قطعه (شعر) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Aghajani در ‏۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۱۹

2020-03-03T06:19:46Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-11-09T12:50:56Z

ویرایش

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۵۰

2013-12-05T07:50:00Z

Zamani در ‏۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۰۷

2013-11-04T12:07:00Z

Zamani در ‏۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۵۸

2013-11-04T11:58:56Z

Zamani: /* پانویس */

2013-11-04T11:56:19Z

‏پانویس

Zamani: قطعه را به قطعه (شعر) منتقل کرد

2013-11-04T11:55:24Z

قطعه را به قطعه (شعر) منتقل کرد

عربصالحی: /* پانویس */

2013-10-30T09:25:09Z

‏پانویس

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} قطعه در لغت به م...' ایجاد کرد

2013-10-30T09:23:54Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} قطعه در لغت به م...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
{{نیازمند ویرایش فنی}}
قطعه در لغت به معنای تكه‌ای از چیزی و در اصطلاح ادبی نوع ابیاتی است كه بدون مطلع، مصرّع باشد؛ یعنی مصراع اول در بیت اول قافیه ندارد و فقط مصراع‌های زوج با هم، هم قافیه‌اند كه از اول تا آخر همه مربوط به یكدیگر و راجع به یك موضوع اخلاقی و حكایت شیرین و یا مدح و هجو و تهنیت و تعزیت و امثال آن باشد.<ref> همايي، جلال الدين؛ فنون بلاغت و صناعات ادبي، تهران، چاپخانه ستاره مؤسسه نشر نما، 1376، چاپ سيزدهم ص 149. </ref>

== وجه تسمیه قطعه ==

قطعه را به این اعتبار كه گویا پاره‌ای از اواسط قصیده است به این نام نامیده‌اند كه جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتز در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شكایت و تقاضا و از این قبیل به كار می‌برند.
«ابن یمین» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref> شمسیا: 1381: ص 312 </ref>

{{بیت|به قطع راه دراز امل غنی| بر آستان قناعت مگر مقام كنی}}

{{بیت|اگر دو گاو بدست آوری و مزرع‌ای|یكی اسیر و یكی را وزیر نام كنی}}

{{بیت|به نان خشك حلالی كزو شود حاصل|قناعت از شكرین لقمۀ حرام كنی}}

{{بیت|وگر كفاف معاشت نمی‌شود حاصل|روی و قرص جوی از جهود وام كنی}}

{{بیت|هزار بار از آن به كه بامداد پگاه|كمر ببندی و بر چون خودی سلامی كنی}}

== تعدادابیات قطعه ==

حداقل قطعه دو بیت و حداكثر معمول و متداول آن، پانزده یا شانزده بیت است و لیكن بر حسب ضرورت تا حدود چهل، پنجاه بیت و بیشتر از آن نیز گفته‌اند؛ مثلاً از شعرای معروف قرن سیزدهم، قاآنی، قطعه ی طائیه‌ای دارد كه ابیاتش از پنجاه بیت متجاوز است. در این صورت فرق آن با قصیده همان است كه قطعه دارای مطلع مصرع نیست؛ یعنی قافیه را از آخر بیت اول آغاز كرده و در مصرع اول نیاورده‌اند، اما در قصیده شرط است كه دارای مطلع مصرّع باشد. <ref> همایی؛ پیشین. </ref>

== ویژگی های قطعه ==

از ویژگی‌های قطعه آن است كه تمام بیت‌های آن موضوع واحدی از قبیل حكمت، پند، مدح یا هجو را دنبال می‌كند. در میان شاعران انوری و ابن یمین مشهورترین قطعه‌ها را سروده‌اند و از معروفترین قطعه‌های دورۀ معاصر «مست و هوشیار» پروین اعتصامی، و «ضلال مبین» ملك الشعرای بهار است.
قطعه از قالب‌هایی است كه می‌تواند برای نوع ادبی طنز و هجو نیز استفاده شود. همچنین شعرهایی را كه دو بیت دارند و مصرع اول آنها نیز با دو مصرع زوج هم قافیه باشد، در صورتی كه وزن آن دو بیتی یعنی (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) و یا وزن رباعی (مفعول مفاعلن مفاعیلن فع) نباشد، قطعه می‌نامند.

== راه تشخیص قطعه ==

از آنجا كه قطعه دو بیت است، راه تشخیص آن از دو بیتی و رباعی و چهارپاره، وزن آن است. چهارپاره، شعری است كه دارای چند بند باشد كه هر بند آن چهار مصراع است و مصراع‌های زوج آن جداگانه با یكدیگر هم‌قافیه‌اند. از ویژگی‌های قطعه، گریز آن از زبان فاخر قصیده و زبان محدود غزل است؛ زیرا قطعه برای آنكه حرف معلومی را به مؤثرترین وجهی بیان كند، ناچار به استفاده از زبان محاوره است. همچنین تمام بیت‌های قطعه توالی منطقی دارند و به دلیل بیان موضوعی واحد دنبال یكدیگرند.<ref> انوشه، حسن؛ فرهنگ نامۀ ادبي فارسي گزيدۀ اصطلاحات مضامين و موضوعات ادب فارسي، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم،1381، ص1130. </ref>
نمونه‌ای از قطعه‌های سعدی:
{{بیت|یا وفا خود نبود در عالم|یا كسی اندر این زمانه نكرد}}

{{بیت|كس نیاموخت علم تیر از من|كه مرا عاقبت نشانه نكرد}}

==پانویس ==
<references />

*[رقیه ابراهیمی،"قطعه"،http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 ==منابع==
-*[http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی، "قطعه"، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
+*رقیه ابراهیمی، قطعه، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
 {{شعر فارسی}}
 [[رده:قالب های شعر]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
-قطعه در لغت به معنای تكه‌ای از چیزی و در اصطلاح ادبی نوع ابیاتی است كه بدون مطلع، مصرع باشد؛ یعنی مصراع اول در بیت اول قافیه ندارد و فقط مصراع‌های زوج با هم، هم قافیه‌اند كه از اول تا آخر همه مربوط به یكدیگر و راجع به یك موضوع اخلاقی و حكایت شیرین و یا مدح و هجو و تهنیت و تعزیت و امثال آن باشد.<ref>همايي، جلال الدين؛ فنون بلاغت و صناعات ادبي، تهران، چاپخانه ستاره مؤسسه نشر نما، 1376، چاپ سيزدهم ص149.</ref>
+قطعه در لغت به معنای تکه‌ای از چیزی و در اصطلاح ادبی نوع ابیاتی است که بدون [[مطلع]]، مصرع باشد؛ یعنی [[مصراع]] اول در [[بیت (شعر)|بیت]] اول [[قافیه]] ندارد و فقط مصراع‌های زوج با هم، هم قافیه‌اند که از اول تا آخر همه مربوط به یکدیگر و راجع به یک موضوع [[اخلاق|اخلاقی]] و حکایت شیرین و یا مدح و هجو و تهنیت و تعزیت و امثال آن باشد.<ref>همایی، جلال الدین؛ فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران، چاپخانه ستاره مؤسسه نشر نما، ۱۳۷۶، چاپ سیزدهم ص۱۴۹.</ref>
 ==وجه تسمیه قطعه==
-قطعه را به این اعتبار كه گویا پاره‌ای از اواسط قصیده است به این نام نامیده‌اند كه جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتر در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شكایت و تقاضا و از این قبیل بكار می‌برند.
+قطعه را به این اعتبار که گویا پاره‌ای از اواسط [[قصیده]] است به این نام نامیده‌اند که جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتر در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شکایت و تقاضا و از این قبیل بکار می‌برند.
-«[[ابن یمین]]» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref>شمسیا: 1381: ص312.</ref>
+«[[ابن یمین]]» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref>شمسیا: ۱۳۸۱: ص۳۱۲.</ref>
-{{بیت|به قطع راه دراز امل غنی|بر آستان قناعت مگر مقام كنی}}
+==تعداد ابیات قطعه==
-==تعدادابیات قطعه==
+حداقل قطعه دو [[بیت (شعر)|بیت]] و حداکثر معمول و متداول آن، پانزده یا شانزده بیت است ولیکن بر حسب ضرورت تا حدود چهل، پنجاه بیت و بیشتر از آن نیز گفته‌اند؛ مثلاً از شعرای معروف قرن سیزدهم، [[قاآنی]]، قطعه ی طائیه‌ای دارد که ابیاتش از پنجاه بیت متجاوز است. در این صورت فرق آن با قصیده همان است که قطعه دارای مطلع مصرع نیست؛ یعنی قافیه را از آخر بیت اول آغاز کرده و در مصرع اول نیاورده‌اند، اما در قصیده شرط است که دارای مطلع مصرع باشد.<ref>همایی؛ پیشین.</ref>
 ==ویژگی های قطعه==
-از ویژگی‌های قطعه آن است كه تمام بیت‌های آن موضوع واحدی از قبیل حكمت، پند، مدح یا هجو را دنبال می‌كند. در میان شاعران انوری و ابن یمین مشهورترین قطعه‌ها را سروده‌اند و از معروفترین قطعه‌های دوره معاصر «مست و هوشیار» پروین اعتصامی و «ضلال مبین» ملك الشعرای بهار است.
+از ویژگی‌های قطعه آن است که تمام بیت‌های آن موضوع واحدی از قبیل [[حکمت|حکمت]]، پند، مدح یا هجو را دنبال می‌کند. در میان شاعران، [[انوری]] و [[ابن یمین]] مشهورترین قطعه‌ها را سروده‌اند و از معروفترین قطعه‌های دوره معاصر «مست و هوشیار» [[پروین اعتصامی]] و «ضلال مبین» [[ملک الشعرای بهار|ملک الشعرای بهار]] است.
-قطعه از قالب‌هایی است كه می‌تواند برای نوع ادبی طنز و هجو نیز استفاده شود. همچنین شعرهایی را كه دو بیت دارند و مصرع اول آنها نیز با دو مصرع زوج هم قافیه باشد، در صورتی كه وزن آن دو بیتی یعنی (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) و یا وزن رباعی (مفعول مفاعلن مفاعیلن فع) نباشد، قطعه می‌نامند.
+قطعه از قالب‌هایی است که می‌تواند برای نوع ادبی طنز و هجو نیز استفاده شود. همچنین شعرهایی را که دو بیت دارند و مصرع اول آنها نیز با دو مصرع زوج هم قافیه باشد، در صورتی که وزن آن دو بیتی یعنی (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) و یا وزن رباعی (مفعول مفاعلن مفاعیلن فع) نباشد، قطعه می‌نامند.
 ==راه تشخیص قطعه==
-از آنجا كه قطعه دو بیت است، راه تشخیص آن از دو بیتی و رباعی و چهارپاره، وزن آن است. چهارپاره شعری است كه دارای چند بند باشد كه هر بند آن چهار مصراع است و مصراع‌های زوج آن جداگانه با یكدیگر هم‌قافیه‌اند. از ویژگی‌های قطعه، گریز آن از زبان فاخر قصیده و زبان محدود غزل است؛ زیرا قطعه برای آنكه حرف معلومی را به مؤثرترین وجهی بیان كند، ناچار به استفاده از زبان محاوره است. همچنین تمام بیت‌های قطعه توالی منطقی دارند و به دلیل بیان موضوعی واحد دنبال یكدیگرند.<ref>انوشه، حسن؛ فرهنگنامه ادبي فارسي گزيده اصطلاحات مضامين و موضوعات ادب فارسي، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم، 1381، ص1130.</ref>
+از آنجا که قطعه دو بیت است، راه تشخیص آن از [[دوبیتی]] و [[رباعی]] و چهارپاره، وزن آن است. چهارپاره شعری است که دارای چند بند باشد که هر بند آن چهار مصراع است و مصراع‌های زوج آن جداگانه با یکدیگر هم‌قافیه‌اند. از ویژگی‌های قطعه، گریز آن از زبان فاخر قصیده و زبان محدود غزل است؛ زیرا قطعه برای آنکه حرف معلومی را به مؤثرترین وجهی بیان کند، ناچار به استفاده از زبان محاوره است. همچنین تمام بیت‌های قطعه توالی منطقی دارند و به دلیل بیان موضوعی واحد دنبال یکدیگرند.<ref>انوشه، حسن؛ فرهنگنامه ادبی فارسی گزیده اصطلاحات مضامین و موضوعات ادب فارسی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم، ۱۳۸۱، ص۱۱۳۰.</ref>
-نمونه‌ای از قطعه‌های سعدی:
+نمونه‌ای از قطعه‌های [[سعدی]]:
+{{بیت|یا وفا خود نبود در عالم|یا کسی اندر این زمانه نکرد}}
-{{بیت|یا وفا خود نبود در عالم|یا كسی اندر این زمانه نكرد}}
+{{بیت|کس نیاموخت علم تیر از من|که مرا عاقبت نشانه نکرد}}
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
 * [http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی، "قطعه"، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
 {{شعر فارسی}}
 [[رده:قالب های شعر]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
-== وجه تسمیه قطعه ==
+قطعه در لغت به معنای تكه‌ای از چیزی و در اصطلاح ادبی نوع ابیاتی است كه بدون مطلع، مصرع باشد؛ یعنی مصراع اول در بیت اول قافیه ندارد و فقط مصراع‌های زوج با هم، هم قافیه‌اند كه از اول تا آخر همه مربوط به یكدیگر و راجع به یك موضوع اخلاقی و حكایت شیرین و یا مدح و هجو و تهنیت و تعزیت و امثال آن باشد.<ref>همايي، جلال الدين؛ فنون بلاغت و صناعات ادبي، تهران، چاپخانه ستاره مؤسسه نشر نما، 1376، چاپ سيزدهم ص149.</ref>
-قطعه را به این اعتبار كه گویا پاره‌ای از اواسط قصیده است به این نام نامیده‌اند كه جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتز در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شكایت و تقاضا و از این قبیل به كار می‌برند.
+==وجه تسمیه قطعه==
-{{بیت|اگر دو گاو بدست آوری و مزرع‌ای|یكی اسیر و یكی را وزیر نام كنی}}
+قطعه را به این اعتبار كه گویا پاره‌ای از اواسط قصیده است به این نام نامیده‌اند كه جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتر در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شكایت و تقاضا و از این قبیل بكار می‌برند.
-{{بیت|به نان خشك حلالی كزو شود حاصل|قناعت از شكرین لقمۀ حرام كنی}}
+«[[ابن یمین]]» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref>شمسیا: 1381: ص312.</ref>
 {{بیت|وگر كفاف معاشت نمی‌شود حاصل|روی و قرص جوی از جهود وام كنی}}
-{{بیت|هزار بار از آن به كه بامداد پگاه|كمر ببندی و بر چون خودی سلامی كنی}}
+==تعدادابیات قطعه==
-== تعدادابیات قطعه ==
+==ویژگی های قطعه==
-== ویژگی های قطعه ==
+از ویژگی‌های قطعه آن است كه تمام بیت‌های آن موضوع واحدی از قبیل حكمت، پند، مدح یا هجو را دنبال می‌كند. در میان شاعران انوری و ابن یمین مشهورترین قطعه‌ها را سروده‌اند و از معروفترین قطعه‌های دوره معاصر «مست و هوشیار» پروین اعتصامی و «ضلال مبین» ملك الشعرای بهار است.
 قطعه از قالب‌هایی است كه می‌تواند برای نوع ادبی طنز و هجو نیز استفاده شود. همچنین شعرهایی را كه دو بیت دارند و مصرع اول آنها نیز با دو مصرع زوج هم قافیه باشد، در صورتی كه وزن آن دو بیتی یعنی (مفاعیلن مفاعیلن فعولن) و یا وزن رباعی (مفعول مفاعلن مفاعیلن فع) نباشد، قطعه می‌نامند.
-== راه تشخیص قطعه ==
+==راه تشخیص قطعه==
 نمونه‌ای از قطعه‌های سعدی:
 {{بیت|یا وفا خود نبود در عالم|یا كسی اندر این زمانه نكرد}}
-{{بیت|كس نیاموخت علم تیر از من|كه مرا عاقبت نشانه نكرد}}
+==پانویس==
 <references/>
-==منبع==
+==منابع==
-*[http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی،"قطعه"،پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
+* [http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی، "قطعه"، پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.
 {{شعر فارسی}}
 [[رده:قالب های شعر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۰۷
سطر ۴۲:		سطر ۴۲:

	{{شعر فارسی}}		{{شعر فارسی}}
		+
		+	[[رده:قالب های شعر]]

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 قطعه را به این اعتبار كه گویا پاره‌ای از اواسط قصیده است به این نام نامیده‌اند كه جمع آن در فارسی قطعات است و گاهی مقطعات هم می‌گویند. قطعه را بیشتز در بیان مطالب اخلاقی و تعلیمی و مناظره و نامه‌نگاری و شكایت و تقاضا و از این قبیل به كار می‌برند.
-«ابن یمین» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref> شمسیا: 1381: ص 312 </ref>
+«[[ابن یمین]]» از قطعه سرایان معروف است؛ نمونه‌ای از قطعات وی:<ref> شمسیا: 1381: ص 312 </ref>
 {{بیت|به قطع راه دراز امل غنی| بر آستان قناعت مگر مقام كنی}}
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 ==منبع==
 *[http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی،"قطعه"،پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۴ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۵۵
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۲۵
سطر ۳۹:		سطر ۳۹:


−	*[~~رقیه ابراهیمی،"قطعه"،http~~://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، ~~پژوهشکده~~ باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.	+	*[http://www.pajoohe.com/FA/index.php?Page=definition&UID=32193، رقیه ابراهیمی،"قطعه"،پژوهشکده باقرالعلوم]، بازیابی: 8 آبان ماه 1392.