https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%DB%8C%D8%A1 2026-11-12T10:48:30Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%A1&diff=170577&oldid=prev 2026-11-12T03:05:49Z

<p>ایجاد مقالهٔ تازه: فیء</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''فیء'''، در [[قرآن]] و [[فقه|فقه]] اسلامی، به اموالی گفته می‌شود که مسلمانان بدون جنگ و بدون به‌کارگیری اسب و سلاح، از دشمنان به دست می‌آورند. این اموال برخلاف غنیمت، میان جنگجویان تقسیم نمی‌شود و بر پایهٔ آیهٔ هفتم [[سوره حشر]]، از آنِ خدا، [[پیامبر اسلام|پیامبر (ص)]]، خویشاوندان او، یتیمان، مسکینان و درراه‌ماندگان است.&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ حشر، آیات ۶-۷.&lt;/ref&gt; در فقه شیعه، فیء و [[انفال]] از حقوق ویژهٔ پیامبر (ص) و [[امام]] شمرده می‌شود.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == واژه و تعریف ==<br /> «فیء» از مادهٔ «فَیء» به معنای بازگشت است و در اصطلاح، به اموالی گفته می‌شود که از کافران بدون جنگ به مسلمانان بازمی‌گردد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt; صاحب [[جواهر الکلام (کتاب)|جواهر الکلام]] در تعریف انفال و فیء می‌نویسد که این اموال، از آنِ پیامبر (ص) و پس از او امام است و امام آن را هر جا که مصلحت بداند، به کار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فیء در قرآن ==<br /> [[سوره حشر]] در بیان ماجرای [[بنی نضیر]] می‌فرماید: {{متن قرآن|«وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَىٰ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»}}؛ «و آنچه خدا از آنان به پیامبرش بازگرداند، شما نه اسبی بر آن تاختید و نه شتری؛ بلکه خدا فرستادگانش را بر هر که بخواهد مسلط می‌کند و خدا بر هر چیزی تواناست.»&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ حشر، آیهٔ ۶ (ترجمهٔ حسین انصاریان).&lt;/ref&gt;<br /> <br /> آیهٔ بعد، مصرف فیء را چنین بیان می‌کند: {{متن قرآن|«مَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنكُمْ»}}؛ «آنچه خدا از اهل شهرها به پیامبرش بازگرداند، از آنِ خدا و پیامبر و خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و درراه‌ماندگان است، تا میان توانگران شما دست‌به‌دست نشود.»&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ حشر، آیهٔ ۷ (ترجمهٔ حسین انصاریان).&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تفاوت فیء و غنیمت ==<br /> غنیمت، اموالی است که در جنگ و با به‌کارگیری نیروی نظامی به دست می‌آید و بر پایهٔ آیهٔ خمس، یک‌پنجم آن سهم خدا و پیامبر و خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و درراه‌ماندگان است و چهار پنجم دیگر میان جنگجویان تقسیم می‌شود.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt; در برابر، فیء اموالی است که بدون جنگ به دست می‌آید و به‌طور کامل در اختیار پیامبر (ص) و امام قرار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == احکام و مصادیق در فقه شیعه ==<br /> در فقه شیعه، فیء و انفال مصادیق متعددی دارد. به گزارش [[امام صادق علیه السلام]]، انفال عبارت است از زمینی که در آن خونی ریخته نشده، یا مردمی که صلح کرده و دست داده‌اند، و نیز زمین‌های خراب و بستر دره‌ها: «الْأَنْفَالُ مَا كَانَ مِنْ أَرْضٍ لَمْ يَكُنْ فِيهَا هِرَاقَةُ دَمٍ، أَوْ قَوْمٌ صَالَحُوا وَ أَعْطَوْا بِأَيْدِيهِمْ، وَ مَا كَانَ مِنْ أَرْضٍ خَرِبَةٍ أَوْ بُطُونِ أَوْدِيَةٍ، فَهَذَا كُلُّهُ مِنَ الْفَيْءِ، وَ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ.»&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> بر این پایه، زمین‌هایی که بدون جنگ در اختیار مسلمانان قرار می‌گیرد، اموال پادشاهان و صفایای آنان، معادن، دریاها و برخی اموال دیگر، در شمار انفال و فیء شمرده می‌شوند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶-۱۱۷.&lt;/ref&gt; این اموال، پس از پیامبر (ص) به امام منتقل می‌شود و امام آن را در مصارف مقرر به کار می‌گیرد.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارزیابی ==<br /> حکم فیء در قرآن، با هدف جلوگیری از تمرکز ثروت در دست توانگران تشریع شده است: «كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنكُمْ»؛ «تا میان توانگران شما دست‌به‌دست نشود.»&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ حشر، آیهٔ ۷.&lt;/ref&gt; این حکم، همراه با سهم خویشاوندان پیامبر و اقشار نیازمند، نظامی برای بازتوزیع ثروت در جامعهٔ اسلامی ترسیم می‌کند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt; در فقه شیعه، فیء و انفال به امام سپرده شده تا بر اساس مصلحت جامعه و مصارف مقرر مصرف شود.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۱۶.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).<br /> * نجفی، محمدحسن؛ ''جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا؛ ج۱۶.<br /> <br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]<br /> [[رده:فقه و حقوق]]<br /> [[رده:احکام]]<br /> [[رده:واژگان قرآنی]]</div>

Zadhoosh