قاموس قرآن: أبّ - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۰

2026-03-10T13:20:18Z

Mohammadi در ‏۱۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۸

2026-03-10T13:18:40Z

مهدی موسوی در ‏۳۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۹

2025-06-30T11:29:36Z

Aghajani در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۱۹

2020-02-19T12:19:50Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-10-21T07:55:04Z

ویرایش

سید مهدی خدایی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۴۲

2016-01-04T11:42:19Z

سید مهدی خدایی: سید مهدی خدایی صفحهٔ ابّ را به قاموس قرآن: أبّ منتقل کرد

2016-01-04T11:39:58Z

سید مهدی خدایی صفحهٔ ابّ را به قاموس قرآن: أبّ منتقل کرد

سید مهدی خدایی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۸:۳۸

2016-01-04T08:38:26Z

سید مهدی خدایی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۸:۲۸

2016-01-04T08:28:14Z

سید مهدی خدایی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۶:۲۹

2016-01-04T06:29:35Z

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 ==واژه‌شناسی أبّ==
-«أبّ» در اصل -چنانکه اهل لغت گفته‌اند- بمعنی تهیُّء و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیّأ له». در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|النهایه]] گفته: در حدیث قسّ بن ساعده آمده است: «فجعل یرتع أَبّا». و در [[اقرب الموارد (کتاب)|اقرب الموارد]] آمده: گیاهان خودرو که چهارپایان می خورند. کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] در ذیل آیه {{متن قرآن|«{{آیه|80|27}} 💠<ref name=":1">[[آیه 27 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|80|28}} 💠<ref name=":2">[[آیه 28 سوره عبس|همان، آیه ۲۸.]] 💠</ref> {{آیه|80|29}} 💠<ref name=":3">[[آیه 29 سوره عبس|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|80|30}} 💠<ref name=":4">[[آیه 30 سوره عبس|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|80|31}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|80|32}}<ref name=":5">[[آیه 32 سوره عبس|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}} نیز نظیر مفردات و نهایه است.
+«أبّ» در اصل -چنانکه اهل لغت گفته‌اند- بمعنی تهیُّء و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیّأ له». در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|النهایه]] گفته: در حدیث قسّ بن ساعده آمده است: «فجعل یرتع أَبّا». و در [[اقرب الموارد (کتاب)|اقرب الموارد]] آمده: گیاهان خودرو که چهارپایان می خورند. کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] در ذیل آیه {{متن قرآن|«{{آیه|80|27}} 💠<ref name=":1">[[آیه 27 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|80|28}} 💠<ref name=":2">[[آیه 28 سوره عبس|همان، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|80|29}} 💠<ref name=":3">[[آیه 29 سوره عبس|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|80|30}} 💠<ref name=":4">[[آیه 30 سوره عبس|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|80|31}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|80|32}}<ref name=":5">[[آیه 32 سوره عبس|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}} نیز نظیر مفردات و نهایه است.
 باید دانست مراد از «أبّ» در این [[آیه]]، علفهای خودرو است، زیرا که «أبّ» مفعول «فَأَنْبَتْنَا» است و روئیدن در مورد علفهاست، نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-کلمه '''«أبّ»''' (به تشدید باء) به معنی چراگاه یا علفهای چراگاه است که چهارپایان می‌خورند و در [[قرآن مجید]] یک بار آمده است: {{متن قرآن|«وَ فَاكِهَةً وَ أَبّاً»}}.<ref>[[سوره عبس]]: ۳۱.</ref>
+کلمه '''«أبّ»''' (به تشدید باء) به معنی چراگاه یا علفهای چراگاه است که چهارپایان می‌خورند و در [[قرآن مجید]] یک بار آمده است: {{متن قرآن|«وَ فَاكِهَةً وَ أَبّاً»}}<ref name=":۰">[[آیه 31 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۳۱.]]</ref>.
 ==واژه‌شناسی أبّ==
-«أبّ» در اصل -چنانکه اهل لغت گفته‌اند- بمعنی تهیُّء و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیّأ له». در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|النهایه]] گفته: در حدیث قسّ بن ساعده آمده است: «فجعل یرتع أَبّا». و در [[اقرب الموارد (کتاب)|اقرب الموارد]] آمده: گیاهان خودرو که چهارپایان می خورند. کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] در ذیل آیه {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا * … وَفَاكِهَةً وَأَبًّا»}}.<ref>[[سوره عبس]]: ۳۱-۲۷.</ref> نیز نظیر مفردات و نهایه است.
+«أبّ» در اصل -چنانکه اهل لغت گفته‌اند- بمعنی تهیُّء و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیّأ له». در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|النهایه]] گفته: در حدیث قسّ بن ساعده آمده است: «فجعل یرتع أَبّا». و در [[اقرب الموارد (کتاب)|اقرب الموارد]] آمده: گیاهان خودرو که چهارپایان می خورند. کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]] در ذیل آیه {{متن قرآن|«{{آیه|80|27}} 💠<ref name=":1">[[آیه 27 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|80|28}} 💠<ref name=":2">[[آیه 28 سوره عبس|همان، آیه ۲۸.]] 💠</ref> {{آیه|80|29}} 💠<ref name=":3">[[آیه 29 سوره عبس|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|80|30}} 💠<ref name=":4">[[آیه 30 سوره عبس|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|80|31}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|80|32}}<ref name=":5">[[آیه 32 سوره عبس|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}} نیز نظیر مفردات و نهایه است.
 باید دانست مراد از «أبّ» در این [[آیه]]، علفهای خودرو است، زیرا که «أبّ» مفعول «فَأَنْبَتْنَا» است و روئیدن در مورد علفهاست، نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.
@@ سطر ۹: / سطر ۱۰: @@
 اما به دلایلی، تحقیق ایشان مورد قبول نیست، زیرا اولا: هیچ یک از قرّاء، باء در «ابّ» را بدون تشدید نخوانده است.
-ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود، چرا که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا * وَعِنَبًا وَقَضْبًا * وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا * وَحَدَائِقَ غُلْبًا * وَفَاكِهَةً وَأَبًّا * مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ»}}.<ref>[[سوره عبس]]: ۳۲-۲۷.</ref> در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهارپایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را «وأب» خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در [[الصحاح (کتاب)|صحاح]] گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است؛ مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
+ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود، چرا که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«{{آیه|80|27}} 💠<ref name=":1" /> {{آیه|80|28}} 💠<ref name=":2" /> {{آیه|80|29}} 💠<ref name=":3" /> {{آیه|80|30}} 💠<ref name=":4" /> {{آیه|80|31}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|80|32}}<ref name=":5" />»}} در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهارپایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را «وأب» خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در [[الصحاح (کتاب)|صحاح]] گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است؛ مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
-ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«فَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}}<ref>[[سوره زخرف]]: ۷۳، [[سوره واقعه]]: ۳۲، [[سوره ص]]: ۵۱.</ref> لازم بود در آیۀ حاضر گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ «وأب» از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
+ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«فَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}}<ref>[[آیه 73 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۷۳.]]</ref>، [[سوره واقعه]]: ۳۲، [[سوره ص]]: ۵۱.</ref> لازم بود در آیۀ حاضر گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ «وأب» از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
 ==فهم صحابه از واژه أبّ==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-أبّ: (بتشدید باء) چراگاه. این کلمه در [[قرآن|کلام اللّٰه مجید]] فقط یک بار آمده است و اصل آن چنانکه اهل لغت گفته‌اند بمعنی تهیؤ و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیأ له».
+کلمه '''«أبّ»''' (به تشدید باء) به معنی چراگاه یا علفهای چراگاه است که چهارپایان می‌خورند و در [[قرآن مجید]] یک بار آمده است: {{متن قرآن|«وَ فَاكِهَةً وَ أَبّاً»}}.<ref>[[سوره عبس]]: ۳۱.</ref>
-==واژه ابّ در کتب لغت==
+باید دانست مراد از «أبّ» در این [[آیه]]، علفهای خودرو است، زیرا که «أبّ» مفعول «فَأَنْبَتْنَا» است و روئیدن در مورد علفهاست، نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.
-باید دانست مراد از آن در آیه، علفهای خودرو است زیرا که «أبّ» مفعول «انبتنا» است و روئیدن در علفهاست نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.
+یکی از محققین پس از نقل اقوال علماء در معنی «ابّ» احتمال داده که واو در «وَ أَبًّا» جزء کلمه است و آن بی‌تشدید می باشد، آیه: {{متن قرآن|«وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا»}} مرکب است از دو لفظ «فٰاکهَةً» بمعنی میوه و «وأبا» بمعنی درشت و شاداب و گوناگون. علیهذا بقول ایشان واو عاطفه نیست، و «وأب» بر وزن دهر صفت «فاکهة» است. و آنگاه احتمال خویش را نزدیک بیقین دانسته است. روح سخن ایشان در این احتمال آنست که اهل لغت و [[تفسیر]]، معنای صریح و روایت صحیحی در بارۀ این کلمه نگفته و نقل نکرده‌اند. ولی برای «وأب» معنای روشنی است، ایضا می گوید: علمای لغت «ابّ» را دخیل و غیر عربی گفته‌اند.<ref>دیوان دین، ص ۱۰۶-۱۲۴.</ref>
-یکی از محققین پس از نقل اقوال علماء در معنی «ابّ» احتمال داده که واو در «وَ أَبًّا» جزء کلمه است و آن بی‌تشدید می باشد، آیه: «وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا» مرکب است از دو لفظ «فٰاکهَةً» بمعنی میوه و «وأبا» بمعنی درشت و شاداب و گوناگون. علیهذا بقول ایشان واو عاطفه نیست، و «وأب» بر وزن دهر صفت «فاکهة» است. و آنگاه احتمال خویش را نزدیک بیقین دانسته است. روح سخن ایشان در این احتمال آنست که اهل لغت و تفسیر معنای صریح و روایت صحیحی در بارۀ این کلمه نگفته و نقل نکرده‌اند. ولی برای «وأب» معنای روشنی است، ایضا می گوید: علمای لغت «ابّ» را دخیل و غیر عربی گفته‌اند.<ref>دیوان دین، ص ۱۰۶- ۱۲۴.</ref>
+اما به دلایلی، تحقیق ایشان مورد قبول نیست، زیرا اولا: هیچ یک از قرّاء، باء در «ابّ» را بدون تشدید نخوانده است.
-اما نگارنده پس از تعمق و دقت، تحقیق ایشان را مورد قبول ندانستم زیرا اولا: هیچ یک از قرّاء باء «ابّ» را بی‌تشدید نخوانده است.
+ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود، چرا که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا * وَعِنَبًا وَقَضْبًا * وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا * وَحَدَائِقَ غُلْبًا * وَفَاكِهَةً وَأَبًّا * مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ»}}.<ref>[[سوره عبس]]: ۳۲-۲۷.</ref> در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهارپایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را «وأب» خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در [[الصحاح (کتاب)|صحاح]] گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است؛ مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
-ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا. وَعِنَبًا وَقَضْبًا. وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا. وَحَدَائِقَ غُلْبًا . وَفَاكِهَةً وَأَبًّا . مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ »}}. در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهار پایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را وأب خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در صحاح گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
+ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«فَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}}<ref>[[سوره زخرف]]: ۷۳، [[سوره واقعه]]: ۳۲، [[سوره ص]]: ۵۱.</ref> لازم بود در آیۀ حاضر گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ «وأب» از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
-ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«فَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}}<ref>زخرف: ۷۳، واقعه: ۳۲، ص: ۵۱،</ref> لازم بود در آیۀ ما نحن فیه گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ وأب از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
+==فهم صحابه از واژه أبّ==
-==معنای ابّ در روایات==
+[[جارالله زمخشری|زمخشری]] در [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|الکشاف]] خود ذیل آیۀ مذکور قسمتی از روایت فوق را نقل کرده و نظیر آنرا از [[عمر بن خطاب|عمر]] نقل می کند و در مقام توجیه و اعتذار می گوید: همت آنها مصروف به عمل بود، نه به دانستن آنچه مورد عمل نبود!
-[[جارالله زمخشری|زمخشری]] در [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|کشاف]] ذیل آیۀ مذکور قسمتی از روایت فوق را نقل کرده و نظیر آنرا از [[عمر بن خطاب|عمر]] نقل می کند و در مقام اعتذار می گوید: همت آنها مصروف بعمل بود نه به دانستن آنچه مورد عمل نبود.
+[[علامه امینی|علّامه امینی]] در «[[الغدير (کتاب)|الغدیر]]» قول [[ابن حجر عسقلانی]] شارح [[صحیح بخاری]] را نقل کرده که گفته: به قولی ابّ واژه دخیل است و عربی نیست؛ مؤید این قول، خفاء معنی آن بر شیخین است. آنگاه علامه مینی فرموده: احدی از اهل لغت به دخیل بودن آن اشاره نکرده‌اند.<ref>الغدیر، ج ۷، ص ۱۰۳ و ج ۶، ص ۱۰۰.</ref> نگارنده نیز در [[الصحاح (کتاب)|صحاح جوهری]] و [[القاموس المحیط (کتاب)|القاموس المحیط]] و [[اقرب الموارد (کتاب)|اقرب الموارد]] و نظیر آنها، ندیدم که به دخیل بودن آن اشاره‌ای شده باشد.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
+*[[قاموس قرآن (کتاب)|قاموس قرآن]]، سید علی‌اکبر قرشی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۰۷.
 {{قرآن}}
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 ==واژه ابّ در کتب لغت==
-در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] و [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|نهایه]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در نهایه گفته: در حدیث قسّ بن ساعده هست: «فجعل یرتع أَبّا». در [[اقرب الموارد]] گفته: گیاهان خودرو که چهار پایان خورند. {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنٰا فِیهٰا حَبًّا … وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا»}}.<ref>عبس: ۳۱،</ref> کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع]] نیز نظیر مفردات و نهایه است.
+در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] و [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|نهایه]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در نهایه گفته: در حدیث قسّ بن ساعده هست: «فجعل یرتع أَبّا». در [[اقرب الموارد]] گفته: گیاهان خودرو که چهار پایان خورند. {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا … وَفَاكِهَةً وَأَبًّا»}}.<ref>عبس: ۳۱،</ref> کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع]] نیز نظیر مفردات و نهایه است.
 باید دانست مراد از آن در آیه، علفهای خودرو است زیرا که «أبّ» مفعول «انبتنا» است و روئیدن در علفهاست نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.
@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 اما نگارنده پس از تعمق و دقت، تحقیق ایشان را مورد قبول ندانستم زیرا اولا: هیچ یک از قرّاء باء «ابّ» را بی‌تشدید نخوانده است.
-ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنٰا فِیهٰا حَبًّا. وَ عِنَباً وَ قَضْباً. وَ زَیتُوناً وَ نَخْلًا. وَ حَدٰائِقَ غُلْباً. وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا. مَتٰاعاً لَکمْ وَ لِأَنْعٰامِکمْ»}}. در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهار پایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را وأب خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در صحاح گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
+ثانیا: در آن صورت تناسب و معنی آیات درست نخواهد بود که آیات بدین قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا. وَعِنَبًا وَقَضْبًا. وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا. وَحَدَائِقَ غُلْبًا . وَفَاكِهَةً وَأَبًّا . مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ »}}. در این آیات چنانکه می‌بینیم فرموده: از زمین برای شما دانه، انگور، تره، زیتون، درخت خرما باغهای انبوه یا درختان بزرگ، میوه و چراگاه رویاندیم. پس از آن می فرماید: اینها متاعند برای شما و چهار پایان شما. معلوم است که انگور، تره و غیره معمولا خوراک انسان است، اگر «أَبًّا» را وأب خوانده و وصف فاکهه بدانیم و درشت معنی کنیم بجملۀ «متاعا … لانعامکم» محلّی باقی نخواهد ماند زیرا مذکورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَکمْ» اند و اینکه قضب بمعنی یونجه است و در صحاح گوید: آن اسفست (اسپست: یونجه) فارسی است مطلب تمام نمی شود زیرا ظاهرا مراد از آن در آیه ترۀ خوردنی است و بمناسبت آنکه پشت سر هم چیده می شود قضب گفته شده، وانگهی اگر یونجه باشد برای انعام کافی نیست. اما اگر «ابّ» را چراگاه بگیریم مطلب تمام خواهد بود.
-ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«بِفٰاکهَةٍ کثِیرَةٍ»}}<ref>زخرف: ۷۳، واقعه: ۳۲، ص: ۵۱،</ref> لازم بود در آیۀ ما نحن فیه گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ وأب از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
+ثالثا: وصف فاکهه در آیات دیگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«فَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}}<ref>زخرف: ۷۳، واقعه: ۳۲، ص: ۵۱،</ref> لازم بود در آیۀ ما نحن فیه گفته شود: «فاکهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنیث موافق باشد، و لفظ وأب از صفات مشترک نیست تا مذکر و مؤنث در آن یکسان باشد و در لغت آنگاه که موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نیز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد). وانگهی وأب بمعنی ضخیم و واسع، وصف میوه استعمال نشده بلکه وصف کاسه، گودال و نظیر آنها آمده است. نویسندۀ فوق الذکر پس از توجّه باین نکته استعمال آنرا در میوۀ درشت معنای مولّد (تازه) گرفته است تا اشکالی وارد نشود.
 ==معنای ابّ در روایات==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-ابّ: (بتشديد باء) چراگاه.
+أبّ: (بتشدید باء) چراگاه. این کلمه در [[قرآن|کلام اللّٰه مجید]] فقط یک بار آمده است و اصل آن چنانکه اهل لغت گفته‌اند بمعنی تهیؤ و آمادگی است: «أَبّ للسیر أَبّا: تهیأ له».
 ==واژه ابّ در کتب لغت==
-در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] و [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|نهايه]] گويد: چراگاهي كه براي چريدن و چيدن آماده است. در [[اقرب الموارد]] گفته: گياهان خودرو كه چهار پايان خورند. {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنٰا فِيهٰا حَبًّا … وَ فٰاكِهَةً وَ أَبًّا»}} <ref>عبس: 31،</ref> كلام مجمع نيز نظير مفردات و نهايه است.بايد دانست مراد از آن در آيه، علفهاي خودرو است زيرا. كه «أبّ» مفعول «انبتنا» است و روئيدن در علفهاست نه در محلّ آنها و آنجا كه چراگاه معني شده محل بالتبع مراد است.
+در [[المفردات فی غریب القرآن|مفردات]] و [[النهایه فی غریب الحدیث و الاثر|نهایه]] گوید: چراگاهی که برای چریدن و چیدن آماده است. در نهایه گفته: در حدیث قسّ بن ساعده هست: «فجعل یرتع أَبّا». در [[اقرب الموارد]] گفته: گیاهان خودرو که چهار پایان خورند. {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنٰا فِیهٰا حَبًّا … وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا»}}.<ref>عبس: ۳۱،</ref> کلام [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع]] نیز نظیر مفردات و نهایه است.
-اين كلمه در كلام اللّٰه مجيد فقط يكبار يافته است و اصل آن چنانكه اهل لغت گفته‌اند بمعني تهيّؤ و آمادگي است: «أَبّ للسير أَبّا: تهيّأ له» در نهايه گفته: در حديث قسّ بن ساعده هست: «فجعل يرتع أَبّا» . يكي از محققين پس از نقل اقوال علماء در معني «ابّ» احتمال داده كه واو در «وَ أَبًّا» جزء كلمه است و آن بي‌تشديد ميباشد، آيه: «وَ فٰاكِهَةً وَ أَبًّا» مركب است از دو لفظ «فٰاكِهَةً» بمعني ميوه و «وأبا» بمعني درشت و شاداب و گوناگون عليهذا بقول ايشان واو عاطفه نيست، و «وأب» بر وزن دهر صفت «فاكهة» است. و آنگاه احتمال خويش را نزديك بيقين دانسته است. روح سخن ايشان در اين احتمال آنست كه اهل لغت و تفسير معناي صريحي و روايت صحيحي در بارۀ اين كلمه نگفته و نقل نكرده‌اند. ولي براي «وأب» معناي روشني است، ايضا ميگويد: علماي لغت «ابّ» را دخيل و غير عربي گفته‌اند. <ref>(ديوان دين ص 106- 124).</ref>
+باید دانست مراد از آن در آیه، علفهای خودرو است زیرا که «أبّ» مفعول «انبتنا» است و روئیدن در علفهاست نه در محلّ آنها و آنجا که چراگاه معنی شده محل بالتبع مراد است.
-نگارنده پس از تعمق و دقت، تحقيق ايشان را مورد قبول ندانستم زيرا اولا: هيچ يك از قرّاء باء «ابّ» را بي‌تشديد نخوانده است.ثانيا: در آنصورت تناسب و معني آيات درست نخواهد بود كه آيات بدين قرارند: {{متن قرآن|«فَأَنْبَتْنٰا فِيهٰا حَبًّا. وَ عِنَباً وَ قَضْباً. وَ زَيْتُوناً وَ نَخْلًا. وَ حَدٰائِقَ غُلْباً. وَ فٰاكِهَةً وَ أَبًّا. مَتٰاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعٰامِكُمْ»}}.در اين آيات چنانكه مي‌بينيم فرموده: از زمين براي شما دانه، انگور، تره، زيتون، درخت خرما باغهاي انبوه يا درختان بزرگ، ميوه و چراگاه رويانديم. پس از آن ميفرمايد: اينها متاعند براي شما و چهار پايان شما.معلوم است كه انگور، تره و غيره معمولا خوراك انسان است، اگر «أَبًّا» را وأب خوانده و وصف فاكهه بدانيم و درشت معني كنيم بجملۀ «متاعا … لانعامكم» محلّي باقي نخواهد ماند زيرا مذكورات ما قبل، همه «مَتٰاعاً لَكُمْ» اند و اينكه [[قضب]] بمعني يونجه است و در صحاح گويد: آن اسفست (اسپست: يونجه) فارسي است مطلب تمام نميشود زيرا ظاهرا مراد از آن در آيه ترۀ خوردني است و بمناسبت آنكه پشت سر هم چيده ميشود قضب گفته شده وانگهي اگر يونجه باشد براي انعام كافي نيست.اما اگر «ابّ» را چراگاه بگيريم مطلب تمام خواهد بود.ثالثا: وصف فاكهه در آيات ديگر مؤنث آمده مثل: {{متن قرآن|«بِفٰاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ»}} <ref>زخرف: 73، واقعه: 32، ص: 51،</ref> لازم بود در آيۀ ما نحن فيه گفته شود: «فاكهة وأبة» تا صفت با موصوف در تأنيث موافق باشد، و لفظ وأب از صفات مشترك نيست تا مذكر و مؤنث در آن يكسان باشد و در لغت آنگاه كه موصوفش مؤنث باشد آمده: «قدر وأبة» و نيز آمده: «اناء وأب» (اقرب الموارد).وانگهي وأب بمعني ضخيم و واسع، وصف ميوه استعمال نشده بلكه وصف كاسه، گودال و نظير آنها آمده است. نويسندۀ فوق الذكر پس از توجّه باين نكته استعمال آنرا در ميوۀ درشت معناي مولّد (تازه) گرفته است تا اشكالي وارد نشود.
+یکی از محققین پس از نقل اقوال علماء در معنی «ابّ» احتمال داده که واو در «وَ أَبًّا» جزء کلمه است و آن بی‌تشدید می باشد، آیه: «وَ فٰاکهَةً وَ أَبًّا» مرکب است از دو لفظ «فٰاکهَةً» بمعنی میوه و «وأبا» بمعنی درشت و شاداب و گوناگون. علیهذا بقول ایشان واو عاطفه نیست، و «وأب» بر وزن دهر صفت «فاکهة» است. و آنگاه احتمال خویش را نزدیک بیقین دانسته است. روح سخن ایشان در این احتمال آنست که اهل لغت و تفسیر معنای صریح و روایت صحیحی در بارۀ این کلمه نگفته و نقل نکرده‌اند. ولی برای «وأب» معنای روشنی است، ایضا می گوید: علمای لغت «ابّ» را دخیل و غیر عربی گفته‌اند.<ref>دیوان دین، ص ۱۰۶- ۱۲۴.</ref>
 ==معنای ابّ در روایات==
-در خاتمه لازم است بدانيم: أبّ از اوّل پر ماجري است. شيخ مفيد رحمه اللّٰه در ارشاد نقل ميكند: از ابو بكر راجع بلفظ ابّ سئوال شد در جواب گفت: فاكهه را مي‌شناسيم امّا ابّ خدا بآن داناتر است. اين سخن بامير المؤمنين عليه السّلام رسيد فرمود: سبحان اللّٰه آيا ندانسته كه ابّ علف و چراگاه است و خدا در «فٰاكِهَةً وَ أَبًّا» نعمتهاي خود را كه بر خلق و چهار پايان داده مي‌شمارد؟! [[زمخشري]] در [[كشاف]] ذيل آيۀ فوق قسمتي از روايت را نقل كرده و نظير آنرا از عمر نقل ميكند و در مقام اعتذار ميگويد: همت آنها مصروف بعمل بود نه بدانستن آنچه مورد عمل نبود.علّامه اميني در الغدير <ref>الغدیر ج 7 ص 103 و ج 6 ص 100</ref> قول [[ابن حجر]] شارح [[صحيح بخاري]] را نقل كرده كه گفته: بقولي ابّ دخيل است و عربي نيست. مؤيّد اين قول خفاء معني آن بر شيخين است. آنگاه فرموده: احدي از اهل لغت بدخيل بودن آن اشاره نكرده‌اند. نگارنده نيز در صحاح و قاموس و اقرب و نظير آنها، نديدم كه بدخيل بودن آن اشاره‌اي شده باشد.
+در خاتمه لازم است بدانیم: کلمه «أبّ» از اوّل پر ماجری است. [[شیخ مفید|شیخ مفید]] رحمه اللّٰه در [[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|ارشاد]] نقل می کند: از [[ابوبکر|ابوبکر]] راجع بلفظ ابّ سئوال شد، در جواب گفت: فاکهه را می‌شناسیم امّا ابّ خدا بآن داناتر است. این سخن به [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السّلام رسید فرمود: سبحان اللّٰه، آیا ندانسته که ابّ علف و چراگاه است و خدا در «فٰاکهَةً وَ أَبًّا» نعمتهای خود را که بر خلق و چهار پایان داده می‌شمارد؟!
-==ابّ در آیات قرآن==
+[[جارالله زمخشری|زمخشری]] در [[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|کشاف]] ذیل آیۀ مذکور قسمتی از روایت فوق را نقل کرده و نظیر آنرا از [[عمر بن خطاب|عمر]] نقل می کند و در مقام اعتذار می گوید: همت آنها مصروف بعمل بود نه به دانستن آنچه مورد عمل نبود.
-===أَبًّا===
+[[علامه امینی|علّامه امینی]] در «[[الغدير (کتاب)|الغدیر]]» قول [[ابن حجرعسقلانی|ابن حجر]] شارح [[صحیح بخاری]] را نقل کرده که گفته: بقولی ابّ دخیل است و عربی نیست؛ مؤید این قول خفاء معنی آن بر شیخین است. آنگاه علامه فرموده: احدی از اهل لغت بدخیل بودن آن اشاره نکرده‌اند.<ref>الغدیر ج ۷ ص ۱۰۳ و ج ۶ ص ۱۰۰</ref> نگارنده نیز در [[صحاح جوهری|صحاح]] و [[قاموس المحیط (کتاب)|قاموس]] و اقرب و نظیر آنها، ندیدم که بدخیل بودن آن اشاره‌ای شده باشد.
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
-*قاموس قرآن، قرشی بنابی، علی اکبر، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1307
 {{قرآن}}
 [[رده:واژگان قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۳۹
(بدون تفاوت)