https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9 2026-06-09T03:48:17Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9&diff=159211&oldid=prev 2025-10-06T05:49:01Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{بخشی از یک کتاب}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{بخشی از یک کتاب}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانش <del class="diffchange diffchange-inline">مکانیک </del>نزد مسلمانان «علم <del class="diffchange diffchange-inline">الحیل» </del>خوانده مى‌شد. علم <del class="diffchange diffchange-inline">حیل، </del>دانش یا شناخت ابزارهاى شگردساز در اصطلاح پیشینیان بود که بر اساس آن، معرّف آشنایى با انواع وسایلى بود که هر یک کارى انجام مى‌دادند.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانش <ins class="diffchange diffchange-inline">«مکانیک» </ins>نزد مسلمانان «علم <ins class="diffchange diffchange-inline">الحِیَل» </ins>خوانده مى‌شد. علم <ins class="diffchange diffchange-inline">الحیل، </ins>دانش یا شناخت ابزارهاى شگردساز در اصطلاح پیشینیان بود که بر اساس آن، معرّف آشنایى با انواع وسایلى بود که هر یک کارى انجام مى‌دادند<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==فیزیک و مکانیک در جهان اسلام== </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">هر چند برخى از اندیشه‌هایى که در کتاب هاى مربوط به حِیل آمده است، در آسیای شرقی و [[ایران|ایران]] ریشه دارد، به ‌یقین مهندسى [[اسلام|اسلامى]] را مى‌توان دنباله سنت [[خاور میانه|خاورمیانه]] و مدیترانه دانست. مصریان و رومیان در مکانیک پیشرفت هاى فراوانى کرده بودند، اما سهم یونانیان از همه بیشتر بود</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">هر چند برخى از اندیشه‌هایى که در کتاب هاى مربوط به حیل آمده است </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">خاور دور و </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">ایران</del>|<del class="diffchange diffchange-inline">ایران</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">ریشه دارد، به ‌یقین مهندسى </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">اسلام|اسلامى</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">را مى‌توان دنباله سنت </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">خاور میانه|خاورمیانه</del>]] و <del class="diffchange diffchange-inline">مدیترانه دانست. مصریان </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">رومیان در مکانیک پیشرفت </del>هاى <del class="diffchange diffchange-inline">فراوانى کرده بودند اما سهم یونانیان از همه بیشتر بود</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دوره خلفاى </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">عباسیان</ins>|<ins class="diffchange diffchange-inline">عباسى</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">در </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">بغداد</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">، بسیارى از آثار یونانى و گاهى </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">سریانى</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">به عربى ترجمه شد که از جمله کتاب «پنوماتیک» نوشته فیلون بیزانسى (بوزنطى) </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">«مکانیک» نوشته هرون اسکندرانى </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">رساله‌اى از ارشمیدس درباره ساعت </ins>هاى <ins class="diffchange diffchange-inline">آبى را مى‌توان نام برد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del class="diffchange diffchange-inline">دوره خلفاى بزرگ [[عباسیان|عباسى]] </del>در [[<del class="diffchange diffchange-inline">بغداد</del>]]، <del class="diffchange diffchange-inline">بسیارى از آثار یونانى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">گاهى سریانى </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">عربى ترجمه شد که از جمله </del>کتاب <del class="diffchange diffchange-inline">پنوماتیک نوشته فیلون بیزانسى (بوزنطى) و </del>مکانیک <del class="diffchange diffchange-inline">نوشته هرون اسکندرانى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">رساله‌اى </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">ارشمیدس درباره </del>ساعت هاى <del class="diffchange diffchange-inline">آبى </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">مى‌توان نام برد</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بررسى و برآورد توان مهندسان مسلمان کار ساده‌اى نیست؛ ساختن و سوارکردن وسایل به توانایى در هندسه مسطحه و حساب و اندازه‌گیرى مساحت ها نیاز داشت، هر چند سوارکردن ابزار معیار منسجمى نداشت، اما علت کامیابى مهندسان مسلمان </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">ساخت ابزارهاى نوین، چون مجسمه‌اى با حرکات خودکار و فواره‌هاى مکانیکى این بود که آنان در طرح این ابزار از دانش تجربى استاتیک (ایست‌شناسى) استفاده مى‌کردند و نیز مى‌توانستند قطعات لازم را از موادى که داشتند ببُرند، شکل‌ بدهند و سوار کنند.&lt;ref&gt;دونالدز هیل، مهندسى مکانیک </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">میان مسلمانان، ترجمه معصومى همدانى، نشر دانش، س ۳، ش ۴، ص ۵-۴.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">===مهندسان اسلامی===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">نخستین مهندسان عالم </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">اسلام</ins>]]، <ins class="diffchange diffchange-inline">سه برادر به نامهاى احمد و محمد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">حسن، فرزندان موسى بن شاکر، مشهور </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">بنو موسى بودند. </ins>کتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">«الحیل» بنو موسى نخستین اثر مدون شناخته شده در زمینه </ins>مکانیک <ins class="diffchange diffchange-inline">در جهان اسلام به ‌شمار مى‌رود. در این کتاب، یکصد دستگاه شرح داده شده‌اند که بیشتر آنها به ‌صورت خودکار </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">با استفاده </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">خواص مکانیکى سیالات کار مى‌کنند. این وسایل شامل انواع فواره‌هاى خودکار، </ins>ساعت هاى <ins class="diffchange diffchange-inline">آبى، انواع بالابرهاى آب و چرخ هاى چاه، آفتابه‌هاى خودکار و وسایلى مانند این هستند. نکته جالب در مورد پژوهش هاى این سه برادر آن است که آنان پانصد سال پیش از اروپا و براى نخستین بار، میل‌لنگ </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">در حوزه دانش هاى فنى بکار برده‌اند.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج۴، ذیل «بنوموسى» (محمدجواد ناطق)</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بررسى و برآورد توان مهندسان مسلمان کار ساده‌اى نیست، ساختن و سوارکردن وسایل به توانایى در هندسه مسطحه و حساب و اندازه‌گیرى مساحت ها نیاز داشت، هر چند سوارکردن ابزار معیار منسجمى نداشت، اما علت کامیابى مهندسان مسلمان در ساخت ابزارهاى نوین، چون مجسمه‌اى با حرکات خودکار و فواره‌هاى مکانیکى این بود که آنان در طرح این ابزار از دانش تجربى استاتیک (ایست‌شناسى) استفاده مى‌کردند و نیز مى‌توانستند قطعات لازم را از موادى که داشتند ببُرند، شکل‌ بدهند و سوار کنند.&lt;ref&gt;دونالدز هیل، مهندسى مکانیک در میان مسلمانان، ترجمه معصومى همدانى، نشر دانش، س ۳، ش ۴، ص ۵-۴.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیگر مهندس مشهور اسلامى و نامدارترین مکانیک <ins class="diffchange diffchange-inline">مسلمان، «بدیع‌الزمان ابوالعز بن اسماعیل بن رزاز جَزَری» </ins>است. او در نیمه دوم سده ششم یا آغاز سده هفتم هجرى در شهر آمِد یا دیار بکر امروزى مى‌زیست. کتاب مشهور او در مورد مکانیک، کتاب «فى معرفة الحیل الهندسیة» یا «الجامع بین العلم والعمل النافع فى صناعة الحیل» نام دارد که آن را به درخواست امیر دیار بکر، نوشت. کتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">ابن </ins>جزرى جامع علم و عمل <ins class="diffchange diffchange-inline">است، </ins>یعنى هم کتابى نظرى و هم عملى به ‌شمار مى‌رود. او مقام رئیس الاعمال به معنى «رئیس مهندسان»، را نیز داشته است؛ در هنر رسم فنى مهارت داشت؛ همچنین در تشریح مطالبى که در ذهن داشته و در وصف آسان و ساده دقیق‌ترین و پیچیده‌ترین ابزارها استاد بوده است. کتاب وى بهترین نوشتار درباره ابزارهاى مکانیکى و هیدرولیکى در سده‌هاى میانه است و در آن، واقعاً بین علم و عمل، مباحث نظرى و راههاى عملى را مطرح کرده است. این کتاب به شش بخش (نوع) تقسیم شده است:</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نخستین مهندسان عالم [[اسلام]] سه برادر به نامهاى احمد و محمد و حسن، فرزندان موسى بن شاکر، مشهور به بنو موسى بودند. کتاب الحیل بنو موسى نخستین اثر مدون شناخته شده در زمینه مکانیک در جهان اسلام به ‌شمار مى‌رود. در این کتاب، یکصد دستگاه شرح داده شده‌اند که بیشتر آنها به ‌صورت خودکار و با استفاده از خواص مکانیکى سیالات کار مى‌کنند. این وسایل شامل انواع فواره‌هاى خودکار، ساعت هاى آبى، انواع بالابرهاى آب و چرخ هاى چاه، آفتابه‌هاى خودکار و وسایلى مانند این هستند. نکته جالب در مورد پژوهش هاى این سه برادر آن است که آنان پانصد سال پیش از اروپا و براى نخستین بار، میل‌لنگ را در حوزه دانش هاى فنى بکار برده‌اند.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج۴، ذیل «بنوموسى» (محمدجواد ناطق).&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دیگر مهندس مشهور اسلامى و نامدارترین مکانیک <del class="diffchange diffchange-inline">مسلمان جَزَرى </del>است. او در نیمه دوم سده ششم یا آغاز سده هفتم هجرى در شهر آمِد یا دیار بکر امروزى مى‌زیست. کتاب مشهور او در مورد مکانیک، کتاب «فى معرفة الحیل الهندسیة» یا «الجامع بین العلم والعمل النافع فى صناعة الحیل» نام دارد که آن را به درخواست امیر دیار بکر، نوشت. کتاب جزرى جامع علم و عمل <del class="diffchange diffchange-inline">است </del>یعنى هم کتابى نظرى و هم عملى به ‌شمار مى‌رود. او مقام رئیس الاعمال به معنى «رئیس مهندسان»، را نیز داشته است؛ در هنر رسم فنى مهارت داشت؛ همچنین در تشریح مطالبى که در ذهن داشته و در وصف آسان و ساده دقیق‌ترین و پیچیده‌ترین ابزارها استاد بوده است.</div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب وى بهترین نوشتار درباره ابزارهاى مکانیکى و هیدرولیکى در سده‌هاى میانه است و در آن، واقعاً بین علم و عمل، مباحث نظرى و راههاى عملى را مطرح کرده است. این کتاب به شش بخش (نوع) تقسیم شده است:</div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#ساعت هاى آبى و شمعى</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>#ساعت هاى آبى و شمعى</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24" >سطر ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۲:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ارزش این کتاب به اهمیت روش ها و شیوه‌ها و اجزاى آن منحصر نمى‌شود، بلکه جزئیات روش ساختن هر وسیله با تفصیل تمام و آن هم توسط شخصى که خود صنعتگر ماهرى بوده شرح داده شده است.&lt;ref&gt;ابوالعز جزرى، الجامع بین‌العلم والعمل، النافع فى صناعة الحیل، ترجمه محمدجواد ناطق، تهران، ۱۳۷۹، ص ۴۳-۴۱.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ارزش این کتاب به اهمیت روش ها و شیوه‌ها و اجزاى آن منحصر نمى‌شود، بلکه جزئیات روش ساختن هر وسیله با تفصیل تمام و آن هم توسط شخصى که خود صنعتگر ماهرى بوده شرح داده شده است.&lt;ref&gt;ابوالعز جزرى، الجامع بین‌العلم والعمل، النافع فى صناعة الحیل، ترجمه محمدجواد ناطق، تهران، ۱۳۷۹، ص ۴۳-۴۱.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالفتح عبدالرحمان <del class="diffchange diffchange-inline">خازنى، </del>دیگر مکانیکدان و فیزیکدان اسلامى است. او در شهر مرو به دنیا آمد و در دستگاه سلجوقیان به امور علمى پرداخت. مشهورترین اثر وى <del class="diffchange diffchange-inline">میزان الحکمه </del>(نوشته حدود ۵۱۵ ق) و از مهم‌ترین کتابهاى علم الحیل است. مکانیک آبگونه‌ها (هیدرولیک)، ایستاب‌شناسى (هیدرواستاتیک)، به ‌ویژه دیدگاههاى وى درباره گرانیگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالى سنجى، بالابرها، ترازوها، زمان سنج ها و فنون ساختن و بکار بستن ابزارهایى در این زمینه، جملگى نشان دهنده تبحر او در حوزه دانش مکانیک به ‌شمار مى‌رود.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[ابوالفتح خازنی|</ins>ابوالفتح عبدالرحمان <ins class="diffchange diffchange-inline">خازنى]]، </ins>دیگر مکانیکدان و فیزیکدان اسلامى است. او در شهر مرو به دنیا آمد و در دستگاه سلجوقیان به امور علمى پرداخت. مشهورترین اثر وى <ins class="diffchange diffchange-inline">«میزان الحکمه» </ins>(نوشته حدود ۵۱۵ ق) و از مهم‌ترین کتابهاى علم الحیل است. مکانیک آبگونه‌ها (هیدرولیک)، ایستاب‌شناسى (هیدرواستاتیک)، به ‌ویژه دیدگاههاى وى درباره گرانیگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالى سنجى، بالابرها، ترازوها، زمان سنج ها و فنون ساختن و بکار بستن ابزارهایى در این زمینه، جملگى نشان دهنده تبحر او در حوزه دانش مکانیک به ‌شمار مى‌رود.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیگر دانشمندان مسلمانِ در این زمینه، ابن‌هیثم <del class="diffchange diffchange-inline">بصرى، </del>جیانى قُرطبى و البته [[ابوریحان بیرونی|ابوریحان بیرونى]] را مى‌توان نام برد. پژوهش هاى ابوریحان بیرونى در بدست آوردن وزن مخصوص پنج مادّه و کانى امروزه آن چنان به معیارهاى قرن بیستمى ما نزدیک است که تعجب همگان را برمى‌انگیزد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیگر دانشمندان مسلمانِ در این زمینه، <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ابن هیثم|</ins>ابن‌هیثم <ins class="diffchange diffchange-inline">بصرى]] (م ۴۳۲ ق)، </ins>جیانى قُرطبى و البته [[ابوریحان بیرونی|ابوریحان بیرونى]] را مى‌توان نام برد. پژوهش هاى ابوریحان بیرونى در بدست آوردن وزن مخصوص پنج مادّه و کانى امروزه آن چنان به معیارهاى قرن بیستمى ما نزدیک است که تعجب همگان را برمى‌انگیزد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هرگاه از دید کارکردگرایانه به دستاوردهاى مهندسان اسلامى بپردازیم و طراحى انواع آلات سرگرمى و شعبده‌بازى و بالابرهاى آب را به کنارى بنهیم، مهم‌ترین دستاورد مسلمانان در حوزه علم حیل، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاحهاى آتشین است. پیشینه ذکر استفاده از انواع سلاح هاى آتشین در جنگ ها و به ‌ویژه هنگام محاصره شهرها به سده هشتم هجرى مى‌رسد. [[ابن خلدون|ابن ‌خلدون]] در کتاب <del class="diffchange diffchange-inline">العبر </del>از کاربرد انواع سلاح هاى آتشین و آن هم نه فقط در بکاربردن توپها و انواع ابتدایى توپ هاى دستى (شمخال) یا تفنگ ها، بلکه در انواع گوناگونى از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطین اسلامى افریقا یاد کرده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هرگاه از دید کارکردگرایانه به دستاوردهاى مهندسان اسلامى بپردازیم و طراحى انواع آلات سرگرمى و شعبده‌بازى و بالابرهاى آب را به کنارى بنهیم، مهم‌ترین دستاورد مسلمانان در حوزه علم حیل، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاحهاى آتشین است. پیشینه ذکر استفاده از انواع سلاح هاى آتشین در جنگ ها و به ‌ویژه هنگام محاصره شهرها به سده هشتم هجرى مى‌رسد. [[ابن خلدون|ابن ‌خلدون]] در کتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">«العِبر» </ins>از کاربرد انواع سلاح هاى آتشین و آن هم نه فقط در بکاربردن توپها و انواع ابتدایى توپ هاى دستى (شمخال) یا تفنگ ها، بلکه در انواع گوناگونى از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطین اسلامى افریقا یاد کرده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بررسى آراى چند تن از دانشمندان اسلامى درباره این پرتابه‌ها، نوشته‌هاى شهاب ‌الدین ‌بن فضل‌اللَّه العمرى، ابن‌ ارنبخاء و حسن الرماح، ما را با دنیاى عجیب و شگفتى‌آور سلاح هاى آتشین آشنا مى‌سازد.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج۱، ذیل «باروت».&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بررسى آراى چند تن از دانشمندان اسلامى درباره این پرتابه‌ها، نوشته‌هاى شهاب ‌الدین ‌بن فضل‌اللَّه العمرى، ابن‌ ارنبخاء و حسن الرماح، ما را با دنیاى عجیب و شگفتى‌آور سلاح هاى آتشین آشنا مى‌سازد.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج۱، ذیل «باروت».&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35" >سطر ۳۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۳۳:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* <del class="diffchange diffchange-inline">علی اکبر ولایتی، </del>فرهنگ و تمدن اسلامى‌، ص ۴۲ <del class="diffchange diffchange-inline">تا </del>۴۴.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* فرهنگ و تمدن اسلامى‌، <ins class="diffchange diffchange-inline">علی‌اکبر ولایتی، </ins>ص ۴۲<ins class="diffchange diffchange-inline">-</ins>۴۴.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:نقش مسلمانان در دانش بشری]]</ins></div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9&diff=118201&oldid=prev 2020-02-20T11:26:14Z

<p>ویرایش</p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9&amp;diff=118201&amp;oldid=26652">نمایش تغییرات</a>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9&diff=26652&oldid=prev 2013-04-08T07:56:58Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۵۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{نیازمند ویرایش فنی}}</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{بخشی از یک کتاب}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{بخشی از یک کتاب}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانش مكانيك نزد مسلمانان «علم الحيل» خوانده مى‌شد. علم حيل، دانش يا شناخت ابزارهاى شگردساز در اصطلاح پيشينيان بود كه بر اساس آن، معرّف آشنايى با انواع وسايلى بود كه هر يك كارى انجام مى‌دادند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانش مكانيك نزد مسلمانان «علم الحيل» خوانده مى‌شد. علم حيل، دانش يا شناخت ابزارهاى شگردساز در اصطلاح پيشينيان بود كه بر اساس آن، معرّف آشنايى با انواع وسايلى بود كه هر يك كارى انجام مى‌دادند.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هر چند برخى از انديشه‌هايى كه در <del class="diffchange diffchange-inline">كتابهاى </del>مربوط به حيل آمده است در خاوردور و ايران ريشه دارد، <del class="diffchange diffchange-inline">به‌يقين </del>مهندسى اسلامى را مى‌توان دنباله سنت خاورميانه و مديترانه دانست. مصريان و روميان در مكانيك <del class="diffchange diffchange-inline">پيشرفتهاى </del>فراوانى كرده <del class="diffchange diffchange-inline">بودند، </del>اما سهم يونانيان از همه بيشتر بود<del class="diffchange diffchange-inline">. در دوره خلفاى بزرگ عباسى در بغداد، بسيارى از آثار يونانى و گاهى سريانى به عربى ترجمه شد كه ازجمله كتاب پنوماتيك نوشته فيلون بيزانسى (بوزنطى) و مكانيك نوشته هرون اسكندرانى و رساله‌اى از ارشميدس درباره ساعتهاى آبى را مى‌توان نام برد</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>هر چند برخى از انديشه‌هايى كه در <ins class="diffchange diffchange-inline">كتاب هاى </ins>مربوط به حيل آمده است در خاوردور و ايران ريشه دارد، <ins class="diffchange diffchange-inline">به ‌يقين </ins>مهندسى اسلامى را مى‌توان دنباله سنت خاورميانه و مديترانه دانست. مصريان و روميان در مكانيك <ins class="diffchange diffchange-inline">پيشرفت هاى </ins>فراوانى كرده <ins class="diffchange diffchange-inline">بودند </ins>اما سهم يونانيان از همه بيشتر بود.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بررسى و برآورد توان مهندسان مسلمان كار ساده‌اى نيست، ساختن و سوار كردن وسايل به توانايى </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">هندسه مسطحه و حساب و اندازه‌گيرى مساحتها نياز داشت، هرچند سواركردن ابزار معيار منسجمى نداشت، اما علت كاميابى مهندسان مسلمان </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">ساخت ابزارهاى نوين، چون مجسمه‌اى با حركات خودكار </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">فواره‌هاى مكانيكى اين بود </del>كه <del class="diffchange diffchange-inline">آنان در طرح اين ابزار </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">دانش تجربى استاتيك </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">ايست‌شناسى</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">استفاده مى‌كردند و نيز مى‌توانستند قطعات لازم را از موادى كه داشتند ببُرند، شكل‌</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دوره خلفاى بزرگ عباسى </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">[[بغداد]]، بسيارى از آثار يونانى </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">گاهى سريانى به عربى ترجمه شد </ins>كه از <ins class="diffchange diffchange-inline">جمله كتاب پنوماتيك نوشته فيلون بيزانسى </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">بوزنطى</ins>) و مكانيك <ins class="diffchange diffchange-inline">نوشته هرون اسكندرانى </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">رساله‌اى </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">ارشميدس درباره ساعت هاى آبى </ins>را <ins class="diffchange diffchange-inline">مى‌توان نام برد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بدهند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">سوار كنند.&lt;ref&gt; دونالدز هيل، مهندسى </del>مكانيك <del class="diffchange diffchange-inline">در ميان مسلمانان، ترجمه معصومى همدانى، نشر دانش، س 3، ش 4، ص 5-/ 4. &lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نخستين مهندسان عالم اسلام سه برادر به نامهاى احمد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">محمد و حسن، فرزندان موسى بن شاكر، مشهور به بنوموسى، بودند. كتاب الحيل بنوموسى نخستين اثر مدون شناخته شده در زمينه مكانيك در جهان اسلام به‌شمار مى‌رود. در اين كتاب، يكصد دستگاه شرح داده شده‌اند كه بيشتر آنها به‌صورت خودكار و با استفاده </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">خواص مكانيكى سيالات كار مى‌كنند. اين وسايل شامل انواع فواره‌هاى خودكار، ساعتهاى آبى، انواع بالابرهاى آب و چرخهاى چاه، آفتابه‌هاى خودكار و وسايلى مانند اين هستند. نكته جالب در مورد پژوهشهاى اين سه برادر آن است كه آنان پانصد سال پيش از اروپا، و براى نخستين بار، ميل‌لنگ </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">در حوزه دانشهاى فنى به كار برده‌اند.&lt;ref&gt; دانشنامه جهان اسلام، ج 4، ذيل «بنوموسى» (محمدجواد ناطق)</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ديگر مهندس مشهور اسلامى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">نامدارترين مكانيك </del>مسلمان <del class="diffchange diffchange-inline">جَزَرى است. او در نيمه دوم سده ششم يا آغاز سده هفتم هجرى در شهر آمِد يا ديار بكر امروزى مى‌زيست. كتاب مشهور او در مورد مكانيك، كتاب فى معرفة الحيل الهندسية يا الجامع بين العلم </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">العمل النافع فى صناعة الحيل نام دارد كه آن را </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">درخواست امير ديار بكر، نوشت. كتاب جزرى جامع علم </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">عمل است، يعنى هم كتابى نظرى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">هم عملى به‌شمار مى‌رود. او مقام رئيس الاعمال، به معنى «رئيس مهندسان»، را نيز داشته است؛ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">هنر رسم فنى مهارت داشت؛ همچنين در تشريح مطالبى </del>كه در <del class="diffchange diffchange-inline">ذهن داشته </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">در وصف آسان </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ساده دقيق‌ترين و پيچيده‌ترين ابزارها استاد بوده است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">كتاب وى بهترين نوشتار درباره ابزارهاى مكانيكى و هيدروليكى </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">سده‌هاى ميانه است و در آن، واقعاً بين علم و عمل، مباحث نظرى و راههاى عملى را مطرح كرده است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">اين كتاب به شش بخش (نوع) تقسيم شده است:</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بررسى </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">برآورد توان مهندسان </ins>مسلمان <ins class="diffchange diffchange-inline">كار ساده‌اى نيست، ساختن </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">سواركردن وسايل </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">توانايى در هندسه مسطحه </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">حساب </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">اندازه‌گيرى مساحت ها نياز داشت، هر چند سواركردن ابزار معيار منسجمى نداشت، اما علت كاميابى مهندسان مسلمان </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">ساخت ابزارهاى نوين، چون مجسمه‌اى با حركات خودكار و فواره‌هاى مكانيكى اين بود </ins>كه <ins class="diffchange diffchange-inline">آنان </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">طرح اين ابزار از دانش تجربى استاتيك (ايست‌شناسى) استفاده مى‌كردند </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نيز مى‌توانستند قطعات لازم را از موادى كه داشتند ببُرند، شكل‌ بدهند </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">سوار كنند</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;دونالدز هيل، مهندسى مكانيك </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">ميان مسلمانان، ترجمه معصومى همدانى، نشر دانش، س 3، ش 4، ص 5-4</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">1. ساعتهاى آبى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">شمعى؛ 2. وسايل سرگرم‌كننده؛ 3. وسايلى براى شستن دست </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">صورت و وضو گرفتن؛ 4. فواره‌ها و نيهاى دايمى؛ 5</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ماشينهايى براى بالاكشيدن آب؛ 6. وسايل جزئى و گوناگون ديگر. ارزش اين </del>كتاب به <del class="diffchange diffchange-inline">اهميت روشها و شيوه‌ها و اجزاى آن منحصر نمى‌شود، بلكه جزئيات روش ساختن هر وسيله با تفصيل تمام و آن هم توسط شخصى كه خود صنعتگر ماهرى بوده شرح داده شده است.&lt;ref&gt; ابوالعز جزرى، الجامع بين‌العلم والعمل، النافع فى صناعة الحيل، ترجمه محمدجواد ناطق، تهران، 1379، ص 43-/ 41</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">نخستين مهندسان عالم اسلام سه برادر به نامهاى احمد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">محمد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">حسن، فرزندان موسى بن شاكر، مشهور به بنوموسى بودند</ins>. كتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">الحيل بنوموسى نخستين اثر مدون شناخته شده در زمينه مكانيك در جهان اسلام </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">‌شمار مى‌رود</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">ابوالفتح عبدالرحمان خازنى، ديگر مكانيك‌دان و فيزيك‌دان اسلامى است. او در شهر مرو به دنيا آمد و </del>در دستگاه <del class="diffchange diffchange-inline">سلجوقيان </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">امور علمى پرداخت. مشهورترين اثر وى ميزان الحكمه (نوشته حدود 515 ق) </del>و از <del class="diffchange diffchange-inline">مهم‌ترين كتابهاى علم الحيل است</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">مكانيك آبگونه‌ها (هيدروليك)، ايستاب‌شناسى (هيدرواستاتيك)، به‌ويژه ديدگاههاى وى درباره گرانيگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالى سنجى، بالابرها، ترازوها، زمان سنجها </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">فنون ساختن </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">به كار بستن ابزارهايى </del>در اين <del class="diffchange diffchange-inline">زمينه، جملگى نشان دهنده تبحر او </del>در حوزه دانش <del class="diffchange diffchange-inline">مكانيك به‌شمار مى‌رود</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins class="diffchange diffchange-inline">اين كتاب، يكصد </ins>دستگاه <ins class="diffchange diffchange-inline">شرح داده شده‌اند كه بيشتر آنها </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">‌صورت خودكار </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">با استفاده </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">خواص مكانيكى سيالات كار مى‌كنند</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">اين وسايل شامل انواع فواره‌هاى خودكار، ساعت هاى آبى، انواع بالابرهاى آب </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">چرخ هاى چاه، آفتابه‌هاى خودكار </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">وسايلى مانند اين هستند. نكته جالب </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">مورد پژوهش هاى </ins>اين <ins class="diffchange diffchange-inline">سه برادر آن است كه آنان پانصد سال پيش از اروپا و براى نخستين بار، ميل‌لنگ را </ins>در حوزه دانش <ins class="diffchange diffchange-inline">هاى فنى بكار برده‌اند.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج4، ذيل «بنوموسى» (محمدجواد ناطق)</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">از </del>ديگر <del class="diffchange diffchange-inline">دانشمندان مسلمانِ در اين زمينه، ابن‌هيثم بصرى، جيانى قُرطبى، و البته ابوريحان بيرونى، را مى‌توان نام برد. پژوهشهاى ابوريحان بيرونى در به دست آوردن وزن مخصوص پنج مادّه و كانى امروزه آن چنان به معيارهاى قرن بيستمى ما نزديك است كه تعجب همگان را برمى‌انگيزد.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ديگر <ins class="diffchange diffchange-inline">مهندس مشهور </ins>اسلامى و <ins class="diffchange diffchange-inline">نامدارترين مكانيك مسلمان جَزَرى </ins>است. <ins class="diffchange diffchange-inline">او </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">نيمه دوم سده ششم يا آغاز </ins>سده <ins class="diffchange diffchange-inline">هفتم </ins>هجرى <ins class="diffchange diffchange-inline">در شهر آمِد يا ديار بكر امروزى مى‌زيست</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">كتاب مشهور او </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">مورد مكانيك، </ins>كتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">فى معرفة الحيل الهندسية يا الجامع بين العلم والعمل النافع فى صناعة الحيل نام دارد كه </ins>آن را <ins class="diffchange diffchange-inline">به درخواست امير ديار بكر، نوشت</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">هرگاه از ديد كاركردگرايانه به دستاوردهاى مهندسان </del>اسلامى <del class="diffchange diffchange-inline">بپردازيم </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">طراحى انواع آلات سرگرمى و شعبده‌بازى و بالابرهاى آب را به كنارى بنهيم، مهم‌ترين دستاورد مسلمانان در حوزه علم حيل، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاحهاى آتشين </del>است. <del class="diffchange diffchange-inline">پيشينه ذكر استفاده از انواع سلاحهاى آتشين </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">جنگها و به‌ويژه هنگام محاصره شهرها به </del>سده <del class="diffchange diffchange-inline">هشتم </del>هجرى <del class="diffchange diffchange-inline">مى‌رسد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">ابن‌خلدون </del>در كتاب <del class="diffchange diffchange-inline">العبر از كاربرد انواع سلاحهاى آتشين و </del>آن <del class="diffchange diffchange-inline">هم نه فقط در به‌كاربردن توپها و انواع ابتدايى توپهاى دستى (شمخال) يا تفنگها، بلكه در انواع گوناگونى از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطين اسلامى افريقا ياد كرده است. بررسى آراى چند تن از دانشمندان اسلامى درباره اين پرتابه‌ها، نوشته‌هاى شهاب‌الدين‌بن فضل‌اللَّه العمرى، ابن‌ارنبخاء و حسن الرماح، ما </del>را <del class="diffchange diffchange-inline">با دنياى عجيب و شگفتى‌آور سلاحهاى آتشين آشنا مى‌سازد</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt; دانشنامه جهان اسلام، ج1، ذيل «باروت» &lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب جزرى جامع علم و عمل است يعنى هم كتابى نظرى و هم عملى به ‌شمار مى‌رود. او مقام رئيس الاعمال به معنى «رئيس مهندسان»، را نيز داشته است؛ در هنر رسم فنى مهارت داشت؛ همچنين در تشريح مطالبى كه در ذهن داشته و در وصف آسان و ساده دقيق‌ترين و پيچيده‌ترين ابزارها استاد بوده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب وى بهترين نوشتار درباره ابزارهاى مكانيكى و هيدروليكى در سده‌هاى ميانه است و در آن، واقعاً بين علم و عمل، مباحث نظرى و راههاى عملى را مطرح كرده است. اين كتاب به شش بخش (نوع) تقسيم شده است:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ساعت هاى آبى و شمعى</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># وسايل سرگرم‌كننده</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># وسايلى براى شستن دست و صورت و [[وضو]] گرفتن</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># فواره‌ها و نيهاى دايمى</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ماشين هايى براى بالاكشيدن آب</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># وسايل جزئى و گوناگون ديگر.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارزش اين كتاب به اهميت روش ها و شيوه‌ها و اجزاى آن منحصر نمى‌شود، بلكه جزئيات روش ساختن هر وسيله با تفصيل تمام و آن هم توسط شخصى كه خود صنعتگر ماهرى بوده شرح داده شده است.&lt;ref&gt;ابوالعز جزرى، الجامع بين‌العلم والعمل، النافع فى صناعة الحيل، ترجمه محمدجواد ناطق، تهران، 1379، ص 43-41.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالفتح عبدالرحمان خازنى، ديگر مكانيکدان و فيزیکدان اسلامى است. او در شهر مرو به دنيا آمد و در دستگاه سلجوقيان به امور علمى پرداخت. مشهورترين اثر وى ميزان الحكمه (نوشته حدود 515 ق) و از مهم‌ترين كتابهاى علم الحيل است. مكانيك آبگونه‌ها (هيدروليك)، ايستاب‌شناسى (هيدرواستاتيك)، به ‌ويژه ديدگاههاى وى درباره گرانيگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالى سنجى، بالابرها، ترازوها، زمان سنج ها و فنون ساختن و بكار بستن ابزارهايى در اين زمينه، جملگى نشان دهنده تبحر او در حوزه دانش مكانيك به ‌شمار مى‌رود.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از ديگر دانشمندان مسلمانِ در اين زمينه، ابن‌هيثم بصرى، جيانى قُرطبى و البته ابوريحان بيرونى را مى‌توان نام برد. پژوهش هاى ابوريحان بيرونى در بدست آوردن وزن مخصوص پنج مادّه و كانى امروزه آن چنان به معيارهاى قرن بيستمى ما نزديك است كه تعجب همگان را برمى‌انگيزد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرگاه از ديد كاركردگرايانه به دستاوردهاى مهندسان اسلامى بپردازيم و طراحى انواع آلات سرگرمى و شعبده‌بازى و بالابرهاى آب را به كنارى بنهيم، مهم‌ترين دستاورد مسلمانان در حوزه علم حيل، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاحهاى آتشين است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشينه ذكر استفاده از انواع سلاح هاى آتشين در جنگ ها و به ‌ويژه هنگام محاصره شهرها به سده هشتم هجرى مى‌رسد. ابن ‌خلدون در كتاب العبر از كاربرد انواع سلاح هاى آتشين و آن هم نه فقط در بكاربردن توپها و انواع ابتدايى توپ هاى دستى (شمخال) يا تفنگ ها، بلكه در انواع گوناگونى از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطين اسلامى افريقا ياد كرده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بررسى آراى چند تن از دانشمندان اسلامى درباره اين پرتابه‌ها، نوشته‌هاى شهاب ‌الدين ‌بن فضل‌اللَّه العمرى، ابن‌ارنبخاء و حسن الرماح، ما را با دنياى عجيب و شگفتى‌آور سلاح هاى آتشين آشنا مى‌سازد.&lt;ref&gt;دانشنامه جهان اسلام، ج1، ذيل «باروت».&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del class="diffchange diffchange-inline">منبع</del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins class="diffchange diffchange-inline">منابع</ins>==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی اکبر ولایتی، فرهنگ و تمدن اسلامى‌، ص 42 تا 44</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی اکبر ولایتی، فرهنگ و تمدن اسلامى‌، ص 42 تا 44<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم]]</div></td></tr> </table>

مرضیه الله وکیل جزی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%88_%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%DA%A9&diff=26522&oldid=prev 2013-03-16T12:56:07Z

<p>ایجاد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{نیازمند ویرایش فنی}}<br /> {{بخشی از یک کتاب}}<br /> <br /> دانش مكانيك نزد مسلمانان «علم الحيل» خوانده مى‌شد. علم حيل، دانش يا شناخت ابزارهاى شگردساز در اصطلاح پيشينيان بود كه بر اساس آن، معرّف آشنايى با انواع وسايلى بود كه هر يك كارى انجام مى‌دادند.<br /> <br /> هر چند برخى از انديشه‌هايى كه در كتابهاى مربوط به حيل آمده است در خاوردور و ايران ريشه دارد، به‌يقين مهندسى اسلامى را مى‌توان دنباله سنت خاورميانه و مديترانه دانست. مصريان و روميان در مكانيك پيشرفتهاى فراوانى كرده بودند، اما سهم يونانيان از همه بيشتر بود. در دوره خلفاى بزرگ عباسى در بغداد، بسيارى از آثار يونانى و گاهى سريانى به عربى ترجمه شد كه ازجمله كتاب پنوماتيك نوشته فيلون بيزانسى (بوزنطى) و مكانيك نوشته هرون اسكندرانى و رساله‌اى از ارشميدس درباره ساعتهاى آبى را مى‌توان نام برد.<br /> <br /> بررسى و برآورد توان مهندسان مسلمان كار ساده‌اى نيست، ساختن و سوار كردن وسايل به توانايى در هندسه مسطحه و حساب و اندازه‌گيرى مساحتها نياز داشت، هرچند سواركردن ابزار معيار منسجمى نداشت، اما علت كاميابى مهندسان مسلمان در ساخت ابزارهاى نوين، چون مجسمه‌اى با حركات خودكار و فواره‌هاى مكانيكى اين بود كه آنان در طرح اين ابزار از دانش تجربى استاتيك (ايست‌شناسى) استفاده مى‌كردند و نيز مى‌توانستند قطعات لازم را از موادى كه داشتند ببُرند، شكل‌<br /> بدهند و سوار كنند.&lt;ref&gt; دونالدز هيل، مهندسى مكانيك در ميان مسلمانان، ترجمه معصومى همدانى، نشر دانش، س 3، ش 4، ص 5-/ 4. &lt;/ref&gt;<br /> نخستين مهندسان عالم اسلام سه برادر به نامهاى احمد و محمد و حسن، فرزندان موسى بن شاكر، مشهور به بنوموسى، بودند. كتاب الحيل بنوموسى نخستين اثر مدون شناخته شده در زمينه مكانيك در جهان اسلام به‌شمار مى‌رود. در اين كتاب، يكصد دستگاه شرح داده شده‌اند كه بيشتر آنها به‌صورت خودكار و با استفاده از خواص مكانيكى سيالات كار مى‌كنند. اين وسايل شامل انواع فواره‌هاى خودكار، ساعتهاى آبى، انواع بالابرهاى آب و چرخهاى چاه، آفتابه‌هاى خودكار و وسايلى مانند اين هستند. نكته جالب در مورد پژوهشهاى اين سه برادر آن است كه آنان پانصد سال پيش از اروپا، و براى نخستين بار، ميل‌لنگ را در حوزه دانشهاى فنى به كار برده‌اند.&lt;ref&gt; دانشنامه جهان اسلام، ج 4، ذيل «بنوموسى» (محمدجواد ناطق). &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ديگر مهندس مشهور اسلامى و نامدارترين مكانيك مسلمان جَزَرى است. او در نيمه دوم سده ششم يا آغاز سده هفتم هجرى در شهر آمِد يا ديار بكر امروزى مى‌زيست. كتاب مشهور او در مورد مكانيك، كتاب فى معرفة الحيل الهندسية يا الجامع بين العلم و العمل النافع فى صناعة الحيل نام دارد كه آن را به درخواست امير ديار بكر، نوشت. كتاب جزرى جامع علم و عمل است، يعنى هم كتابى نظرى و هم عملى به‌شمار مى‌رود. او مقام رئيس الاعمال، به معنى «رئيس مهندسان»، را نيز داشته است؛ در هنر رسم فنى مهارت داشت؛ همچنين در تشريح مطالبى كه در ذهن داشته و در وصف آسان و ساده دقيق‌ترين و پيچيده‌ترين ابزارها استاد بوده است. كتاب وى بهترين نوشتار درباره ابزارهاى مكانيكى و هيدروليكى در سده‌هاى ميانه است و در آن، واقعاً بين علم و عمل، مباحث نظرى و راههاى عملى را مطرح كرده است. اين كتاب به شش بخش (نوع) تقسيم شده است:<br /> <br /> 1. ساعتهاى آبى و شمعى؛ 2. وسايل سرگرم‌كننده؛ 3. وسايلى براى شستن دست و صورت و وضو گرفتن؛ 4. فواره‌ها و نيهاى دايمى؛ 5. ماشينهايى براى بالاكشيدن آب؛ 6. وسايل جزئى و گوناگون ديگر. ارزش اين كتاب به اهميت روشها و شيوه‌ها و اجزاى آن منحصر نمى‌شود، بلكه جزئيات روش ساختن هر وسيله با تفصيل تمام و آن هم توسط شخصى كه خود صنعتگر ماهرى بوده شرح داده شده است.&lt;ref&gt; ابوالعز جزرى، الجامع بين‌العلم والعمل، النافع فى صناعة الحيل، ترجمه محمدجواد ناطق، تهران، 1379، ص 43-/ 41. &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ابوالفتح عبدالرحمان خازنى، ديگر مكانيك‌دان و فيزيك‌دان اسلامى است. او در شهر مرو به دنيا آمد و در دستگاه سلجوقيان به امور علمى پرداخت. مشهورترين اثر وى ميزان الحكمه (نوشته حدود 515 ق) و از مهم‌ترين كتابهاى علم الحيل است. مكانيك آبگونه‌ها (هيدروليك)، ايستاب‌شناسى (هيدرواستاتيك)، به‌ويژه ديدگاههاى وى درباره گرانيگاه، تعادل اجسام، وزن مخصوص، چگالى سنجى، بالابرها، ترازوها، زمان سنجها و فنون ساختن و به كار بستن ابزارهايى در اين زمينه، جملگى نشان دهنده تبحر او در حوزه دانش مكانيك به‌شمار مى‌رود.<br /> <br /> از ديگر دانشمندان مسلمانِ در اين زمينه، ابن‌هيثم بصرى، جيانى قُرطبى، و البته ابوريحان بيرونى، را مى‌توان نام برد. پژوهشهاى ابوريحان بيرونى در به دست آوردن وزن مخصوص پنج مادّه و كانى امروزه آن چنان به معيارهاى قرن بيستمى ما نزديك است كه تعجب همگان را برمى‌انگيزد.<br /> هرگاه از ديد كاركردگرايانه به دستاوردهاى مهندسان اسلامى بپردازيم و طراحى انواع آلات سرگرمى و شعبده‌بازى و بالابرهاى آب را به كنارى بنهيم، مهم‌ترين دستاورد مسلمانان در حوزه علم حيل، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاحهاى آتشين است. پيشينه ذكر استفاده از انواع سلاحهاى آتشين در جنگها و به‌ويژه هنگام محاصره شهرها به سده هشتم هجرى مى‌رسد. ابن‌خلدون در كتاب العبر از كاربرد انواع سلاحهاى آتشين و آن هم نه فقط در به‌كاربردن توپها و انواع ابتدايى توپهاى دستى (شمخال) يا تفنگها، بلكه در انواع گوناگونى از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطين اسلامى افريقا ياد كرده است. بررسى آراى چند تن از دانشمندان اسلامى درباره اين پرتابه‌ها، نوشته‌هاى شهاب‌الدين‌بن فضل‌اللَّه العمرى، ابن‌ارنبخاء و حسن الرماح، ما را با دنياى عجيب و شگفتى‌آور سلاحهاى آتشين آشنا مى‌سازد.&lt;ref&gt; دانشنامه جهان اسلام، ج1، ذيل «باروت» &lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منبع==<br /> علی اکبر ولایتی، فرهنگ و تمدن اسلامى‌، ص 42 تا 44<br /> <br /> [[رده:علوم]]</div>

Saeed zamani