محمد بن ابی‌القاسم برقی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۵

2025-04-12T10:25:26Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ محمد بن ابوالقاسم برقی را به محمد بن ابی‌القاسم برقی منتقل کرد

2025-01-05T07:57:41Z

مهدی موسوی صفحهٔ محمد بن ابوالقاسم برقی را به محمد بن ابی‌القاسم برقی منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۱

2025-01-04T12:41:11Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۲ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۳۴

2019-04-22T07:34:23Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-04-22T07:30:58Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۰۴

2016-01-06T10:04:24Z

بهنام: /* 2- كتاب الطب: */

2016-01-06T08:40:33Z

‏2- كتاب الطب:

بهنام: /* 1- كتاب المشارب: */

2016-01-06T08:40:12Z

‏1- كتاب المشارب:

بهنام: /* 3- كتاب تفسير حماسه ابى تمام. مجمع الرجال، ج 5، ص 123. */

2016-01-06T08:39:48Z

‏3- كتاب تفسير حماسه ابى تمام. مجمع الرجال، ج 5، ص 123.

بهنام: /* شاگردان وی */

2016-01-06T08:39:16Z

‏شاگردان وی

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{بخشی از یک کتاب}}
+{{بخشی از یک کتاب|کتاب=ستارگان حرم}}
 «محمد بن ابی‌القاسم برقی»، از محدثان و راویان موثق [[شیعه]] در قرن سوم و چهارم هجری و شاگرد و داماد [[احمد بن محمد بن خالد برقى]] است. او صاحب آثاری مانند «کتاب المشارب» و «کتاب الطب» است.
 {{شناسنامه عالم

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 محمد فرزند عبیدالله و او نیز فرزند عمران برقى جنابى است. کنیه محمد، ابوعبدالله و شهرتش ماجیلویه است. کنیه پدر وى ابوالقاسم است و به بندار مشهور مى باشد.<ref> رجال، نجاشى، ص ۲۵۰ و در رجال، علامه حلى، ص ۱۵۷ آمده است: بعضى نام پدرش را عبدالله ذکر کرده اند.</ref> وى از راویان مورد اطمینانى است که فرزندش محمد بن ابوالقاسم، از شاگردان او به حساب مى آید. کنیه جدش، عمران برقى، ابومحمد است و به جنابى مشهور مى باشد. عمران کم [[حدیث]] بود. وى کتابى به نام خلق الخلق تألیف کرد که محمد بن ابوالقاسم آن را از او نقل نموده است.<ref> رجال، نجاشى، ص ۲۰۷. در این جا نجاشى پدر وى را «عبدالله» و لقب عمران را «جبابى» ذکر کرده است.</ref>
-محمد بن ابوالقاسم، داماد استادش احمد بن خالد برقى مؤلف المحاسن است که در فصل استادان به معرفى وى مى پردازیم. در این که لقب عمران برقى جنابى است، یا جبابى یا خبابى... در کتب رجالى اختلاف وجود دارد.<ref> ر.ک رجال، العلامة الحلى، ص ۱۵۷؛ رجال، نجاشى، ص ۲۵۰ و ۲۰۷.</ref> در تحقیقى که [[علامه مامقانى]] نموده است و جنابى را صحیح دانسته و او را به فرزندان جناب بن هبل فرزند بکر بن عون بن عذره که گروهى از قحطانیه بودند نسبت داده است.<ref> [[تنقیح المقال فى علم الرجال|تنقیح المقال]]، مامقانى، ج ۲، ص ۲۳۵. در فرهنگ فارسى معین، ج ۶، ص ۱۴۴۱ آمده است: فحطانیة، قبیله بزرگ از عرب هستند که نسب آن‌ها به قحطان بن عامر مى رسد.</ref> احتمال هم دارد جنابى باشد، منسوب به شهر جنابة که شهرى است محاذى «خارک» و گروه قرامطه در آنجا مى زیسته اند.<ref> منتهى الارب فى لغة الارب، ج ۱، ص ۱۹۸؛ تنقیح المقال، ج ۲، ص ۲۳۵. در فرهنگ فارسى، معین، ج ۶، ص ۱۴۴۹ آمده است که: در وجه تسمیه فرمطیان اختلاف است. بعضى گویند مؤسس فرقه قرمطیان، حمدان الاشعث (مفقودالاثر ۲۸۶ هـ.ق) بوده است و بعضى نیز قرامطه را منسوب به محمد وراق که خط مقرمط (ریز) مى نوشت، دانسته اند.</ref>
+محمد بن ابوالقاسم، داماد استادش احمد بن خالد برقى مؤلف المحاسن است که در فصل استادان به معرفى وى مى پردازیم. در این که لقب عمران برقى جنابى است، یا جبابى یا خبابى... در کتب رجالى اختلاف وجود دارد.<ref> ر.ک رجال، العلامة الحلى، ص ۱۵۷؛ رجال، نجاشى، ص ۲۵۰ و ۲۰۷.</ref> در تحقیقى که [[علامه مامقانى]] نموده است و جنابى را صحیح دانسته و او را به فرزندان جناب بن هبل فرزند بکر بن عون بن عذره که گروهى از قحطانیه بودند نسبت داده است.<ref> [[تنقيح المقال فى علم الرجال|تنقیح المقال]]، مامقانى، ج ۲، ص ۲۳۵. در فرهنگ فارسى معین، ج ۶، ص ۱۴۴۱ آمده است: فحطانیة، قبیله بزرگ از عرب هستند که نسب آن‌ها به قحطان بن عامر مى رسد.</ref> احتمال هم دارد جنابى باشد، منسوب به شهر جنابة که شهرى است محاذى «خارک» و گروه قرامطه در آنجا مى زیسته اند.<ref> منتهى الارب فى لغة الارب، ج ۱، ص ۱۹۸؛ تنقیح المقال، ج ۲، ص ۲۳۵. در فرهنگ فارسى، معین، ج ۶، ص ۱۴۴۹ آمده است که: در وجه تسمیه فرمطیان اختلاف است. بعضى گویند مؤسس فرقه قرمطیان، حمدان الاشعث (مفقودالاثر ۲۸۶ هـ.ق) بوده است و بعضى نیز قرامطه را منسوب به محمد وراق که خط مقرمط (ریز) مى نوشت، دانسته اند.</ref>
 ==محمد بن ابوالقاسم برقی==
@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 محمد بن ابى القاسم از نادر راویانى است که علاوه بر مورد اطمینان بودن، عالم و فقیهى است آگاه به علوم مختلفى، چون، ادب و شعر.<ref> رجال، نجاشى، ص ۲۵۰.</ref>
-شاهد بر این مدعى، نوع تلقى وى از روایات [[عصمت|معصومین]] علیهم‌السلام (بدون واسطه یا با واسطه) است که حاکى از توجه دقیق و تبحر عمیق او مى باشد. چنان که او مى گوید: زیادبن ابى حلال گفته است: به [[امام صادق]] علیه‌السلام عرض کردم، [[زرارة بن اعین شیبانى|زرارة]] درباره [[استطاعت در حج]]، از شما مطلبى نقل کرده است که ما آن را از وى پذیرفتیم و تصدیق کردیم. (ولى براى رفع ابهامى که در ذهن ما آمده است) دوست دارم آن را بر شما عرضه کنم.<ref> [[اختیار معرفة الرجال|اختیار معرفه الرجال]]، [[ابوعمرو کشی|کشى]]، ص ۱۴۷، حدیث ۲۳۴.</ref>
+شاهد بر این مدعى، نوع تلقى وى از روایات [[عصمت|معصومین]] علیهم‌السلام (بدون واسطه یا با واسطه) است که حاکى از توجه دقیق و تبحر عمیق او مى باشد. چنان که او مى گوید: زیادبن ابى حلال گفته است: به [[امام صادق]] علیه‌السلام عرض کردم، [[زرارة بن اعين شيبانى|زرارة]] درباره [[استطاعت در حج]]، از شما مطلبى نقل کرده است که ما آن را از وى پذیرفتیم و تصدیق کردیم. (ولى براى رفع ابهامى که در ذهن ما آمده است) دوست دارم آن را بر شما عرضه کنم.<ref> [[اختیار معرفة الرجال|اختیار معرفه الرجال]]، [[ابوعمرو کشی|کشى]]، ص ۱۴۷، حدیث ۲۳۴.</ref>
 حضرت فرمود: زراره در این باره چه مى گوید؟... سخن زراره را نقل مى کند و امام علیه‌السلام جوابى مى دهند، سپس با زرارة در میان مى گذارد. تا رفع ابهام شود. این یکى از نمونه هایى است که حاکى از دقت وى در فهم روایات مى باشد.
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 ==هم عصر بودن  بااحمد بن عیسى==
-محمد بن ابوالقاسم در عصر و زمانى در [[قم]] به عنوان محدثى عالم و فقیه شناخته مى شود که [[احمد بن محمد بن عیسی اشعری|احمد بن محمد بن عیسى]] شخصیت بى‌رقیب قم، رهبرى [[شیعه|شیعیان]] این دیار را بر عهده دارد. احمد بن محمد بن عیسى با جدیت تمام با انحرافات مبارزه مى کرد و عده زیادى را به علت ضعف هایى که داشتند از قم اخراج مى نمود.
+محمد بن ابوالقاسم در عصر و زمانى در [[قم]] به عنوان محدثى عالم و فقیه شناخته مى شود که [[احمد بن محمد بن عيسي اشعري|احمد بن محمد بن عیسى]] شخصیت بى‌رقیب قم، رهبرى [[شیعه|شیعیان]] این دیار را بر عهده دارد. احمد بن محمد بن عیسى با جدیت تمام با انحرافات مبارزه مى کرد و عده زیادى را به علت ضعف هایى که داشتند از قم اخراج مى نمود.
 حتى احمد بن محمد بن خالد برقى، پدر خانم محمد بن ابوالقاسم را به عنوان سهل‌انگارى در نقل [[حدیث]] و اعتماد به روایات [[مرسل]] و ضعیف، از قم بیرون کرد؛ البته بعد از آن که متوجه شد در رفتار خود نسبت به وى اشتباه کرده است، به دنبال او رفت و با عظمت تمام او را به قم بازگرداند؛<ref> جامع الرواة، محمد بن على اردبیلى، ج ۲، ص ۶۳، به نقل از ماهنامه کوثر، شماره ششم، ص ۲۵.</ref> اما محمد بن ابوالقاسم، هیچگاه بدین عناوین مهم نگردید و محدثان بزرگ همچنان به روایاتش اعتماد دارند.
@@ سطر ۱۲۸: / سطر ۱۲۸: @@
 <I>شفاعت امام حسین علیه‌السلام:</I>
-*۲- محمد بن ابوالقاسم با چند واسطه از [[ابن عباس]] چنین نقل کرده است که: «از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شنیدم که مى فرمود: خداى تبارک و تعالى فرشته اى به نام دردائیل<ref> در بعضى روایات نام ابن فرشته را [[فطرس]] یا پطرس ذکر کرده اند. ر.ک، [[نفس المهموم]]، [[حاج شیخ عباس قمی|محدث قمى]]، ترجمه کمره اى، ص ۴.</ref> آفرید... بعد از سالیانى، بر اثر فکر باطلى که در وى پیدا شد... خداوند بالهایش را گرفت و او را از صفوف ملائکه خارج ساخت». وقتى [[امام حسین علیه السلام|حسین بن على]] علیه‌السلام متولد گردید. جبرئیل از آسمان به سوى زمین آمد. در راه بر دردائیل عبور کرد دردائیل پرسید، امشب چه خبر است گویا براى اهل دنیا قیامت بر پا شده است. جبرئیل گفت: براى [[حضرت محمد]] صلی الله علیه و آله فرزندى به دنیا آمده که خداوند متعال مرا مأمور کرده است تا براى عرض تبریک به خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله برسم. دردائیل گفت: اى جبرئیل! سوگند به آن کسى که تو و مرا آفرید وقتى بر محمد صلی الله علیه و آله وارد شدى، سلام مرا به او برسان و بگو: به حق این نوزاد از خداوند بخواه تا از من راضى شود و بال هایم را به من برگرداند و باز در صفوف [[فرشتگان|ملائکه]] جایم دهد. پس [[جبرئیل]] بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و تبریک و تهنیت حق تعالى را ابلاغ نمود... و پس از گفتگوى طولانى که بین آن دو به وقوع پیوست قصه دردائیل را ذکر نمود. ابن عباس مى گوید: «پیامبر صلی الله علیه و آله حسین بن على را در حالى که در پارچه اى پیچیده شده بود به روى دست گرفت، به آسمان اشاره فرمود و عرض کرد: «اللهم بحق هذالمولود علیک، لا، بل بحقّک علیه و على جده محمد و ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب؛ إن کان للحسین بن على ابن فاطمة عندک قدر فارض عن دردائیل و ردّ علیه اجنحته و مقامه من صفوف الملائکة؛ خدایا! به حق این مولود بر تو، نه، خدایا به حقى که خودت بر او دارى و بر جدش محمد و [[حضرت ابراهیم علیه السلام|ابراهیم]] و [[حضرت اسماعیل علیه السلام|اسماعیل]] و [[حضرت اسحاق علیه السلام|اسحاق]] و [[حضرت یعقوب علیه السلام|یعقوب]]، اگر حسین بن على فرزند [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] نزد تو آبرو دارد از دردائیل راضى شو و بال ها و مقامش را به او باز گردان». خداوند دعاى حضرت را مستجاب فرمود و فرشته اش را بخشید و بال ها و مقامش را به او بازگرداند. این فرشته در [[بهشت]] این گونه شناخته مى شود که مرتب مى گوید من آزاد شده حسین بن على، فرزند فاطمه دخت رسول خدا صلی الله علیه و آله هستم».<ref> [[کمال الدین و تمام النعمة|کمال الدین و تمام النعمة]]، شیخ صدوق، ص ۲۸۳-۲۸۲.</ref>  <br /><I>خصال نیکو:</I>
+*۲- محمد بن ابوالقاسم با چند واسطه از [[ابن عباس]] چنین نقل کرده است که: «از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شنیدم که مى فرمود: خداى تبارک و تعالى فرشته اى به نام دردائیل<ref> در بعضى روایات نام ابن فرشته را [[فطرس]] یا پطرس ذکر کرده اند. ر.ک، [[نفس المهموم]]، [[حاج شیخ عباس قمی|محدث قمى]]، ترجمه کمره اى، ص ۴.</ref> آفرید... بعد از سالیانى، بر اثر فکر باطلى که در وى پیدا شد... خداوند بالهایش را گرفت و او را از صفوف ملائکه خارج ساخت». وقتى [[امام حسین علیه السلام|حسین بن على]] علیه‌السلام متولد گردید. جبرئیل از آسمان به سوى زمین آمد. در راه بر دردائیل عبور کرد دردائیل پرسید، امشب چه خبر است گویا براى اهل دنیا قیامت بر پا شده است. جبرئیل گفت: براى [[حضرت محمد]] صلی الله علیه و آله فرزندى به دنیا آمده که خداوند متعال مرا مأمور کرده است تا براى عرض تبریک به خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله برسم. دردائیل گفت: اى جبرئیل! سوگند به آن کسى که تو و مرا آفرید وقتى بر محمد صلی الله علیه و آله وارد شدى، سلام مرا به او برسان و بگو: به حق این نوزاد از خداوند بخواه تا از من راضى شود و بال هایم را به من برگرداند و باز در صفوف [[فرشتگان|ملائکه]] جایم دهد. پس [[جبرئیل]] بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و تبریک و تهنیت حق تعالى را ابلاغ نمود... و پس از گفتگوى طولانى که بین آن دو به وقوع پیوست قصه دردائیل را ذکر نمود. ابن عباس مى گوید: «پیامبر صلی الله علیه و آله حسین بن على را در حالى که در پارچه اى پیچیده شده بود به روى دست گرفت، به آسمان اشاره فرمود و عرض کرد: «اللهم بحق هذالمولود علیک، لا، بل بحقّک علیه و على جده محمد و ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب؛ إن کان للحسین بن على ابن فاطمة عندک قدر فارض عن دردائیل و ردّ علیه اجنحته و مقامه من صفوف الملائکة؛ خدایا! به حق این مولود بر تو، نه، خدایا به حقى که خودت بر او دارى و بر جدش محمد و [[حضرت ابراهیم علیه السلام|ابراهیم]] و [[حضرت اسماعیل علیه السلام|اسماعیل]] و [[حضرت اسحاق علیه السلام|اسحاق]] و [[حضرت یعقوب علیه السلام|یعقوب]]، اگر حسین بن على فرزند [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] نزد تو آبرو دارد از دردائیل راضى شو و بال ها و مقامش را به او باز گردان». خداوند دعاى حضرت را مستجاب فرمود و فرشته اش را بخشید و بال ها و مقامش را به او بازگرداند. این فرشته در [[بهشت]] این گونه شناخته مى شود که مرتب مى گوید من آزاد شده حسین بن على، فرزند فاطمه دخت رسول خدا صلی الله علیه و آله هستم».<ref> [[كمال الدین و تمام النعمة|کمال الدین و تمام النعمة]]، شیخ صدوق، ص ۲۸۳-۲۸۲.</ref>  <br /><I>خصال نیکو:</I>
 *۳- محمد بن ابوالقاسم، از احمد بن محمد بن خالد برقى از پدرش عمرو بن شمر، از جابر بن یزید جعفى، از [[امام باقر]] علیه‌السلام، از پدرش، از جدش چنین نقل مى کند: امیرالمؤمنین علیه‌السلام بعد از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله در خطبه اى چنین فرمود: «شرافتى از مسلمانى برتر نیست، عزتى از پرهیز کارى آبرومندتر نیست، دژى محکم تر از تقوى نیست، شفیعى از توبه بانفوذتر و نجات‌بخش تر نیست، گنجى نافعتر از علم و دانش نیست، عزتى برتر از حلم و بردبارى نیست...».<ref> [[من لایحضره الفقیه]]، ابى جعفر صدوق، ج ۴، ص ۲۹۱-۲۹۰. در اینجا روایت را از عمرو بن شمر، عن جابر بن یزید جعفى نقل نموده است که در شرح مشیخه اش در آخر همین کتاب ص ۶ آمده است: شیخ صدوق مى فرماید: آنچه را از جابر بن یزید جعفى نقل کرده ام سلسله سند آن چنین است: محمد بن على ماجیلویه از عمویش محمد بن ابى القاسم از احمد بن محمد بن خالد برقى، از پدرش عمرو بن شمر، از جابر بن یزید جعفى.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۰۴
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{بخشی از یک کتاب}}		{{بخشی از یک کتاب}}
−
−	~~دانشور امين~~

	==تولد محمد بن ابوالقاسم برقی==		==تولد محمد بن ابوالقاسم برقی==

@@ سطر ۱۰۶: / سطر ۱۰۶: @@
 ابوالعباس مى گويد: «محمد بن ابوالقاسم تلاش نموده است تا در اين كتاب سخنان پيامبر گرامى اسلام را تبين و نشر نمايد».
-===<I>2- كتاب الطب:</I>===
+'''<I>2- كتاب الطب:</I>'''
 تأليف كتابى در طب، حاكى از اين است كه وى علاوه بر فقاهت و آشنايى دقيق و استدلالى به [[احكام]] اسلام، در علم پزشكى آن روز نيز تبحر كافى داشته است.

@@ سطر ۱۰۲: / سطر ۱۰۲: @@
 چه بسا كتاب‌هايى كه در شعله هاى آتش دشمنان سوخت و از بين رفت و چه بسيار كتاب‌هايى كه از ترس مخالفان در زمين دفن گرديد و ديگر اثرى از آن‌ها به دست نيامد. محمد بن ابوالقاسم با تبحر در علوم مختلف، كتاب هاى ارزشمندى در زمينه هاى گوناگون، از خود به يادگار گذاشته كه بعضى از آن‌ها از اين قرار است:
-===<I>1- كتاب المشارب:</I>===
+'''<I>1- كتاب المشارب:</I>'''
 ابوالعباس مى گويد: «محمد بن ابوالقاسم تلاش نموده است تا در اين كتاب سخنان پيامبر گرامى اسلام را تبين و نشر نمايد».

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۷
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱۱۰: / سطر ۱۱۰: @@
 تأليف كتابى در طب، حاكى از اين است كه وى علاوه بر فقاهت و آشنايى دقيق و استدلالى به [[احكام]] اسلام، در علم پزشكى آن روز نيز تبحر كافى داشته است.
-===<I>3- كتاب تفسير حماسه ابى تمام.</I><ref> مجمع الرجال، ج 5، ص 123.</ref>===
+'''<I>3- كتاب تفسير حماسه ابى تمام.</I><ref> مجمع الرجال، ج 5، ص 123.</ref>'''
 بدون ترديد ايشان در زمينه ادب، شعر و علوم غريبه نيز كتاب‌هايى داشته كه به دست ما نرسيده است.

@@ سطر ۷۵: / سطر ۷۵: @@
 تعدادى از راويان موثق نيز از شاگردان محمد بن ابوالقاسم مى باشند كه از وى كسب فيض نموده و رواياتى نقل كرده اند. از آن جمله:
 '''
-<I>1- محمد بن حسن بن احمد بن وليد قمى:</I>'''
+'''<I>1- محمد بن حسن بن احمد بن وليد قمى:</I>'''
 شيخ طوسى مى گويد: «وى شخصيتى است جليل القدر، رجال شناس و مورد وثوق و اطمينان. كتب زيادى دارد از جمله كتاب الجامع؛ كتاب التفسير و... نام تعدادى از كتب وى در كتب رجالى نيامده است».<ref> الفهرست، [[شيخ طوسى]]، ص 156.</ref>
@@ سطر ۸۵: / سطر ۸۵: @@
 '''<I>2 و 3- فرزندش على بن محمد، و نوه اش محمد بن على ماجيلويه</I>.<ref> مجمع الرجال، قهپايى، ج 5، ص 183، از رجال نجاشى.</ref>'''
 '''
-<I>4- محمد بن يحيى:</I>'''
+'''<I>4- محمد بن يحيى:</I>'''
 شايد وى همان محمد بن يحيى، ابوجعفر عطار قمى باشد كه استاد محمد بن يعقوب كلينى بوده است.
 مرحوم كلينى، روايات بسيارى از وى نقل مى كند وى دو كتاب دارد به نام مقتل الحسين علیه‌السلام و كتاب النوادر.<ref> همان، ج 6، ص 71-70.</ref>
 '''
-<I>5-ابن بطه:</I>
+'''<I>5-ابن بطه:</I>'''
 '''
 [[محدث قمى]] مى گويد: «ابوجعفر محمد بن جعفر بن بطه قمى، داراى منزلتى بزرگ بود و فضل و علم و تقواى وى در قم زبانزد همه بود».<ref> الكنى والالقاب، [[محدث قمى]]، ج 1، ص 227؛ و رجال، نجاشى، ص 263.</ref>