https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A6%D9%87 2026-11-11T05:23:21Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A6%D9%87&diff=170416&oldid=prev 2026-11-11T03:51:00Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: مرجئه</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''مرجئه'''، یکی از گروه‌های کلامی صدر اسلام بودند که ایمان را تنها شناخت و تصدیق قلبی می‌دانستند و عمل را جزء ایمان نمی‌شمردند.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt; آنان دربارهٔ گناهکاران و نیز دربارهٔ دو طرف اختلاف‌های سیاسی صدر اسلام، داوری را به خدا وامی‌گذاشتند و به همین سبب «مرجئه» (اهل ارجاء و تأخیر) خوانده شدند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt; این گروه در سده‌های نخست هجری به فرقه‌های گوناگون تقسیم شد و در تاریخ کلام اسلامی جایگاهی مهم یافت.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲؛ نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نام و خاستگاه ==<br /> «ارجاء» در لغت به معنای تأخیر انداختن و امید داشتن است. نوبختی خاستگاه مرجئه را در پی اختلاف‌های سیاسی پس از [[جنگ صفین]] و [[حکمیت]] می‌داند. به گزارش او، پس از کشته شدن [[امام علی علیه السلام]]، گروهی که با آن حضرت بودند و گروهی که با [[طلحة بن عبیدالله|طلحه]]، زبیر و [[عایشه]] بودند، با [[معاویه]] یکی شدند، جز اندکی از شیعیان علی (ع). نوبختی می‌نویسد: «فَسُمُّوا جَمِيعًا الْمُرْجِئَةَ لِأَنَّهُمْ تَوَالَوُا الْمُخْتَلِفِينَ جَمِيعًا، وَ زَعَمُوا أَنَّ أَهْلَ الْقِبْلَةِ كُلَّهُمْ مُؤْمِنُونَ بِإِقْرَارِهِمُ الظَّاهِرَ بِالْإِيمَانِ، وَ رَجَوْا لَهُمْ جَمِيعًا الْمَغْفِرَةَ»؛ «همه آنان مرجئه نامیده شدند، زیرا با همهٔ گروه‌های متخاصم دوستی کردند و پنداشتند همهٔ اهل قبله با اقرار ظاهری به ایمان، مؤمن‌اند و برای همهٔ آنان آمرزش امید داشتند.»&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> این گزارش نشان می‌دهد که مرجئه در آغاز، بیشتر موضعی سیاسی داشتند: آنان به جای تکفیر یکی از دو طرف [[عثمان بن عفان|عثمان]] و علی (ع)، داوری را به خدا واگذار کردند و بر ایمان ظاهری همهٔ مسلمانان تأکید ورزیدند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == باورها ==<br /> اشعری قمی می‌نویسد که مرجئه در تعریف [[ایمان]] اختلاف کردند و دوازده فرقه شدند.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt; نخستین گروه آنان، جهمیه، پیروان جهم بن صفوان بودند. به گزارش او، آنان می‌گفتند: «الْإِيمَانُ بِاللَّهِ هُوَ الْمَعْرِفَةُ بِاللَّهِ وَ بِرُسُلِهِ وَ بِجَمِيعِ مَا جَاءَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَقَطْ»؛ «ایمان به خدا فقط شناخت خدا و فرستادگان او و همهٔ آنچه از سوی خداست.»&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt; بر این پایه، اقرار زبانی، فروتنی قلبی، محبت، ترس و عمل با اندام‌ها هیچ‌یک ایمان نیست.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> گروهی دیگر از مرجئه، ایمان را محبت خدا و فروتنی در برابر او می‌دانستند و می‌گفتند [[نماز]] عبادت خدا نیست و عبادت تنها ایمان به خدا و شناخت اوست.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۳.&lt;/ref&gt; به باور آنان، ایمان نه زیاد می‌شود و نه کم، و یک خصلت بیش نیست.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۳.&lt;/ref&gt; این دیدگاه، عمل را به‌کلی از حقیقت ایمان بیرون می‌کرد و [[گناه کبیره]] را نیز از ایمان جدا می‌ساخت.<br /> <br /> == فرقه‌ها ==<br /> نوبختی مرجئه را پس از تکوین اولیه، چهار فرقه می‌داند: جهمیه که در گفتار غلو کردند و به خراسان منسوب شدند؛ غیلانیه، پیروان غیلان بن مروان؛ و دو فرقهٔ دیگر.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt; اشعری قمی نیز شمار آنان را دوازده فرقه ثبت کرده و دیدگاه‌هایشان را در باب ایمان، معاصی و صفات خدا آورده است.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲ و ۱۴۳.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نسبت با خوارج ==<br /> مرجئه را در تاریخ کلام اسلامی، در برابر [[خوارج]] می‌شناسند. خوارج گناه کبیره را موجب [[کفر]] می‌دانستند و مرجئه در واکنش به آن، ایمان را از عمل جدا کردند و گناهکار را همچنان مؤمن شمردند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt; این هر دو موضع، در منابع امامیه نقد شده است؛ زیرا ایمان را نه می‌توان به گناه نابود کرد و نه می‌توان آن را از عمل جدا ساخت.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == موضع امامیه ==<br /> در منابع فرقه‌شناسی امامیه، مرجئه در شمار گروه‌هایی آمده‌اند که از مسیر [[امامان معصوم|امامان]] جدا شدند.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt; نوبختی پیدایش آنان را به جدا شدن از [[شیعه|شیعیان]] علی (ع) و پیوستن به [[معاویه]] پیوند می‌دهد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt; در برابر، [[امامیه|شیعه امامیه]] ایمان را شامل شناخت، اقرار و عمل می‌داند و جدایی ایمان از عمل را نمی‌پذیرد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶؛ اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> مرجئه از نخستین گروه‌های کلامی در اسلام بودند که مسئلهٔ تعریف ایمان و نسبت آن با عمل را به بحث گذاشتند.&lt;ref&gt;اشعری قمی، المقالات والفرق، ص۱۳۲.&lt;/ref&gt; موضع سیاسی آغازین آنان، پرهیز از تکفیر و داوری دربارهٔ صحابه بود و همین موضع، در دوره‌های بعد به دیدگاهی کلامی دربارهٔ ماهیت ایمان تبدیل شد.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt; با این حال، در منابع امامیه، این گروه در شمار فرقه‌های منحرف جای گرفته و دیدگاهشان دربارهٔ ایمان رد شده است.&lt;ref&gt;نوبختی، فرق الشیعة، ص۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * اشعری قمی، سعد بن عبدالله؛ ''المقالات والفرق''، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۰ش.<br /> * نوبختی، حسن بن موسی؛ ''فرق الشیعة''، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۴ق.<br /> <br /> [[رده:فرقه های کلامی]]<br /> [[رده:اصطلاحات کلامی]]<br /> [[رده:تاریخ تشیع]]<br /> [[رده:فرقه های انحرافی در اسلام]]<br /> [[رده:کلام]]</div>

Zadhoosh