Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

2026-11-10T13:02:16Z

اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: مجوس

2026-11-10T12:40:13Z

ایجاد مقالهٔ تازه: مجوس

صفحهٔ تازه

'''مَجوس'''، نامی است که در [[قرآن]] و منابع اسلامی به پیروان دین [[زرتشت]] و آیین مغان [[ایران]] داده شده است.<ref>ابن منظور، لسان العرب، ذیل مادهٔ «مجس».</ref> این واژه در قرآن یک بار و در ضمن برشمردن گروه‌های دینی آمده است.<ref>قرآن کریم، سورهٔ حج، آیهٔ ۱۷.</ref> در [[فقه]] اسلامی، احکام مجوس در باب [[جزیه]] و برخی معاملات مطرح شده و در روایات، تعبیر «مجوس هذه الأمة» برای برخی گروه‌های کلامی به کار رفته است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref>

== واژه‌شناسی ==
«مجوس» در عربی معرّب «مَگوش» پارسی است؛ «مگوش» یا «مغ» عنوان طبقهٔ روحانیان در ایران باستان بود که به امور دینی و آتشکده‌ها می‌پرداختند.<ref>ابن منظور، لسان العرب، ذیل مادهٔ «مجس»؛ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل «مجوس».</ref> در فارسی، جمع آن «مغان» آمده و در شعر فارسی نیز به همین معنا به کار رفته است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل «مغان».</ref> در کاربرد قرآنی و فقهی، «مجوس» بر پیروان دین زرتشتی اطلاق می‌شود، چنان‌که [[اهل کتاب]] بر یهود و نصارا.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ذیل سورهٔ حج، آیهٔ ۱۷.</ref>

== مجوس در قرآن ==
قرآن در [[سوره حج]]، شش گروه دینی را در کنار هم می‌آورد و داوری میان آنان را به روز قیامت وا می‌گذارد: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ وَالنَّصَارَى وَالْمَجُوسَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ»}}؛ «همانا کسانی که ایمان آوردند و آنان که یهودی شدند و صابئیان و نصارا و مجوس و کسانی که شرک ورزیدند، خداوند روز قیامت میانشان داوری می‌کند؛ همانا خدا بر هر چیزی گواه است.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ حج، آیهٔ ۱۷؛ ترجمهٔ حسین انصاریان.</ref>

در این آیه، مجوس در کنار [[اهل کتاب]] و [[شرک|مشرکان]] آمده است. مفسران در اینکه مجوس اهل کتاب‌اند یا نه اختلاف دارند: برخی با استناد به گزارش‌هایی که برای آنان پیامبر و کتابی می‌شناسند، آنان را در حکم اهل کتاب دانسته‌اند، و برخی دیگر با توجه به دوگانه‌پرستی رایج در آیین زرتشتی، آنان را در شمار مشرکان آورده‌اند.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ذیل سورهٔ حج، آیهٔ ۱۷؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیه.</ref> این اختلاف در احکام فقهی نیز اثر گذاشته است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه.</ref>

== پیشینه تاریخی ==
آیین مغان در [[ایران]] پیش از اسلام دین رسمی ساسانیان بود و موبدان در دستگاه حکومت نفوذ داشتند.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱.</ref> با فتح ایران به دست مسلمانان، مجوسیان در شمار اهل ذمه درآمدند و در شهرهایی مانند [[مدائن|تیسفون]]، [[اصفهان]] و نواحی فارس پراکنده بودند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح فارس و اصفهان.</ref> گزارش‌های منابع کهن از «مجوس هَجَر» در [[یمن]] نیز یاد کرده‌اند که در دورهٔ پیامبر (صلی الله علیه و آله) و خلفا دربارهٔ آنان حکم گرفته شد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref>

== در روایات ==
در روایات، دربارهٔ رفتار با مجوس، به «سنت اهل کتاب» سفارش شده است؛ یعنی جزیه از آنان گرفته شود و در معامله با آنان مانند اهل کتاب رفتار گردد، هرچند در پاره‌ای احکام (مانند ازدواج و ذبیحه) تفاوت‌هایی گزارش شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref> مشهور فقیهان [[شیعه]] بر آن‌اند که مجوس اهل کتاب نیستند، ولی جزیه از آنان پذیرفته می‌شود.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الجهاد.</ref>

تعبیر مشهور «مجوس هذه الأمة» نیز در روایات آمده است. بر پایهٔ گزارشی، پیامبر (صلی الله علیه و آله) قدریه را «مجوس این امت» خواند.<ref>ابوداود، السنن، کتاب السنة؛ ابن حنبل، المسند، مسند الشامیین.</ref> شارحان، وجه این تشبیه را شباهت دیدگاه قدریه در نفی تقدیر الهی با دوگانه‌انگاری مجوس دانسته‌اند؛ زیرا در هر دو، نوعی دوگانگی در تدبیر عالم فرض می‌شود.<ref>طبرسی، مجمع البیان، ذیل سورهٔ حج، آیهٔ ۱۷؛ طباطبایی، المیزان، ذیل همان آیه.</ref> این تعبیر، تعبیری کلامی است و به معنای مجوس بودن اعتقادی آن گروه نیست.<ref>همان.</ref>

== احکام فقهی ==
در فقه شیعه، مجوس در باب جزیه و احکام اهل ذمه بحث می‌شود. بر پایهٔ روایات، جزیه از مردان بالغ و آزاد آنان گرفته می‌شود و در برابر آن، جان و مالشان محفوظ می‌ماند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الجهاد.</ref> دربارهٔ حلیت ذبیحهٔ آنان و جواز ازدواج با آنان، میان فقیهان اختلاف است؛ برخی به عموم «سنت اهل کتاب» تمسک کرده‌اند و برخی دیگر، این دو حکم را ویژهٔ یهود و نصارا دانسته‌اند.<ref>محقق حلی، شرایع الإسلام، کتاب الأطعمة و الأشربة؛ حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه.</ref> این اختلاف، برخاسته از همان اختلاف در اهل کتاب بودن مجوس است.<ref>همان.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* ابن حنبل، احمد؛ ''المسند''، قاهره: دار الحدیث، ۱۴۱۶ق.
* ابن منظور، محمد بن مکرم؛ ''لسان العرب''، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* ابوداود، سلیمان بن اشعث؛ ''السنن''، بیروت: دار الفکر، بی‌تا.
* بلاذری، احمد بن یحیی؛ ''فتوح البلدان''، بیروت: دار الهلال، ۱۹۸۸م.
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
* دهخدا، علی‌اکبر؛ ''لغت‌نامه''، تهران: مؤسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا، ۱۳۷۷ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین؛ ''المیزان فی تفسیر القرآن''، قم: منشورات اسماعیلیان، بی‌تا.
* طبرسی، فضل بن حسن؛ ''مجمع البیان فی تفسیر القرآن''، تهران: ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
* محقق حلی، جعفر بن حسن؛ ''شرایع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام''، تهران: استقلال، بی‌تا.
* یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب؛ ''تاریخ الیعقوبی''، بیروت: دار صادر، بی‌تا.

{{اعتقادات}}

[[رده:ادیان و فرق]]
[[رده:واژگان قرآنی]]
[[رده:احکام]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 == پیشینه تاریخی ==
-آیین مغان در [[ایران]] پیش از اسلام دین رسمی ساسانیان بود و موبدان در دستگاه حکومت نفوذ داشتند.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱.</ref> با فتح ایران به دست مسلمانان، مجوسیان در شمار اهل ذمه درآمدند و در شهرهایی مانند [[مدائن|تیسفون]]، [[اصفهان]] و نواحی فارس پراکنده بودند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح فارس و اصفهان.</ref> گزارش‌های منابع کهن از «مجوس هَجَر» در [[یمن]] نیز یاد کرده‌اند که در دورهٔ پیامبر (صلی الله علیه و آله) و خلفا دربارهٔ آنان حکم گرفته شد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref>
+آیین مغان در [[ایران]] پیش از اسلام دین رسمی ساسانیان بود و موبدان در دستگاه حکومت نفوذ داشتند.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۱.</ref> با فتح ایران به دست مسلمانان، مجوسیان در شمار اهل ذمه درآمدند و در شهرهایی مانند [[مداین|تیسفون]]، [[اصفهان]] و نواحی فارس پراکنده بودند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، بخش فتوح فارس و اصفهان.</ref> گزارش‌های منابع کهن از «مجوس هَجَر» در [[یمن]] نیز یاد کرده‌اند که در دورهٔ پیامبر (صلی الله علیه و آله) و خلفا دربارهٔ آنان حکم گرفته شد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ابواب جزیه؛ بلاذری، فتوح البلدان.</ref>
 == در روایات ==

مجوس - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: مجوس