مؤلفوا الشیعه فی صدر الاسلام (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۴۹

2024-12-19T05:49:03Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام (کتاب) را به مؤلفوا الشیعه فی صدر الاسلام (کتاب) منتقل کرد

2020-06-29T12:29:20Z

مهدی موسوی صفحهٔ مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام (کتاب) را به مؤلفوا الشیعه فی صدر الاسلام (کتاب) منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۱۰ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۴۱

2019-04-10T10:41:27Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-04-10T10:35:34Z

ویرایش

نمایش تغییرات

History of islam: صفحه‌ای تازه حاوی « ‏مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام == معرفى اجمالى == '''...» ایجاد کرد

2017-11-21T08:04:28Z

صفحه‌ای تازه حاوی « بندانگشتی|‏مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام == معرفى اجمالى == '''...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Ketab384.jpg|بندانگشتی|‏مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام]]

== معرفى اجمالى ==
'''مؤلفو الشيعة في صدر الإسلام''' از آثار سودمند علامه مجاهد و پژوهشگر بزرگ [[شرف‌الدین، عبدالحسین|سيد عبدالحسين شرف‌الدين]] (كاظمين 1290- 1377ق نجف) است كه در آن گروهى از نويسندگان شيعى در دوره صدر اسلام تا دوره حضرت امام هادى(ع) را معرفى كرده است. در اين اثر ارزنده، پيشگامى شيعه در تأليف كتاب و ترويج علم آشكار شده است. مؤلف اثبات كرده است كه اولين نويسنده در صدر اسلام، عبارت از [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين على(ع)]] است كه به كتابت قرآن كريم پرداخت<ref>متن كتاب، ص 13</ref>

== ساختار ==

اين اثر مختصر، شامل مباحث مفيدى است ولى فصل‌بندى خاصّى ندارد. البته شخصيت‌ها و نويسندگان شيعه مطرح شده در اين اثر، بر اساس ترتيب تاريخى ياد شده‌اند.

== گزارش محتوا ==

در مورد روش و محتواى اثر حاضر چند نكته گفتنى است:

#كتاب حاضر سالها قبل در شماره‌هاى سال اول و دوم مجله عرفان به صورت مجموعه مقالاتى منتشر شده بود. نام اصلى كه نويسنده محترم براى مقاله‌اش انتخاب كرده بود چنين بود: «مختصر الكلام في مؤلفي الشيعة من صدر الإسلام». انتشار اين مقالات از سال 1327ق آغاز شد. هدف نويسنده آن بود كه اثبات كند كه شيعه نسبت به ديگران، در زمينه تأليف علوم اسلامى پيش‌قدم است و تبليغات منفى دشمنان، بى‌اساس است<ref>موسوعة الإمام ال[[شرف‌الدین، عبدالحسین|سيد عبدالحسين شرف‌الدين]]، ج 6، ص 72</ref>
#خلاصه‌ى اين كتاب به اندازه يك مقاله شش صفحه‌اى در مجموعه آثار امام شرف‌الدين منتشر شده است<ref>همان، ج 6، ص 72- 77</ref>
#روش نويسنده در اين كتاب، يك روش كاملاً علمى و تحقيقى است و جنبه تبليغاتى و حماسى صرف ندارد. نويسنده براى اين منظور با استناد به تأليفات نويسندگان مختلف جهان اسلام اثبات كرده است كه شيعيان در زمينه نگارش علوم گوناگون نقشى اساسى و غيرقابل انكار داشته‌اند. به همين جهت با آنكه بيش از يك قرن از نگارش اين اثر گذشته است ولى هنوز هم ارزش و اعتبار علمى خود را در مجامع پژوهشى حفظ كرده است.
#به نظر مى‌رسد نويسنده در شرايطى اين كتاب را نوشته است كه پرسشها و شبهاتى درباره نقش علمى شيعه در تاريخ اسلام مطرح شده و بلكه تبليغاتى منفى و جنگ روانى و رسانه‌اى شديد و ظالمانه‌اى بر ضد مذهب تشيع در جريان بوده است<ref>همان، ج 6، ص 73</ref>همان‌طور كه معاصران ايشان، علامه [[صدر، حسن |سيد حسن صدر]]كه «[[تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام]]» را نوشت و علامه شيخ [[آقا بزرگ تهرانى]] كه «[[الذريعة إلی تصانيف الشيعة|الذريعة]]إلى تصانيف الشيعة» را پديد آورد و آيت‌الله [[آل کاشف‌الغطاء، محمدحسین|شيخ محمدحسین كاشف الغطا]] ء كه كتاب «تاريخ آداب اللغة العربية» نوشته [[زیدان، جرجی|جرجى زيدان]] (درگذشته 1914م) را نقادى كرد؛ همگى همين دغدغه و هدف را داشتند و درصدد پاسخگويى علمى به شبهات دشمنان بودند.<ref>حكيمى، محمد رضا، ص24-22</ref>
#موضوع كتاب حاضر عبارت از پيشتازى شيعه در تأليف كتاب است ولى نويسنده كتابش را با سرور همه شيعييان و افتخار همه بشريت حضرت [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين على(ع)]] آغاز كرده است و روشن كرده كه اولين نويسنده، او بود كه بعد از رحلت پيامبر(ص) نخستين كارش را كتابت قرآن قرار داد و تا از آن فراغت حاصل نكرد مشغول كار ديگرى نشد. همچنين [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين(ع)]] بعد از آن كتابى درباره ديات نوشت<ref>متن كتاب، ص 12- 14</ref>
#همچنين نويسنده نوشته است كه حضرت امام [[امام على(ع)|اميرالمؤمنين(ع)]] مصحفى براى حضرت فاطمه(س) نگاشت كه در آن امثال و حكمتها و اخبار و قضايايى را بيان كرده بود.<ref>همان، ص 15</ref>
#[[حسینی اشکوری، احمد|سيد احمد حسينى]] در مقدمه توضيح داده است كه عمده منابع نويسنده در اثر حاضر عبارت از كتابهاى اهل سنت است و اين مطلب، ردّ كردن ضمنى كسانى است كه خوش دارند شايعه بسازند و بدون هيچ سندى تبليغات و ادّعا كنند كه تشيّع در قرن‌هاى بعد به وجود آمد و اثرى از آن در صدر اسلام نيست و اين مذهب از زمان صفويه به بعد انتشار و گسترش يافته است!<ref>همان، ص 9</ref>با مطالعه كتاب حاضر، بطلان اين گونه شايعات و اصالت مذهب تشيع و حقانيت آن و تقدم شيعه در موضوع نگارش علوم اسلامى ثابت مى‌شود و همچنين آشكار مى‌گردد كه اين مطلب، يقينى و متواتر است و در كتاب‌هاى معتبر اهل سنت نيز ثبت شده است و هيچ شكى در آن نيست.
#همان طور كه محقق گرامى [[حسینی اشکوری، احمد|سيد احمد حسينى]] توضيح داده است؛ آنچه در اثر حاضر آمده، فقط بيان نمونه‌هايى از مؤلفان شيعه است و همه نويسندگان شيعى در صدر اسلام و دوره‌هاى بعد را شامل نمى‌شود<ref>همان، ص 9- 10</ref>
#نويسنده در مورد ابومخنف نوشته است كه او كتاب‌هاى بسيارى تأليف كرد مانند كتاب مغازى، سقيفه، فتوح اسلام، جمل، صفين، نهروان، غارات، مقتل حجر بن عدى؛ البته كتاب مقتل ابى مخنف كه در مورد شهادت سيدالشهداء(س) و مشهور است منسوب به اوست و از ايشان نيست و به دروغ به او بسته‌اند و همين دلالت بر جلالت و عظمتش مى‌كند<ref>همان، ص 40- 42</ref>
#نويسنده، سلمان و ابوذر را نيز از جمله نويسندگان شيعى دانسته كه درباره سيره رسول اكرم(ص) و على(ع) مطالبى تأليف كرده‌اند<ref>همان، ص 17</ref>
#نويسنده محترم در مورد طبقه صحابه به صورت بسيار مختصر، نوشته و در بيان شرح حال آنان با اشاراتى گذشته است ولى در مورد ديگران تفصيل داده است. بنا بر نظر [[حسینی اشکوری، احمد|سيد احمد حسينى]]، اين مطلب از آنجا به وجود آمده كه مؤلف بنا بر اختصار داشته ولى بعد از بررسى زندگى نويسندگان شيعى طبقه صحابه، از نظرش برگشته و تفصيل داده است.<ref>همان، ص 10</ref>به نظر مى‌رسد كه بهتر آن است كه بگوييم بر طبق نظر نويسنده، طبقه صحابه چون مشهورترند نياز به توضيح بيشتر نداشته ولى در مورد ديگران، تفصيل مناسب بوده است.
#نويسنده درباره ابوحمزه ثمالى ذكر كرده است كه او از ياران مقرب در نزد امامان معصوم(ع) بود و كتابى در مورد تفسير قرآن نوشت و همچنين كتابى در باب نوادر و زهد نگاشت<ref>همان، ص 34-35</ref>
#نويسنده يادآور شده است كه ابان بن تغلب از ياران محبوب امامان(ع) بود و امام باقر(ع) به او گفته بود كه در مسجد مدينه بنشين و فتوا بده؛ بدرستى كه من دوست دارم كه در بين اصحابم كسى مانند تو ديده شود. ابان كتاب‌هاى بسيارى تأليف كرده بود مانند: تفسير غريب القرآن، فضائل، كتاب صفين<ref>همان، ص 32- 34</ref>
#نويسنده ذكر كرده است كه هشام بن حكم كه از حاذق‌ترين مردم در مورد كلام، فقه، حديث، تفسير و لغت بود، كتاب‌هاى متعددى تأليف كرد مانند: توحيد، امامت، علل تحريم، فرائض، رد بر زنادقه و دهريه و خوارج<ref>همان، ص 79- 84</ref>
#اين اثر با ذكر ابوتمّام طائى، پايان يافته است و به نظر مى‌رسد كه مطلب ناتمام مانده و هدف نويسنده بيشتر و فراتر از اين بوده ولى مؤلف به هر صورت موفق به اتمام نشده است. همان‌طور كه [[حسینی اشکوری، احمد|سيد احمد حسينى]] نوشته است به نظر مى‌رسد كه احتمالاً نويسنده از سوى مدير نشريه العرفان و ديگران در فشار قرار گرفته است و به ناچار مقصودش را ناتمام رها كرده است<ref>همان، ص 10</ref>

== وضعيت كتاب ==
نويسنده در مواردى پاورقى‌هايى براى مطالبش نوشته است: توضيح واقعه‌اى تاريخى، و منبع آن با ذكر شماره جلد و صفحه، ذكر لغت و يا اصطلاحى، معرفى شخصيتى تاريخى معرف‍‌ارجاع به ديگر منابع.

==پانويس ==
<references />
== منابع مقاله ==

#مقدمه و متن كتاب.
#موسوعة الإمام ال[[شرف‌الدین، عبدالحسین|سيد عبدالحسين شرف‌الدين]]، إعداد و تحقيق مركز العلوم و الثقافة الإسلامية، قسم إحياء التراث الإسلامي، بيروت، دارالمورخ العربي، الطبعة الثانية، 1431ق.
#حكيمى، محمد رضا، «شيخ [[آقا بزرگ تهرانى]]»، انتشارات دليل ما، چاپ هشتم 1385ش.

== منبع ==
ویکی نور

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 ==معرفى اجمالى==
-'''مؤلفو الشیعة فی صدر الإسلام''' از آثار سودمند علامه مجاهد و پژوهشگر بزرگ [[شرف الدین لبنانی|سید عبدالحسین شرف‌الدین]] (کاظمین ۱۲۹۰- ۱۳۷۷ق نجف) است که در آن گروهى از نویسندگان شیعى در دوره صدر [[اسلام]] تا دوره حضرت [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]](ع) را معرفى کرده است. در این اثر ارزنده، پیشگامى [[شیعه|شیعه]] در تألیف کتاب و ترویج علم آشکار شده است. مؤلف اثبات کرده است که اولین نویسنده در صدر اسلام، عبارت از [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین على(ع)]] است که به کتابت [[قرآن|قرآن کریم]] پرداخت.<ref>متن کتاب، ص ۱۳</ref>
+'''مؤلفو الشیعة فی صدر الإسلام''' از آثار سودمند علامه مجاهد و پژوهشگر بزرگ [[شرف الدين لبنانی|سید عبدالحسین شرف‌الدین]] (کاظمین ۱۲۹۰- ۱۳۷۷ق نجف) است که در آن گروهى از نویسندگان شیعى در دوره صدر [[اسلام]] تا دوره حضرت [[امام هادی علیه السلام|امام هادى]](ع) را معرفى کرده است. در این اثر ارزنده، پیشگامى [[شیعه|شیعه]] در تألیف کتاب و ترویج علم آشکار شده است. مؤلف اثبات کرده است که اولین نویسنده در صدر اسلام، عبارت از [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین على(ع)]] است که به کتابت [[قرآن|قرآن کریم]] پرداخت.<ref>متن کتاب، ص ۱۳</ref>
 ==ساختار==
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 #خلاصه‌ى این کتاب به اندازه یک مقاله شش صفحه‌اى در مجموعه آثار امام شرف‌الدین منتشر شده است.<ref>همان، ج ۶، ص ۷۲- ۷۷</ref>
 #روش نویسنده در این کتاب، یک روش کاملاً علمى و تحقیقى است و جنبه تبلیغاتى و حماسى صرف ندارد. نویسنده براى این منظور با استناد به تألیفات نویسندگان مختلف جهان اسلام اثبات کرده است که شیعیان در زمینه نگارش علوم گوناگون نقشى اساسى و غیرقابل انکار داشته‌اند. به همین جهت با آنکه بیش از یک قرن از نگارش این اثر گذشته است ولى هنوز هم ارزش و اعتبار علمى خود را در مجامع پژوهشى حفظ کرده است.
-#به نظر مى‌رسد نویسنده در شرایطى این کتاب را نوشته است که پرسشها و شبهاتى درباره نقش علمى شیعه در [[تاریخ اسلام|تاریخ اسلام]] مطرح شده و بلکه تبلیغاتى منفى و جنگ روانى و رسانه‌اى شدید و ظالمانه‌اى بر ضد مذهب [[شیعه|تشیع]] در جریان بوده است<ref>همان، ج ۶، ص ۷۳</ref> همان‌طور که معاصران ایشان، علامه [[سید حسن صدر|سید حسن صدر]] که «[[تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام]]» را نوشت و علامه شیخ [[آقا بزرگ تهرانى]] که «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعة إلى تصانیف الشیعة]]» را پدید آورد و آیت‌الله شیخ [[محمد حسین کاشف الغطاء|محمدحسین کاشف الغطاء]] که کتاب «تاریخ آداب اللغة العربیة» نوشته [[زیدان، جرجی|جرجى زیدان]] (درگذشته ۱۹۱۴م) را نقادى کرد؛ همگى همین دغدغه و هدف را داشتند و درصدد پاسخگویى علمى به شبهات دشمنان بودند.<ref>حکیمى، محمد رضا، ص۲۴-۲۲</ref>
+#به نظر مى‌رسد نویسنده در شرایطى این کتاب را نوشته است که پرسشها و شبهاتى درباره نقش علمى شیعه در [[تاریخ اسلام|تاریخ اسلام]] مطرح شده و بلکه تبلیغاتى منفى و جنگ روانى و رسانه‌اى شدید و ظالمانه‌اى بر ضد مذهب [[شیعه|تشیع]] در جریان بوده است<ref>همان، ج ۶، ص ۷۳</ref> همان‌طور که معاصران ایشان، علامه [[سید حسن صدر|سید حسن صدر]] که «[[تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام]]» را نوشت و علامه شیخ [[آقا بزرگ تهرانى]] که «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعة إلى تصانیف الشیعة]]» را پدید آورد و آیت‌الله شیخ [[محمد حسین کاشف الغطاء|محمدحسین کاشف الغطاء]] که کتاب «تاریخ آداب اللغة العربیة» نوشته [[زیدان، جرجی|جرجى زیدان]] (درگذشته ۱۹۱۴م) را نقادى کرد؛ همگى همین دغدغه و هدف را داشتند و درصدد پاسخگویى علمى به شبهات دشمنان بودند.<ref>حکیمى، محمد رضا، ص۲۴-۲۲</ref>
 #موضوع کتاب حاضر عبارت از پیشتازى شیعه در تألیف کتاب است ولى نویسنده کتابش را با سرور همه شیعیان و افتخار همه بشریت حضرت [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین على]](ع) آغاز کرده است و روشن کرده که اولین نویسنده، او بود که بعد از رحلت [[پیامبر اسلام|پیامبر]](ص) نخستین کارش را کتابت [[قرآن]] قرار داد و تا از آن فراغت حاصل نکرد مشغول کار دیگرى نشد. همچنین امیرالمؤمنین(ع) بعد از آن کتابى درباره [[دیات|دیات]] نوشت.<ref>متن کتاب، ص ۱۲- ۱۴</ref>
 #همچنین نویسنده نوشته است که حضرت امام امیرالمؤمنین(ع) مصحفى براى [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|حضرت فاطمه]](س) نگاشت که در آن امثال و حکمتها و اخبار و قضایایى را بیان کرده بود.<ref>همان، ص ۱۵</ref>
 #سید احمد حسینى در مقدمه توضیح داده است که عمده منابع نویسنده در اثر حاضر عبارت از کتابهاى [[اهل سنت]] است و این مطلب، ردّ کردن ضمنى کسانى است که خوش دارند شایعه بسازند و بدون هیچ سندى تبلیغات و ادّعا کنند که تشیع در قرن‌هاى بعد به وجود آمد و اثرى از آن در صدر اسلام نیست و این مذهب از زمان [[صفویه|صفویه]] به بعد انتشار و گسترش یافته است!<ref>همان، ص ۹</ref> با مطالعه کتاب حاضر، بطلان این گونه شایعات و اصالت مذهب تشیع و حقانیت آن و تقدم شیعه در موضوع نگارش [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] ثابت مى‌شود و همچنین آشکار مى‌گردد که این مطلب، یقینى و [[متواتر]] است و در کتاب‌هاى معتبر اهل سنت نیز ثبت شده است و هیچ شکى در آن نیست.
 #همان طور که محقق گرامى سید احمد حسینى توضیح داده است؛ آنچه در اثر حاضر آمده، فقط بیان نمونه‌هایى از مؤلفان شیعه است و همه نویسندگان شیعى در صدر اسلام و دوره‌هاى بعد را شامل نمى‌شود.<ref>همان، ص ۹- ۱۰</ref>
-#نویسنده در مورد [[ابومخنف]] نوشته است که او کتاب‌هاى بسیارى تألیف کرد مانند کتاب مغازى، [[واقعه سقیفه بنی ساعده|سقیفه]]، فتوح اسلام، [[جنگ جمل|جمل]]، [[جنگ صفین|صفین]]، [[جنگ نهروان|نهروان]]، غارات، مقتل حجر بن عدى؛ البته کتاب [[مقتل أبی مخنف (کتاب)|مقتل]] ابى مخنف که در مورد شهادت [[سیدالشهداء|سیدالشهداء]](س) و مشهور است منسوب به اوست و از ایشان نیست و به دروغ به او بسته‌اند و همین دلالت بر جلالت و عظمتش مى‌کند.<ref>همان، ص ۴۰- ۴۲</ref>
+#نویسنده در مورد [[ابومخنف]] نوشته است که او کتاب‌هاى بسیارى تألیف کرد مانند کتاب مغازى، [[واقعه سقیفه بنی ساعده|سقیفه]]، فتوح اسلام، [[جنگ جمل|جمل]]، [[جنگ صفین|صفین]]، [[جنگ نهروان|نهروان]]، غارات، مقتل حجر بن عدى؛ البته کتاب [[مقتل ابومخنف|مقتل ابى مخنف]] که در مورد شهادت [[سیدالشهداء|سیدالشهداء]](س) و مشهور است منسوب به اوست و از ایشان نیست و به دروغ به او بسته‌اند و همین دلالت بر جلالت و عظمتش مى‌کند.<ref>همان، ص ۴۰- ۴۲</ref>
 #نویسنده، [[سلمان فارسی|سلمان]] و [[ابوذر غفاری|ابوذر]] را نیز از جمله نویسندگان شیعى دانسته که درباره سیره [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]](ص) و على(ع) مطالبى تألیف کرده‌اند.<ref>همان، ص ۱۷</ref>
 #نویسنده محترم در مورد طبقه [[صحابی|صحابه]] به صورت بسیار مختصر، نوشته و در بیان شرح حال آنان با اشاراتى گذشته است ولى در مورد دیگران تفصیل داده است. بنا بر نظر سید احمد حسینى، این مطلب از آنجا به وجود آمده که مؤلف بنا بر اختصار داشته ولى بعد از بررسى زندگى نویسندگان شیعى طبقه صحابه، از نظرش برگشته و تفصیل داده است.<ref>همان، ص ۱۰</ref> به نظر مى‌رسد که بهتر آن است که بگوییم بر طبق نظر نویسنده، طبقه صحابه چون مشهورترند نیاز به توضیح بیشتر نداشته ولى در مورد دیگران، تفصیل مناسب بوده است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۲۹
(بدون تفاوت)