مهدی موسوی در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۶

2025-02-11T06:56:07Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۴

2020-03-09T11:44:11Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-05-28T11:55:30Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۰۰

2017-02-23T07:00:04Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۵۵

2012-11-15T05:55:36Z

نمایش تغییرات

بهرامی: افزودن رده

2012-11-07T10:39:35Z

افزودن رده

Saeed zamani در ‏۷ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۹:۲۴

2012-11-07T09:24:00Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}}
2012-11-07T09:14:13Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} <keywords conten...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}}
{{نیازمند ویرایش فنی}}

toc

مراقبه از واژه‌ی «رَقَبَ» به معنای حفظ کردن<ref> ابن منظور، محمد بن مكرم؛ لسان العرب، دار صادر، بيروت، نوبت چاپ‌سوم، 1414 ق، ج 1، ص 425.</ref> و در نظر گرفتن مراقِب و توجه دادن فكر به سوى اوست و هر كس از كارى به سبب رعايت ديگرى دورى جويد گفته مى‌شود: فلانى را مراقبت كرد.<ref> فیض کاشانی؛ راه روشن(ترجمه المحجة البيضاء)، ترجمهی سيد محمد صادق عارف، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى، چاپ اول، 1372 هجرى شمسى، ج 8، ص 193.</ref>
در متون اخلاق اسلامی، پیشینه‌ی مراقبه به «مرابطه» باز می‌گردد که عبارت است از نگاهبانى و مواظبت عقل از نفس.<ref> نراقی ملامحمدمهدی؛ علم اخلاق اسلامى (ترجمه جامع السعادات)، ترجمهی سيدجلال الدين مجتبوی، انتشارات حكمت،چاپ چهارم، 1377، ج 3، ص 124.</ref>‌ در هر حال، مشارطه، پیش‌نیاز مراقبه و معاقبه و مقامات پس از آن، تکمیل کننده‌ی محاسبه است.
سید بحرالعلوم(ره) در تعریف مراقبه می‌فرماید: «مراقبه عبارت است از متوجه و ملتفت خود بودن در جميع احوال، تا از آنچه بدان عازم شده و عهد كرده تخلّف نكند.»<ref> بحرالعلوم، سید محمدمهدی؛ رساله سير و سلوك (تحفة الملوك)، انتشارات علامه طباطبايى،چاپ چهارم، 1418 ق، ص 150.‌</ref>

== فضيلت مراقبه‌ در قرآن و روایات ==

خدای متعال در [[قرآن]] می‌فرماید:
«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد از (مخالفت) خدا بپرهيزيد و هر كس بايد بنگرد تا براى فردايش چه چيز از پيش فرستاده و از خدا بپرهيزيد كه خداوند از آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است!»<ref> حشر، 18 </ref>
علامه طباطبایی می‌گوید: این آیه مؤمنين را وادار مى‌كند كه به ياد خداى سبحان باشند و او را فراموش نكنند و مراقب اعمال خود باشند، كه چه مى‌كنند، صالح آنها كدام و ناصالحش كدام است و صالح را هم خالص براى رضاى خدا به جاى آورند و اين مراقبت را استمرار دهند؛ همواره از نفس خود حساب بكشند و هر عمل نيكى كه در كرده‌هاى خود يافتند خدا را شكرگزارند و هر عمل زشتى ديدند خود را توبيخ نموده، نفس را مورد مؤاخذه قرار دهند و از خداى تعالى طلب مغفرت كنند.<ref> طباطبایی سید محمد حسین؛ تفسيرالميزان ترجمهی موسوى همدانى سيدمحمدباقر، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‌ى مدرسين حوزه علميه قم، قم،چاپ پنجم، 1374 ش، ج‌19، ص373 و 374</ref>
خدای متعال که خود ديده‌بان و مراقب انسان و رفتار اوست<ref> نساء، 1</ref>، انسان را توبیخ می‌کند که مگر نمى‌داند كه خدا مى‌بيند!<ref> علق، 14</ref> و در روایت است که رسول خدا(ص) فرمود: «احسان، آن است كه خدا را چنان پرستش كنى كه گويى او را مى‌بينى و اگر نتوانى او را ببينى بدان که او تو را مى‌بيند».<ref> . مجلسى، محمد باقر؛ بحار الأنوار، مؤسسة الطبع و النشر، بيروت، اول، 1410 ق، ج 67، ص 196.</ref>
امام علی(ع) انسان‌ها را بر ترک مراقبت الهی سرزنش نموده<ref> كلينى، ابو جعفر محمد بن يعقوب؛ الكافي، دار الكتب الإسلامية، تهران، چاپ‌چهارم، 1407 ه ق، ج 8، ص 256.</ref> و می‌فرماید: خود را به مراقبت از نفست بگمار.<ref> آمدى، عبدالواحد بن محمد تميمى؛ غرر الحكم و درر الكلم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، 1366 ش، ص 235.</ref> ایشان مومن را به دوام<ref> تعبیر امام علیه‌السلام این است که :‌«مراقباً قلبه» و اسم فاعل در ادبیات عرب دلالت بر استمرار دارد.</ref> مراقبت قلبی توصیه می‌کنند<ref> آمدى، عبدالواحد بن محمد تميمى، پیشین، ص 235.</ref> و مؤمن عاقل را كسى می‌داند كه با مراقبت خود در امروز به فكر فردايش باشد<ref> سيد رضى؛ نهج البلاغة، هجرت، قم، چاپ اول، 1414 ق،‌ ص 11.</ref> و می‌فرماید: خدا رحمت کند بنده‌ای که مراقبت الهی را به جای بیاورد.<ref> كلينى، پیشین، ج 8، ص 170.</ref>

== اهمیّت مراقبه از نظر علمای اخلاق ==

مراقبه، مورد توصیه‌ی همه‌ی بزرگان علم [[اخلاق]] از خواجه نصیر الدین طوسی<ref> طوسى، خواجه نصير؛ أوصاف الأشراف، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، چاپ سوم، تهران، 1373، ص 39.</ref> تا علامه بحرالعلوم و مرحوم نراقی تا قلّه‌های تهذیب در عصر حاضر، مرحوم میرزا جوادآقا تبریزی<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ أسرار الصلاة، تهران، انتشارات پيام آزادى، 1378، چاپ هشتم، ص 51.</ref>، امام خمینی <ref> خمينى، روح‌الله؛، چهل حديث، مؤسسه‌ى تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ بيستم، 1378، ص ص 9.</ref> و علامه‌ی طباطبایی است.
مربیان اخلاق و سلوک، ششمین امر از ضروریات مورد توجه سالک را، مراقبه میدانند<ref> بحر العلوم؛ پیشین، ص 114.‌</ref> و آن را به منزله سنگ اساسى سیر و سلوک، ذكر، فكر و... می‌دانند و می‌گویند: تا مراقبه صورت نگيرد [[ذكر]] و فكر بدون اثر خواهد بود؛ زیرا مراقبه حكم پرهيز از غذاى نامناسب براى مريض را دارد و تا وقتى كه مريض مزاج خود را پاك ننمايد و از آنچه مناسب او نيست پرهيز نكند دارو بى‌اثر خواهد بود و چه بسا گاهى اثر معكوس مى‌دهد.<ref> طهراني، سيدمحمّدحسين حسيني؛ رسالةلُبّاللباب فى سير و سلوك أولي الألباب، دارالمحجةالبيضاء، بيروت، 1431ه‌ق، چاپ چهارم، ص 114</ref>

== مشارطه، پیش نیاز مراقبه ==

مشارطه نخستین مقام و قبل از مراقبه است.<ref> نراقی ملامحمدمهدی، پیشین، ج 3، ص 127.</ref>در زمان انجام مشارطه، بهتر است كه اين عمل بعد از نماز صبح باشد<ref> نراقی ملامحمدمهدی، پیشین، ج 3، ص 124 و 125.</ref> و روش انجام مشارطه آن است كه با خود شرط كند كه بر خلاف فرموده خداوند رفتار نكند<ref> خمينى امام روح‌الله، چهل حديث، پیشین، ص 9.</ref> و سزاوار است كه نفس را به ملاحظه و تدبّر در عاقبت هر كارى كه در آن شبانه روز مى‌خواهد بكند سفارش نمايد و اين عمده سفارشها و بالاترين آنهاست.

== روش انجام مراقبه ==

مراقبت را باید در دو بُعد انجام داد:

مراقبه قبل از شروع در عمل‌: عبارت از آن است كه پيش از عمل بنگرد آنچه را تصمیم به انجامش گرفته است، به خاطر خداوند است يا براى هوای نفس و پيروى از شيطان و بايد در اينجا تأمل كند تا به مدد انوار حق مطلب بر او روشن گردد. اگر عمل براى خداست آن را انجام دهد و اگر براى غير اوست از آن دست باز دارد.<ref> فیض کاشانی؛ پیشین، ج 8، ص 195.</ref> همانطور که امام صادق (ع) می‌فرماید: از شدیدترین کارها بر مردم یاد خدا در نزد حلال و حرام اوست که اگر طاعتی پیش آمد به آن عمل کند و اگر در معرض گناهی افتاد از آن بپرهیزد.<ref> حرّ عاملى، محمد بن حسن بن على؛ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، مؤسسه آل البيت عليهم السلام ، قم ، چاپ‌اول، 1409 ه ق،‌ ج 15، ص 252.</ref>

مراقبه به هنگام عمل‌: عبارت از بررسى چگونگى عمل است تا حقى را كه خداوند در آن داراست ادا شود و بايد [[نیت]] خود را براى اتمام آن نيكو كند و صورت عمل را كامل گرداند و آن را به كامل‌ترين وجهى كه براى او ممكن است انجام دهد؛ زیرا در هر صورت بنده يا در حال طاعت و يا در معصيت و يا در كارى [[مباح]] است.<ref> فیض کاشانی؛ پیشین، ج 8، ص 201.</ref>

== درجات مراقبه ==

مراقبه معناى عامّى است و به اختلاف مقامات و درجات و منازل سالك تفاوت مى‌كند. در ابتداى امر سلوك مراقبه‌ عبارتست از آنكه از آنچه به درد [[دین]] و دنیاى او نمى‌خورد اجتناب كند و از امور بیهوده و غیر ضروری دورى گزيند و سعى كند تا خلاف رضاى خدا در گفتار و کردار از او صادر نگردد، ولى كم‌كم اين مراقبه شدّت يافته و درجه به درجه بالا مى‌رود. گاهى مراقبه عبارت است از توجّه به سكوت خود و گاهى به نفس خود و گاهى به بالاتر از آن مثل حقيقت اسماء و صفات كلّيّه الهيّه.<ref> طهراني سيدمحمّدحسين حسيني؛ پیشین، ص 113 و 114</ref>
هر چه سالک رو به كمال می‌رود و طىّ منازل و مراحل می‌كند، مراقبه او دقيق‌تر و عميق‌تر خواهد شد و در اين‌حالات بسيارى از مباحات در منازل اوّليّه بر او حرام و ممنوع مى‌گردد.<ref> طهراني، سيدمحمّدحسين حسيني؛ پیشین، ص 30 و 31</ref> مثلا مقربان الهی هيچ التفاتى به غير نكنند و فقط يك همّت و انديشه دارند.<ref> نراقی، ملامحمدمهدی؛ پیشین، ج 3، ص 128.</ref>پارسایان نیز كسانى‌اند كه به يقين دانند كه خدا بر ظاهر و باطن ايشان مطّلع است و ليكن در جلال و عظمت او مدهوش و مستغرق نشده‌اند و بيشتر به احوال و اعمال و مراقبت در آنها التفات دارند. <ref> نراقی، ملامحمدمهدی؛ پیشین، ج 3، ص 128.</ref>
از منظر اخلاق عملی درجات مراقبه دارای چهار مرتبه است :<ref> طهراني، سيدمحمّدحسين حسيني؛ پیشین، ص 144</ref>
1. پرهیز از محرّمات و انجام همه ی واجبات بدون کمترین سهل‌انگاری.
2. انجام همه‌ کارها براى رضاى خدا و دوری از امورى كه لهو و لعب ناميده مى‌شود.
3. پيوسته ناظر خود دیدن پروردگار جهان، که در اثر آن سالک كم‌كم اذعان و اعتراف مى‌نمايد كه خداى متعال در همه جا حاضر و ناظر و نگران همه مخلوقات است.
4. حاضر و ناظر دیدن خداو مشاهدهی جمال الهى به طور اجمال.

== آثار مراقبه ==

در اینجا به اختصار آثاری برای مراقبه معرفی میشود:

1- حفاظت الهی: امام علی(ع) می‌فرماید: هر کس از خود محافظت کند، خداوند هم از او محافظت می‌کند.<ref> آمدى، عبدالواحد بن محمد تميمى؛ پیشین، ص 235.</ref>

2- رسیدن به معرفت نفس: يكى از امور اهم در وصول به معرفت نفس، استقامت در مراقبت كامل است كه همواره انسان به ياد خدا و در حضور او باشد و ظاهر و باطن انسان در جميع شئون زندگى او مطابق دستورالعمل مسير تكاملى او باشد.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ انه الحق، پیشین، ص 162.</ref>چون سالك در امر مراقبه مواظبت نمود، حقتعالى از باب مهر و عطوفت انوارى را بر او به عنوان طلايع ظاهر مى‌گرداند. اين مرحله ابتداى تجرّد نفسى است.<ref> طهراني سيدمحمّدحسين حسيني؛ پیشین، ص 32</ref>

3- صفای مشاهدات روحی و قلبی: هر چه مراقبت كامل‌تر باشد دریافت‌های قلبی و روحی كه هدایای الهيه‌اند زلال‌تر و صافترند.<ref> همان.</ref> و علاوه بر وسعت رزق معنوی، انطباق آن‌ها با واقعیّت هم بیشتر است.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ عيون مسائل النفس و سرح العيون في شرح العيون، امير كبير، تهران، چاپ دوم، 1385، ص 649.</ref> زیرا مراقبه‌، كشيك كشيدن نفس است.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ انسان و قرآن، قيام، قم، چاپ دوم، 1381، ص 72</ref>

4- مصاحبت ربوبی و رنگ الهی گرفتن: زیرا همنشين مؤثّر است و نفس انسانى خوپذير و كسانى‌كه در مصاحبت با ملكوت عالم به سر مى‌برند كم‌كم ملكوتى مى‌شوند.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ نامه‌ها برنامه‌ها، الف لام ميم، قم، چاپ دوم، 1386ش، ص 240.</ref> همانطور که روایت است که خدای متعال می‌فرماید: من همنشین کسی هستم که مرا یاد کند.<ref> كلينى، پیشین، ج 2، ص 496.</ref>

5- کشف عوالم توحیدی: دوام در حضور و مراقبت‌ موجب انصراف از ماسوى‌الله به سوى حقيقة الحقائق مى‌گردد.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ نصوص الحكم بر فصوص الحكم، رجاء، تهران، چاپ دوم، 1375، ص 271.</ref>در اثر مراقبه تامّ و اهتمام شديد به آن و در اثر توجّه به نفس، به تدريج چهار عالم بر سالک منكشف خواهد شد:

1. توحيد افعال: ‌يعنى ادراك مى‌كند تمام افعال در جهان خارج استناد به ذات مقدّس او دارد.

2. توحید صفات: در این مرحله، سالك هر گونه علم و قدرت و حيات و... را كه در موجودات خارجيّه مشاهده مى‌كند مستند به خداى تعالى مى‌يابد.

3. توحیداسماء: در این مرحله، صفات را قائم به ذات ادراك مى‌كند. مثلا ‌يابد عالميّت خود را عالميّت خدا ادراك مى‌كند و قادريّت و سميعيّت و بصيريّت خود را همه از خدا مى‌داند و بس.

4. توحید ذات: در این مرحله، سالك ادراك مى‌كند كه آن ذاتى كه تمام افعال و صفات و اسماء بدان مستند است، آن ذات واحد است، يك حقيقت است كه تمام اين‌ها قائم به اوست. در اينجا ديگر سالك توجّهى به صفت و اسم ندارد بلكه مشهودش فقط ذات است و بس. در این هنگام تجلّى ذاتى خواهد شد.<ref> طهراني سيدمحمّدحسين حسيني، پیشین، ص 151- 154</ref>

5. حل مشکلات سلوکی.<ref> حسن زاده، آملى حسن؛ انه الحق، پیشین، ص 162.</ref>

6. نفی خواطر<ref> طهراني سيدمحمّدحسين حسيني؛ پیشین، ص 144،

نفى خواطر : عبارت است از تسخير قلب و حكومت بر آن، تا سخنى نگويد و عملى انجام ندهد و تصوّر و خطره‌اى بر او وارد نشود مگر به اذن و اختيار صاحب آن. و تحصيل اين حال بسى صعب و دشوار است و لهذا گفته‌اند كه نفى خواطر از اعظم مطهّرات سرّ است. (طهراني سيدمحمّدحسين حسيني، پیشین، 140) که به دنبال نفی خواطر، معرفت الهی و رسیدن به مقصود رخ می‌دهد. (همان، ص 150) و صد البته باید زیر نظر استادی اسلام‌شناس و مربی انجام گیرد.</ref>

== مراقبه ایام و ساعات ==

بزرگان اخلاق و تربیت، از مبانی اسلامی و دعاهای معصومین(ع) چنین برداشت نموده‌اند که انسان اخلاق‌جو باید در لحظاتی که بر او می‌گذرد، مراقبت کند به این معنی که عبادت و توجه خاص آن زمان را به جای آورد و در این زمینه کتبی ویژه مثل «المراقبات» نوشته آیت‌الله ملکی تبریزی(ره) و کتاب «الاقبال بالأعمال الحسنة» وجود دارد. بخشی از این مراقبات عبارتند از:
ايام مواليد، مثل روز تولد پيامبر اكرم(ص) و ساير معصومين(ع)،/ <ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 148.</ref>روز بعثت پيامبر(ص)، روز عيد غدير خم، روز دحو الارض، روز مباهله،<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 146.</ref>اول ماه،<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 155.</ref>آخر ماه و پنجشنبه آخر ماه،‌<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 156.</ref>روز جمعه و ساعت آخر آن،<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 159.</ref>مراقبت از وقت نمازها.<ref> ملكى تبريزى، ميرزا جواد آقا؛ پیشین، ص 160.</ref>
== پانویس ==
<references/>

== منابع ==
[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43588 مراقبه، مصطفی همدانی، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع) ( بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی : 9 اردیبهشت 1391 .

@@ سطر ۷۶: / سطر ۷۶: @@
 ==منبع==
-[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43588 مراقبه، مصطفی همدانی، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 9 اردیبهشت 1391.
+مصطفی همدانی، مراقبه، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 9 اردیبهشت 1391.
 [[رده:اخلاق فردی]]
 [[رده:صفات پسندیده]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۰۰
سطر ۲:		سطر ۲:


−
−
−	~~__toc__~~

	مراقبه از واژه‌ی «رَقَبَ» به معنای حفظ کردن<ref> ابن منظور، محمد بن مكرم؛ لسان العرب، دار صادر، بيروت، نوبت چاپ‌سوم، 1414 ق، ج 1، ص 425.</ref> و در نظر گرفتن مراقِب و توجه دادن فكر به سوى اوست و هر كس از كارى به سبب رعايت ديگرى دورى جويد گفته مى‌شود: فلانى را مراقبت كرد.<ref>فیض کاشانی؛ راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء)، ترجمهی سيد محمدصادق عارف، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى، چاپ اول، 1372 هجرى شمسى، ج 8، ص 193.</ref>		مراقبه از واژه‌ی «رَقَبَ» به معنای حفظ کردن<ref> ابن منظور، محمد بن مكرم؛ لسان العرب، دار صادر، بيروت، نوبت چاپ‌سوم، 1414 ق، ج 1، ص 425.</ref> و در نظر گرفتن مراقِب و توجه دادن فكر به سوى اوست و هر كس از كارى به سبب رعايت ديگرى دورى جويد گفته مى‌شود: فلانى را مراقبت كرد.<ref>فیض کاشانی؛ راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء)، ترجمهی سيد محمدصادق عارف، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى، چاپ اول، 1372 هجرى شمسى، ج 8، ص 193.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۳۹
سطر ۸۲:		سطر ۸۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43588 مراقبه، مصطفی همدانی، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع) ( بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی : 9 اردیبهشت 1391 .		[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=43588 مراقبه، مصطفی همدانی، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع) ( بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی : 9 اردیبهشت 1391 .
		+	[[رده:اخلاق فردی]]
		+	[[رده:صفات پسندیده]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۹:۲۴
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{الگو:منبع الکترونیکی ~~پایگاه~~ معتبر\|ماخذ=پایگاه}}	+	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}
	{{نیازمند ویرایش فنی}}		{{نیازمند ویرایش فنی}}

مراقبه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۱ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۶

Aghajani در ‏۹ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۴

مهدی موسوی: ویرایش

Zamani در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۰۰

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۵۵

بهرامی: افزودن رده

Saeed zamani در ‏۷ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۹:۲۴