https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%A8%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 2026-11-13T04:03:22Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=170673&oldid=prev 2026-11-12T11:13:02Z

<p>ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه</p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&amp;diff=170673&amp;oldid=170528">نمایش تغییرات</a>

Zadhoosh https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%85%D8%A8%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87&diff=170528&oldid=prev 2026-11-11T14:26:59Z

<p>ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''مبطلات روزه''' یا '''مُفطِرات'''، در [[فقه]] امامیه به اموری گفته می‌شود که [[روزه]] را باطل می‌کنند. مشهور فقیهان نُه عنوان را در این شمار آورده‌اند: خوردن و آشامیدن، آمیزش، استمناء، دروغ بستن به خدا و پیامبر، رساندن غبار غلیظ به حلق، فرو بردن سر در آب، باقی‌ماندن بر [[جنابت]] تا سپیده‌دم، قی کردن عمدی و حقنه.&lt;ref&gt;طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الصوم، فصل المفطرات؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt; این عنوان در «کتاب الصوم» و در بحث شرایط صحت روزه بررسی می‌شود. به باور مشهور، تحقق هر یک از این امور روزه را باطل و قضا را واجب می‌کند؛ اما [[کفاره]] تنها در افطار عمدی و با شرایطی واجب می‌شود. فقه مذاهب [[اهل سنت]] دامنهٔ تنگاتری دارد و شماری از این عناوین را نمی‌پذیرد.<br /> <br /> ==جایگاه در ابواب فقه==<br /> <br /> واژهٔ «مُبطِل» به اثر حکمیِ این امور (بطلان روزه) ناظر است و «مُفطِر» به خودِ آنچه روزه را می‌شکند. فقیهان هر دو تعبیر را به کار برده و در ابواب صوم، آن‌ها را در پی احکام نیت و امساک می‌آورند.&lt;ref&gt;حلی، جعفر بن حسن؛ شرائع الاسلام، کتاب الصوم؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt; در نگاه فقهی، روزه با ترک این امور از سپیده‌دم تا مغرب محقق می‌شود؛ از این‌رو بحث مبطلات در حقیقت بیان قید سلبیِ صحت روزه است.<br /> <br /> ==ادله==<br /> <br /> مهم‌ترین مستند قرآنی در باب امساک، آیهٔ ۱۸۷ [[سوره بقره]] است که اجازهٔ خوردن و آشامیدن را به شب و پیش از سپیده‌دم محدود می‌کند: {{متن قرآن|«وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ»}}؛ «و بخورید و بیاشامید تا رشتهٔ سپید از رشتهٔ سیاه، از سپیدهٔ بامداد، برایتان آشکار شود؛ سپس روزه را تا شب به پایان برید». صدر همین آیه آمیزش در شب را حلال می‌شمارد: {{متن قرآن|«أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ»}}؛ «در شبِ روزه، آمیزش با همسرانتان برای شما حلال شد»؛ که مفهوم آن حرمت در روز است.&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۸۷.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در روایات، برای افطار عمدی کفاره تعیین شده است. بر پایهٔ گزارشی که در مصادر شیعه و اهل سنت آمده، مردی نزد [[پیامبر اسلام|پیامبر صلی الله علیه وآله]] اعتراف کرد که در رمضان با همسرش آمیزش کرده است؛ پیامبر صلی الله علیه وآله سه گزینه برشمرد: آزاد کردن برده، دو ماه روزهٔ پیوسته، یا سیر کردن شصت بینوا.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الصوم، ابواب ما یمسک عنه الصائم؛ بخاری، صحیح، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt; همین روایت، مهم‌ترین مستند فقیهان در تفکیک قضا از کفاره است.<br /> <br /> ==مبطلات مشهور==<br /> <br /> هر یک از این عناوین در آثار فقهی با قیود و شرایطی همراه است. خوردن و آشامیدن، هرچند اندک باشد، روزه را باطل می‌کند و تفاوتی میان غذا و دارو نیست. آمیزش و استمناء (انزال به وسیلهٔ خود) نیز از مبطلات‌اند. دروغ بستن به خدا و پیامبر، بر پایهٔ روایتی که آن را در شمار مفطرات آورده، در نظر مشهور مبطل شمرده شده است. رساندن گرد و خاک انبوه به حلق، فرو بردن تمام سر در آب (ارتماس) و حقنه (رساندن دارو به بدن از راه مقعد) نیز روزه را باطل می‌کنند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الصوم، ابواب ما یمسک عنه الصائم؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> باقی‌ماندن بر جنابت بدین معناست که کسی در شبِ روزهٔ رمضان جنب شود و عمداً تا سپیده‌دم غسل نکند؛ در این صورت روزه‌اش باطل است. قی کردن عمدی هم مبطل است، اما قیِ بی‌اختیار روزه را باطل نمی‌کند.&lt;ref&gt;طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الصوم، فصل المفطرات.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==قضا==<br /> <br /> بطلان روزه، قضا را واجب می‌کند. این حکم با موارد رخصت تفاوت دارد: کسی که به سبب بیماری یا سفر روزه نگیرد نیز قضا دارد، اما کفاره بر او نیست.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم، مباحث کفارة الإفطار.&lt;/ref&gt; قضا در روزهٔ مستحبی واجب نمی‌شود و قطع آن مکروه شمرده شده است؛ مگر آنکه روزه با نذر یا عهد واجب شده باشد.<br /> <br /> ==کفاره==<br /> <br /> کفارهٔ افطار عمدی در [[ماه رمضان]]، به باور مشهور، یکی از سه چیز است: آزاد کردن برده، دو ماه روزهٔ پیوسته، یا سیر کردن شصت بینوا؛ مشهور میان این سه قائل به تخییرند و برخی ترتیب را برگزیده‌اند. کفاره به بلوغ، عقل، اختیار و علم وابسته است و به باور مشهور، تکرار مبطل در یک روز آن را چند برابر نمی‌کند.&lt;ref&gt;طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الصوم، احکام الکفارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==شرایط تأثیر==<br /> <br /> تحقق عنوان مبطل به عمد، اختیار و علم وابسته است. اگر روزه‌دار از روی فراموشی چیزی بخورد، روزه‌اش صحیح است و قضا ندارد؛ همین حکم در ناآگاهیِ معذور جاری است. اما ناآگاهیِ ناشی از کوتاهی، به باور برخی فقیهان، قضا را واجب و کفاره را ساقط می‌کند.&lt;ref&gt;حلی، حسن بن یوسف؛ مختلف الشیعة، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt; بنابراین آنچه روزه را می‌شکند، اقدام آگاهانه و آزادانه است، نه صرف رسیدن چیزی به بدن.<br /> <br /> ==اختلاف فقیهان==<br /> <br /> در اصلِ شمرده شدن این عناوین اختلاف چندانی میان فقیهان امامیه دیده نمی‌شود؛ اختلاف بیشتر در جزئیات است: دامنهٔ عنوان دروغ بستن (آیا تنها خدا و پیامبر را دربر می‌گیرد یا امامان را نیز)، شرایط ارتماس، و اینکه کفاره بر همهٔ مبطلات جاری است یا بر برخی از آن‌ها. شماری از فقیهان بر بخشی از این احکام ادعای [[اجماع]] کرده‌اند.&lt;ref&gt;حلی، حسن بن یوسف؛ مختلف الشیعة، کتاب الصوم؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم؛ طوسی، الخلاف، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==مقایسه با مذاهب اهل سنت==<br /> <br /> در فقه مذاهب اهل سنت دامنهٔ مفطرات تنگ‌تر است. بیشتر آنان خوردن و آشامیدن عمدی، آمیزش و قی عمدی را مبطل می‌دانند، اما ارتماس، رساندن غبار، دروغ بستن و باقی‌ماندن بر جنابت را در شمار مبطلات نمی‌آورند. این تفاوت از تفاوت منابع و مبانی استنباط در دو سنت فقهی برمی‌خیزد.&lt;ref&gt;ابن رشد، بدایة المجتهد، کتاب الصوم؛ طوسی، الخلاف، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==شهادت ثالثه در اذان==<br /> <br /> از آنجا که دروغ بستن به خدا و پیامبر در فقه امامیه از مبطلات شمرده شده، برخی نویسندگان اهل سنت کوشیده‌اند شهادت سوم در [[اذان]] را نمونهٔ آن بگیرند. این جمله چنین است: «أَشْهَدُ أَنَّ عَلِيّاً وَلِيُّ اللَّهِ»؛ «گواهی می‌دهم که علی ولی خداست». در فقه اهل سنت، اذان توقیفی دانسته می‌شود و عبارات آن را همانند نقل‌های صحیح بخاری و صحیح مسلم محدود می‌شمارند؛ بر این پایه، برخی عالمان اهل سنت افزودن این جمله را بدعت خوانده و آن را بخشی از اذان ندانسته‌اند.&lt;ref&gt;بخاری، صحیح، کتاب الأذان.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> فقیهان شیعه این استدلال را نپذیرفته‌اند. به باور آنان، شهادت سوم اقراری به [[ولایت]] [[امام علی علیه‌السلام]] است و در آن هیچ سخن ناراستی به خدا و پیامبر نسبت داده نمی‌شود؛ افزون بر این، بیشتر فقیهان آن را جزء متن اذان ندانسته و آوردنش را به قصد قربت جایز یا مستحب شمرده‌اند. از سوی دیگر، روزه به اذان وابسته نیست و ابطال آن به «دروغ بستن»، نیازمند نسبت دادن آگاهانهٔ امری ناراست به خدا یا پیامبر است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الصلاة، ابواب الاذان و الاقامة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصلاة، بحث الاذان.&lt;/ref&gt; هیچ‌یک از فقیهان شیعه این جمله را از مبطلات روزه نشمرده‌اند.<br /> <br /> ==احکام مرتبط==<br /> <br /> بیشتر این احکام در روزه‌های واجب دیگر، مانند روزهٔ قضا و نذر، نیز جریان دارد؛ هرچند برخی عناوین، مانند باقی‌ماندن بر جنابت، ویژهٔ روزهٔ رمضان است. افطار عمدی در رمضان، افزون بر بطلان روزه و وجوب کفاره، گناه نیز شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> *قرآن کریم.<br /> *ابن رشد، محمد؛ بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا؛ کتاب الصوم.<br /> *بخاری، محمد؛ صحیح البخاری، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۱ق.<br /> *حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.<br /> *حلی، حسن بن یوسف؛ مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.<br /> *حلی، جعفر بن حسن؛ شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: اسماعیلیان، بی‌تا.<br /> *طباطبایی یزدی، محمدکاظم؛ العروة الوثقی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.<br /> *طوسی، محمد بن حسن؛ الخلاف فی الأحکام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.<br /> *نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.<br /> <br /> {{فقه}}<br /> [[رده:روزه]]<br /> [[رده:احکام عبادی]]<br /> [[رده:احکام تکلیفی]]<br /> [[رده:فقه]]</div>

Zadhoosh