محمد بن عمید - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۹ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۹

2023-09-09T12:09:02Z

مهدی موسوی در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۷

2023-05-11T12:37:07Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۴۸

2023-05-11T11:48:15Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۰

2023-05-11T10:20:28Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ محمد ابن عميد را به محمد بن عمید منتقل کرد

2022-01-10T06:06:38Z

مهدی موسوی صفحهٔ محمد ابن عميد را به محمد بن عمید منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۰

2019-04-20T10:20:22Z

مهدی موسوی در ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۰۵

2019-04-20T10:05:34Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-04-20T10:03:33Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۳۳

2019-04-20T08:33:14Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۴ مارس ۲۰۱۷، ساعت ۰۸:۰۱

2017-03-04T08:01:12Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''«ابوالفضل محمد بن عمید»''' معروف به '''«ابن عمید»''' (۳۶۰-۳۰۰ ق)، ادیب، حکیم، شاعر و وزیر نامدار [[شیعه]] در دربار [[آل بویه|آل بویه]] بود. ابن عمید علاوه بر وزارت و سیاست، در علوم و فنون گوناگون مانند [[ادبیات عرب|ادبیات]]، [[ریاضی|ریاضى]]، [[شعر]]، نجوم، هندسه، فیزیک، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[فقه]]، موسیقى، [[منطق]] و [[فلسفه]] تبحر داشت. [[صاحب بن عباد]]، از برجسته‌ترین شاگردان اوست.
+'''«ابوالفضل محمد بن عمید»''' معروف به '''«ابن عمید»''' (۳۶۰-۳۰۰ ق)، ادیب، حکیم، شاعر و وزیر نامدار [[شیعه]] در دربار [[آل بویه|آل بویه]] بود. ابن عمید علاوه بر وزارت و سیاست، در علوم و فنون گوناگون مانند [[ادبیات عرب|ادبیات]]، [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[فقه]]، [[شعر]]، [[ریاضی|ریاضى]]، نجوم، هندسه، [[فیزیک و مکانیک|فیزیک]]، موسیقى، [[منطق]] و [[فلسفه]] تبحر داشت. [[صاحب بن عباد]]، از برجسته‌ترین شاگردان اوست.
 {{شناسنامه عالم
 ||نام کامل = ابوالفضل محمد بن عمید
@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 |وفات =  ۳۶۰ قمری
 |مدفن = همدان
-|اساتید =  [[احمد بن محمد بن خالد برقى]]، احمد بن اسماعیل بن سمکة، ابوجعفر خازن، ابن ابى الثیات،...
+|اساتید =  [[احمد بن محمد بن خالد برقى]]، [[احمد بن اسماعیل قمی|احمد بن اسماعیل بن سمکة]]، ابوجعفر خازن، ابن ابى الثیات،...
 |شاگردان = [[صاحب بن عباد]]، عضدالدوله دیلمی،...
 |آثار = دیوان الرسائل، المذهب فى البلاغات، کتاب الخَلق و الخُلق، رسالة المسائل الطبیعیة، رسالة فی الحمرة الحادثة فی الجوّ، کتاب فی بناء المدن،...
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 ابن عمید به رغم اینکه در دورۀ تصدی وزارت اشتغالات سیاسی بسیار داشته، توانسته بود محیطی ایجاد کند که عالمانی از هر رشته را به کار راغب سازد. به عنوان نمونه ابویوسف رازی بخشی از کتاب هندسۀ اقلیدس را برای ابن عمید به عربی برگرداند.<ref>فهرست ابن ندیم، ۳۲۶.</ref> همچنین باید گفت به تشویق ابن عمید بود که حسن بن محمد قمی بر آن شد تا «تاریخ قم» و دیوان شعر ابوجعفر عطار را گردآورد. فراتر از این، ابن عمید در ری رصدخانه‌ای ساخت که ابوالفضل هروی و ابوجعفر خازن در آن به رصد پرداختند. وی همچنین نوشته‌های کهن یونانی را که در سور اصفهان یافته شده بود، برای استفادۀ اهل آن به بغداد فرستاد و بعضی از نویسندگان را به استنساخ کتب پیشین گمارد تا آنها را از تلف شدن باز دارد. او کتابخانه‌ای وسیع داشت که [[ابن مسکویه|ابوعلی مسکویه رازی]] کتابدار آن بود.
-علماء و دانشمندان متعددى با ابن عمید مجالست داشتند از جمله: [[ابن فارس|ابى الحسین بن فارس]]، ابوالعلاء السروى، ابى الحسن العلوى العباسى، ابن سمکه قمى و ابى محمد بن هندو، که در حضر همنشین او بودند و در سفر با او مکاتبه داشتند.<ref> یتیمةالدهر، ج ۳، ص ۱۶۴.</ref>
+علماء و دانشمندان متعددى با ابن عمید مجالست داشتند از جمله: [[ابن فارس|ابى الحسین بن فارس]]، ابوالعلاء السروى، ابى الحسن العلوى العباسى، [[احمد بن اسماعیل قمی|ابن سمکه قمى]] و ابى محمد بن هندو، که در حضر همنشین او بودند و در سفر با او مکاتبه داشتند.<ref> یتیمةالدهر، ج ۳، ص ۱۶۴.</ref>
 ابن عمید داراى دو فرزند پسر بود، یکى به نام على و با [[کنیه]] ابوالفتح و ملقب به «ذوالکفایتین» و دیگرى ابوالقاسم که قبل از تولد ابوالفتح وفات یافت.<ref> اخلاق الوزیرین، ص ۳۸۷.</ref> ابوالفتح در خدمت علما و استادانى که در اطراف پدرش گرد آمده بودند، به تحصیل علوم پرداخت و مانند پدر در کتابت استادى داشت و شاعرى خوش قریحه بود.
@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 ==استادان و شاگردان==
-ابن عمید، علوم و فنون خود را نزد اساتید متعددى فراگرفت، از جمله: [[احمد بن محمد بن خالد برقى|احمد بن ابى عبدالله برقى]] و احمد بن اسماعیل بن سمکة، که وى را ابوعلى المجلى العربى از اهل [[قم]] مى نامند. ابن سمکة اهل فضل و ادب بود و کتابى تاریخى پیرامون خلفاء عباسى و دولت [[عباسیان]] تألیف نمود.<ref> رجال علامه، ص ۱۶.</ref> علاوه بر این دو تن شاید ابى جعفر خازن<ref>اخلاق الوزیرین، ص ۳۶۴.</ref> و ابن ابى الثیات<ref>همان، ص ۳۴۷.</ref> نیز در زمره اساتید او باشند.
+ابن عمید، علوم و فنون خود را نزد اساتید متعددى از جمله: [[احمد بن محمد بن خالد برقى|احمد بن ابى عبدالله برقى]] و [[احمد بن اسماعیل قمی|احمد بن اسماعیل بن سمکة قمی]] فراگرفت. ابن سمکة اهل فضل و ادب بود و کتابى تاریخى پیرامون خلفاء عباسى و دولت [[عباسیان]] تألیف نمود.<ref> رجال علامه، ص ۱۶.</ref> علاوه بر این دو تن، شاید ابى جعفر خازن<ref>اخلاق الوزیرین، ص ۳۶۴.</ref> و ابن ابى الثیات<ref>همان، ص ۳۴۷.</ref> نیز در زمره اساتید او باشند.
 همچنین گروهى از دانش پژوهان که طالب انواع گوناگون علوم بودند، در محضر ابن عمید گرد آمدند و احدى از ایشان از این که استاد را در علمى که از او مى آموزد، بزرگ بشمارد خوددارى نمى کرد و از آن که بگوید مانند او را ندیده، امتناع نمى ورزید.<ref>تجارب الامم، ج ۲، ص ۲۷۸.</ref> اما گویا تاریخ نام شاگردان وى را ثبت نکرده است، مگر دو تن از ایشان را، یکى [[صاحب بن عباد]]، که برجسته ترین شاگردان ابن عمید مى باشد. او با آن همه جلالتی که داشت از اتباع ابن عمید بوده بلکه به عقیده بعضى، این که او را «صاحب» نامیده اند به جهت مصاحبت او با ابن عمید بوده است. او استاد خویش را بسیار تعظیم مى نمود.<ref> ریحانةالادب، ج ۸، ص ۱۲۶.</ref>
@@ سطر ۷۰: / سطر ۷۰: @@
 *کتاب الخَلق و الخُلق (یا الخلق و المخلق)، که هنوز در چرک‌نویس بوده که مرگ مؤلف فرا رسید.<ref>اخلاق الوزیرین، ص ۳۲۸.</ref>
 *رسالة المسائل الطبیعیة، [[نسخه خطی|نسخۀ خطی]] در کتابخانۀ موزۀ بغداد.
 *رسالة فی الحمرة الحادثة فی الجوّ، در باب هواشناسی، نسخۀ خطی لیدن.
 *کتاب فی بناء المدن، در زمین‌شناسی.
@@ سطر ۱۱۲: / سطر ۱۱۲: @@
 *«چگونه از دوستت که داراى طبایع چهارگانه است، توقع یک نوع رفتار را دارى».<ref> همان، ص ۳۹۰.</ref>
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
 *[[ستارگان حرم]]، جلد ۳، محمدمهدى حرزاده.
 *[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223930/%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%DB%8C%D8%AF "ابن عمید"، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی].
 [[رده:علمای قرن چهارم]]
 [[رده:علماء شیعه]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 ==ولادت==
-از آنجا که عمر ابن عمید را در هنگام وفات کمى بیش از ۶۰ سال ثبت کرده است<ref>الکامل فى التاریخ، ج ۹، ص ۶۰۶.</ref> و سال وفات او را بسیارى اوایل ۳۶۰ هـ یا ۳۵۹ هـ گفته اند، بنابراین معلوم مى شود محمد در سال ۲۹۹ یا ۳۰۰ هـ.ق پا به عرصه جهان گذاشته است.
+از آنجا که عمر ابن عمید را در هنگام وفات کمى بیش از ۶۰ سال ثبت کرده اند<ref>الکامل فى التاریخ، ج ۹، ص ۶۰۶.</ref> و سال وفات او را بسیارى اوایل ۳۶۰ هـ یا ۳۵۹ هـ گفته اند، بنابراین معلوم مى شود محمد در سال ۲۹۹ یا ۳۰۰ هـ.ق پا به عرصه جهان گذاشته است.
 روزگار کودکى و نوجوانى و حتى جوانى را در شهر رى منطقه جبال و فارس پشت سر گذاشت و مدارج علم و دانش را طى نمود و هر روز بر فضل و دانشش افزود<ref> یتیمة الدهر، ج ۳، ص ۱۶۰.</ref> تا این که در زمره دانشمندان عصر خویش قرار گرفت.
@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 ==نیاکان محمدابن عمید==
-نام پدر وى را بیشتر، «حسین» دانسته اند و برخى چون ابن داود حلى، نامش را «حسن» پنداشته اند که به نظر مى رسد صحیح نباشد. کنیه وى (عمید) ابوعبدالله و لقب او کله بوده است.<ref> همان، ص ۱۵۹.</ref> از این لقب برمى آید احتمالاً وى داراى قدى کوتاه بوده است. در این که آیا کلمه «عمید» لقب او یا نام پدرش بوده است، در منابع تاریخى تردید دیده مى شود. آنچه صحیح به نظر مى رسد این است که عمید لقب حسین بوده است که اهل [[خراسان]] (ایران) آن را براى احترام و تکریم اکابر بکار مى بردند. شاید هم نزد ایشان فقط لقب کاتبان و منشیان بوده است.<ref> ریحانةالادب، ج ۸.</ref>
+نام پدر وى را بیشتر، «حسین» دانسته اند و برخى چون [[ابن داوود حلی|ابن داود حلى]]، نامش را «حسن» پنداشته اند که به نظر مى رسد صحیح نباشد. کنیه وى (عمید) ابوعبدالله و لقب او کله بوده است.<ref> همان، ص ۱۵۹.</ref> از این لقب برمى آید احتمالاً وى داراى قدى کوتاه بوده است. در این که آیا کلمه «عمید» لقب او یا نام پدرش بوده است، در منابع تاریخى تردید دیده مى شود. آنچه صحیح به نظر مى رسد این است که عمید لقب حسین بوده است که اهل [[خراسان]] (ایران) آن را براى احترام و تکریم اکابر بکار مى بردند. شاید هم نزد ایشان فقط لقب کاتبان و منشیان بوده است.<ref> ریحانةالادب، ج ۸.</ref>
-پدر ابن عمید در سال ۲۷۵ هـ.ق متولد شد.<ref>دائرةالمعارف تشیع، ج ۱، ص ۳۵۲.</ref> اصالتاً اهل قم بود<ref>یتیمة الدهر، ج ۳، ص ۱۶۰؛ اخلاق الوزیرین، ص ۳۲۵.</ref> و در دوران زندگى به تحصیل علم پرداخت. وى جز کاتبان به شمار مى آمد چنان که ثعالبى مى گوید: ابن عمید فن کتابت را از غریبه نیاموخته؛ بلکه آن را از پدر خود «ابوعبدالله حسین بن محمد» فراگرفته است. ابوعبدالله در مرتبه بزرگى از فن کتابت قرار داشت و رساله هاى او در خراسان (ایوان) مدون گشته بود.
+پدر ابن عمید در سال ۲۷۵ هـ.ق متولد شد.<ref>دائرةالمعارف تشیع، ج ۱، ص ۳۵۲.</ref> اصالتاً اهل [[قم]] بود<ref>یتیمة الدهر، ج ۳، ص ۱۶۰؛ اخلاق الوزیرین، ص ۳۲۵.</ref> و در دوران زندگى به تحصیل علم پرداخت. وى جز کاتبان به شمار مى آمد چنان که ثعالبى مى گوید: ابن عمید فن کتابت را از غریبه نیاموخته؛ بلکه آن را از پدر خود «ابوعبدالله حسین بن محمد» فراگرفته است. ابوعبدالله در مرتبه بزرگى از فن کتابت قرار داشت و رساله هاى او در خراسان (ایوان) مدون گشته بود.
 ابواسحاق صابى در کتاب خود «تاجى» پا را فراگذاشته و مهارت پدر ابن عمید را با ابن عمید مقایسه نموده و مى گوید: رسائل ابن عبدالله در بلاغت کمتر از رسائل پسرش ابوالفضل نیست. اگر چه ثعالبى این سخن صابى را نمى پذیرد و آن را ستمى بزرگ در حق ابن عمید مى شمارد<ref>همان، ص ۱۵۹.</ref> اما نفس بیان این مطلب از شخصیتى چون صابى که برخى او را از کاتبان چهارگانه جهان شمرده اند، نشانگر مقام و موقعیت علمى پدر ابن عمید است و همین علم و فضل بود که یکبار در زمانى که لشکر «ماکان بن کاکى» شکست خورد و او در بین لشکریان بود و اسیر شد، از بند اسارت نجاتش داد و علاوه بر آن سبب منزلت یافتن او نزد سلطان فاتح شد.
@@ سطر ۱۶۴: / سطر ۱۶۴: @@
 '''<I>یکى از عادات او:</I>'''
-از جمله عادات ابن عمید آن بود که وقتى یکى از مدعیان علم و ادب بر او وارد مى شد وزیر مى خواست فهمش را بیازماید نخست چیزى راجع به [[بغداد]] و جاحظ از او مى پرسید. خود ابن عمید را که «بزرگترین نویسنده دیوانى» است را جاحظ متأخر لقب داده اند.<ref>تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى، ج ۱، ص ۲۷۰.</ref>
+از جمله عادات ابن عمید آن بود که وقتى یکى از مدعیان علم و ادب بر او وارد مى شد و وزیر مى خواست فهمش را بیازماید، نخست چیزى راجع به [[بغداد]] و جاحظ از او مى پرسید. خود ابن عمید را که «بزرگترین نویسنده دیوانى» است، جاحظ متأخر لقب داده اند.<ref>تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى، ج ۱، ص ۲۷۰.</ref>
 ==استادان ابن عمید==
-این عالم سترگ، علوم و فنون خود را نزد اساتید متعددى فراگرفت. من جمله: [[احمد بن ابی عبدالله برقی|احمد بن ابى عبدالله برقى]] و احمد بن اسماعیل بن سمکة بن عبدالله که وى را ابوعلى المجلى العربى از اهل قم مى نامند. ابن سمکة اهل فضل و ادب بود و کتابى تاریخى پیرامون خلفاء عباسى و دولت [[عباسیان]] تألیف نموده که کتابى بى نظیر است مشتمل بر ده هزار ورق. وى از راویان اخبار مى باشد و [[علامه حلى]] روایات او را به صورت مشروط مى پذیرد.<ref> رجال علامه، ص ۱۶.</ref> علاوه بر این دو تن شاید ابى جعفر خازن<ref>اخلاق الوزیرین، ص ۳۶۴.</ref> و ابن ابى الثیات<ref>همان، ص ۳۴۷.</ref> نیز در زمره اساتید او باشند.
+این عالم سترگ، علوم و فنون خود را نزد اساتید متعددى فراگرفت. من جمله: احمد بن ابى عبدالله برقى و احمد بن اسماعیل بن سمکة بن عبدالله که وى را ابوعلى المجلى العربى از اهل قم مى نامند. ابن سمکة اهل فضل و ادب بود و کتابى تاریخى پیرامون خلفاء عباسى و دولت [[عباسیان]] تألیف نموده که کتابى بى نظیر است مشتمل بر ده هزار ورق. وى از راویان اخبار مى باشد و [[علامه حلى]] روایات او را به صورت مشروط مى پذیرد.<ref> رجال علامه، ص ۱۶.</ref> علاوه بر این دو تن شاید ابى جعفر خازن<ref>اخلاق الوزیرین، ص ۳۶۴.</ref> و ابن ابى الثیات<ref>همان، ص ۳۴۷.</ref> نیز در زمره اساتید او باشند.
 ==شاگردان وی==

@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 اولین سؤالى که در این مقاله جاى طرح و پاسخ دارد پرسش از مذهب ابن عمید مى باشد. آیا وى از [[اهل سنت|اهل تسنن]] بود که اکثریت جامعه آن روز را تشکیل مى دادند یا از شیعیان؟ قرائن بسیارى وجود دارد که ابن عمید وزیر و عالم شیعى مذهب بود. از جمله قمى بودن وى یکى از این قراین است. از آنجا که قم همیشه مهد تشیع امامى بوده است مى توان گفت که او نه تنها شیعه بلکه شیعه دوازده امامى بوده است. قمى بودن وى از لابه‌لاى مطالب تاریخى بدست مى آید به عنوان مثال: ابى حیان توحیدى که از مخالفین ابن عمید مى باشد، در کتاب خود آن‌گاه که در صدد نکوهش ابن عمید برمى آید، از ابوطالب جراحى کاتب، نامه اى را نقل مى کند که در آن خطاب به ابن عمید مى نویسد: «گویا گمان کرده اى ما از حال خانه تو در [[قم]] پرسش نکرده ایم و به آن واقف نیستیم»؟!<ref> اخلاق الوزیرین، ص ۳۲۵.</ref> و در جاى دیگر از جرجانى نقل مى کند که او مى گفت: «ابن عمید مردى را که به شهرش قم دشنام داده بود، مجازات نمود»<ref> همان، ص ۳۴۱.</ref> که اگر این مخالف سرسخت ابن عمید خبر مجازات را هم غیرواقعى نقل کرده باشد، باز قمى بودن ابن عمید از این داستان آشکار مى شود و از این‌ها گذشته همچنان که در آغاز گفتیم ثعالبى تصریح مى کند، پدر ابن عمید اصالتاً قمى است و دائرة المعارف تشیع مى نویسد: خاندان عمید اصلاً از شیعیان قم و از مروّجان این مذهب بوده اند.<ref>دائرةالمعارف تشیع، ج ۱، ص ۳۵۲.</ref>
-از دیگر شواهد تشیع او این که در مجلسى که او حضور داشت گویندگان گرد مى آمدند و پیرامون «دوستى [[امام علی علیه السلام|على]] علیه‌السلام» گفتگو مى کردند.<ref> اعیان الشیعه، ج ۳۳۲، پاورقى ۳.</ref> گذشته از این موارد چند مطلب دیگر تشیع وى را تأیید مى کند. یکى آن که صاحب [[اعیان‌ الشیعه]] نام وى را در کتاب شریف خود ذکر نموده و اگر چه شرح حالى براى او غیر از آن چه در ضمن شرح حال صاحب بن عباد آورده است ذکر نکرده لکن ظاهر همین ذکر نام نشانگر آن است که وى را از اعیان شیعه شمرده است و دوم آن که نام خود او، پدر و جدش از نام‌هایى است که مى تواند معرف شیعه بودن شخص باشد.
+از دیگر شواهد تشیع او این که در مجلسى که او حضور داشت گویندگان گرد مى آمدند و پیرامون «دوستى [[امام علی علیه السلام|على]] علیه‌السلام» گفتگو مى کردند.<ref> اعیان الشیعه، ج ۳۳۲، پاورقى ۳.</ref> گذشته از این موارد چند مطلب دیگر تشیع وى را تأیید مى کند. یکى آن که صاحب [[اعیان الشیعه|اعیان‌ الشیعه]] نام وى را در کتاب شریف خود ذکر نموده و اگر چه شرح حالى براى او غیر از آن چه در ضمن شرح حال صاحب بن عباد آورده است ذکر نکرده لکن ظاهر همین ذکر نام نشانگر آن است که وى را از اعیان شیعه شمرده است و دوم آن که نام خود او، پدر و جدش از نام‌هایى است که مى تواند معرف شیعه بودن شخص باشد.
 ==محل زندگى ابن عمید==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۱۷، ساعت ۰۸:۰۱
سطر ۲۳۸:		سطر ۲۳۸:
	==منابع==		==منابع==
	ستارگان حرم، جلد 3/ نویسنده: محمدمهدى حرزاده		ستارگان حرم، جلد 3/ نویسنده: محمدمهدى حرزاده
		+
		+	[[رده:علمای قرن چهارم]]
		+	[[رده:دولتمردان]]
		+	[[رده:آل بویه]]
		+	[[رده:فیلسوفان]]
		+	[[رده:ریاضیدانان]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۰۶
(بدون تفاوت)