فهم قرآن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۱

2025-12-01T06:31:23Z

مهدی موسوی: /* امکان فهم قرآن */

2024-06-03T07:24:09Z

‏امکان فهم قرآن

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ اصول فهم قرآن را به فهم قرآن منتقل کرد

2023-12-11T12:06:48Z

مهدی موسوی صفحهٔ اصول فهم قرآن را به فهم قرآن منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۶

2023-12-11T12:06:38Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۷

2023-12-11T09:17:52Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۳۷

2023-12-11T06:37:30Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-04-16T09:57:30Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۲۸

2020-03-03T12:28:08Z

Zamani: رده اولویت مقاله

2019-05-04T08:31:20Z

رده اولویت مقاله

Zamani در ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۶:۰۲

2017-02-18T06:02:33Z

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 باید توجه کرد که [[قرآن کریم]] مراحل مختلفی از معنا دارد و دارای باطنهای متعددی است و ما باید منظور خود را از فهم قرآن بیان کنیم که منظورمان فهم کدام مرحله از معنای قرآن است. در اینجا منظور ما فهم بطون متعدد قرآن نیست، بلکه در این مباحث منظور از فهم، مراد جدی خداوند از آیات قرآن کریم و درک مقصود اصلی آیات است. بنابراین منظور از منابع فهم قرآن آن چیزهایی است که مفسر به کمک آنها مراد اصلی خداوند را از آیات می فهمد که این منابع در نگاه مفسران مختلفند. اما آنچه که امروزه بین صاحب نظران به عنوان منابع فهم قرآن کریم مطرح است عمدتا سه چیز می باشد:
-'''۱. قرآن کریم:''' منبع بودن قرآن کریم برای فهم خود قرآن یعنی فهم جمعی آیات قرآن و تبیین برخی از آیات فرعی به وسیله آیات اصلی و محوری و این همان روشی است که [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] (ص) مبیّن قرآن به آن عمل می کردند.
+'''۱. قرآن کریم:''' منبع بودن قرآن کریم برای فهم خود قرآن یعنی فهم جمعی آیات قرآن و تبیین برخی از آیات فرعی به وسیله آیات اصلی و محوری و این همان روشی است که [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله مبیّن قرآن به آن عمل می کردند.
-'''۲. روایات:''' دومین منبع فهم قرآن کریم بعد از خود قرآن، [[حدیث|روایات]] هستند، قرآن کریم خود در آیات مختلفی وظیفه بیان و تبیین آیات قرآن را بر عهده پیامبر اکرم (ص) گزارده است و پیامبر اکرم نیز در ادامه رسالت خویش توسط احادیثی مانند [[حدیث ثقلین]] این وظیفه را در زمان [[ائمه]] به ایشان سپرده است. قرآن کریم در بر دارنده اسرار و رموزی است که فهم آن منحصر به کسی است که مخاطب اوست و پس از وی محول به کسی شده که نماینده و جانشین او به حساب میآید که همان ائمه (ع) هستند.
+'''۲. روایات:''' دومین منبع فهم قرآن کریم بعد از خود قرآن، [[حدیث|روایات]] هستند، قرآن کریم خود در آیات مختلفی وظیفه بیان و تبیین آیات قرآن را بر عهده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله گزارده است و پیامبر اکرم نیز در ادامه رسالت خویش توسط احادیثی مانند [[حدیث ثقلین]] این وظیفه را در زمان [[ائمه]] به ایشان سپرده است. قرآن کریم در بر دارنده اسرار و رموزی است که فهم آن منحصر به کسی است که مخاطب اوست و پس از وی محول به کسی شده که نماینده و جانشین او به حساب میآید که همان ائمه علیهم السلام هستند.
 '''۳. عقل:''' [[عقل]] فطرى و سالم از تأثیرات افکار و سلیقه ‏هاى شخصى نیز، در مسیر [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، یکى از منابع قابل توجه و تبعیت است زیرا عقل حجت و راهنماى صحیح و معتبر درونى است، همان طور که پیامبر حجت و راهنماى برونى است.

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 منظور از فهم [[قرآن|قرآن کریم]]، کشف و دستیابی به مقصود و مراد [[خداوند]] است. فهم قرآن و [[تدبر در قرآن|تدبّر]] در آن نه ‌تنها امری ممکن، بلکه لازم است. آیات قرآن، [[احادیث]] و [[عقل]]، مهمترین منابع فهم قرآن هستند. برای فهم قرآن، در نظر گرفتن اصول و قواعدی لازم است، از جمله: توجه به قواعد [[ادبیات عرب]]، [[تفسیر مأثور|روایات تفسیرى]]، [[سیاق آیات]]، [[شأن نزول]] و مبانى [[تفسیر قرآن]].
-== مفهوم‌شناسی ==
+==مفهوم‌شناسی==
-«فهم» در لغت به معنای شناختن یا تعقل آمده است،<ref>فراهیدى، خلیل بن احمد؛ کتاب العین‌، قم‌، انتشارات هجرت‌، ۱۴۱۰ ق،‌ چاپ دوم، ج‌۴، ص ۶۱.</ref> «فهمتُ الشیء» یعنی عرفتُه یا عقلتُه. برخی آن را شناختن با قلب معنا کرده اند.<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب‌، بیروت‌، دار صادر، سال ۱۴۱۴ ق‌، چاپ سوم، ج‌۱۲، ص ۴۶۰.</ref> و معادل فارسی آن را دانستن می گویند.<ref> قرشى، سید على اکبر؛ قاموس قرآن‌، تهران‌، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ ش‌، چاپ ششم، ج‌۵، ص ۲۰۵.</ref> ماده فهم در [[قرآن|قرآن کریم]] تنها یک بار به کار رفته است: {{متن قرآن|«فَفَهَّمْناها سُلَیمانَ...»}}؛<ref>[[سوره انبیاء]]، ۷۹.</ref> ما (حکم واقعى) آن را به [[حضرت سلیمان علیه السلام|سلیمان]] فهماندیم... .
+«فهم» در لغت به معنای شناختن یا تعقل آمده است،<ref>فراهیدى، خلیل بن احمد؛ کتاب العین‌، قم‌، انتشارات هجرت‌، ۱۴۱۰ ق،‌ چاپ دوم، ج‌۴، ص ۶۱.</ref> «فهمتُ الشیء» یعنی عرفتُه یا عقلتُه. برخی آن را شناختن با قلب معنا کرده اند.<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب‌، بیروت‌، دار صادر، سال ۱۴۱۴ ق‌، چاپ سوم، ج‌۱۲، ص ۴۶۰.</ref> و معادل فارسی آن را دانستن می گویند.<ref> قرشى، سید على اکبر؛ قاموس قرآن‌، تهران‌، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ ش‌، چاپ ششم، ج‌۵، ص ۲۰۵.</ref> ماده «فهم» در [[قرآن|قرآن کریم]] تنها یک بار به کار رفته است: {{متن قرآن|«فَفَهَّمْناها سُلَیمانَ...»}}؛<ref>[[سوره انبیاء]]، ۷۹.</ref> ما (حکم واقعى) آن را به [[حضرت سلیمان علیه السلام|سلیمان]] فهماندیم... .
-اهل لغت ماده فهم را برای معانی دانسته و بکار بردن آن را برای ذوات صحیح نمی دانند؛ مثل «فهمت الکلام»، ولى «فهمت الرّجل» صحیح نیست.<ref>قاموس قرآن، ج۵، ص۲۰۵.</ref> بنابراین فهم قرآن از این باب است که قرآن نیز کلامی دارای معانی می‌باشد و می‌خواهد مطالبی را به انسان منتقل کند. از این جهت که خداوند در قرآن کریم برای ایراد مقاصد خود از زبان عربی استفاده کرده، معانی را از ماوراء طبیعت در شبکه الفاظ با چینش [[بلاغت|بلاغی]] فوق العاده [[معجزه|اعجازانگیز]]، قرار داده است.
+اهل لغت ماده «فهم» را برای معانی دانسته و بکار بردن آن را برای ذوات صحیح نمی دانند؛ مثل «فهمت الکلام»، ولى «فهمت الرّجل» صحیح نیست.<ref>قاموس قرآن، ج۵، ص۲۰۵.</ref> بنابراین «فهم قرآن» از این باب است که قرآن نیز کلامی دارای معانی می‌باشد و می‌خواهد مطالبی را به انسان منتقل کند. از این جهت که خداوند در قرآن کریم برای ایراد مقاصد خود از زبان عربی استفاده کرده، معانی را از ماوراء طبیعت در شبکه الفاظ با چینش [[بلاغت|بلاغی]] فوق العاده [[معجزه|اعجازانگیز]]، قرار داده است.
 ==امکان فهم قرآن==
-از آیاتى از [[قرآن]] که امر به تدبّر مى کند، به خوبى استفاده مى شود که قرآن براى هر کس قابل فهم است، ولى به مقدار بضاعت علمى، و اگر قابل فهم نبود امر به تدبّر لغو بود و خداوند بزرگتر از آن است که سخن لغو گوید، پس آنچه بعضى فکر مى کنند قرآن قابل فهم ما نیست و کتابى فوق فهم ما است، عالمانه و یا جاهلانه قرآن را طرد مى کنند. مفهوم حرفشان این است که: قرآن را باید فقط خواند و از متن زندگى و جامعه کنار گذارد، زیرا فقط الفاظى مى خوانیم ولی معانى آن را درک نمى کنیم. با استناد به ادله ذیل می توان اثبات کرد که قرآن قابل فهم است:
+برخی از [[اخباریان]] خواسته‌اند از احادیثی مانند [[حدیث]]: «إِنَّمَا یَعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ خُوطِبَ بِه»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، تهران، اسلامیه، ۱۳۶۲ ش، چاپ: دوم‌، ۵جلدی، ج‌۸، ص۳۱۲.</ref> (همانا قرآن را تنها کسی فهمد که به او خطاب شده) بهره جسته و استدلال کنند که [[قرآن]] قابل فهم برای عده خاصی مثل [[پیامبر]] و [[ائمه]] علیهم السلام می‌باشد و دیگران نمی‌توانند از آن استفاده کنند.<ref>البیان فی تفسیر القرآن‌، ترجمه هاشم زاده هریسی‌، ص۳۳۴.</ref> در حالی که منظور از این روایات، فهم ظاهر قرآن نیست؛ بلکه مراد، فهم حقیقت قرآن بوده و پی بردن به عمق قرآن و [[تأویل|تأویلات]] آن، آشنا بودن با ظاهر و باطن و [[ناسخ و منسوخ]] آن، اختصاص به کسانی دارد که مورد خطاب و طرف سخن قرآن می‌باشند.<ref>همان.</ref>
 '''۱. عقلایی بودن زبان قرآن:''' قرآن کریم بر اساس اصول محاورهٔ عقلایی با مردم سخن گفته است؛ بنابراین همان‌گونه که محاورات دیگران قابل فهم است، آیات قرآن نیز فهم می‌شود و مخاطبان نیز فهم خود را درست می‌شمارند.
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۸: @@
 '''۲. هماوردخواهی قرآن:''' [[پیامبر اسلام]] (صلى الله علیه وآله) برای اثبات حقانیت رسالت خود، مخالفان را به آوردن کتابی همانند قرآن فراخوانده است. لازمهٔ این هماوردخواهی ([[تحدی در قرآن|تحدی]])، قابل فهم بودن قرآن است تا مخالفان با فهم محتوا و آگاهی از جنبه‌های گوناگون اعجازی آن همانندآوری کنند.
 '''۳. فراخوان تدبر در آیات:''' خداوند تعالی در آیاتی [[تدبر در قرآن]] را هدف نزول دانسته است: {{متن قرآن|«کتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْک مُبَارَک لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَکرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ»}}.<ref>[[سوره ص]]، ۲۹.</ref> بر اساس این آیات، فهم قرآن و تدبر در آن نه ‌تنها امری ممکن، بلکه لازم است.
-'''۴. ویژگی‌های قرآن:''' برخی اوصاف قرآن کریم که در آیات متعددی آمده است، بر قابل فهم بودن قرآن دلالت دارد؛ مانند نور و بیان و تبیان: {{متن قرآن|«وَأَنزَلْنَا إِلَیْکمْ نُورًا مُّبِینًا»}}،<ref>[[سوره نساء]]، ۱۷۴.</ref> {{متن قرآن|«هَذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ»}}،<ref>[[سوره آل عمران]]، ۱۳۸.</ref> {{متن قرآن|«وَنَزَّلْنَا عَلَیْک الْکتَابَ تِبْیَانًا لِّکلِّ شَیْءٍ»}}<ref>[[سوره نحل]]، ۸۹.</ref> و {{متن قرآن|«وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِیٌّ مُّبِینٌ»}}.<ref>[[سوره نحل]]، ۱۰۳.</ref> این ویژگی‌ها، بیانگر امکان فهم آیات قرآن کریم است؛ زیرا بیان و تبیان، آن است که مطلبی را آشکارا بازگوید. نور آن است که خود روشن و دیگر چیزها را در پرتو شعاع خود روشن سازد. اگر قرآن ـ دست‌کم در مراحل ابتدایی فهم ـ جز با بیان معصومان قابل فهم نباشد، اوصاف پیش‌گفته بر آن صادق نخواهد بود؛ زیرا چیزی که قابل فهم نیست، چگونه نور و تبیان و مبین است؟
+'''۴. ویژگی‌های قرآن:''' برخی اوصاف قرآن کریم که در آیات متعددی آمده است، بر قابل فهم بودن قرآن دلالت دارد؛ مانند نور و بیان و تبیان و هُدی: {{متن قرآن|«وَأَنزَلْنَا إِلَیْکمْ نُورًا مُّبِینًا»}}،<ref>[[سوره نساء]]، ۱۷۴.</ref> {{متن قرآن|«هَذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ»}}،<ref>[[سوره آل عمران]]، ۱۳۸.</ref> {{متن قرآن|«وَنَزَّلْنَا عَلَیْک الْکتَابَ تِبْیَانًا لِّکلِّ شَیْءٍ»}}،<ref>[[سوره نحل]]، ۸۹.</ref> {{متن قرآن|«وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِیٌّ مُّبِینٌ»}}<ref>[[سوره نحل]]، ۱۰۳.</ref> و {{متن قرآن|«...فَقَدْ جاءَکُمْ بَیِّنَةٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ هُدیً وَ رَحْمَةٌ...»}}.<ref>[[سوره انعام]]/۱۵۷.</ref> این ویژگی‌ها، بیانگر امکان فهم آیات قرآن کریم است؛ زیرا بیان و تبیان، آن است که مطلبی را آشکارا بازگوید. نور آن است که خود روشن و دیگر چیزها را در پرتو شعاع خود روشن سازد. اگر قرآن ـ دست‌کم در مراحل ابتدایی فهم ـ جز با بیان معصومان قابل فهم نباشد، اوصاف پیش‌گفته بر آن صادق نخواهد بود؛ زیرا چیزی که قابل فهم نیست، چگونه نور و تبیان و مبین است؟ و آیاتی که بیان کننده هدایتگر بودن قرآن بر همه‌ی افراد جامعه می‌باشد و قرآن را کتابی روشن و روشنگر و رحمت برای تمام بشریت معرفی می‌کند.
-'''۵. روایات دال بر امکان فهم قرآن:''' روایات مختلفی نیز، بر امکان فهم همگانی قرآن دلالت دارد از جمله: روایات بیانگر ضرورت تدبّر در قرآن، روایات بیانگر انواع آیات قرآن، روایات بیانگر چگونگی فهم قرآن، روایات بیانگر لزوم تمسّک به قرآن، روایات معیار بودن قرآن در ارزیابی روایات.
+'''۵. روایات دال بر امکان فهم قرآن:''' روایات مختلفی نیز، بر امکان فهم همگانی قرآن دلالت دارد از جمله: روایات بیانگر ضرورت تدبّر در قرآن، روایات بیانگر انواع آیات قرآن، روایات بیانگر چگونگی فهم قرآن، روایات بیانگر لزوم تمسّک به قرآن، روایات معیار بودن قرآن در ارزیابی روایات. از [[ائمه]] علیهم السّلام روایت شده که فرمودند: [[احادیث]] ما را به قرآن «عرضه» کنید که اگر مخالف آن بود، نپذیرید؛ با این بیان، اگر قرآن قابل فهم نباشد، عرضه کردن روایات بر آن معنا ندارد.<ref>ر.ک. عاملی، شیخ حر؛ وسائل الشیعه، قم، آل البیت، ۱۴۰۹ه. ق، ج۲۷، ص۱۱۸–۱۳۰.</ref> مجموعه این گونه روایات، قابل فهم بودن قرآن را مفروض و مسلّم دانسته‌اند.<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی قرآن کریم، ص۳۸۵.</ref>
 ==منابع فهم قرآن==
@@ سطر ۸۰: / سطر ۸۴: @@
 *[https://www.makarem.ir/maaref/fa/article/index/404005/%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84-%d9%81%d9%87%d9%85-%d8%a8%d9%88%d8%af%d9%86-%c2%ab%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86%c2%bb "قابل فهم بودن قرآن"، سایت آیین رحمت، دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی].
 {{قرآن}}
-[[رده:قرآن]][[رده:تفسیر قرآن]]
+[[رده:قرآن]]
 [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 ==منابع==
-[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=34942#_edn12 اصول فهم قرآن، روح الله رضایی، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 8 بهمن 1391.
+روح الله رضایی، اصول فهم قرآن، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 8 بهمن 1391.
 {{قرآن}}
 [[رده:قرآن]]
 [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۳۱
سطر ۴۸:		سطر ۴۸:
	{{قرآن}}		{{قرآن}}
	[[رده:قرآن]]		[[رده:قرآن]]
		+	[[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۶:۰۲
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{متوسط}}
	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}		{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۰۶
(بدون تفاوت)