناخته می‏‌شود. میان قسمت فوقانی آن، حفره‏ای وجود دارد که در آن، به قصد تبرک یا طلب شفا، به‌‏ویژه کودکانی که لکنت زبان دارند، آب ریخته می‌‏شود.<ref>همان، ص84.</ref>
−
−	در بخشی از مسجد نیز که دارای فضایی سقف‏دار با ورودی مستقل است، چاه آبی وجود دارد که گفته می‌‏شود همان چاه یا چشمه‌‏ای است که براساس روایات یاد شده، امام علی(ع) در زمان حضور خود در براثا، آن را آشکار کرد. گفته می‌‏شود این چاه، در دوره‏‌های گذشته، خراب و از دید، پنهان شده بود. اما در دوره اخیر، دوباره شناسایی گردید.<ref>دلیل العتبات والمراقد فی العراق، ص84.</ref>

	==قبرستان کنار مسجد==		==قبرستان کنار مسجد==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۵:۰۳
سطر ۲۲:		سطر ۲۲:

	در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که [[شیعیان]] به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‏‌کنند و بزرگ می‏‌دارند و گمان می‌‏کنند که [[امام علی(ع)\|امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام]]، در آنجا اقامه نماز کرده است. سپس به سند خود از قاضی ابوبکر جِعابی حافظ، نقل کرده است: «گفته می‌‏شود که امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام، در زمان بازگشت خود از [[نهروان]]، از بغداد عبور کرد و در برخی نقاط آن [[نماز]] گزارد.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص404.</ref>		در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که [[شیعیان]] به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‏‌کنند و بزرگ می‏‌دارند و گمان می‌‏کنند که [[امام علی(ع)\|امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام]]، در آنجا اقامه نماز کرده است. سپس به سند خود از قاضی ابوبکر جِعابی حافظ، نقل کرده است: «گفته می‌‏شود که امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام، در زمان بازگشت خود از [[نهروان]]، از بغداد عبور کرد و در برخی نقاط آن [[نماز]] گزارد.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص404.</ref>
−

	*[[ابن‌ شهرآشوب\|ابن‌شهرآشوب]] نیز در جایی که از زیارتگاه‏‌های مرتبط با امام علی علیه السلام سخن می‏‌گوید، نوشته است: «مسجد السوط فی السوق العتیقة فی بغداد من اخباره بالغیب»<ref>مناقب آل ابی‏طالب، ج2، ص227.</ref> که واضح است مراد وی، همان مشهد عتیقه است.		*[[ابن‌ شهرآشوب\|ابن‌شهرآشوب]] نیز در جایی که از زیارتگاه‏‌های مرتبط با امام علی علیه السلام سخن می‏‌گوید، نوشته است: «مسجد السوط فی السوق العتیقة فی بغداد من اخباره بالغیب»<ref>مناقب آل ابی‏طالب، ج2، ص227.</ref> که واضح است مراد وی، همان مشهد عتیقه است.

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 ==دیدگاه تاریخ‌نویسان==
-برخی از نخستین اشاره‏‌های تاریخی به این زیارتگاه، در [[رجال نجاشی]]، به چشم می‏‌خورد که نشان از برخی فعالیت‏‌های علمی علمای شیعه در آن دارد. [[شيخ نجاشی |نجاشی]]، اشاره می‏‌کند که در مشهد العتیقه، کتاب [[الغیبه]] نعمانی بر محمد بن علی شجاعی کاتب خوانده می‌‏شد<ref>رجال النجاشی، ص383.</ref> و خود او نیز در آنجا، کتاب صیام [[ابن‌فضال]] را خوانده است.<ref>همان، ص259.</ref>
+برخی از نخستین اشاره‏‌های تاریخی به این زیارتگاه، در [[رجال نجاشی]]، به چشم می‏‌خورد که نشان از برخی فعالیت‏‌های علمی علمای شیعه در آن دارد. [[شيخ نجاشی |نجاشی]]، اشاره می‏‌کند که در مشهد العتیقه، کتاب [[الغیبه]] نعمانی بر محمد بن علی شجاعی کاتب خوانده می‌‏شد<ref>رجال النجاشی، ص383.</ref> و خود او نیز در آنجا، کتاب صیام ابن‌فضال را خوانده است.<ref>همان، ص259.</ref>
-===ابن‏‌جوزی===
+*ابن‏‌جوزی نیز در تاریخ خود نوشته است که از سال 448 ه. ق، (سالی که در آن، به شیعیان سختگیری بسیاری شد و به خانه [[شیخ طوسی]] هجوم بردند و او به [[نجف]] مهاجرت کرد)، در [[حرم كاظمين|آستان کاظمین]]، مشهد العتیقه و مساجد کرخ، [[اذان]] گفتن به روش [[شیعه]]، ممنوع شد و به‏ جای آن، اذانِ [[اهل‏ سنت]] که در آن به ‏جای عبارت «حی علی خیر العمل»، عبارت «الصلاة خیر من النوم» می‏‌گفتند، گفته شد.<ref>المنتظم، ج16، ص7.</ref>
-[[ابن‏‌جوزی]] نیز در تاریخ خود نوشته است که از سال 448 ه. ق، (سالی که در آن، به شیعیان سختگیری بسیاری شد و به خانه [[شیخ طوسی]] هجوم بردند و او به [[نجف]] مهاجرت کرد)، در [[آستان کاظمین]]، مشهد العتیقه و مساجد کرخ، اذان گفتن به روش [[شیعه]]، ممنوع شد و به‏ جای آن، اذانِ [[اهل‏ سنت]] که در آن به ‏جای عبارت «حی علی خیر العمل»، عبارت «الصلاة خیر من النوم» می‏‌گفتند، گفته شد.<ref>المنتظم، ج16، ص7.</ref>
+او همچنین در ذیل حوادث سال 457 ه. ق، اشاره کرده است که در این سال، اهالی باب بصره (نام یکی از دروازه‌‏ها و محله‏‌های شهر [[بغداد]] در آن زمان)، شبانه درِ آهنی مشهد العتیقه را از جا کندند و با خود بردند. اما پس از جست‌‏وجو موفق شدند کسی را که در را با خود برده بود، پیدا کنند و در را از او پس گیرند.<ref>همان، ص91.</ref>
-او همچنین در ذیل حوادث سال 457 ه. ق، اشاره کرده است که در این سال، اهالی باب بصره (نام یکی از دروازه‌‏ها و محله‏‌های شهر بغداد در آن زمان)، شبانه درِ آهنی مشهد العتیقه را از جا کندند و با خود بردند. اما پس از جست‌‏وجو موفق شدند کسی را که در را با خود برده بود، پیدا کنند و در را از او پس گیرند.<ref>همان، ص91.</ref>
+*همچنین [[خطیب بغدادی]] در تاریخ خود، از این [[مسجد]] یاد کرده و درباره آن نوشته است:
-===خطیب بغدادی===
+در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که [[شیعیان]] به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‏‌کنند و بزرگ می‏‌دارند و گمان می‌‏کنند که [[امام علی(ع)|امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام]]، در آنجا اقامه نماز کرده است. سپس به سند خود از قاضی ابوبکر جِعابی حافظ، نقل کرده است: «گفته می‌‏شود که امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب علیه السلام، در زمان بازگشت خود از [[نهروان]]، از بغداد عبور کرد و در برخی نقاط آن [[نماز]] گزارد.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص404.</ref>
-در بازار عتیقه، مسجدی وجود دارد که شیعیان به آن توجه دارند و آنجا را زیارت می‏‌کنند و بزرگ می‏‌دارند و گمان می‌‏کنند که [[امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب(ع)]]، در آنجا اقامه نماز کرده است. سپس به سند خود از قاضی ابوبکر جِعابی حافظ، نقل کرده است: «گفته می‌‏شود که امیرمؤمنان علی بن ابی‌‏طالب(ع)، در زمان بازگشت خود از نهروان، از بغداد عبور کرد و در برخی نقاط آن نماز گزارد.<ref>تاریخ بغداد، ج1، ص404.</ref>
+*[[ابن‌ شهرآشوب|ابن‌شهرآشوب]] نیز در جایی که از زیارتگاه‏‌های مرتبط با امام علی علیه السلام سخن می‏‌گوید، نوشته است: «مسجد السوط فی السوق العتیقة فی بغداد من اخباره بالغیب»<ref>مناقب آل ابی‏طالب، ج2، ص227.</ref> که واضح است مراد وی، همان مشهد عتیقه است.
-===ابن‌شهرآشوب===
+*همچنین یاقوت حموی در ذیل مدخل سونایا، به وجود مشهد (زیارتگاه) امام علی علیه السلام در محله عتیقه، اشاره کرده‏<ref>معجم البلدان، ج3، ص285.</ref> و در ذیل مدخل براثا می‌‏نویسد: «می‏‌گویند علی به حمامی در روستای براثا وارد شد و نیز می‏‌گویند بلکه حمامی که او وارد آن شد، در محله دیگری از بغداد، به نام عتیقه بود».<ref>همان، ج1، ص363.</ref>
-[[ابن‌شهرآشوب]] نیز در جایی که از زیارتگاه‏‌های مرتبط با امام علی(ع) سخن می‏‌گوید، نوشته است: «مسجد السوط فی السوق العتیقة فی بغداد من اخباره بالغیب»<ref>مناقب آل ابی‏طالب، ج2، ص227.</ref> که واضح است مراد وی، همان مشهد عتیقه است.
+*صفی‌‏الدین بغدادی نیز از این زیارتگاه با عنوان «مشهد المنطقه»، یاد کرده است‏<ref>مراصد الاطلاع، بغدادی، ج2، ص757.</ref> که این سخن، نشان می‏‌دهد دست‏کم از قرن هشتم هجری، مشهد العتیقه، به مشهد المنطقه شهرت یافته است.
-===یاقوت حموی===
+*محمود شکری آلوسی درباره وجه تسمیه این مسجد به «منطقه»، می‌‏نویسد: «می‏‌گویند علی (علیه السلام) بعد از اینکه در آنجا نماز گزارد، «تمنطق بسیفه». همچنین گفته شده این مسجد، به علت انحراف رود دجله در این محل، بدین نام نامیده شد؛ گویا که «منطقه» است».<ref>تاریخ مساجد بغداد وآثارها، ص122.</ref> («ویقال فی وجه تسمیة هذا المسجد بالمنطقه ان علیاً(ع) تمنطق بسیفه بعد ان صلی هناک وقیل: سمی بذلک لاعوجاج دجلة هناک فکانها المنطقة!.)
-همچنین [[یاقوت حموی]] در ذیل مدخل سونایا، به وجود مشهد (زیارتگاه) امام علی(ع) در محله عتیقه، اشاره کرده‏<ref>معجم البلدان، ج3، ص285.</ref> و در ذیل مدخل براثا می‌‏نویسد: «می‏‌گویند علی به حمامی در روستای براثا وارد شد و نیز می‏‌گویند بلکه حمامی که او وارد آن شد، در محله دیگری از بغداد، به نام عتیقه بود».<ref>همان، ج1، ص363.</ref>
+*مصطفی جواد و احمد سوسه، دو پژوهشگر بزرگ عراقی، در کتاب خود درباره شهر بغداد، اشاره کرده‌‏اند که در دوره‌‏های اخیر، گویا یک شخص ایرانی که با جغرافیای تاریخی بغداد آشنایی نداشته است، با توجه به اینکه مسجد براثا، به‏‌طور کامل از بین رفته و او محل آن را نمی‏‌دانسته، نام براثا را بر مشهد منطقه نهاده‏<ref>ر. ک: دلیل خارطة بغداد المفصّل، مصطفی جواد و احمد سوسه، ص85 و 91.</ref> و از آن پس، به تدریج این زیارتگاه، به مسجد براثا شهرت یافته است و نام مشهد منطقه یا عتیقه، فراموش شده است؛ زیرا همان‏گونه که پیش‏تر اشاره شد، [[مسجد براثا]]، در محله براثا در جنوب غربی شهر بغداد واقع بوده است؛ حال آنکه مسجد فعلی، در شرق بغداد کهن و میان این شهر و [[کاظمین]]، قرار دارد.
 ==ساختمان کنونی مسجد==

@@ سطر ۷۴: / سطر ۷۴: @@
 {{پانویس}}
 == منابع ==
 * '''معجم البلدان''': ياقوت بن عبدالله الحموي، بيروت، دار صادر، ١٣٩٧ه. ق - ١٩٧٧م.

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 بنا به گفته روایات، [[امیرالمومنین]] علیه السلام در یكى از سفرهاى خود، در این مسجد [[نماز]] گزارده است.<ref>اماکن زیارتی و سیاحتی عراق‌، محمدرضا قمى، نشر مشعر، تابستان 1380، ص60.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 [[رده:اماکن مقدسه کاظمین]]
 [[رده:مساجد تاریخی]]