قاهر (خلیفه عباسی) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۷

2022-05-30T05:27:22Z

مهدی موسوی در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۳۸

2019-10-22T13:38:54Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-10-22T13:37:32Z

ویرایش

نمایش تغییرات

History of islam در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۵

2019-02-23T10:35:43Z

Zamani: Zamani صفحهٔ قاهر(خلیفه عباسی) را به قاهر (خلیفه عباسی) منتقل کرد

2018-02-07T07:01:15Z

Zamani صفحهٔ قاهر(خلیفه عباسی) را به قاهر (خلیفه عباسی) منتقل کرد

Zamani در ‏۱۲ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۲:۱۴

2014-03-12T12:14:05Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۰۳

2014-03-05T06:03:37Z

Zamani در ‏۴ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۱۳

2014-03-04T11:13:38Z

Zamani در ‏۴ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۵۹

2014-03-04T10:59:00Z

عربصالحی: /* منابع */

2014-03-04T09:19:19Z

‏منابع

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-القاهر بالله، محمد بن احمد [[معتضد]] بن طلحه موفق بن جعفر [[متوکل|متوکل]]، [[کنیه]] اش ابومنصور نوزدهمین خلیفه [[عباسیان|عباسی]] است. وی خلیفه‌ای خمار، هوسباز، سخت‌گیر و مستبد بود و با ترفندهای گوناگون تلاش می‌کرد از قدرت و نفوذ وزیران و فرماندهان سپاه بکاهد و خود بر تمامی امور سیطره پیدا کند. قاهر پس از قتل [[مقتدر (خلیفه عباسی)|مقتدر عباسی]] بدست سپاهیان مونس خادم، به عنوان نوزدهمین خلیفه سلسله [[عباسیان]] به کرسی [[خلافت]] رسید.
+محمد بن [[معتضد]] بن موفق بن [[متوکل|متوکل]]، ملقب به '''«القاهر بالله»'''، نوزدهمین خلیفه [[عباسیان|عباسی]] پس از [[مقتدر (خلیفه عباسی)|مقتدر عباسی]] است. وی خلیفه‌ای هوسباز، شرابخوار، سخت‌گیر و مستبد بود و با ترفندهای گوناگون تلاش می‌کرد از قدرت و نفوذ وزیران و فرماندهان سپاه بکاهد و خود بر تمامی امور سیطره پیدا کند.
 ==دوران خلافت قاهر==
 از اولین اقدامات القاهر بالله پس از رسیدن به خلافت، مصادره اموال خانواده [[المقتدر عباسی]] بود. وی از هیچ رفتار خشونت آمیزی در حق خاندان المقتدر فروگذار نکرد، به حدی که برای دستیابی به اموال المقتدر، مادر وی را کتک زد و از درخت آویزان نمود<ref>طبری، ج۱۱، ص۲۸۰.</ref> و حتی اموال [[وقف|وقفی]] وی را نیز تصاحب کرد<ref>ابن اثیر، ج۸، ص۲۴۶.</ref> و خانه به خانه در جستجوی خانواده المقتدر بود<ref>طبری، همانجا.</ref> و این اقدامات را چنین توجیه می کرد که سپاهیان برای تأمین مستمری فشار می آورند، در حالی که گویا این سنّتی بود در میان خلفا که اموال خلیفه پیشین را تصرف کنند، چنانکه [[راضى (خلیفه عباسی)|الراضی]] با خود القاهر چنین کرد. از سوی دیگر، القاهر فرزندان [[متوکل|متوکل عباسی]] را نزد خود خواند و مورد لطف و عنایت خویش قرار داد.<ref>طبری، همانجا.</ref>
@@ سطر ۷: / سطر ۹: @@
 القاهر، مقام وزارت را به [[ابن مقله]] تفویض کرد.<ref>الفخری، ص۲۷۳.</ref> وی که در آن زمان در فارس بسر می برد،<ref>ابن خلّکان، ج۵، ص۱۱۴.</ref> به دستور القاهر راهی [[بغداد]] گردید و نه ماه و سه روز وزارت وی به طول انجامید.<ref>تکلمه تاریخ الطبری للهمدانی، ج۱، ص۷۵؛ ابن جوزی، ج۱۳، ص۳۱۶؛ ابن تغری بردی، ج۳، ۲۳۸.</ref> القاهر همچنین علی بن بلیق را حاجب کرد. مونس را امیرالأمرا و پسر بلیق را رئیس امنیه بغداد؛ اما به سبب ضعف جسمی بلیق، بدر خرشنی را به نیابت از او برگزید. نگهبانی دارالخلافه را نیز به احمد بن خاقان سپرد.<ref>طبری، ج۱۱، ص۲۸۱.</ref>
-هنوز یک سال از خلافت القاهر بالله سپری نشده بود که سپاهش بر علیه او بشورید و بزرگان دولت و مونس و ابن مقله وزیر به خلع وی و نصب یکی از فرزندان [[مكتفى|مکتفی]] همسخن شدند اما خبر به قاهر رسید که همه را دستگیر نمود و بکشت و نامزد خلافت را میان دو دیوار قرار داد. از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش را غارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند، پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
+هنوز یک سال از خلافت القاهر بالله سپری نشده بود که سپاهش بر علیه او بشورید و بزرگان دولت و مونس و ابن مقله وزیر به خلع وی و نصب یکی از فرزندان [[مکتفی (خلیفه عباسی)|مکتفی]] همسخن شدند اما خبر به قاهر رسید که همه را دستگیر نمود و بکشت و نامزد خلافت را میان دو دیوار قرار داد. از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش را غارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند، پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
 [[عزالدین ابن اثیر|ابن اثیر]] گوید: «قاهر با ساجیان و نگهبانان خشونت آغازید و مقاصد ایشان را انجام نداد و هم در خانه خویش پنجاه سرداب بساخت و درهای آن را محکم کرد. گفتند که سرداب ها را برای ساجیان و نگهبانان کرده است و کینه و بیمشان را برانگیخت و هم در آن ایام گروهی قرمطی را از فارس به بغداد آوردند و خلیفه بفرمود تا همه را در سرداب های قصر به زندان کردند و نهانی با ایشان مواضعه کرد تا به کمکشان از خطر ساجیان و نگهبانان آسوده شود».
@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۵: @@
 سرانجام سپاهیان خلیفه به فرماندهی "سیما" و به تحریک ابن مقله و حسن بن هارون شورش کرده و خواهان خلع خلیفه از مقام خود شدند و بدین منظور به دارالخلافه یورش برده و قاهر عباسی را که در فراز بام حمام پناه گرفته بود دستگیرش کرده و به زندان منتقل نمودند. بدین سان به خلافت یک سال و نیمه وی پایان دادند.<ref>نک: البدایة والنهایة، ج۱۱، ص۲۰۲؛ تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ج۵، ص۳۸۳؛ توضیح المقاصد، ص۱۳ و وقایع الایام، ص۸۴ و ص۲۳۷.</ref> پس از زندانی و شکنجه کردن او، بر چشم‌هایش میل داغ کشیده و هر دو چشمش را نابینا کردند و آنگاه آزادش نمودند.
-از معاریف دوران قاهر یکی [[ابن درید]] بود که بگفته [[مسعودی]]: «در [[شعر]] مهارت داشت و در لغت، تالی [[خلیل بن احمد فراهیدی|خلیل]] بود». به گفته مؤلف الفخری: «قاهر از پس سقوط روزی بر جامع منصور ایستاد و [[صدقه]] خواست، این کار را به تقبیح [[مستكفى|مستکفی]] می کرد که بر او سخت گرفته بود. یکی از [[بنی هاشم|هاشمیان]] وی را برد و پانصد درم بدو داد و چون مستکفی خبر یافت بگفت تا از خروج وی مانع شدند و همچنان محبوس ببود تا به سال ۳۳۹ بدوران [[طایع|طائع]] در پنجاه و سه سالگی بمرد.
+به گفته مؤلف الفخری: «قاهر از پس سقوط روزی بر جامع منصور ایستاد و [[صدقه]] خواست، این کار را به تقبیح [[مستکفی (خلیفه عباسی)|مستکفی]] می کرد که بر او سخت گرفته بود. یکی از [[بنی هاشم|هاشمیان]] وی را برد و پانصد درهم بدو داد و چون مستکفی خبر یافت بگفت تا از خروج وی مانع شدند و همچنان محبوس ببود تا به سال ۳۳۹ بدوران [[طایع|طائع]] در پنجاه و سه سالگی بمرد».
 از اقدامات اجتماعی القاهر در سال ۳۲۱ ق، منع آوازخوانی و نوشیدن هر گونه [[شراب خواری|شراب]] بود. با این دستور، همه نوازندگان و خوانندگان را دستگیر و برخی را به [[بصره]] و برخی را به [[کوفه]] تبعید کردند، در حالی که خود القاهر همواره شراب می نوشید و به آواز گوش می داد و بهترین کنیزان خواننده را برای خویش برمی گزید و اغلب مورخان روایت کرده اند که وی در مواقع مستی سراغ [[راضى (خلیفه عباسی)|الراضی]] می رفت و او را اذیت می کرد.<ref>ابن مسکویه، ج۵، ص۳۶۴؛ ذهبی، شذرات الذهب، ج۴، ص۱۰۴.</ref>
-همچنین از اتفاقات سیاسی مهم در دوره القاهر (سال ۳۲۱)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن [[معاویه|معاویه بن ابی سفیان]] بر منابر دادند که موجبات اضطراب [[اهل سنت|عامه]] را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس [[حنبلی|حنبلیان]] بغداد نیز گرایشهای [[شیعه|شیعی]] امرای القاهر را تقویت نمود. هر چند برخی آن را شایعه دانسته اند.<ref>ابن جوزی، ج۱۳، ص۳۱۶-۳۱۷؛ ابن کثیر، ج۱۱، ص۱۷۲.</ref>
+همچنین از اتفاقات سیاسی مهم در دوره القاهر (سال ۳۲۱)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن [[معاویه|معاویه بن ابی سفیان]] بر منابر دادند که موجبات اضطراب [[اهل سنت|عامه]] را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس [[حنبلی|حنبلیان]] بغداد نیز گرایشهای [[شیعه|شیعی]] امرای القاهر را تقویت نمود؛ هر چند برخی آن را شایعه دانسته اند.<ref>ابن جوزی، ج۱۳، ص۳۱۶-۳۱۷؛ ابن کثیر، ج۱۱، ص۱۷۲.</ref> از معاریف دوران قاهر، [[ابن دُرَید|ابن دُرید]] بود که بگفته [[مسعودی]]: «در [[شعر]] مهارت داشت و در [[علم لغت|لغت]]، تالی [[خلیل بن احمد فراهیدی|خلیل]] بود».
 ==صفات قاهر==
-قاهر بسختی و سنگدلی شهره بود. همیشه زوبینی<ref>نیزه کوچکی که سر آن دوشاخه بود و در جنگهای قدیم آن را بروی دشمن پرتاب می کردند (لغت نامه دهخدا).</ref> با خود داشت و چون می نشست آن را پیش رو می نهاد و با هر که خشم می کرد در دم او را بزوبین می کشت. از این رو آشوب های که پیش از او بود فرونشست و آنها که بهر بهانه بجان خلفا دستبرد می زدند به جای خود نشستند. به گفته [[سیوطی]]: «منتقم را نیز به القاب وی افزوده بودند و بر سکه رقم می زدند».
+قاهر به سختی و سنگدلی شهره بود. همیشه زوبینی<ref>نیزه کوچکی که سر آن دوشاخه بود و در جنگهای قدیم آن را بروی دشمن پرتاب می کردند (لغت نامه دهخدا).</ref> با خود داشت و چون می نشست آن را پیش رو می نهاد و با هر که خشم می کرد در دم او را به زوبین می کشت. از این رو آشوب های که پیش از او بود فرونشست و آنها که به هر بهانه بجان خلفا دستبرد می زدند به جای خود نشستند. به گفته [[سیوطی]]: «منتقم را نیز به القاب وی افزوده بودند و بر سکه رقم می زدند».
-بگفته صولی، قاهر مردی جسور و خونخوار و بدسیرت و متلون و شرابخوار بود و اگر سلامت نفس حاجب وی -سلامه- نبود، مردم بسیار را بکشتن داده بود.
+بگفته صولی، قاهر مردی جسور و خونخوار و بدسیرت و متلوّن و [[شراب خواری|شرابخوار]] بود و اگر سلامت نفس حاجب وی -سلامه- نبود، مردم بسیار را بکشتن داده بود.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
 *حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ج۲.
-* دانشنامه جهان اسلام، "مدخل قاهر" از ليلا اشرفی، بازیابی: 13 اسفند 1392.
+*دانشنامه جهان اسلام، "مدخل قاهر" از لیلا اشرفی، بازیابی: ۱۳ اسفند ۱۳۹۲.
-*موسسه تبیان، نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام.
+*مؤسسه تبیان، نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام.
 {{خلفای بنی عباس}}
 [[رده:خلفای عباسی]]

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 القاهر، مقام وزارت را به [[ابن مقله]] تفویض کرد.<ref>الفخری، ص۲۷۳.</ref> وی که در آن زمان در فارس بسر می برد،<ref>ابن خلّکان، ج۵، ص۱۱۴.</ref> به دستور القاهر راهی [[بغداد]] گردید و نه ماه و سه روز وزارت وی به طول انجامید.<ref>تکلمه تاریخ الطبری للهمدانی، ج۱، ص۷۵؛ ابن جوزی، ج۱۳، ص۳۱۶؛ ابن تغری بردی، ج۳، ۲۳۸.</ref> القاهر همچنین علی بن بلیق را حاجب کرد. مونس را امیرالأمرا و پسر بلیق را رئیس امنیه بغداد؛ اما به سبب ضعف جسمی بلیق، بدر خرشنی را به نیابت از او برگزید. نگهبانی دارالخلافه را نیز به احمد بن خاقان سپرد.<ref>طبری، ج۱۱، ص۲۸۱.</ref>
-هنوز یک سال از خلافت القاهر بالله سپری نشده بود که سپاهش بر علیه او بشورید و بزرگان دولت و مونس و ابن مقله وزیر به خلع وی و نصب یکی از فرزندان [[مکتفى|مکتفی]] همسخن شدند اما خبر به قاهر رسید که همه را دستگیر نمود و بکشت و نامزد خلافت را میان دو دیوار قرار داد. از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش را غارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند، پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
+هنوز یک سال از خلافت القاهر بالله سپری نشده بود که سپاهش بر علیه او بشورید و بزرگان دولت و مونس و ابن مقله وزیر به خلع وی و نصب یکی از فرزندان [[مكتفى|مکتفی]] همسخن شدند اما خبر به قاهر رسید که همه را دستگیر نمود و بکشت و نامزد خلافت را میان دو دیوار قرار داد. از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش را غارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند، پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
 [[عزالدین ابن اثیر|ابن اثیر]] گوید: «قاهر با ساجیان و نگهبانان خشونت آغازید و مقاصد ایشان را انجام نداد و هم در خانه خویش پنجاه سرداب بساخت و درهای آن را محکم کرد. گفتند که سرداب ها را برای ساجیان و نگهبانان کرده است و کینه و بیمشان را برانگیخت و هم در آن ایام گروهی قرمطی را از فارس به بغداد آوردند و خلیفه بفرمود تا همه را در سرداب های قصر به زندان کردند و نهانی با ایشان مواضعه کرد تا به کمکشان از خطر ساجیان و نگهبانان آسوده شود».
-سرانجام سپاهیان خلیفه به فرماندهی "سیما" و به تحریک ابن مقله و حسن بن هارون شورش کرده و خواهان خلع خلیفه از مقام خود شدند و بدین منظور به دارالخلافه یورش برده و قاهر عباسی را که در فراز بام حمام پناه گرفته بود دستگیرش کرده و به زندان منتقل نمودند. بدین سان به خلافت یک سال و نیمه وی پایان دادند.<ref>نک: البدایة والنهایة، ج۱۱، ص۲۰۲؛ تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ج۵، ص۳۸۳؛ توضیح المقاصد، ص۱۳ و [[وقایع الایام]]، ص۸۴ و ص۲۳۷.</ref> پس از زندانی و شکنجه کردن او، بر چشم‌هایش میل داغ کشیده و هر دو چشمش را نابینا کردند و آنگاه آزادش نمودند.
+سرانجام سپاهیان خلیفه به فرماندهی "سیما" و به تحریک ابن مقله و حسن بن هارون شورش کرده و خواهان خلع خلیفه از مقام خود شدند و بدین منظور به دارالخلافه یورش برده و قاهر عباسی را که در فراز بام حمام پناه گرفته بود دستگیرش کرده و به زندان منتقل نمودند. بدین سان به خلافت یک سال و نیمه وی پایان دادند.<ref>نک: البدایة والنهایة، ج۱۱، ص۲۰۲؛ تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ج۵، ص۳۸۳؛ توضیح المقاصد، ص۱۳ و وقایع الایام، ص۸۴ و ص۲۳۷.</ref> پس از زندانی و شکنجه کردن او، بر چشم‌هایش میل داغ کشیده و هر دو چشمش را نابینا کردند و آنگاه آزادش نمودند.
-از معاریف دوران قاهر یکی [[ابن درید]] بود که بگفته [[مسعودی]]: «در [[شعر]] مهارت داشت و در لغت، تالی [[خلیل بن احمد فراهیدی|خلیل]] بود». به گفته مؤلف الفخری: «قاهر از پس سقوط روزی بر جامع منصور ایستاد و [[صدقه]] خواست، این کار را به تقبیح [[مستکفى|مستکفی]] می کرد که بر او سخت گرفته بود. یکی از [[بنی هاشم|هاشمیان]] وی را برد و پانصد درم بدو داد و چون مستکفی خبر یافت بگفت تا از خروج وی مانع شدند و همچنان محبوس ببود تا به سال ۳۳۹ بدوران [[طایع|طائع]] در پنجاه و سه سالگی بمرد.
+از معاریف دوران قاهر یکی [[ابن درید]] بود که بگفته [[مسعودی]]: «در [[شعر]] مهارت داشت و در لغت، تالی [[خلیل بن احمد فراهیدی|خلیل]] بود». به گفته مؤلف الفخری: «قاهر از پس سقوط روزی بر جامع منصور ایستاد و [[صدقه]] خواست، این کار را به تقبیح [[مستكفى|مستکفی]] می کرد که بر او سخت گرفته بود. یکی از [[بنی هاشم|هاشمیان]] وی را برد و پانصد درم بدو داد و چون مستکفی خبر یافت بگفت تا از خروج وی مانع شدند و همچنان محبوس ببود تا به سال ۳۳۹ بدوران [[طایع|طائع]] در پنجاه و سه سالگی بمرد.
 از اقدامات اجتماعی القاهر در سال ۳۲۱ ق، منع آوازخوانی و نوشیدن هر گونه [[شراب خواری|شراب]] بود. با این دستور، همه نوازندگان و خوانندگان را دستگیر و برخی را به [[بصره]] و برخی را به [[کوفه]] تبعید کردند، در حالی که خود القاهر همواره شراب می نوشید و به آواز گوش می داد و بهترین کنیزان خواننده را برای خویش برمی گزید و اغلب مورخان روایت کرده اند که وی در مواقع مستی سراغ [[راضى (خلیفه عباسی)|الراضی]] می رفت و او را اذیت می کرد.<ref>ابن مسکویه، ج۵، ص۳۶۴؛ ذهبی، شذرات الذهب، ج۴، ص۱۰۴.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 قاهر (القاهر) بالله، محمد بن احمد معتضد بن طلحه موفق بن جعفر متوكل، کنیه اش ابومنصور نوزدهمین خلیفه عباسی است. وي خليفه‌اي خمار، هوسباز، سخت‌گير و مستبد بود و با ترفندهاي گوناگون تلاش مي‌كرد از قدرت و نفوذ وزيران و فرماندهان سپاه بكاهد و خود بر تمامي امور سيطره پيدا كند.
@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۲: @@
 *  دانشنامه جهان اسلام، "مدخل قاهر" از ليلا اشرفی، بازیابی: 13 اسفند 1392.
 * موسسه تبیان، نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام.
+{{خلفای بنی عباس}}
 [[رده:خلفای عباسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۱۲:۱۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خلفای بنی عباس}}
	قاهر (القاهر) بالله، محمد بن احمد معتضد بن طلحه موفق بن جعفر متوكل، کنیه اش ابومنصور نوزدهمین خلیفه عباسی است. وي خليفه‌اي خمار، هوسباز، سخت‌گير و مستبد بود و با ترفندهاي گوناگون تلاش مي‌كرد از قدرت و نفوذ وزيران و فرماندهان سپاه بكاهد و خود بر تمامي امور سيطره پيدا كند.		قاهر (القاهر) بالله، محمد بن احمد معتضد بن طلحه موفق بن جعفر متوكل، کنیه اش ابومنصور نوزدهمین خلیفه عباسی است. وي خليفه‌اي خمار، هوسباز، سخت‌گير و مستبد بود و با ترفندهاي گوناگون تلاش مي‌كرد از قدرت و نفوذ وزيران و فرماندهان سپاه بكاهد و خود بر تمامي امور سيطره پيدا كند.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{نیازمند ویرایش فنی}}
+قاهر (القاهر) بالله، محمد بن احمد معتضد بن طلحه موفق بن جعفر متوكل، کنیه اش ابومنصور نوزدهمین خلیفه عباسی است. وي خليفه‌اي خمار، هوسباز، سخت‌گير و مستبد بود و با ترفندهاي گوناگون تلاش مي‌كرد از قدرت و نفوذ وزيران و فرماندهان سپاه بكاهد و خود بر تمامي امور سيطره پيدا كند.
 ==به خلافت رسیدن قاهر==
-== دوران خلافت قاهر ==
+پس از قتل مقتدر بالله عباسي بدست سپاهيان مونس خادم، القاهر بالله عباسي به عنوان نوزدهمين خليفه سلسله [[عباسیان]] به كرسي خلافت رسيد.
-از اولین اقدامات القاهر بالله پس از رسیدن به خلافت، مصادرۀ اموال خانوادۀ [[المقتدر عباسی]] بود. وی از هیچ رفتار خشونت¬آمیزی در حق خاندان المقتدر فروگذار نکرد، به حدی که برای دستیابی به اموال المقتدر، مادر وی را کتک زد و از درخت آویزان نمود<ref> طبری،ج11،ص280 </ref> و حتی اموال وقفی وی را نیز تصاحب کرد <ref> ابن اثیر،ج 8،ص246</ref> و خانه به خانه در جستجوی خانوادۀ المقتدر بود <ref> طبری، همانجا </ref> و این اقدامات را چنین توجیه می کرد که سپاهیان برای تأمین مستمری فشار می آورند، در حالی که گویا این سنّتی بود در میان خلفا که اموال خلیفۀ پیشین را تصرف کنند، چنانکه [[الراضی]] با القاهر چنین کرد. از سوی دیگر، القاهر فرزندان متوکل عباسی را نزد خود خواند و مورد لطف و عنایت خویش قرار داد <ref> طبری، همانجا </ref>.
+==دوران خلافت قاهر==
-−
-القاهر، مقام وزارت را به ابن¬مقله تفویض کرد (الفخری، ص273 ). وی که در آن زمان در فارس به سر می¬برد(ابن¬خلّکان ،ج5 ، ص114)، به دستور القاهر راهی بغداد گردید و نه ماه و سه روز وزارت وی به طول انجامید( تکلمه تاریخ الطبری للهمدانی ،ج1،ص75؛ ابن جوزی، ج 13، ص316 ؛ ابن تغری بردی،ج3،238). القاهر،علی بن بلیق را حاجب کرد، مونس را امیرالأمرا، و پسر بلیق را رئیس امنیۀ بغداد؛ اما به سبب ضعف جسمی بلیق، بدر خرشنی را به نیابت از او برگزید. نگهبانی دارالخلافه را نیز به احمد بن خاقان سپرد (طبری،ج 11،ص281).
+از اولین اقدامات القاهر بالله پس از رسیدن به خلافت، مصادره اموال خانواده [[المقتدر عباسی]] بود. وی از هیچ رفتار خشونت آمیزی در حق خاندان المقتدر فروگذار نکرد، به حدی که برای دستیابی به اموال المقتدر، مادر وی را کتک زد و از درخت آویزان نمود<ref>طبری، ج11، ص280.</ref> و حتی اموال وقفی وی را نیز تصاحب کرد<ref>ابن اثیر، ج8، ص246.</ref> و خانه به خانه در جستجوی خانواده المقتدر بود<ref>طبری، همانجا.</ref> و این اقدامات را چنین توجیه می کرد که سپاهیان برای تأمین مستمری فشار می آورند، در حالی که گویا این سنّتی بود در میان خلفا که اموال خلیفه پیشین را تصرف کنند، چنانکه [[الراضی]] با القاهر چنین کرد. از سوی دیگر، القاهر فرزندان متوکل عباسی را نزد خود خواند و مورد لطف و عنایت خویش قرار داد.<ref>طبری، همانجا.</ref>
 هنوز یک سال از خلافت القاهر بالله سپری نشده بود که سپاهش بر علیه او بشورید و بزرگان دولت و مونس و ابن مقله وزیر به خلع وی و نصب یکی از فرزندان مکتفی همسخن شدند اما خبر به قاهر رسید که همه را دستگیر نمود و بکشت و نامزد خلافت را میان دو دیوار قرار داد.
-از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش راغارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند. پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
+از میان توطئه گران بر ضد قاهر فقط [[ابن مقله]] جان از غائله بدر برد اما خانه اش را سوزاندند و خانه نزدیکانش را غارت کردند و چون فتنه خاموش شد. قاهر مستمری سپاه را داد و با دلخوش نمودن آنها دولت او اندک زمانی استقرار یافت. اما گروه ساجیان یعنی پیروان ابن ابی الساج که از سرداران معتمد بود و هم جماعتی از نگهبانان که از صولت قاهر بیمناک بودند و تحریک ابن مقله در ایشان کارگر افتاد، بار دیگر بشوریدند و چون شنیدند قاهر در خانه مونس تعداد زیادی سرداب آماده می کند. پنداشتند برای مجازات سران ایشان مهیا می شود.
-[[ابن اثیر]] گوید: «قاهر با ساجیان و نگهبانان خشونت آغازید و مقاصد ایشان را انجام نداد و هم در خانه خویش پنجاه سرداب بساخت و درهای آن را محکم کرد گفتند که سرداب ها را برای ساجیان و نگهبانان کرده است و کینه و بیمشان را برانگیخت و هم در آن ایام گروهی قرمطی را از فارس به بغداد آوردند و خلیفه بفرمود تا همه را در سرداب های قصر به زندان کردند و نهانی با ایشان مواضعه کرد تا به کمکشان از خطر ساجیان و نگهبانان آسوده شود».
+[[ابن اثیر]] گوید: «قاهر با ساجیان و نگهبانان خشونت آغازید و مقاصد ایشان را انجام نداد و هم در خانه خویش پنجاه سرداب بساخت و درهای آن را محکم کرد. گفتند که سرداب ها را برای ساجیان و نگهبانان کرده است و کینه و بیمشان را برانگیخت و هم در آن ایام گروهی قرمطی را از فارس به بغداد آوردند و خلیفه بفرمود تا همه را در سرداب های قصر به زندان کردند و نهانی با ایشان مواضعه کرد تا به کمکشان از خطر ساجیان و نگهبانان آسوده شود».
-سرانجام سپاهيان خليفه به فرماندهي "سيما" و به تحریک ابن مقله و حسن بن هارون شورش كرده و خواهان خلع خليفه از مقام خود شدند و بدين منظور به دارالخلافه يورش برده و قاهر عباسي را كه در فراز بام حمام پناه گرفته بود دستگيرش كرده و به زندان منتقل نمودند. بدين سان به خلافت يك سال و نيمه وي پايان دادند.<ref> نك: [[البداية والنهاية]]، ج 11، ص 202؛ تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ج 5، ص 383؛ توضيح المقاصد، ص 13 و [[وقايع الايام]]، ص 84 و ص 237.</ref> پس از زنداني و شكنجه كردن او، بر چشم‌هايش ميل داغ كشيده و هر دو چشمش را نابينا كردند و آنگاه آزادش نمودند.
+سرانجام سپاهيان خليفه به فرماندهي "سيما" و به تحریک ابن مقله و حسن بن هارون شورش كرده و خواهان خلع خليفه از مقام خود شدند و بدين منظور به دارالخلافه يورش برده و قاهر عباسي را كه در فراز بام حمام پناه گرفته بود دستگيرش كرده و به زندان منتقل نمودند. بدين سان به خلافت يك سال و نيمه وي پايان دادند.<ref>نك: [[البداية والنهاية]]، ج11، ص202؛ تجارب الامم (ترجمه علی نقی منزوی)، ج5، ص383؛ توضيح المقاصد، ص13 و [[وقايع الايام]]، ص84 و ص237.</ref> پس از زنداني و شكنجه كردن او، بر چشم‌هايش ميل داغ كشيده و هر دو چشمش را نابينا كردند و آنگاه آزادش نمودند.
 از معاریف دوران قاهر یکی [[ابن درید]] بود که بگفته مسعودی: «در شعر مهارت داشت و در لغت، تالی خلیل بود». به گفته مؤلف الفخری: «قاهر از پس سقوط روزی بر جامع منصور ایستاد و [[صدقه]] خواست، این کار را به تقبیح مستکفی می کرد که بر او سخت گرفته بود. یکی از هاشمیان وی را برد و پانصد درم بدو داد و چون مستکفی خبر یافت بگفت تا از خروج وی مانع شدند و همچنان محبوس ببود تا به سال 339 بدوران طائع در پنجاه و سه سالگی بمرد.
-== صفات قاهر ==
+==صفات قاهر==
-قاهر بسختی و سنگدلی شهره بود همیشه زوبینی<ref> نیزه ٔ کوچکی که سر آن دوشاخه بود و در جنگهای قدیم آن را بروی دشمن پرتاب می کردند (لغت نامه دهخدا) </ref>. با خود داشت و چون می نشست آن را پیش رو می نهاد و با هر که خشم می کرد در دم او را بزوبین می کشت. از این رو آشوب های که پیش از او بود فرو نشست و آنها که بهر بهانه بجان خلفا دستبرد می زدند به جای خود نشستند به گفته سیوطی: «منتقم را نیز به القاب وی افزوده بودند و بر سکه رقم می زدند».
+قاهر بسختی و سنگدلی شهره بود همیشه زوبینی<ref>نیزه کوچکی که سر آن دوشاخه بود و در جنگهای قدیم آن را بروی دشمن پرتاب می کردند (لغت نامه دهخدا).</ref> با خود داشت و چون می نشست آن را پیش رو می نهاد و با هر که خشم می کرد در دم او را بزوبین می کشت. از این رو آشوب های که پیش از او بود فرونشست و آنها که بهر بهانه بجان خلفا دستبرد می زدند به جای خود نشستند. به گفته سیوطی: «منتقم را نیز به القاب وی افزوده بودند و بر سکه رقم می زدند».
-بگفته صولی، قاهر مردی جسور و خونخوار و بدسیرت و متلون و شرابخوار بود و اگر سلامت نفس حاجب وی سلامه نبود مردم بسیار را بکشتن داده بود.
+بگفته صولی، قاهر مردی جسور و خونخوار و بدسیرت و متلون و شرابخوار بود و اگر سلامت نفس حاجب وی سلامه نبود. مردم بسیار را بکشتن داده بود.
-== اقدامات اجتماعی و سیاسی القاهر ==
+==اقدامات اجتماعی و سیاسی القاهر==
-از اقدامات اجتماعی القاهردر 321، منع آوازخوانی و نوشیدن هرگونه شراب بود. با این دستور، همۀ نوازندگان و خوانندگان را دستگیر و برخی را به بصره و برخی را به کوفه تبعید کردند، در حالی که خود القاهر همواره شراب می نوشید و به آواز گوش می داد و بهترین کنیزان خواننده را برای خویش بر می گزید و اغلب مورخان روایت کرده اند که وی در مواقع مستی سراغ الراضی می رفت و او را اذیت می کرد<ref> ابن مسکویه،ج5، ص364؛ ذهبی، شذرات الذهب ،ج4، ص104 </ref>
+از اقدامات اجتماعی القاهردر 321، منع آوازخوانی و نوشیدن هر گونه شراب بود. با این دستور، همه نوازندگان و خوانندگان را دستگیر و برخی را به بصره و برخی را به [[کوفه]] تبعید کردند، در حالی که خود القاهر همواره شراب می نوشید و به آواز گوش می داد و بهترین کنیزان خواننده را برای خویش برمی گزید و اغلب مورخان روایت کرده اند که وی در مواقع مستی سراغ الراضی می رفت و او را اذیت می کرد.<ref>ابن مسکویه، ج5، ص364؛ ذهبی، شذرات الذهب، ج4، ص104.</ref>
-از اتفاقات سیاسی مهم در دورۀ القاهر (سال 321)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن معاویه بن ابی سفیان بر منابر دادند که موجبات اضطراب عامه را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس حنبلیان بغداد، نیز گرایشهای شیعی امرای القاهر را تقویت نمود. هرچند برخی آن را شایعه دانسته اند<ref> ابن جوزی،ج13،ص316-317؛ ابن کثیر،ج11،ص172 </ref>
+از اتفاقات سیاسی مهم در دوره القاهر (سال321)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن معاویه بن ابی سفیان بر منابر دادند که موجبات اضطراب عامه را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس حنبلیان بغداد نیز گرایشهای شیعی امرای القاهر را تقویت نمود. هر چند برخی آن را شایعه دانسته اند.<ref>ابن جوزی، ج13، ص316-317؛ ابن کثیر، ج11، ص172.</ref>
 ==پانویس==
-==پانویس ==
+<references/>
 ==منابع==
 * حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ج2.
-*حسن ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ج2.
+*  دانشنامه جهان اسلام، "مدخل قاهر" از ليلا اشرفی، بازیابی: 13 اسفند 1392.
-* دانشنامه جهان اسلام،"مدخل قاهر" از ليلا اشرفی، بازیابی: 13 اسند 1392.
+* موسسه تبیان، نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام.
 [[رده:خلفای عباسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۷ فوریهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۰۱
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۹:۱۹
سطر ۲۷:		سطر ۲۷:

	از اتفاقات سیاسی مهم در دورۀ القاهر (سال 321)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن معاویه بن ابی سفیان بر منابر دادند که موجبات اضطراب عامه را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس حنبلیان بغداد، نیز گرایشهای شیعی امرای القاهر را تقویت نمود. هرچند برخی آن را شایعه دانسته اند<ref> ابن جوزی،ج13،ص316-317؛ ابن کثیر،ج11،ص172 </ref>		از اتفاقات سیاسی مهم در دورۀ القاهر (سال 321)، آن بود که علی بن بلیق و حسن بن هارون دستور به لعن معاویه بن ابی سفیان بر منابر دادند که موجبات اضطراب عامه را فراهم کرد. دستگیری ابی محمد بربهاری، رئیس حنبلیان بغداد، نیز گرایشهای شیعی امرای القاهر را تقویت نمود. هرچند برخی آن را شایعه دانسته اند<ref> ابن جوزی،ج13،ص316-317؛ ابن کثیر،ج11،ص172 </ref>
		+
		+
		+	==پانویس ==
		+	<references />

	==منابع==		==منابع==