قافیه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۰ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۵۹

2019-10-20T12:59:13Z

Zamani در ‏۱۴ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۰

2018-05-14T07:20:31Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۰۰

2013-12-05T06:00:33Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: /* منابع */

2013-11-03T10:03:31Z

‏منابع

عربصالحی: /* پانویس */

2013-11-03T10:01:51Z

‏پانویس

Zamani: این صفحه مربوط به رده شعر است و نیازی به رده های مادر شعر دیگر نیست

2013-10-29T11:46:59Z

این صفحه مربوط به رده شعر است و نیازی به رده های مادر شعر دیگر نیست

عربصالحی در ‏۲۹ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۴۳

2013-10-29T11:43:25Z

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:1em 1em 1em 1; text-align:center;border-style:solid;" |- style="backgro...' ایجاد کرد

2013-10-29T11:43:01Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:1em 1em 1em 1; text-align:center;border-style:solid;" |- style="backgro...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:1em 1em 1em 1; text-align:center;border-style:solid;"
|- style="background:#EBEBEB;"
! width="15%" | منبع
! width="45%" | توضیح برای مشارکت کنندگان
|-
| rowspan="2" align="center"|'''مدخل یک دائرة المعارف'''
|محتوای فعلی این صفحه '''مدخلی از {{{1|یک دائره المعارف}}}''' است که متناسب با موضوع این صفحه انتخاب شده. در صورتی که قصد جایگزین نمودن مقاله ای دیگر به جای این مقاله، یا تغییر یا اضافاتی در آن را دارید، بایستی با توجه به [[دانشنامه اسلامی:شیوه نامه تغییر مقالات دانشنامه ای|شیوه نامه تغییر مقالات دائره المعارف ها]] این کار را انجام دهید.
|}

== ریشه واژه قافیه ==

قافیه . [ ی َ / ی ِ ] (ع اِ) مشتق از قفو. <ref> آنندراج </ref> . پس گردن . <ref> منتهی الارب </ref> <ref> بحر الجواهر </ref>. ازپی رونده . <ref> آنندراج </ref> : اتیته علی قافیته ؛ ای علی اثره . || پس آوند . سرواده .<ref> ناظم الاطباء </ref>.

== معنای قافیه ==

در اصطلاح عبارت است از مجموع آنچه تکرار یابد در الفاظ مشابهةالاواخر یا لفظی متغایرالمعانی که واقعند در اواخر مصراعها یا بیت ها. <ref> آنندراج </ref> . کلمه ٔ اخیر از بیت که اعاده ٔ آن لازم باشد و یا آخرین حرف متحرکی در بیت که پس از آن حرف ساکنی باشد و این حرف ساکن پیروی حرف متحرک را نماید و یا حرفی که بنای قصیده بر آن باشد. <ref> ناظم الاطباء </ref>. نزد شعراء آخرین کلمه از شعر را گویند. مانند لفظ حومل در این شعر:
{{بیت|قفا نبک من ذکری ̍ حبیب و منزل|بسقط اللوی بین الدخول فحومل}}
و این قول اخفش است . و دیگران گفته اند: قافیه از آخر بیت تا نزدیکترین ساکنی که بدان ملحق گردد، با حرکتی که پیش از آن واقع است ، قافیه باشد. و نیز گفته اند با متحرکی که قبل از آن است . بنابراین بنا بر تعریف اول در شعر مذکور قافیه از حرکت حاء حومل است تا آخر بیت . و بنابر تعریف ثانی از خود حاء تا پایان شعر است . هکذا ذکر السید السند فی حواشی العضدی . مولوی عبدالحکیم گوید: قافیه مشتق است از قفو و آن بمعنی تبعیت است ، زیراقوافی یکی بر اثر دیگر آید. صاحب مطول گفته : قافیه آخرین کلمه از بیت می باشد. و تقفیه عبارت است از توافق بر حرف اخیر.

== انواع قافیه ==

در پاره ای از رسائل آمده که حرف روی اگر متحرک بود قافیه را مطلقه ، و اگر غیر آن بود قافیه را مقیده نامند و مقیده گاه مردفه و گاه مجرده و گاه مؤسسه باشد و قافیه ٔ مطلقه بر شش قسم بود: مطلقه ٔ مجرده ، مطلقه ٔ مردفه ، مطلقه ٔ مؤسسه ، مطلقه ٔ به خروج ، مطلقه ٔ به ردف و مطلقه ٔ به تأسیس و خروج - انتهی . و در رساله ٔ منتخب تکمیل الصناعه می آورد: قافیه نزد شعرای عجم عبارت است از: مجموع آنچه تکرار یابد در الفاظ مختلفه بحسب لفظ و معنی یا به حسب لفظ فقط و یا بحسب معنی فقط که آن الفاظ واقع شده باشد در اواخر مصراع ها و یا بیتها و یا در چیزی که بمنزله ٔ آنها باشد. بشرط آنکه مجموع از حروف و حرکاتی معینه باشد، مثل روی و تأسیس و اشباع . و آنکه بعضی تمام کلمه را قافیه گویند، و بعضی دیگر مجرد حرف روی را بطریق مجاز است بنا بر قول جمهور و ذکر قید مختلفه برای احتراز است از ردیف و ذکر قید مصراع ها و بیتها برای شمول تعریف مطلعها را و قطعه ها را و غزلها را و غیرذلک . و ذکر قید یا در چیزی که بمنزله ٔ آنها باشد برای شمول تعریف قوافی را که بعد آنها ردیف آید چه این قوافی اگرچه در اوایل مصرعها واقع شوند، اما حکم آخر دارند چرا که ردیف چون به یک معنی مکرر شود بمنزله ٔ معدوم است . اطلاق قافیه بر قافیه ٔ اول از شعر ذوالقافیتین و ذوالقوافی بطریق مجاز است و قید بشرط آنکه مجموع الی آخره بجهت احتراز است از حروف و حرکات که بطریق صنعت لزوم مالایلزم شاعر تکرار آن را در اواخر ابیات التزام کرده .
انواع قافیه به اعتبار تقطیع پنج است به اجماع اهل عرب و فارس : مترادف ، متدارک ، متکاوس ، متواتر، ومتراکب . و بعضی این الفاظ را القاب قوافی گویند. و بعضی حدود قافیه گویند. و گفته اند: مترادف ، قافیه ای است که بحسب تقطیع در اواخر آن دو حرف ساکن پیاپی باشند مثاله این معما به اسم شهاب . شعر:

{{بیت|هست پیش ما لبت آب حیات دلنواز|آمده همچون حباب از وی برون تبخاله باز}}

و متواترقافیه ای است که بحسب تقطیع از ساکن که در آخر او است تا اول ساکن که پیش از این ساکن است از یک حرف متحرک زیاده واسطه نباشد. مثاله ، شعر:

{{بیت|شکر دهنا غمی نداری|دیر آی می مغانه درکش}}

و متدارک قافیه ای است که بحسب تقطیع از ساکنی که در آخر او است تا اول ساکن که پیش از آن ساکن است دو حرف متحرک واسطه باشند مثاله ، این معما به اسم یوسف . شعر:
{{بیت|شمع جان چون سوخت در فانوس تن|شد از آن صورت پریشان حال من}}
و متراکب آنکه بحسب تقطیع از ساکنی که در آخر او است تا اول ساکنی که پیش از این ساکن است سه متحرک واسطه باشند. مثاله ، این معمّا به اسم بهاء. شعر:
{{بیت|ای عطائی دل و دین رفت ز ما سوی عدم|در دل ما چو رقم بست سر زلف صنم}}
و متکاوس آنکه بحسب تقطیعاز ساکنی که در آخر او است تا اول ساکنی که پیش از این ساکن است چهار متحرک واسطه باشند و این بسبب غایت ثقلش در اشعار پارسی بغایت اندک است - انتهی . و درجامع الصنایع گوید: قافیه ٔ مطلق آن است که قافیه بی ردف و تأسیس و دخیل و وصل و خروج بود. و قافیه ٔ مقید آن است که قافیه بعد از ردف اصلی افتد. و قافیه درتلفظ بر حسب تبعیت و اشباع ظاهر گردد، و در تقطیع حذف شود. مثاله ، شعر:
{{بیت|دل ز من بردی کنونش خون کنی|گر بری جان را ندانم چون کنی}}

نون «خون و چون » از این قبیل است . قافیه ٔ پیوندی آن است که [[بیت]] را چنان انشا کند که معنی بی آوردن قافیه تمام شود. و اما چون آوردن قافیه شرط است بضرورت بیاورد. مثاله ، شعر:

{{بیت|ای لبت شکر و سخن شیرین|چه کنی عیش بنده تلخ ببین}}

لفظ «ببین » قافیه ٔ پیوندی است که اتمام معنی بدان احتیاج ندارد. و قافیه ٔ ملک آن است که قافیه در مصراع اول مطلع است ، و در آخر دوم بیت همان لفظ را قافیه سازد. و اگر در ابیات دیگر آرد هم روا باشد. لکن استعمال فصحا در بیت دوم است و این از قبیل ایطاء نیست . قافیه ٔ متولده آن است که آخر بیت الفاظی متصل الفاظ قافیه آورد که پنداشته آید که الفاظ قافیه از آن الفاظ متصل زیاده شده است . مثاله ، شعر:

{{بیت|بست چون بر روی من دلدار در|شد ز اشکم طره ٔ دستار تر}}

{{بیت|دل ز من بردی و جان آواره شد|جان آواره کنون یکبارتر}}
==پانویس ==
<references />

منابع
*[[http://www.vajehyab.com/dehkhoda/ ، واژه یاب،لغت نامه دهخدا]]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.

[[رده: ادبیات]]
[[رده: ادبیات عرب]]
[[رده: شعر]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{مدخل دائرة المعارف}}
+{{مدخل دائرة المعارف}}قافیه در لغت به معنای از پی‌رونده و در اصطلاح کلمه‌ای است که در آخر [[بیت (شعر)|بیت]] شعر واقع شود. به عبارت دیگر قافیه به حروف مشترکی گفته می‌شود که در واژه‌های پایانی ابیات شعر تکرار می‌شود.
-==ریشه واژه قافیه==
+==معنای قافیه==
-==معنای قافیه==
+قافیه مشتق از قفو:<ref>آنندراج.</ref> پس گردن.<ref>منتهی الارب.</ref> <ref>بحرالجواهر.</ref> از پی رونده:<ref>آنندراج.</ref> اتیته علی قافیته؛ ای علی اثره.|| پس آوند. سرواده.<ref>ناظم الاطباء.</ref>
-در اصطلاح عبارت است از مجموع آنچه تکرار یابد در الفاظ مشابهةالاواخر یا لفظی متغایرالمعانی که واقعند در اواخر مصراعها یا بیت ها.<ref>آنندراج.</ref>کلمه اخیر از بیت که اعاده آن لازم باشد و یا آخرین حرف متحرکی در بیت که پس از آن حرف ساکنی باشد و این حرف ساکن پیروی حرف متحرک را نماید و یا حرفی که بنای قصیده بر آن باشد.<ref>ناظم الاطباء.</ref> نزد شعراء آخرین کلمه از شعر را گویند. مانند لفظ حومل در این شعر:
+در اصطلاح عبارت است از مجموع آنچه تکرار یابد در الفاظ مشابهةالاواخر یا لفظی متغایرالمعانی که واقعند در اواخر [[مصراع|مصراعها]] یا [[بیت (شعر)|بیتها]].<ref>آنندراج.</ref> کلمه اخیر از بیت که اعاده آن لازم باشد و یا آخرین حرف متحرکی در بیت که پس از آن حرف ساکنی باشد و این حرف ساکن پیروی حرف متحرک را نماید و یا حرفی که بنای [[قصیده]] بر آن باشد.<ref>ناظم الاطباء.</ref> نزد شعراء آخرین کلمه از [[شعر]] را گویند. مانند لفظ حومل در این شعر:
 {{بیت|قفا نبک من ذکری حبیب و منزل|بسقط اللوی بین الدخول فحومل}}
-و این قول اخفش است و دیگران گفته اند: قافیه از آخر بیت تا نزدیکترین ساکنی که بدان ملحق گردد، با حرکتی که پیش از آن واقع است، قافیه باشد و نیز گفته اند با متحرکی که قبل از آن است. بنابراین بنابر تعریف اول در شعر مذکور قافیه از حرکت حاء حومل است تا آخر بیت و بنابر تعریف ثانی از خود حاء تا پایان شعر است.
+و این قول [[اخفش]] است و دیگران گفته اند: قافیه از آخر بیت تا نزدیکترین ساکنی که بدان ملحق گردد، با حرکتی که پیش از آن واقع است، قافیه باشد و نیز گفته اند با متحرکی که قبل از آن است. بنابراین بنابر تعریف اول در شعر مذکور قافیه از حرکت حاء حومل است تا آخر بیت و بنابر تعریف ثانی از خود حاء تا پایان شعر است. هکذا ذکر السید السند فی حواشی العضدی.
-هکذا ذکر السید السند فی حواشی العضدی. مولوی عبدالحکیم گوید: قافیه مشتق است از قفو و آن بمعنی تبعیت است، زیرا قوافی یکی بر اثر دیگر آید. صاحب مطول گفته: قافیه آخرین کلمه از بیت می باشد و تقفیه عبارت است از توافق بر حرف اخیر.
+مولوی عبدالحکیم گوید: قافیه مشتق است از قفو و آن بمعنی تبعیت است، زیرا قوافی یکی بر اثر دیگر آید. صاحب مطول گفته: قافیه آخرین کلمه از بیت می باشد و تقفیه عبارت است از توافق بر حرف اخیر.
 ==انواع قافیه==
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۵: @@
 {{بیت|هست پیش ما لبت آب حیات دلنواز|آمده همچون حباب از وی برون تبخاله باز}}
-و متواترقافیه ای است که بحسب تقطیع از ساکن که در آخر او است تا اول ساکن که پیش از این ساکن است از یک حرف متحرک زیاده واسطه نباشد. مثاله، شعر:
+و متواتر قافیه ای است که بحسب تقطیع از ساکن که در آخر او است تا اول ساکن که پیش از این ساکن است از یک حرف متحرک زیاده واسطه نباشد. مثاله، شعر:
 {{بیت|شکر دهنا غمی نداری|دیر آی می مغانه درکش}}
@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۷: @@
 {{بیت|ای عطائی دل و دین رفت ز ما سوی عدم|در دل ما چو رقم بست سر زلف صنم}}
-و متکاوس آنکه بحسب تقطیعاز ساکنی که در آخر او است تا اول ساکنی که پیش از این ساکن است چهار متحرک واسطه باشند و این بسبب غایت ثقلش در اشعار پارسی بغایت اندک است - انتهی. و در جامع الصنایع گوید: قافیه مطلق آن است که قافیه بی ردف و تأسیس و دخیل و وصل و خروج بود. و قافیه مقید آن است که قافیه بعد از ردف اصلی افتد و قافیه در تلفظ بر حسب تبعیت و اشباع ظاهر گردد و در تقطیع حذف شود. مثاله، شعر:
+و متکاوس آنکه بحسب تقطیع از ساکنی که در آخر او است تا اول ساکنی که پیش از این ساکن است چهار متحرک واسطه باشند و این بسبب غایت ثقلش در اشعار پارسی بغایت اندک است - انتهی. و در جامع الصنایع گوید: قافیه مطلق آن است که قافیه بی ردف و تأسیس و دخیل و وصل و خروج بود. و قافیه مقید آن است که قافیه بعد از ردف اصلی افتد و قافیه در تلفظ بر حسب تبعیت و اشباع ظاهر گردد و در تقطیع حذف شود. مثاله، شعر:
 {{بیت|دل ز من بردی کنونش خون کنی|گر بری جان را ندانم چون کنی}}
-نون «خون و چون» از این قبیل است. قافیه پیوندی آن است که [[بیت]] را چنان انشا کند که معنی بی آوردن قافیه تمام شود و اما چون آوردن قافیه شرط است، بضرورت بیاورد. مثاله، شعر:
+حرف نون «خون و چون» از این قبیل است. قافیه پیوندی آن است که بیت را چنان انشا کند که معنی بی آوردن قافیه تمام شود و اما چون آوردن قافیه شرط است، بضرورت بیاورد. مثاله، شعر:
 {{بیت|ای لبت شکر و سخن شیرین|چه کنی عیش بنده تلخ ببین}}
@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۱: @@
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
 * لغت نامه دهخدا، ذیل واژه قافیه، در دسترس در [http://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85www.vajehyab.com/dehkhoda/قافیه واژه یاب] بازیابی: 7 آبان ماه 1392.
 [[رده: شعر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۲۰
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{~~\|width="100%" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:1em 1em 1em 1; text-align:center;border-style:solid;"~~	+	{{مدخل دائرة المعارف}}
−	~~\|- style="background:#EBEBEB;"~~
−	~~! width="15%" \| منبع~~
−	~~! width="45%" \| توضیح برای مشارکت کنندگان~~
−	\|-
−	~~\| rowspan="2" align="center"\|'''~~مدخل یک دائرة المعارف~~'''~~
−	~~\|محتوای فعلی این صفحه '''مدخلی از {{{1\|یک دائره المعارف}}~~}''' است که متناسب با موضوع این صفحه انتخاب شده. در صورتی که قصد جایگزین نمودن مقاله ای دیگر به جای این مقاله، یا تغییر یا اضافاتی در آن را دارید، بایستی با توجه به [[دانشنامه اسلامی:شیوه نامه تغییر مقالات دانشنامه ای\|شیوه نامه تغییر مقالات دائره المعارف ها]] این کار را انجام دهید.
−	\|}

	==ریشه واژه قافیه==		==ریشه واژه قافیه==

@@ سطر ۵۲: / سطر ۵۲: @@
 == منابع ==
-*لغت نامه دهخدا، ذیل واژه قافیه، در دسترس در[www.vajehyab.com/dehkhoda/واژه یاب]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.
+* لغت نامه دهخدا، ذیل واژه قافیه، در دسترس در [http://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85www.vajehyab.com/dehkhoda/قافیه واژه یاب] بازیابی: 7 آبان ماه 1392.
 [[رده: شعر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ نوامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۰۱
سطر ۴۹:		سطر ۴۹:
	<references />		<references />

−	~~منابع~~
−	*[[http://www.vajehyab.com/dehkhoda/ ، واژه یاب،لغت نامه دهخدا]]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.

		+	== منابع ==
		+
		+	*لغت نامه دهخدا، ذیل واژه قافیه، در دسترس در[www.vajehyab.com/dehkhoda/واژه یاب]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.
	[[رده: شعر]]		[[رده: شعر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۴۶
سطر ۵۲:		سطر ۵۲:
	*[[http://www.vajehyab.com/dehkhoda/ ، واژه یاب،لغت نامه دهخدا]]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.		*[[http://www.vajehyab.com/dehkhoda/ ، واژه یاب،لغت نامه دهخدا]]، بازیابی: 7 آبان ماه 1392.

−	~~[[رده: ادبیات]]~~
−	~~[[رده: ادبیات عرب]]~~
	[[رده: شعر]]		[[رده: شعر]]

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 |محتوای فعلی این صفحه '''مدخلی از {{{1|یک دائره المعارف}}}''' است که متناسب با موضوع این صفحه انتخاب شده. در صورتی که قصد جایگزین نمودن مقاله ای دیگر به جای این مقاله، یا تغییر یا اضافاتی در آن را دارید، بایستی با توجه به [[دانشنامه اسلامی:شیوه نامه تغییر مقالات دانشنامه ای|شیوه نامه تغییر مقالات دائره المعارف ها]] این کار را انجام دهید.
 |}
 == ریشه واژه قافیه ==