مهدی موسوی در ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰

2025-07-03T13:30:17Z

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴

2020-08-31T13:04:40Z

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴

2020-08-31T13:04:21Z

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۰

2020-08-31T13:00:19Z

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۴۲

2020-08-31T12:42:18Z

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۹

2020-08-31T11:49:05Z

Zamani در ‏۱۵ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۵

2020-08-15T07:35:59Z

Zamani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{#if:{{Wikihajtitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی حج|}} {{#if:{{Wikishiatitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی شیعه|}}» ایجاد کرد

2020-08-12T11:28:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «*{{#if:{{Wikihajtitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی حج|}} *{{#if:{{Wikishiatitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی شیعه|}}» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

*{{#if:{{Wikihajtitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی حج|}}
*{{#if:{{Wikishiatitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی شیعه|}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*~~{{#if~~:~~{{Wikishiatitele~~\|{{~~PAGENAME~~}}~~}}\|~~ویکی ~~شیعه\|}}~~	+	'''«قبرستان مَعلاة»''' که با نامهای «جَنَّة المَعلاة»، «قبرستان حجون» و «قبرستان ابوطالب» نیز شناخته می‌شود، قبرستانی تاریخی در [[مکه]]، واقع در شمال شرقی این شهر و در دامنه جنوب غربی کوه حجون است. این قبرستان، از حدود صد سال پیش از ظهور [[اسلام]] وجود داشته و افرادی از خاندان [[پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه وآله) و شمار بسیاری از [[صحابه]] و [[تابعین]] در آن دفن شده‌اند.
		+
		+	==نام و مکان قبرستان معلاة==
		+	جنّة المعلاة، مشهورترین قبرستان [[مکه]] است که در دوره [[جاهلیت]] و [[اسلام]] محل دفن مردگان این شهر بوده است.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۰۹</ref> این قبرستان به سبب واقع شدن در ارتفاعات شمالی مکه که معلاة خوانده می‌شد، بدین نام مشهور شده است.<ref> التاریخ القویم، ج۲، ص۵۹.</ref>
		+
		+	همچنین از این قبرستان با نام‌های دیگری نیز یاد شده، از جمله: قبرستان مکه؛ قبرستان حجون، به سبب نزدیکی به کوه حجون؛ جنّه المعلّی؛ قبرستان [[بنی هاشم]]؛ قبرستان [[ابوطالب]]، که از نام‌های مشهور نزد [[ایران\|ایرانیان]] است.<ref> ثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۶۱.</ref>
		+
		+	این قبرستان در شمال شرقی مکه، و در دامنه جنوب غربی کوه حجون قرار دارد. سفرنامه‌نویسان متقدم، آن را خارج از دروازه قدیمی شهر یعنی باب المَعلی یا باب المَعلاه دانسته‌اند.<ref>رحله ابن جبیر، ص۷۷-۷۸؛ رحله ابن بطوطه، ج۱، ص۳۸۲.</ref> [[مسجد]] جن نزدیک این قبرستان قرار دارد.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۷۳؛ العقد الثمین، ج۱، ص۴۳.</ref>
		+
		+	==تاریخچه قبرستان معلاة==
		+
		+	با توجه به وجود گزارش دفن [[قصی بن کلاب]]<ref> اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۵۹.</ref> جد چهارم [[حضرت محمد]] (صلی الله علیه وآله) در این قبرستان، باید پیشینه آن حدود یک سده پیش از ظهور [[اسلام]] باشد. بر پایه برخی گزارش‌ها، پس از دفن قُصی در حجون، مردم [[مکه]] مردگان خود را در این قبرستان دفن کردند.<ref> اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۵۹.</ref>
		+
		+	بر پایه گزارش ازرقی (متوفای بعد از ۲۴۱ق)، مردم مکه در [[جاهلیت]] و صدر اسلام مردگان خود را در سمت راست و بالای وادی و نیز در سمت چپ، که شعبی متصل به گردنه مدنیین (ریع الحجون)<ref> نک: معجم المعالم الجغرافیه، ج۱۴، ص۹۴.</ref> بود، دفن می‌کردند. پس از اسلام، آنگاه که حضرت محمد(ص) از سمت چپ قبرستان به نیکی یاد کرد، مردم مکه مردگان خود را فقط در آن بخش دفن کردند.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۰۹، ۲۱۱.</ref> به همین علت، نام حجون نیز بر این بخش گفته شد و به مرور زمان دیگر کسی این نام را برای سمت راست دره بکار نبرد و مردگان خود را نیز در آن قسمت دفن نکرد.<ref> اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۶۰، «پاورقی».</ref>
		+
		+	در قدیم از وسط این قبرستان راهی بود که مردم برای ورود و خروج به مکه از آن استفاده می‌کردند. در گزارش‌ها از ورود حضرت محمد(ص) به مکه از این مسیر در [[فتح مکه]] و [[حجة الوداع]] خبر داده‌اند.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۸۶؛ اخبار، مکه الفاکهی، ج۴، ص۱۷۹؛ الزهور المقتطفه، ص۱۱۴.</ref>
		+
		+	شأن و جایگاه این قبرستان که اشتیاق مسلمانان به دفن مردگان خود در این قبرستان را همراه داشت، موجب گردید تا بارها محدوده آن گسترش یابد. منابع، اول بار از تراشیده شدن کوه حجون در سده سوم و گسترش قبرستان از سمت کوه تا ثنیه اذاخر، به سبب افزایش دفن‌شدگان یاد کرده‌اند.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۰۹؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۵۴.</ref>
		+
		+	توجه اهالی مکه و نیز حاجیان به قبرستان معلاة و حضور آنها در برخی روزهای هفته و اعیاد، سبب شد تا در سال ۱۰۹۷ق. به دستور سلیمان امیر یاخور وزیر (وزارت از سال ۱۰۹۷ق) و توسط شلبی عثمان حمیدان وزیر مکه، برای ایجاد نظم و نظافت، قبرستان به دو بخش تقسیم شده و به دور هر بخش دیواری با درهای ورودی ساخته شد.<ref> منائح الکرم، ج۵، ص۱۵.</ref> تاتار عثمان پاشا امیر جده (امارت: ۱۲۵۷–۱۲۶۰ق)، این دیوار را بازسازی کرد.<ref> التاریخ القویم، ج۵، ص۵۱۱.</ref> در سده چهاردهم قمری نیز از وجود این دیوار سنگی به دور قبرستان گزارش شده است.<ref> مراة الحرمین، ج۱، ص۳۰-۳۲؛ التاریخ القویم، ج۵، ص۱۶۷.</ref> در سال ۱۳۸۳ق؛ و در حکومت سعودی دیوار دور این قبرستان تجدید بنا شد.<ref> آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۶۳.</ref>
		+
		+	بر اساس گزارش ابراهیم رفعت پاشا بر اساس مشاهداتش در سال ۱۳۱۸ قمری، هر یک از قبرهای [[حضرت خدیجه]]، [[عبدالمطلب]] و [[ابوطالب]] در این قبرستان گنبد داشته اند.<ref> مرآة الحرمین، ابراهیم رفعت پاشا، ج۱، ص ۳۱-۳۲.</ref> اما با تسلط [[وهابیت]] بر مکه و پایه‌گذاری نخستین دولت سعودی، همه بناها و گنبدهای موجود در جنة المعلاة، در روز چهارشنبه ۲۹ [[ربیع الثانی]] ۱۲۱۸ق. ویران شد و قبرهای این قبرستان با زمین هم‌سطح شد.<ref> منائح الکرم، ج۴، ص۴۲۲؛ کشف الارتیاب، ص۲۷.</ref> پس از انقراض این دولت بدست نیروهای عثمانی، بار دیگر گنبدی بر قبر و بارگاه حضرت خدیجه ساخته شد؛ ولی این بنا نیز در سال ۱۳۴۳ق؛ و بدنبال تشکیل دولت سوم سعودی تخریب شد.<ref> تحصیل المرام، ج۲، ص۶۴۸.</ref>
		+
		+	امروزه این قبرستان به دو ناحیه مجزای شمالی و جنوبی تقسیم شده است. بخش جلوی آن، قبرستان عمومی مکه و بخش عقب آن قبرستان قدیمی است، که در دامنه کوه قرار گرفته است. این دو بخش با دیواری بلند و میله‌های فلزی از هم جدا شده است تا مانع دیده شدن قبر حضرت خدیجه و قبرهای [[بنی هاشم]] و اجداد حضرت محمد(ص) و [[تبرک]] جویی حاجیان و زائران شود.<ref> تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۱۱۳.</ref>
		+
		+	==اهمیت و جایگاه قبرستان معلاة==
		+	اشعار به جامانده از صدر اسلام در وصف این قبرستان و مردگان آن، بیانگر جایگاه این قبرستان در مقایسه با دیگر قبرستان‌های مکه است.<ref> اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۶۰-۶۱.</ref>
		+
		+	بر پایه روایتی از [[حضرت محمد]](ص)، قبرستان معلاة قبرستانی نیکو است.<ref> مسند الامام احمد بن حنبل، ج۱، ص۳۶۷؛ التاریخ الکبیر، ج۱، ص۲۸۴؛ المعجم الکبیر، ج۱۱، ص۱۱۱.</ref> مطابق روایتی دیگر، دفن‌شدگان در این قبرستان روز [[قیامت]] ایمن مبعوث خواهند شد.<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۲، ص۲۰۹؛ اثارة الترغیب، ج۱، ص۲۳۹.</ref> در روایتی، خداوند اهل [[بقیع]] را همسایگان حضرت محمد(ص) و اهل معلاة را همسایگان خود خوانده است.<ref> اثارة الترغیب، ج۱، ص۲۳۹؛ الارج المسکی، ص۴۸.</ref>
		+
		+	برخی از [[اهل سنّت]]، [[زیارت]] این قبرستان را به سبب آنکه شماری از [[صحابه]]، [[تابعین]] و بزرگان در آن دفن شده‌اند، [[مستحب]] دانسته‌اند.<ref> شفاء الغرام، ج ۱، ص۴۵۵-۴۵۶.</ref> فقیهان [[شیعه]] نیز، ضمن تأکید بر استحباب دفن مردگان در این قبرستان،<ref> تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۵۵.</ref> زیارت قبور اجداد حضرت محمد(ص)، [[خدیجه]]، [[ابوطالب]] و قاسم فرزند حضرت محمد(ص)، و نیز [[ختم قرآن]] در آن را مستحب دانسته‌اند.<ref> مستند الشیعه، ج۱۳، ص۹۷؛ دلیل الناسک، ص۴۸۹؛ کلمة التقوی، ج۳، ص۴۹۹.</ref> [[امام حسین]](ع)، قبر خدیجه را در این قبرستان زیارت کرده و در کنار آن [[نماز]] خوانده است.<ref> مناقب، ج۳، ص۲۲۴.</ref>
		+
		+	این قبرستان، همواره مورد توجه و احترام عموم مسلمانان بویژه مردم مکه بود. ابن جبیر (م. ۶۱۲ق) در بیان آداب مردم مکه در اعیاد، از حضور مردم در این قبرستان پس از خواندن نماز عید در [[مسجدالحرام]] خبر داده است.<ref> رحله ابن جبیر، ص۱۲۰.</ref> هم‌چنین از سنت مردم مکه برای حضور در کنار قبر خدیجه در شب‌های یازدهم هر ماه و قرائت قرآن خبر داده‌اند.<ref> تحصیل المرام، ج۲، ص۶۴۷-۶۴۹.</ref> برخی بر این عقیده بودند که این قبرستان به سبب جایگاه والایش تنها پذیرای مؤمنان است و مکان‌هایی از آن، جای استجابت دعاست.<ref>شفاء الغرام، ج ۱، ص۴۵۳-۴۵۹. </ref>
		+
		+	==مدفونان در قبرستان معلاة==
		+
		+	'''خاندان پیامبر(ص):'''
		+
		+	نام برخی از خاندان [[حضرت محمد]](ص) که گفته شده در قبرستان معلاة دفن‌اند، چنین است:
		+
		+	*[[قصی بن کلاب]]، جد چهارم پیامبر(ص)؛<ref> اخبار مکه، فاکهی، ج۴، ص۵۸؛ العقد الثمین، ج۱، ص۳۰۷.</ref>
		+	*[[عبدالمطلب]]، جد پیامبر(ص)؛<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۱، ص۳۱۵؛ تاریخ دمشق، ج۳، ص۸۶؛ اتحاف الوری، ج۱، ص۱۰۱.</ref>
		+	*[[ابوطالب]]، عموی پیامبر(ص)؛<ref> انساب الاشراف، ج۲، ص۲۸۹.</ref>
		+	*[[خدیجه]]، همسر پیامبر(ص)؛<ref> الطبقات، ج۸، ص۱۵؛ المستدرک، ج۳، ص۱۸۲؛ اسد الغابه، ج۵، ص۴۳۹.</ref>
		+	*قاسم و عبدالله (طیب)، فرزندان پیامبر(ص) از خدیجه.<ref> بحار الانوار، ج ۱۹، ص۲۰؛ افادة الانام، ج۲، ص۱۵۲.</ref>
		+
		+	البته به نظر برخی پژوهشگران، مزار عبدالمطلب و ابوطالب در قبرستان معلاة نیست؛ زیرا در منابع کهن اسلامی اشاره‌ای به مزار این سه نفر در معلاة نشده و قبر عبدالمطلب و ابوطالب در قبرستان معلاة، در حقیقت قبر دو حاکم مکه در قرن یازدهم قمری است. آنها دو برادر به همین نام بودند و تاریخ درگذشت آنان به ترتیب در ۱۰۱۰ و ۱۰۱۲ قمری است و بعدها این دو قبر به اشتباه به نام پدربزرگ و عموی پیامبر در بین مردم تا زمان حاضر مشهور شد.<ref> اماکن تاریخى اسلامى در مکه مکرّمه، ص۱۱۸-۱۱۹.</ref> قبر کنونی حضرت خدیجه(س) نیز از قرن نهم قمری معرفی شد و تا قرن هشتم در منابع کهن هیچ اشاره‌ای به وجود قبر او در این قبرستان نیست.<ref> همان.</ref>
		+
		+	'''صحابه و تابعین و عالمان:'''
		+
		+	منابع از شمار بسیاری از [[صحابه]]، [[تابعین]] و بزرگان دفن شده در این قبرستان نام برده‌اند.<ref> تحصیل المرام، ج۲، ص۶۴۵-۶۶۸؛ افادة الانام، ج۲، ص۱۵۰-۱۵۲</ref> نام برخی از آنان چنین است:
		+
		+	*[[یاسر بن عامر]]، پدر [[عمار]]؛
		+	*[[سمیّه بنت خباط]]، مادر عمار؛
		+	*[[عبدالله بن زبیر]]؛<ref> اثارة الترغیب، ج۱، ص۲۴۰؛ افاده الانام، ج۲، ص۱۵۱.</ref>
		+	*[[ابوموسی اشعری]]؛
		+	*محمد بن حاطب جُمحی، از اصحاب پیامبر(ع) و امام علی(ع)؛
		+	*مُسور بن مَخرمه، از مهاجران به حبشه و مدینه؛
		+	*[[منصور (خلیفه عباسی)\|منصور عباسی]] (م. ۱۵۸ق)؛<ref> اخبار مکه، الازرقی، ج۴، ص۱۷۷؛ اخبار مکه، الفاکهی، ج۴، ص۱۵۰؛ العقد الثمین، ج۴، ص۴۱۷.</ref>
		+	*[[فضیل بن عیاض]] (م. ۱۸۷ق)، از عارفان سده دوم؛<ref> اثارة الترغیب، ج۱، ص۲۴۰.</ref>
		+	*[[سفیان بن عیینه]] (م. ۱۹۸ق)؛<ref>تاریخ بغداد، ج۹، ص۱۸۳؛ اثارة الترغیب، ج۱، ص۲۴۰؛ تحصیل المرام، ج۲، ص۶۵۱.</ref>
		+	*[[میرزا محمد استرآبادی]] (م. ۱۰۲۸ق)، از عالمان شیعه مجاور بیت الله الحرام و مؤلف کتاب [[منهج المقال (کتاب)\|منهج المقال]]؛<ref> الکنی و الالقاب، ج۳، ص۲۲۰.</ref>
		+	*محمد بن حسن نوه [[شهید ثانی]] (م. ۱۰۳۰ق)، مؤلف کتاب روضة الخواطر و نزهة النواظر.<ref> الکنی والالقاب، ج۲، ص۳۹۰-۳۹۱.</ref>
		+
		+	==پانویس==
		+	{{پانویس}}
		+	==منابع==
		+	*[https://wikihaj.com/view/%D8%AC%D9%86%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A9 "جنة المعلاة"، ویکی حج و زیارت].
		+	*[https://alhaj.ir/%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8/#:~:text=%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D9%85%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A9%20%D8%AF%D8%B1%20%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%20%D8%A8%D9%87,%D8%AF%D9%81%D9%86%20%D9%85%D8%B1%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%20%D9%85%DA%A9%D9%87%20%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA "قبرستان ابوطالب"، پایگاه الحج].
		+	[[رده:قبرستان های جهان اسلام]][[رده:اماکن مکه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی ~~adui~~\|}}	+	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی شیعه\|}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی حج\|}}	+	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی adui\|}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۰
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*{{~~Wikilinktest~~\|~~قبرستان معلاة~~}}	+	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی حج\|}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۴۲
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*{{Wikilinktest\|~~{{PAGENAME}}~~}}	+	*{{Wikilinktest\|قبرستان معلاة}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۹
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*{{~~Wikihajtitele~~\|{{PAGENAME}}~~\|ویکی حج\|}}~~	+	*{{Wikilinktest\|{{PAGENAME}}}}
−	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی شیعه\|}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۵
سطر ۱:		سطر ۱:
−	*~~{{#if:~~{{Wikihajtitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی حج\|}}	+	*{{Wikihajtitele\|{{PAGENAME}}\|ویکی حج\|}}
	*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی شیعه\|}}		*{{#if:{{Wikishiatitele\|{{PAGENAME}}}}\|ویکی شیعه\|}}

قبرستان معلاة - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۴

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۳:۰۰

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۴۲

Zamani در ‏۳۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۴۹

Zamani در ‏۱۵ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۵

Zamani: صفحه‌ای تازه حاوی «*{{#if:{{Wikihajtitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی حج|}} *{{#if:{{Wikishiatitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی شیعه|}}» ایجاد کرد

Zamani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{#if:{{Wikihajtitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی حج|}} {{#if:{{Wikishiatitele|{{PAGENAME}}}}|ویکی شیعه|}}» ایجاد کرد