Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: قذف

2026-11-12T20:36:58Z

ایجاد مقالهٔ تازه: قذف

صفحهٔ تازه

'''قذف''' در [[فقه]] اسلامی، نسبت دادن [[زنا]] یا لواط به دیگری است و از [[گناهان کبیره]] و در شمار هفت گناه هلاک‌کننده (موبقات) شمرده می‌شود.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۰۲.</ref> قرآن در آیهٔ چهارم [[سوره نور]]، برای کسی که بدون اقامهٔ چهار شاهد، زن پاک‌دامن را به زنا متهم کند، سه حکم مقرر کرده است: حد هشتاد ضربه، نپذیرفتن شهادت و فسق.<ref>قرآن کریم، سورهٔ نور، آیهٔ ۴ (ترجمهٔ حسین انصاریان).</ref> به نظر مشهور فقیهان شیعه، این حد میان آزاد و برده و مرد و زن یکسان است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۹.</ref> قذف از [[حق الناس]] به شمار می‌آید؛ از این‌رو با بینه، عفو مقذوف یا [[لعان]] ساقط می‌شود و با مرگ مقذوف، حق مطالبهٔ حد به وارثان او می‌رسد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۰ و ۴۲۸.</ref> فقیهان در برخی شرایط قاذف و مقذوف اختلاف نظر دارند.

== تعریف و واژه ==
«قذف» در لغت به معنای افکندن و پرتاب کردن است. صاحب [[جواهر الکلام (کتاب)|جواهر الکلام]] یادآور می‌شود که اصل این واژه «رمی» است و از آنجا که تهمت‌زننده با سخن خود آبروی مخاطب را هدف می‌گیرد، این نسبت دادن «قذف» نامیده شده است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۰۲.</ref> [[علامه طباطبایی]] نیز در [[تفسیر المیزان|المیزان]] توضیح می‌دهد که «رمی» نخست معنای حسی پرتاب کردن دارد و سپس برای نسبت دادن امری ناخوشایند به انسان، مانند زنا و دزدی، به کار رفته و همین «قذف» است: «الرمی معروف ثم استعیر لنسبة أمر غیر مرضي إلی الإنسان کالزنا والسرقة وهو القذف»؛ «رمی معنای شناخته‌شده‌ای دارد و سپس برای نسبت دادن امری ناخوشایند به انسان — مانند زنا و دزدی — به عاریت گرفته شده و همان قذف است.»<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۵، ص۸۱.</ref>

در اصطلاح فقهی، قذف «الرمی بالزنا أو اللواط» است؛ یعنی نسبت دادن زنا یا لواط به دیگری.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۰۲.</ref> بر پایهٔ روایت عبدالله بن سنان از [[امام صادق علیه السلام]]، [[امام علی علیه السلام]] سه مورد را «فریه» دانسته و در آن‌ها حد هشتاد ضربه را جاری کرده است: {{متن حدیث|«قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ أَنَّ الْفِرْیَةَ ثَلَاثٌ: إِذَا رَمَی الرَّجُلُ الرَّجُلَ بِالزِّنَا، وَإِذَا قَالَ إِنَّ أُمَّهُ زَانِیَةٌ، وَإِذَا دَعَا لِغَیْرِ أَبِیهِ، فَذَلِكَ فِیهِ حَدٌّ ثَمَانُونَ»}}؛ «امیر مؤمنان علیه السلام حکم کرد که فریه سه گونه است: اینکه مرد، مرد دیگری را به زنا نسبت دهد؛ اینکه بگوید مادرش زانیه است؛ و اینکه کسی را به غیر پدرش بخواند؛ در این موارد حد، هشتاد ضربه است.»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۴۳۲، باب ۲ از ابواب حد قذف، حدیث ۲.</ref>

فقیهان میان الفاظ صریح و کنایه تفکیک کرده‌اند. تنها الفاظ صریح در عرف، حد را ثابت می‌کند و تعریض و کنایه — هرچند گوینده قصد نسبت زنا داشته باشد — موجب حد نیست و تنها [[تعزیر]] دارد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۱۰-۴۱۱.</ref>

== قذف در قرآن ==
آیهٔ چهارم سورهٔ نور، حکم قذف را چنین بیان می‌کند:

{{متن قرآن|«وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا ۚ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»}}؛ «و کسانی که زنان عفیفه پاک‌دامن را به زنا متهم می‌کنند، سپس چهار شاهد نمی‌آورند، پس به آنان هشتاد تازیانه بزنید، و هرگز شهادتی را از آنان نپذیرید، و اینانند که در حقیقت فاسق‌اند.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ نور، آیهٔ ۴ (ترجمهٔ حسین انصاریان).</ref>

آیهٔ پنجم همان سوره، توبه‌کنندگان را استثنا می‌کند:

{{متن قرآن|«إِلَّا الَّذِینَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ»}}؛ «مگر کسانی که بعد از آن توبه کنند و مفاسد خود را اصلاح نمایند که بدون تردید خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.»<ref>قرآن کریم، سورهٔ نور، آیهٔ ۵ (ترجمهٔ حسین انصاریان).</ref>

علامه طباطبایی بر این باور است که استثنای آیهٔ پنجم، برخلاف ظاهر آن، هم به حکم فسق و هم به حکم نپذیرفتن شهادت بازمی‌گردد؛ زیرا فسق را علت رد شهادت می‌داند و با برداشته شدن علت، معلول نیز برداشته می‌شود. او همچنین تأکید می‌کند که آیه اطلاق دارد و قاذف را شامل مرد و زن، آزاد و برده می‌داند و روایات اهل بیت علیهم السلام نیز همین اطلاق را تفسیر می‌کنند.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۵، ص۸۱.</ref>

در روایتی از [[امام رضا علیه السلام]]، فلسفهٔ تحریم قذف چنین بیان شده است: {{متن حدیث|«وَحَرَّمَ اللَّهُ قَذْفَ الْمُحْصَنَاتِ لِمَا فِیهِ مِنْ فَسَادِ الْأَنْسَابِ وَ نَفْیِ الْوَلَدِ وَ إِبْطَالِ الْمَوَارِیثِ وَ تَرْکِ التَّرْبِیَةِ وَ ذَهَابِ الْمَعَارِفِ، وَ مَا فِیهِ مِنَ الْکَبَائِرِ»}}؛ «خدا قذف زنان پاک‌دامن را حرام کرد، زیرا مایهٔ فساد نسب‌ها، نفی فرزند، باطل شدن میراث‌ها، رها شدن تربیت و از میان رفتن شناخت‌ها و از گناهان کبیره است.»<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۴۳۱، باب ۱ از ابواب حد قذف، حدیث ۵.</ref>

== شرایط تحقق قذف ==
در قاذف، بلوغ و کمال عقل شرط است و کودک و دیوانه حد نمی‌خورند؛ زیرا از آنان تکلیف برداشته شده است. در روایتی از [[امام باقر علیه السلام]] آمده است که نابالغ اگر کسی را قذف کند حد نمی‌خورد و اگر او را قذف کنند نیز حد ثابت نمی‌شود. قصد و اختیار نیز شرط است؛ پس کسی که از روی سهو، غفلت یا اکراه سخنی بگوید، حد ندارد. نابالغ و دیوانه، در صورت تمییز و تأثیرپذیری، تنها تعزیر می‌شوند.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۱۳-۴۱۵.</ref>

در مقذوف نیز پنج شرط لازم است: بلوغ، کمال عقل، آزادی، اسلام و عفت. اگر یکی از این شرط‌ها نباشد، حد ثابت نمی‌شود و در بیشتر موارد تعزیر جاری می‌شود. بر این پایه، قذف کودک، برده و غیرمسلمان حد ندارد، هرچند گناه شمرده می‌شود.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۱۷-۴۱۸.</ref>

دربارهٔ آزادی قاذف اختلاف است. به نظر مشهور فقیهان — که شهرت آن نزدیک به اجماع توصیف شده — آزادی شرط وجوب حد کامل نیست و حد برده نیز هشتاد ضربه است؛ اما [[شیخ صدوق]] و [[شیخ طوسی]] در «الهدایة» و «المبسوط» بر آن‌اند که حد برده نصف حد آزاد، یعنی چهل ضربه است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۱۵-۴۱۶.</ref>

== حد قذف و احکام آن ==
حد قذف هشتاد ضربه است و این حکم بر پایهٔ کتاب، سنت و اجماع دانسته شده است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۹.</ref> روایات شیعه نیز آن را تأیید می‌کند؛ در روایتی از [[امام باقر علیه السلام]]، زنی که مردی را قذف کند، هشتاد ضربه می‌خورد.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۱۸، ص۴۳۲.</ref>

قاذف را با لباس می‌زنند و برهنه نمی‌کنند. ضربات میانه است: از حد زناکننده سبک‌تر و از تعزیر سخت‌تر. قاذف را نیز میان مردم معرفی می‌کنند تا شهادتش پذیرفته نشود. قذف با شهادت دو عادل یا با دو بار [[اقرار]] ثابت می‌شود و در اقرارکننده، تکلیف و اختیار شرط است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۹-۴۳۰.</ref> اگر کسی چند نفر را یکی پس از دیگری قذف کند، برای هر یک حد جداگانه لازم است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۰.</ref>

== موارد سقوط حد ==
به تصریح صاحب جواهر، حد قذف پس از ثبوت، جز با سه چیز ساقط نمی‌شود: بینه‌ای که ادعای قاذف را تصدیق کند، تصدیق خودِ کسی که حق حد بر اوست، و [[عفو]]. در بارهٔ همسر، [[لعان]] نیز سبب سقوط است و ارث و صلح و مانند آن‌ها از اسباب شرعی سقوط شمرده می‌شود.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۸.</ref> مقصود از بینه، اقامهٔ چهار شاهد بر ادعای قذف است که در آیهٔ چهارم سورهٔ نور آمده؛ در این صورت، قاذف به حد محکوم نمی‌شود.<ref>قرآن کریم، سورهٔ نور، آیهٔ ۴ (ترجمهٔ حسین انصاریان).</ref>

توبه نیز، بر پایهٔ تفسیر المیزان، حکم فسق و نپذیرفتن شهادت را برمی‌دارد؛ اما در شمار اسباب سقوط حد نیامده است، زیرا حق حد به مقذوف تعلق دارد و با پشیمانی قاذف از میان نمی‌رود.<ref>طباطبایی، المیزان، ج۱۵، ص۸۱؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۲۸.</ref>

== نسبت با لعان ==
[[لعان]] در لغت به معنای طرد و دور کردن است و در شرع، مباهله‌ای میان دو همسر به شیوه‌ای خاص شمرده می‌شود: «وهو لغة الطرد والإبعاد، وشرعا مباهلة بین الزوجین علی وجه مخصوص»؛ «لعان در لغت، طرد و دور کردن است و در شرع، مباهلهٔ میان دو همسر به شیوه‌ای مخصوص.»<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۳۴، ص۲.</ref>

بر پایهٔ گزارشی که صاحب جواهر از [[ابن عباس]] نقل می‌کند، پس از نزول آیهٔ قذف، [[سعد بن معاذ]] پرسید که اگر مردی همسرش را در حال زنا ببیند، آیا باید چهار شاهد بیاورد؛ سپس هلال بن امیه نزد پیامبر (ص) آمد و چنین صحنه‌ای را گزارش کرد و در پی آن، آیهٔ لعان نازل شد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳.</ref>

اگر مردی همسرش را قذف کند، لعان حد را از او ساقط می‌کند و حد بر زن واجب می‌شود؛ ولی اگر زن نیز لعان کند، از او برداشته می‌شود. با لعان دو طرف، چهار حکم ثابت می‌شود: سقوط هر دو حد، نفی فرزند از مرد، از میان رفتن رابطهٔ زوجیت و حرمت ابدی.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶۵-۶۶؛ همان، ج۴۱، ص۴۲۸.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* حر عاملی، محمد بن حسن؛ ''وسائل الشیعة''، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق؛ ج۱۸.
* طباطبایی، سید محمدحسین؛ ''المیزان فی تفسیر القرآن''، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا؛ ج۱۵.
* نجفی، محمدحسن؛ ''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا؛ ج۳۴ و ۴۱.

{{فقه}}

[[رده:احکام]]
[[رده:فقه]]
[[رده:اصطلاحات فقهی]]
[[رده:احکام قضایی و جزایی]]
[[رده:واژگان قرآنی]]

قذف - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: قذف