قیام امام حسین(ع) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-12T11:12:59Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

Zadhoosh: ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

2026-11-11T14:17:40Z

ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه

صفحهٔ تازه

'''قیام امام حسین(ع)''' یا '''نهضت حسینی'''، حرکتی سیاسی است که [[امام حسین علیه السلام|امام حسین علیه‌السلام]]، امام سوم شیعیان، در سال ۶۰ هجری و در پی مرگ معاویه و بر سر کار آمدن [[یزید بن معاویه]] آغاز کرد. آن حضرت از بیعت با یزید سر باز زد و از [[مدینه]] به [[مکه]] رفت. سپس با پاسخ دادن به دعوت کوفیان، آهنگ عراق کرد؛ اما در دشت [[کربلا]] راه او را بستند و در دهم محرم سال ۶۱ هجری همراه یارانش به شهادت رسید و خانواده‌اش به اسارت رفت. شیعیان این رویداد را [[واقعه عاشورا]] می‌نامند و آن را نماد ایستادگی در برابر ستم می‌شمارند.

مهم‌ترین منابع کهن این رویداد عبارت‌اند از تاریخ الطبری، الارشاد و اللهوف. گزارش‌های آن‌ها در جزئیاتی مانند شمار یاران و اسیران یکسان نیست و اختلاف‌ها در این مقاله با انتساب گزارش می‌شود.

==زمینه==

معاویه پس از [[صلح امام حسن علیه السلام و معاویه|صلح با امام حسن علیه‌السلام]] در سال ۴۱ هجری حکومت را در دست گرفت و در سال‌های پایانی عمر، مردم را به بیعت با پسرش یزید فراخواند. شماری از صحابیان برجسته با این کار مخالفت کردند. معاویه در سال ۶۰ هجری مرد و یزید بر جای او نشست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال ۶۰ق.</ref>

==بیعت‌خواهی در مدینه==

یزید به [[ولید بن عتبه]]، والی مدینه، دستور داد از حسین علیه‌السلام و [[عبدالله بن زبیر]] بیعت بگیرد. بر پایهٔ گزارش منابع، امام بیعت را نپذیرفت و شبانه با خانوادهٔ خود از مدینه به سوی مکه بیرون رفت. در منابع، تاریخ این خروج یکسان نیست و برخی آن را سوم شعبان سال ۶۰ هجری دانسته‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ج۲.</ref>

==دعوت کوفیان==

پس از مرگ معاویه، شیعیان [[کوفه]] در نامه‌هایی امام را به کوفه خواندند. شمار نامه‌ها و امضاکنندگان در منابع یکسان نیست. امام نخست [[مسلم بن عقیل]] را برای بررسی اوضاع به کوفه فرستاد. مسلم در آن شهر از سوی گروهی پذیرفته شد؛ اما با آمدن [[عبیدالله بن زیاد]] به کوفه، فضا دگرگون شد. [[هانی بن عروه مرادی|هانی بن عروه]] دستگیر شد. بر پایهٔ گزارش مشهور، مسلم در روز عرفهٔ سال ۶۰ هجری کشته شد. امام در حالی که از سرنوشت مسلم آگاهی قطعی نداشت، آهنگ عراق کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال ۶۰ق.</ref>

==خروج از حجاز==

امام حدود چهار ماه در مکه ماند. بر پایهٔ گزارش مشهور، او در هشتم ذی الحجه سال ۶۰ هجری، روز ترویه، از مکه بیرون آمد. گفته شده است که او به جای [[حج]]، [[عمره]] به جا آورد تا خون‌ریزی در حرم امن الهی رخ ندهد. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، شماری از [[بنی هاشم]] و صحابیان، از جمله [[عبدالله بن عباس]]، او را از رفتن به عراق برحذر داشتند.<ref>ابن طاووس، اللهوف، فی مقتل الحسین؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>

==راه عراق==

در میانهٔ راه، نیرویی به فرماندهی [[حر بن یزید ریاحی]] راه کاروان را بست. منابع در محل این برخورد اختلاف دارند و از منزلگاه‌هایی چون ذی حسم و شراف یاد کرده‌اند. کاروان سپس به سوی کربلا رفت و در دوم محرم سال ۶۱ هجری در آن دشت فرود آمد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲.</ref>

==محاصره==

[[عمر بن سعد]] با سپاهی از کوفه به کربلا آمد. بر پایهٔ گزارش‌ها، آب فرات چند روز پیش از عاشورا بر کاروان بسته شد. امام در گفت‌وگو با فرستادگان عمر بن سعد پیشنهاد کرد که به حجاز بازگردد یا به یکی از مرزها رود؛ اما عبیدالله بر بیعت یا جنگ پای فشرد.<ref>مفید، الارشاد، ج۲.</ref>

==عاشورا==

شب پیش از نبرد، امام یارانش را از وفاداری به خود آزاد گذاشت و از آنان خواست در تاریکی شب پراکنده شوند؛ اما آنان نپذیرفتند و ماندند. در روز دهم محرم، سپاه کوفه حمله را آغاز کرد و یاران امام یکی پس از دیگری کشته شدند. [[حضرت عباس علیه السلام|عباس بن علی]] در تلاش برای آوردن آب به خیمه‌ها کشته شد. بر پایهٔ گزارش‌ها، امام در واپسین ساعات روز به شهادت رسید. دربارهٔ کسی که ضربهٔ کشنده را زد، گزارش‌ها یکسان نیست؛ برخی [[سنان بن انس]] و برخی [[شمر|شمر بن ذی الجوشن]] را نام برده‌اند. سر آن حضرت را به کوفه و سپس به [[شام]] بردند و خیمه‌ها را غارت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵.</ref> قرآن کریم کشتگان راه خدا را زنده می‌شمارد: {{متن قرآن|«وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِنْ لَا تَشْعُرُونَ»}}؛ «و به کسانی که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده نگویید؛ بلکه زنده‌اند، ولی شما درنمی‌یابید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۵۴.</ref>

==اسیران==

پس از نبرد، زنان و کودکان کاروان، همراه [[علی بن الحسین|امام سجاد علیه‌السلام]] و [[حضرت زینب سلام الله علیها|زینب سلام الله علیها]]، به کوفه و سپس به شام برده شدند. شمار اسیران در منابع متفاوت است. بر پایهٔ گزارش‌ها، زینب سلام الله علیها در کوفه و شام سخنرانی کرد و از ستم [[بنی امیه]] پرده برداشت. اسیران سپس به مدینه بازگردانده شدند.<ref>ابن طاووس، اللهوف؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>

==اهداف قیام==

در منابع کهن، وصیت‌نامه‌ای از امام خطاب به برادرش [[محمد بن حنفیه]] نقل شده که هدف قیام را اصلاح امت و امر به معروف و نهی از منکر می‌داند. این وصیت‌نامه با طرق مختلف و با تفاوت‌هایی در متن نقل شده و در سند و متن آن بحث شده است.<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۴.</ref>

<div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
<div style="background:#fbf7ec; border-right:5px solid #c2a24b; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#8a6d1f; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">متن عربی</div>
<div dir="rtl" lang="ar" style="text-align:justify; line-height:2.15; font-size:1.08em; font-family:'Traditional Arabic','Scheherazade New','Amiri',serif;">بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ. هَذَا مَا أَوْصَى بِهِ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَى أَخِيهِ مُحَمَّدٍ الْمَعْرُوفِ بِابْنِ الْحَنَفِيَّةِ: إِنَّ الْحُسَيْنَ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ... إِنِّي لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلَا بَطِرًا وَلَا مُفْسِدًا وَلَا ظَالِمًا، وَإِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِي أُمَّةِ جَدِّي، أُرِيدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَأَنْهَى عَنِ الْمُنْكَرِ، وَأَسِيرَ بِسِيرَةِ جَدِّي وَأَبِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، فَمَنْ قَبِلَ ذَلِكَ بِالْحَقِّ فَاللَّهُ أَوْلَى بِالْحَقِّ، وَمَنْ رَدَّ عَلَيَّ ذَلِكَ فَاللَّهُ أَوْلَى بِالْحُكْمِ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، وَهُوَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ.</div>
</div>
<div style="background:#f3f8fc; border-right:5px solid #6f95bd; border-top:1px solid #e2e8ee; padding:0.65em 1em;">
<div style="font-size:0.75em; color:#4a6f96; font-weight:bold; margin-bottom:0.35em;">ترجمهٔ فارسی</div>
<div style="text-align:justify; line-height:1.95; margin-top:0.4em;">به نام خداوند بخشندهٔ مهربان. این است آنچه حسین بن علی بن ابی‌طالب به برادرش محمد، معروف به ابن حنفیه، وصیت کرد: حسین گواهی می‌دهد که خدایی جز الله نیست، یگانه است و شریکی ندارد، و محمد بنده و فرستادهٔ اوست... من نه از روی خودپسندی و نه برای فخرفروشی و نه برای تباهی و نه برای ستم بیرون آمدم؛ همانا برای اصلاح در امت جدّم بیرون آمدم. می‌خواهم به معروف امر کنم و از منکر نهی کنم و به سیرهٔ جدّم و پدرم علی بن ابی‌طالب بروم. پس هر که این را به حق بپذیرد، خداوند به حق سزاوارتر است؛ و هر که آن را از من نپذیرد، خداوند در داوری میان من و او سزاوارتر و بهترین داوران است.</div>
</div>
</div>

بر پایهٔ این متن و گزارش‌های دیگر، امام قیام خود را نه برای قدرت‌طلبی، بلکه برای اصلاح امور امت و ایستادگی در برابر ستم توضیح داده است. قرآن کریم نیز غفلت خداوند از کردار ستمکاران را نفی می‌کند: {{متن قرآن|«وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ»}}؛ «و خدا را از آنچه ستمکاران می‌کنند، غافل مپندار».<ref>قرآن کریم، سورهٔ ابراهیم، آیهٔ ۴۲.</ref>

==گزارش‌های اختلافی==

جزئیات این واقعه در منابع یکسان نیست. شمار یاران امام در روز عاشورا، روز بستن آب، نام قاتل، شمار اسیران و چگونگی دفن پیکرها از موضوع‌های مورد اختلاف است. عدد مشهور برای یاران او ۷۲ تن است، اما شمار آنان در گزارش‌های کهن یکسان نیست. نیز پاره‌ای جزئیات مجالس امروزی، مانند نام برخی کودکان و چگونگی شهادت آنان، پشتوانهٔ روشنی در منابع کهن ندارد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>

==پیامدها==

شهادت امام حسین علیه‌السلام واکنش گسترده‌ای در جهان اسلام برانگیخت. در سال ۶۵ هجری [[سلیمان بن صرد خزاعی]] با گروهی که به «توابین» شناخته می‌شوند بر ضد امویان قیام کرد و در سال ۶۶ هجری [[مختار ثقفی]] در کوفه قدرت گرفت و شماری از عاملان کربلا را کشت. این رویدادها مشروعیت بنی امیه را تضعیف کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال‌های ۶۵ و ۶۶ق.</ref>

==سوگواری و زیارت==

از همان سال‌های نخست، یاد عاشورا در میان شیعیان زنده ماند و به آیین سوگواری تبدیل شد. [[زیارت عاشورا]] و پیاده‌روی [[اربعین حسینی|اربعین]] از جلوه‌های آن است. فقیهان شیعه زیارت قبر امام حسین علیه‌السلام و عزاداری بر او را مستحب شمرده‌اند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ابواب المزار.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن کریم.
* ابن اعثم کوفی، احمد؛ الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۱۱ق؛ ج۵.
* ابن طاووس، علی بن موسی؛ اللهوف علی قتلی الطفوف، قم: مؤسسة أنصاریان، ۱۴۱۴ق.
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
* طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار المعارف، ۱۳۸۷ق؛ ج۵.
* مجلسی، محمدباقر؛ بحارالأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۴ و ۴۵.
* مفید، محمد بن محمد؛ الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۳ق؛ ج۲.
* یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب؛ تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا؛ ج۲.

{{واقعه عاشورا}}
[[رده:واقعه عاشورا]]
[[رده:امام حسین علیه السلام]]
[[رده:قیامها بر ضد امویان]]
[[رده:تاریخ صدر اسلام]]

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 ==زمینه==
-معاویه پس از [[صلح امام حسن علیه السلام و معاویه|صلح با امام حسن علیه‌السلام]] در سال ۴۱ هجری حکومت را در دست گرفت و در سال‌های پایانی عمر، مردم را به بیعت با پسرش یزید فراخواند. شماری از صحابیان برجسته با این کار مخالفت کردند. معاویه در سال ۶۰ هجری مرد و یزید بر جای او نشست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال ۶۰ق.</ref>
+معاویه پس از [[صلح امام حسن علیه السلام و معاویه|صلح با امام حسن علیه‌السلام]] در سال ۴۱ هجری حکومت را در دست گرفت و در سال‌های پایانی عمر، مردم را به بیعت با پسرش یزید فراخواند. شماری از صحابیان برجسته با این کار مخالفت کردند. معاویه در سال ۶۰ هجری مرد و یزید بر جای او نشست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۲۲، حوادث سال ۶۰ق {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==بیعت‌خواهی در مدینه==
-یزید به [[ولید بن عتبه]]، والی مدینه، دستور داد از حسین علیه‌السلام و [[عبدالله بن زبیر]] بیعت بگیرد. بر پایهٔ گزارش منابع، امام بیعت را نپذیرفت و شبانه با خانوادهٔ خود از مدینه به سوی مکه بیرون رفت. در منابع، تاریخ این خروج یکسان نیست و برخی آن را سوم شعبان سال ۶۰ هجری دانسته‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ج۲.</ref>
+یزید به [[ولید بن عتبه]]، والی مدینه، دستور داد از حسین علیه‌السلام و [[عبدالله بن زبیر]] بیعت بگیرد. بر پایهٔ گزارش منابع، امام بیعت را نپذیرفت و شبانه با خانوادهٔ خود از مدینه به سوی مکه بیرون رفت. در منابع، تاریخ این خروج یکسان نیست و برخی آن را سوم شعبان سال ۶۰ هجری دانسته‌اند.<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۳۲ـ۳۴.</ref>
 ==دعوت کوفیان==
-پس از مرگ معاویه، شیعیان [[کوفه]] در نامه‌هایی امام را به کوفه خواندند. شمار نامه‌ها و امضاکنندگان در منابع یکسان نیست. امام نخست [[مسلم بن عقیل]] را برای بررسی اوضاع به کوفه فرستاد. مسلم در آن شهر از سوی گروهی پذیرفته شد؛ اما با آمدن [[عبیدالله بن زیاد]] به کوفه، فضا دگرگون شد. [[هانی بن عروه مرادی|هانی بن عروه]] دستگیر شد. بر پایهٔ گزارش مشهور، مسلم در روز عرفهٔ سال ۶۰ هجری کشته شد. امام در حالی که از سرنوشت مسلم آگاهی قطعی نداشت، آهنگ عراق کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال ۶۰ق.</ref>
+پس از مرگ معاویه، شیعیان [[کوفه]] در نامه‌هایی امام را به کوفه خواندند. شمار نامه‌ها و امضاکنندگان در منابع یکسان نیست. امام نخست [[مسلم بن عقیل]] را برای بررسی اوضاع به کوفه فرستاد. مسلم در آن شهر از سوی گروهی پذیرفته شد؛ اما با آمدن [[عبیدالله بن زیاد]] به کوفه، فضا دگرگون شد. [[هانی بن عروه مرادی|هانی بن عروه]] دستگیر شد. بر پایهٔ گزارش مشهور، مسلم در روز عرفهٔ سال ۶۰ هجری کشته شد. امام در حالی که از سرنوشت مسلم آگاهی قطعی نداشت، آهنگ عراق کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۷۹، حوادث سال ۶۰ق {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==خروج از حجاز==
-امام حدود چهار ماه در مکه ماند. بر پایهٔ گزارش مشهور، او در هشتم ذی الحجه سال ۶۰ هجری، روز ترویه، از مکه بیرون آمد. گفته شده است که او به جای [[حج]]، [[عمره]] به جا آورد تا خون‌ریزی در حرم امن الهی رخ ندهد. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، شماری از [[بنی هاشم]] و صحابیان، از جمله [[عبدالله بن عباس]]، او را از رفتن به عراق برحذر داشتند.<ref>ابن طاووس، اللهوف، فی مقتل الحسین؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>
+امام حدود چهار ماه در مکه ماند. بر پایهٔ گزارش مشهور، او در هشتم ذی الحجه سال ۶۰ هجری، روز ترویه، از مکه بیرون آمد. گفته شده است که او به جای [[حج]]، [[عمره]] به جا آورد تا خون‌ریزی در حرم امن الهی رخ ندهد. بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، شماری از [[بنی هاشم]] و صحابیان، از جمله [[عبدالله بن عباس]]، او را از رفتن به عراق برحذر داشتند.<ref>ابن طاووس، اللهوف، فی مقتل الحسین، ص۳۱ {{صحت آدرس}}؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۸۱ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==راه عراق==
-در میانهٔ راه، نیرویی به فرماندهی [[حر بن یزید ریاحی]] راه کاروان را بست. منابع در محل این برخورد اختلاف دارند و از منزلگاه‌هایی چون ذی حسم و شراف یاد کرده‌اند. کاروان سپس به سوی کربلا رفت و در دوم محرم سال ۶۱ هجری در آن دشت فرود آمد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲.</ref>
+در میانهٔ راه، نیرویی به فرماندهی [[حر بن یزید ریاحی]] راه کاروان را بست. منابع در محل این برخورد اختلاف دارند و از منزلگاه‌هایی چون ذی حسم و شراف یاد کرده‌اند. کاروان سپس به سوی کربلا رفت و در دوم محرم سال ۶۱ هجری در آن دشت فرود آمد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۳ {{صحت آدرس}}؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۲۴۳ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==محاصره==
-[[عمر بن سعد]] با سپاهی از کوفه به کربلا آمد. بر پایهٔ گزارش‌ها، آب فرات چند روز پیش از عاشورا بر کاروان بسته شد. امام در گفت‌وگو با فرستادگان عمر بن سعد پیشنهاد کرد که به حجاز بازگردد یا به یکی از مرزها رود؛ اما عبیدالله بر بیعت یا جنگ پای فشرد.<ref>مفید، الارشاد، ج۲.</ref>
+[[عمر بن سعد]] با سپاهی از کوفه به کربلا آمد. بر پایهٔ گزارش‌ها، آب فرات چند روز پیش از عاشورا بر کاروان بسته شد. امام در گفت‌وگو با فرستادگان عمر بن سعد پیشنهاد کرد که به حجاز بازگردد یا به یکی از مرزها رود؛ اما عبیدالله بر بیعت یا جنگ پای فشرد.<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۸۴ـ۸۶.</ref>
 ==عاشورا==
-شب پیش از نبرد، امام یارانش را از وفاداری به خود آزاد گذاشت و از آنان خواست در تاریکی شب پراکنده شوند؛ اما آنان نپذیرفتند و ماندند. در روز دهم محرم، سپاه کوفه حمله را آغاز کرد و یاران امام یکی پس از دیگری کشته شدند. [[حضرت عباس علیه السلام|عباس بن علی]] در تلاش برای آوردن آب به خیمه‌ها کشته شد. بر پایهٔ گزارش‌ها، امام در واپسین ساعات روز به شهادت رسید. دربارهٔ کسی که ضربهٔ کشنده را زد، گزارش‌ها یکسان نیست؛ برخی [[سنان بن انس]] و برخی [[شمر|شمر بن ذی الجوشن]] را نام برده‌اند. سر آن حضرت را به کوفه و سپس به [[شام]] بردند و خیمه‌ها را غارت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵.</ref> قرآن کریم کشتگان راه خدا را زنده می‌شمارد: {{متن قرآن|«وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِنْ لَا تَشْعُرُونَ»}}؛ «و به کسانی که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده نگویید؛ بلکه زنده‌اند، ولی شما درنمی‌یابید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۵۴.</ref>
+شب پیش از نبرد، امام یارانش را از وفاداری به خود آزاد گذاشت و از آنان خواست در تاریکی شب پراکنده شوند؛ اما آنان نپذیرفتند و ماندند. در روز دهم محرم، سپاه کوفه حمله را آغاز کرد و یاران امام یکی پس از دیگری کشته شدند. [[حضرت عباس علیه السلام|عباس بن علی]] در تلاش برای آوردن آب به خیمه‌ها کشته شد. بر پایهٔ گزارش‌ها، امام در واپسین ساعات روز به شهادت رسید. دربارهٔ کسی که ضربهٔ کشنده را زد، گزارش‌ها یکسان نیست؛ برخی [[سنان بن انس]] و برخی [[شمر|شمر بن ذی الجوشن]] را نام برده‌اند. سر آن حضرت را به کوفه و سپس به [[شام]] بردند و خیمه‌ها را غارت کردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۰ {{صحت آدرس}}؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۹ {{صحت آدرس}}.</ref> قرآن کریم کشتگان راه خدا را زنده می‌شمارد: {{متن قرآن|«وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِنْ لَا تَشْعُرُونَ»}}؛ «و به کسانی که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده نگویید؛ بلکه زنده‌اند، ولی شما درنمی‌یابید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۵۴.</ref>
 ==اسیران==
-پس از نبرد، زنان و کودکان کاروان، همراه [[علی بن الحسین|امام سجاد علیه‌السلام]] و [[حضرت زینب سلام الله علیها|زینب سلام الله علیها]]، به کوفه و سپس به شام برده شدند. شمار اسیران در منابع متفاوت است. بر پایهٔ گزارش‌ها، زینب سلام الله علیها در کوفه و شام سخنرانی کرد و از ستم [[بنی امیه]] پرده برداشت. اسیران سپس به مدینه بازگردانده شدند.<ref>ابن طاووس، اللهوف؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>
+پس از نبرد، زنان و کودکان کاروان، همراه [[علی بن الحسین|امام سجاد علیه‌السلام]] و [[حضرت زینب سلام الله علیها|زینب سلام الله علیها]]، به کوفه و سپس به شام برده شدند. شمار اسیران در منابع متفاوت است. بر پایهٔ گزارش‌ها، زینب سلام الله علیها در کوفه و شام سخنرانی کرد و از ستم [[بنی امیه]] پرده برداشت. اسیران سپس به مدینه بازگردانده شدند.<ref>ابن طاووس، اللهوف، ص۱۴۶ {{صحت آدرس}}؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۰ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==اهداف قیام==
-در منابع کهن، وصیت‌نامه‌ای از امام خطاب به برادرش [[محمد بن حنفیه]] نقل شده که هدف قیام را اصلاح امت و امر به معروف و نهی از منکر می‌داند. این وصیت‌نامه با طرق مختلف و با تفاوت‌هایی در متن نقل شده و در سند و متن آن بحث شده است.<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۴.</ref>
+در منابع کهن، وصیت‌نامه‌ای از امام خطاب به برادرش [[محمد بن حنفیه]] نقل شده که هدف قیام را اصلاح امت و امر به معروف و نهی از منکر می‌داند. این وصیت‌نامه با طرق مختلف و با تفاوت‌هایی در متن نقل شده و در سند و متن آن بحث شده است.<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۲۰ {{صحت آدرس}}؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۴، ص۳۲۹.</ref>
 <div style="border:1px solid #d8d0bf; border-radius:8px; margin:1em 0; overflow:hidden; background:#fff;">
@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 ==گزارش‌های اختلافی==
-جزئیات این واقعه در منابع یکسان نیست. شمار یاران امام در روز عاشورا، روز بستن آب، نام قاتل، شمار اسیران و چگونگی دفن پیکرها از موضوع‌های مورد اختلاف است. عدد مشهور برای یاران او ۷۲ تن است، اما شمار آنان در گزارش‌های کهن یکسان نیست. نیز پاره‌ای جزئیات مجالس امروزی، مانند نام برخی کودکان و چگونگی شهادت آنان، پشتوانهٔ روشنی در منابع کهن ندارد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵.</ref>
+جزئیات این واقعه در منابع یکسان نیست. شمار یاران امام در روز عاشورا، روز بستن آب، نام قاتل، شمار اسیران و چگونگی دفن پیکرها از موضوع‌های مورد اختلاف است. عدد مشهور برای یاران او ۷۲ تن است، اما شمار آنان در گزارش‌های کهن یکسان نیست. نیز پاره‌ای جزئیات مجالس امروزی، مانند نام برخی کودکان و چگونگی شهادت آنان، پشتوانهٔ روشنی در منابع کهن ندارد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۴۷؛ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۳۸۹ {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==پیامدها==
-شهادت امام حسین علیه‌السلام واکنش گسترده‌ای در جهان اسلام برانگیخت. در سال ۶۵ هجری [[سلیمان بن صرد خزاعی]] با گروهی که به «توابین» شناخته می‌شوند بر ضد امویان قیام کرد و در سال ۶۶ هجری [[مختار ثقفی]] در کوفه قدرت گرفت و شماری از عاملان کربلا را کشت. این رویدادها مشروعیت بنی امیه را تضعیف کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، حوادث سال‌های ۶۵ و ۶۶ق.</ref>
+شهادت امام حسین علیه‌السلام واکنش گسترده‌ای در جهان اسلام برانگیخت. در سال ۶۵ هجری [[سلیمان بن صرد خزاعی]] با گروهی که به «توابین» شناخته می‌شوند بر ضد امویان قیام کرد و در سال ۶۶ هجری [[مختار ثقفی]] در کوفه قدرت گرفت و شماری از عاملان کربلا را کشت. این رویدادها مشروعیت بنی امیه را تضعیف کرد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۵۸۳، حوادث سال‌های ۶۵ و ۶۶ق {{صحت آدرس}}.</ref>
 ==سوگواری و زیارت==
-از همان سال‌های نخست، یاد عاشورا در میان شیعیان زنده ماند و به آیین سوگواری تبدیل شد. [[زیارت عاشورا]] و پیاده‌روی [[اربعین حسینی|اربعین]] از جلوه‌های آن است. فقیهان شیعه زیارت قبر امام حسین علیه‌السلام و عزاداری بر او را مستحب شمرده‌اند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ابواب المزار.</ref>
+از همان سال‌های نخست، یاد عاشورا در میان شیعیان زنده ماند و به آیین سوگواری تبدیل شد. [[زیارت عاشورا]] و پیاده‌روی [[اربعین حسینی|اربعین]] از جلوه‌های آن است. فقیهان شیعه زیارت قبر امام حسین علیه‌السلام و عزاداری بر او را مستحب شمرده‌اند.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۴۰۹، ابواب المزار.</ref>
 ==پانویس==