https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87 2026-05-20T02:14:31Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=158971&oldid=prev 2025-09-13T13:15:40Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فقه]] [[شیعه]] در دوره حضور [[ائمه]] علیهم‌السلام -<del class="diffchange diffchange-inline">که </del>از رحلت [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله تا پایان [[غیبت صغرى]] (۳۲۹ ق) <del class="diffchange diffchange-inline">ادامه مى‌یابد</del>-، نیازی به [[اجتهاد]] نداشت، زیرا [[احکام]] را مستقیماً از قول و فعل ائمه دریافت می‌کرد. در این دوره، امامان علیهم‌السلام خود به تبیین احکام و حل مشکلات شرعی می‌پرداختند و فقیهان از میان اصحاب خود را تربیت می‌کردند.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[فقه]] [[شیعه]] در دوره حضور [[ائمه]] علیهم‌السلام -<ins class="diffchange diffchange-inline">یعنی </ins>از رحلت [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله تا پایان [[غیبت صغرى]] (۳۲۹ ق)-، <ins class="diffchange diffchange-inline">چندان </ins>نیازی به [[اجتهاد]] نداشت، زیرا <ins class="diffchange diffchange-inline">بیشتر </ins>[[احکام]] را مستقیماً از قول و فعل ائمه دریافت می‌کرد. در این دوره، امامان علیهم‌السلام خود به تبیین احکام و حل مشکلات شرعی می‌پرداختند و فقیهان از میان اصحاب خود را تربیت می‌کردند <ins class="diffchange diffchange-inline">و گاهی نیز شيوه اجتهاد را به آنان مى‌آموختند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7" >سطر ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۷:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلاش های [[ائمه اطهار]](علیهم‌السلام) برای تبیین [[احکام]] و معارف و حل مشکلات [[امت]] اسلامی و صیانت از [[شریعت]]، نمودهای متفاوتی داشت که یکی از آنها پرورش فقهایی از میان اصحاب و شاگردان خود بوده است. آن حضرات برخى از شاگردان برجسته خود را كه از قدرت استنباط و اجتهاد برخوردار بودند، به ممارست در اين فن و استخراج احكام دينى تشويق مى‏ كردند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلاش های [[ائمه اطهار]](علیهم‌السلام) برای تبیین [[احکام]] و معارف و حل مشکلات [[امت]] اسلامی و صیانت از [[شریعت]]، نمودهای متفاوتی داشت که یکی از آنها پرورش فقهایی از میان اصحاب و شاگردان خود بوده است. آن حضرات برخى از شاگردان برجسته خود را كه از قدرت استنباط و اجتهاد برخوردار بودند، به ممارست در اين فن و استخراج احكام دينى تشويق مى‏ كردند.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ائمه در مسائل فقهی به صراحت وظیفه خود را بیان اصول و قواعد کلی دانسته و تفریع و استنتاج احکام جزئی را به‌ عهده‌ پیروان‌ خویش گذارده‌ اند. [[امام صادق]](علیه السلام) مى فرمود: «إنَّمَا عَلَينَا أن نُلقِى إلَيكُمُ الأُصُولَ وَ عَلَيكُم أَن تَفَرَّعُوا»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٨ ص ٤١.&lt;/ref&gt; (بر ماست كه اصول [و كليات احكام] را بر شما القا كنيم و بر شماست كه فروعات آن را خود به دست آوريد) <del class="diffchange diffchange-inline">و گاه نيز به برخى از شاگردان برجسته خود دستور مى دادند براى مردم فتوا دهند</del>.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ائمه در مسائل فقهی به صراحت وظیفه خود را بیان اصول و قواعد کلی دانسته و تفریع و استنتاج احکام جزئی را به‌ عهده‌ پیروان‌ خویش گذارده‌ اند. [[امام صادق]](علیه السلام) مى فرمود: «إنَّمَا عَلَينَا أن نُلقِى إلَيكُمُ الأُصُولَ وَ عَلَيكُم أَن تَفَرَّعُوا»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٨ ص ٤١.&lt;/ref&gt; (بر ماست كه اصول [و كليات احكام] را بر شما القا كنيم و بر شماست كه فروعات آن را خود به دست آوريد).  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>يكى از همين نمونه ها، دستور [[حضرت علی]](عليه السلام) به قُثّم بن عبّاس فرماندار آن حضرت در [[مكه]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ لَهُمُ اَلْعَصْرَيْنِ فَأَفْتِ اَلْمُسْتَفْتِيَ وَ عَلِّمِ اَلْجَاهِلَ وَ ذَاكِرِ اَلْعَالِمَ‏»؛&lt;ref&gt;نهج البلاغه، نامه ۶۷. &lt;/ref&gt; (صبح و عصر براى رسيدگى به امور مردم، مجلسى فراهم ساز! به آنان كه فتوا خواهند، فتوا ده، جاهلان را بياموز و با دانشمندان به بحث و گفتگو بپرداز). نمونه ديگر، توصيه [[امام باقر]](عليه السلام) به [[ابان بن تغلب]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَ أَفْتِ النَّاسَ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يُرَى فِي شِيعَتِي مِثْلُك‏‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٩ ص ٣١٧.&lt;/ref&gt; (در مسجد مدينه بنشين و براى مردم فتوا بده! زيرا من دوست دارم همانند تو در ميان شيعيان ديده شود).</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">گاه نيز به برخى از شاگردان برجسته خود دستور مى دادند براى مردم [[فتوا]] دهند. </ins>يكى از همين نمونه ها، دستور [[حضرت علی]](عليه السلام) به قُثّم بن عبّاس فرماندار آن حضرت در [[مكه]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ لَهُمُ اَلْعَصْرَيْنِ فَأَفْتِ اَلْمُسْتَفْتِيَ وَ عَلِّمِ اَلْجَاهِلَ وَ ذَاكِرِ اَلْعَالِمَ‏»؛&lt;ref&gt;نهج البلاغه، نامه ۶۷. &lt;/ref&gt; (صبح و عصر براى رسيدگى به امور مردم، مجلسى فراهم ساز! به آنان كه فتوا خواهند، فتوا ده، جاهلان را بياموز و با دانشمندان به بحث و گفتگو بپرداز). نمونه ديگر، توصيه [[امام باقر]](عليه السلام) به [[ابان بن تغلب]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَ أَفْتِ النَّاسَ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يُرَى فِي شِيعَتِي مِثْلُك‏‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٩ ص ٣١٧.&lt;/ref&gt; (در مسجد مدينه بنشين و براى مردم فتوا بده! زيرا من دوست دارم همانند تو در ميان شيعيان ديده شود).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گاهى نیز به مردم اجازه مى دادند مسائل دينى خود را از شاگردان شايسته و مورد اعتماد اين مكتب فرا گيرند. همان گونه كه [[امام رضا]](عليه السلام) در پاسخ كسى كه از آن حضرت سؤال كرد که آیا به علت عدم دسترسى به امام(ع) مى تواند مسائل دينى خود را از [[یونس بن عبدالرحمن]] بپرسد، فرمود: آرى مى توانى.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گاهى نیز به مردم اجازه مى دادند مسائل دينى خود را از شاگردان شايسته و مورد اعتماد اين مكتب فرا گيرند. همان گونه كه [[امام رضا]](عليه السلام) در پاسخ كسى كه از آن حضرت سؤال كرد که آیا به علت عدم دسترسى به امام(ع) مى تواند مسائل دينى خود را از [[یونس بن عبدالرحمن]] بپرسد، فرمود: آرى مى توانى.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ائمه [[اهل بیت]](علیهم السلام) گاهی نیز شيوه اجتهاد را به شاگردان خويش مى <del class="diffchange diffchange-inline">آموختند كه </del>به عنوان نمونه می توان به پاسخ [[امام صادق]](عليه السلام) به پرسش عبدالاعلى، درباره نحوه مسح بر ناخن پايى <del class="diffchange diffchange-inline">اشاره کرد </del>كه مجروح شده و پارچه اى بر آن گذاشته شده <del class="diffchange diffchange-inline">است</del>. امام عليه السلام فرمود: «يُعْرَفُ هذَا وَ أَشْبَاهُهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ <del class="diffchange diffchange-inline">عَزَّ وَ جَلَّ</del>: {{متن قرآن|&quot;ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ&quot;}}&lt;ref&gt;[[سوره حج]]، ۷۸.&lt;/ref&gt; امْسَحْ عَلَيْه‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١ ص ٤٦٤.&lt;/ref&gt; (اين مورد و همانند آن، از كتاب خدا فهميده مى شود<del class="diffchange diffchange-inline">. خداوند فرمود</del>: «در دين [اسلام] خدا كار سنگين و سختى بر شما قرار نداد». بنابراين بر همان پارچه [<del class="diffchange diffchange-inline">جبيره</del>] مسح كن).  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ائمه [[اهل بیت]](علیهم السلام) گاهی نیز شيوه <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>اجتهاد<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>را به شاگردان خويش مى <ins class="diffchange diffchange-inline">آموختند؛ </ins>به عنوان نمونه می توان به پاسخ [[امام صادق]](عليه السلام) به پرسش عبدالاعلى، درباره نحوه مسح بر ناخن پايى كه مجروح شده و پارچه اى بر آن گذاشته شده <ins class="diffchange diffchange-inline">است، اشاره کرد</ins>. امام عليه السلام فرمود: «يُعْرَفُ هذَا وَ أَشْبَاهُهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ <ins class="diffchange diffchange-inline">عَزَّوَجَلَّ</ins>: {{متن قرآن|&quot;ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ&quot;}}&lt;ref&gt;[[سوره حج]]، ۷۸.&lt;/ref&gt; امْسَحْ عَلَيْه‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١ ص ٤٦٤.&lt;/ref&gt; (اين مورد و همانند آن، از كتاب خدا فهميده مى شود: «در دين [اسلام] خدا كار سنگين و سختى بر شما قرار نداد». بنابراين بر همان پارچه [<ins class="diffchange diffchange-inline">[[جبیره]]</ins>] مسح كن).  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر این اساس می توان گفت که ائمه(علیهم السلام) نوعی اجتهاد و [[فتوا|افتای]] محدود را میان اصحاب خویش تشویق‌ می‌کردند. در این نگرش،‌ اجتهاد،‌ همزمان با نفی رأی و [[قیاس]] ـ در اصطلاح رایج سنّی آن ـ بـه معنای تلاش برای استخراج احکام از اصول کلّی، مقایسه [[عام و خاص]]، [[مطلق و مقید]]،‌ و سنجش اسناد روایات و ترجیح یکی بر دیگری و مسائلی از این قبیل، مورد تأکید قرار می‌گرفت.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر این اساس می توان گفت که ائمه(علیهم السلام) نوعی اجتهاد و [[فتوا|افتای]] محدود را میان اصحاب خویش تشویق‌ می‌کردند. در این نگرش،‌ اجتهاد،‌ همزمان با نفی رأی و [[قیاس]] ـ در اصطلاح رایج سنّی آن ـ بـه معنای تلاش برای استخراج احکام از اصول کلّی، مقایسه [[عام و خاص]]، [[مطلق و مقید]]،‌ و سنجش اسناد روایات و ترجیح یکی بر دیگری و مسائلی از این قبیل، مورد تأکید قرار می‌گرفت.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">به هر حال مهمترین ویژگی های این دوره تاریخی که در آن ائمه در میان مردم بودند حضور و نقش بسیار سرنوشت ساز آنان در تبيين شريعت و صيانت آن از تحريف بوده است. </del>در این دوره به خاطر دسترسی مردم به ائمه، همگان به حكم شرعى واقعى می توانستند دست بیابند. معنای علم فقه نیز در این دوره تاریخی در فراگيرى [[سنت]] و [[احاديث]]، حفظ و نقل آنها و [[فتوا]] دادن بر اساس آنچه كه از آيات [[قرآن]] و احاديث به طور روشن به دست مى آمد، خلاصه مى شد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوره به خاطر دسترسی مردم به ائمه، همگان به حكم شرعى واقعى می توانستند دست بیابند. معنای علم فقه نیز در این دوره تاریخی در فراگيرى [[سنت]] و [[احاديث]]، حفظ و نقل آنها و [[فتوا]] دادن بر اساس آنچه كه از آيات [[قرآن]] و احاديث به طور روشن به دست مى آمد، خلاصه مى شد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره معنای مصطلح اجتهاد یعنی «رد فروع بر اصول» نیز می توان گفت که در اين دوره جز در <del class="diffchange diffchange-inline">مواردی که </del>به دلیل دوری مسافت یا دلایل دیگر، دسترسی به ائمه(علیهم السلام) ممکن نبود، <del class="diffchange diffchange-inline">جایی برای مصداق یافتن اجتهاد وجود نداشت. مثلاً </del>ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل کنند، زیرا براى ایشان دسترسى به قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى که علم وجدانى حاصل کنند ممکن <del class="diffchange diffchange-inline">نبود </del>و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل کنند و یا در موارد فقدان نصّ یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حکم مى‌کرد، از [[اصل برائت]] یا [[اصل احتیاط]] و غیره عمل کنند.&lt;ref&gt;ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران، سوم، ۱۴۲۱ ق، ص ۱۱۷.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره معنای مصطلح اجتهاد یعنی «رد فروع بر اصول» نیز می توان گفت که در اين دوره جز در <ins class="diffchange diffchange-inline">مواردی، جایی برای مصداق یافتن اجتهاد وجود نداشت. مثلاً اگر </ins>به دلیل دوری مسافت یا دلایل دیگر، دسترسی به ائمه(علیهم السلام) ممکن نبود، ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل کنند، زیرا براى ایشان دسترسى به قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى که علم وجدانى حاصل کنند ممکن <ins class="diffchange diffchange-inline">نبود؛ </ins>و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل کنند و یا در موارد فقدان نصّ یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حکم مى‌کرد، از [[اصل برائت]] یا [[اصل احتیاط]] و غیره عمل کنند.&lt;ref&gt;ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران، سوم، ۱۴۲۱ ق، ص ۱۱۷.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تدوین <del class="diffchange diffchange-inline">حدیث </del>در دوره ائمه==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تدوین <ins class="diffchange diffchange-inline">احادیث فقهی </ins>در دوره ائمه==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اهل سنت|اهل تسنن]] تا سالیانی پس از رحلت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] به دستور و فشار خلفا - که علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و [[تدوین حدیث]] دوری می‌نمودند، ولی [[شیعه|شیعیان]] به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اهل سنت|اهل تسنن]] تا سالیانی پس از رحلت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] به دستور و فشار خلفا - که علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و [[تدوین حدیث]] دوری می‌نمودند، ولی [[شیعه|شیعیان]] به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوره حديث و [[فقه]] با هم آميخته بود و مسائل فقهى بر اساس احاديث و غالبا به صورت غير منظم تدوين و با اسنادش ذكر مى شد.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این دوره حديث و [[فقه]] با هم آميخته بود و مسائل فقهى بر اساس احاديث و غالبا به صورت غير منظم تدوين و با اسنادش ذكر مى شد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش احادیث در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارک [[ائمه اطهار|ائمه هدی]] علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌ شده را در دفاتری ثبت می‌نمودند که به آن‌ها کتاب یا [[اصول اربعمائه‌‌‌|اصل]] اطلاق می‌شد. این اقدام که با توصیه آینده‌نگرانه [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام صورت می‌گرفت، نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در کنار منقولات، پایه تألیفات بعدی مانند: «[[الکافی (کتاب)|الکافى]]»، «[[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لایحضره الفقیه]]»، «[[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]]» و «[[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الاحکام]]» قرار گرفت.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش احادیث در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارک [[ائمه اطهار|ائمه هدی]] علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌ شده را در دفاتری ثبت می‌نمودند که به آن‌ها کتاب یا [[اصول اربعمائه‌‌‌|اصل]] اطلاق می‌شد. این اقدام که با توصیه آینده‌نگرانه [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام صورت می‌گرفت، نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در کنار منقولات، پایه تألیفات <ins class="diffchange diffchange-inline">فقهی </ins>بعدی مانند: «[[الکافی (کتاب)|الکافى]]»، «[[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لایحضره الفقیه]]»، «[[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]]» و «[[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الاحکام]]» قرار گرفت.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از برکت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناک اجتهاد همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى که جماعتى از فقهاى [[عامه]] به علت کم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند.&lt;ref&gt;علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از برکت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناک اجتهاد همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى که جماعتى از فقهاى [[عامه]] به علت کم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند.&lt;ref&gt;علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=158968&oldid=prev 2025-09-13T11:42:50Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فقه]] [[شیعه]] در دوره حضور [[ائمه]] علیهم‌السلام -که از رحلت [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله تا پایان [[غیبت صغرى]] (۳۲۹ ق) ادامه مى‌یابد-، نیازی به [[اجتهاد]] نداشت، زیرا [[احکام]] را مستقیماً از قول و فعل ائمه دریافت می‌کرد. در این دوره، امامان علیهم‌السلام خود به تبیین احکام و حل مشکلات شرعی می‌پرداختند و فقیهان از میان اصحاب خود را تربیت می‌کردند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">این دوره از رحلت </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله آغاز مى‌شود و تا پایان [[غیبت صغرى</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">(۳۲۹ ه‍ـ) ادامه مى‌یابد. در این عصر </del>گرچه به علت [[رحلت پيامبر اسلام|رحلت پیامبر]] <del class="diffchange diffchange-inline">گرامى اسلام </del>صلى الله علیه <del class="diffchange diffchange-inline">و آله </del>باب [[اجتهاد]] در نزد [[اهل سنت]] مفتوح شد، ولى [[شیعه]] به دلیل حضور [[ائمه اطهار|امامان]] به اجتهاد نیازى پیدا نکردند، <del class="diffchange diffchange-inline">چه </del>به عقیده آنان، <del class="diffchange diffchange-inline">اقوال، </del>افعال و تقریرات امامان به منزله <del class="diffchange diffchange-inline">قول، </del>فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه <del class="diffchange diffchange-inline">و آله </del>است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه تردیدى وجود ندارد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">در عصر </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">ائمه</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">علیهم‌السلام </ins>گرچه به علت [[رحلت پيامبر اسلام|رحلت پیامبر <ins class="diffchange diffchange-inline">اسلام</ins>]] صلى الله علیه <ins class="diffchange diffchange-inline">وآله </ins>باب [[اجتهاد]] در نزد [[اهل سنت]] مفتوح شد، ولى [[شیعه]] به دلیل حضور [[ائمه اطهار|امامان]]<ins class="diffchange diffchange-inline">، </ins>به اجتهاد نیازى پیدا نکردند، <ins class="diffchange diffchange-inline">زیرا </ins>به عقیده آنان، <ins class="diffchange diffchange-inline">اقوال و </ins>افعال و تقریرات امامان به منزله <ins class="diffchange diffchange-inline">قول و </ins>فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه <ins class="diffchange diffchange-inline">وآله </ins>است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه تردیدى وجود ندارد<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">تلاش های [[ائمه اطهار]](علیهم‌السلام) برای تبیین [[احکام]] و معارف و حل مشکلات [[امت]] اسلامی و صیانت از [[شریعت]]، نمودهای متفاوتی داشت که یکی از آنها پرورش فقهایی از میان اصحاب و شاگردان خود بوده است. آن حضرات برخى از شاگردان برجسته خود را كه از قدرت استنباط و اجتهاد برخوردار بودند، به ممارست در اين فن و استخراج احكام دينى تشويق مى‏ كردند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ائمه در مسائل فقهی به صراحت وظیفه خود را بیان اصول و قواعد کلی دانسته و تفریع و استنتاج احکام جزئی را به‌ عهده‌ پیروان‌ خویش گذارده‌ اند. [[امام صادق]](علیه السلام) مى فرمود: «إنَّمَا عَلَينَا أن نُلقِى إلَيكُمُ الأُصُولَ وَ عَلَيكُم أَن تَفَرَّعُوا»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٨ ص ٤١.&lt;/ref&gt; (بر ماست كه اصول [و كليات احكام] را بر شما القا كنيم و بر شماست كه فروعات آن را خود به دست آوريد) و گاه نيز به برخى از شاگردان برجسته خود دستور مى دادند براى مردم فتوا دهند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">يكى از همين نمونه ها، دستور [[حضرت علی]](عليه السلام) به قُثّم بن عبّاس فرماندار آن حضرت در [[مكه]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ لَهُمُ اَلْعَصْرَيْنِ فَأَفْتِ اَلْمُسْتَفْتِيَ وَ عَلِّمِ اَلْجَاهِلَ وَ ذَاكِرِ اَلْعَالِمَ‏»؛&lt;ref&gt;نهج البلاغه، نامه ۶۷. &lt;/ref&gt; (صبح و عصر براى رسيدگى به امور مردم، مجلسى فراهم ساز! به آنان كه فتوا خواهند، فتوا ده، جاهلان را بياموز و با دانشمندان به بحث و گفتگو بپرداز). نمونه ديگر، توصيه [[امام باقر]](عليه السلام) به [[ابان بن تغلب]] است كه فرمود: «اِجْلِسْ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَ أَفْتِ النَّاسَ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يُرَى فِي شِيعَتِي مِثْلُك‏‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١٩ ص ٣١٧.&lt;/ref&gt; (در مسجد مدينه بنشين و براى مردم فتوا بده! زيرا من دوست دارم همانند تو در ميان شيعيان ديده شود).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">گاهى نیز به مردم اجازه مى دادند مسائل دينى خود را از شاگردان شايسته و مورد اعتماد اين مكتب فرا گيرند. همان گونه كه [[امام رضا]](عليه السلام) در پاسخ كسى كه از آن حضرت سؤال كرد که آیا به علت عدم دسترسى به امام(ع) مى تواند مسائل دينى خود را از [[یونس بن عبدالرحمن]] بپرسد، فرمود: آرى مى توانى.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ائمه [[اهل بیت]](علیهم السلام) گاهی نیز شيوه اجتهاد را به شاگردان خويش مى آموختند كه به عنوان نمونه می توان به پاسخ [[امام صادق]](عليه السلام) به پرسش عبدالاعلى، درباره نحوه مسح بر ناخن پايى اشاره کرد كه مجروح شده و پارچه اى بر آن گذاشته شده است. امام عليه السلام فرمود: «يُعْرَفُ هذَا وَ أَشْبَاهُهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن|&quot;ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ&quot;}}&lt;ref&gt;[[سوره حج]]، ۷۸.&lt;/ref&gt; امْسَحْ عَلَيْه‏»؛&lt;ref&gt;وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج ١ ص ٤٦٤.&lt;/ref&gt; (اين مورد و همانند آن، از كتاب خدا فهميده مى شود. خداوند فرمود: «در دين [اسلام] خدا كار سنگين و سختى بر شما قرار نداد». بنابراين بر همان پارچه [جبيره] مسح كن)</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">البته کسانى </del>که <del class="diffchange diffchange-inline">به علت دورى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">یا جهات دیگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">مسائل اجتهاد مى‌کردند. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل کنند زیرا براى ایشان دسترسى به نفس قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى که علم وجدانى حاصل کنند ممکن نبود </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">یا ناگزیر بودند به ظواهر </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">قرآن</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">یا </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">حدیث</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">نبوى </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">یا </del>روایات <del class="diffchange diffchange-inline">امامان علیهم‌السلام عمل کنند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">یا در موارد فقد نص یا اجمال </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حکم مى‌کرد، </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">اصل برائت یا احتیاط و غیره عمل کنند.&lt;ref&gt;ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، ۱۴۲۱ ه‍ـ.ق، ص ۱۱۷</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بر این اساس می توان گفت </ins>که <ins class="diffchange diffchange-inline">ائمه(علیهم السلام) نوعی اجتهاد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">[[فتوا|افتای]] محدود را میان اصحاب خویش تشویق‌ می‌کردند. </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">این نگرش،‌ اجتهاد،‌ همزمان با نفی رأی </ins>و [[<ins class="diffchange diffchange-inline">قیاس</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">ـ در اصطلاح رایج سنّی آن ـ بـه معنای تلاش برای استخراج احکام از اصول کلّی، مقایسه </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">عام و خاص]]، [[مطلق و مقید</ins>]]<ins class="diffchange diffchange-inline">،‌ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">سنجش اسناد </ins>روایات و <ins class="diffchange diffchange-inline">ترجیح یکی بر دیگری </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">مسائلی </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">این قبیل، مورد تأکید قرار می‌گرفت</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">==نگارش </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">تدوین حدیث </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">شیعه==</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">به هر حال مهمترین ویژگی های این دوره تاریخی که در آن ائمه در میان مردم بودند حضور </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نقش بسیار سرنوشت ساز آنان در تبيين شريعت و صيانت آن از تحريف بوده است. در این دوره به خاطر دسترسی مردم به ائمه، همگان به حكم شرعى واقعى می توانستند دست بیابند. معنای علم فقه نیز در این دوره تاریخی </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">فراگيرى [[سنت]] و [[احاديث]]، حفظ و نقل آنها و [[فتوا]] دادن بر اساس آنچه كه از آيات [[قرآن]] و احاديث به طور روشن به دست مى آمد، خلاصه مى شد.</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">[[اهل سنت|اهل تسنن]] تا سالیانی پس از رحلت [[</del>پیامبر <del class="diffchange diffchange-inline">اسلام|پیامبر اکرم]] </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">دستور و فشار خلفا </del>که <del class="diffchange diffchange-inline">- علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت </del>و [[<del class="diffchange diffchange-inline">تدوین حدیث</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">دوری می‌نمودند، ولی </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">شیعه|شیعیان</del>]] به <del class="diffchange diffchange-inline">ترغیب و تشویق </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">ائمه اطهار</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">احادیث</del>]] <del class="diffchange diffchange-inline">پیامبر </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">درباره معنای مصطلح اجتهاد یعنی «رد فروع بر اصول» نیز می توان گفت که در اين دوره جز در مواردی که به دلیل دوری مسافت یا دلایل دیگر، دسترسی به ائمه(علیهم السلام) ممکن نبود، جایی برای مصداق یافتن اجتهاد وجود نداشت. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل کنند، زیرا براى ایشان دسترسى به قول یا فعل یا تقریر </ins>پیامبر <ins class="diffchange diffchange-inline">یا امامان </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">طورى </ins>که <ins class="diffchange diffchange-inline">علم وجدانى حاصل کنند ممکن نبود </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا ناگزیر بودند به ظواهر </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">قرآن</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">حدیث</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل کنند و یا در موارد فقدان نصّ یا اجمال و یا تعارض نصوص </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">آن چه عقل آنان حکم مى‌کرد، از </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">اصل برائت</ins>]] <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">اصل احتیاط</ins>]] و <ins class="diffchange diffchange-inline">غیره عمل کنند.&lt;ref&gt;ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران، سوم، ۱۴۲۱ ق، ص ۱۱۷</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نگارش احادیث </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارک [[</del>ائمه <del class="diffchange diffchange-inline">اطهار|ائمه]] هدی علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌شان را در دفاتری ثبت می‌نمودند که به آن‌ها کتاب یا [[اصول|اصل]] اطلاق می‌شد. این اقدام که با توصیه آینده نگرانه [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام صورت می‌گرفت نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در کنار منقولات پایه تألیفات بعدی مانند: [[الکافی (کتاب)|کافى]]، [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لایحضره الفقیه]]، [[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]] و [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الاحکام]] قرار گرفت و از برکت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناک اجتهاد همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى که جماعتى از فقهاى [[عامه]] به علت کم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==تدوین حدیث </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دوره </ins>ائمه<ins class="diffchange diffchange-inline">==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه، فقه، ش ۲۵، ۲۶، (پاییز، زمستان ۱۳۷۹)، پورتال علوم انسانی]، بازیابی: ۲۰ تیر ۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها کسانى که از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روایت کرده <del class="diffchange diffchange-inline">اند </del>چهار هزار تن بوده اند و نیز گفته شده از میان شاگردان حضرتش چهارصد کتاب از احادیثى که <del class="diffchange diffchange-inline">جنابش </del>تدریس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به [[اصول اربعمائه‌‌‌|اصول اربعمائه]] تعبیر می‌شود.&lt;ref&gt;<del class="diffchange diffchange-inline">[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 </del>کاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در <del class="diffchange diffchange-inline">شیعه، اندیشه قم]، بازیابی: ۲۰ تیر ۱۳۹۱</del>.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[اهل سنت|اهل تسنن]] تا سالیانی پس از رحلت [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] به دستور و فشار خلفا - که علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و [[تدوین حدیث]] دوری می‌نمودند، ولی [[شیعه|شیعیان]] به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">در این دوره حديث و [[فقه]] با هم آميخته بود و مسائل فقهى بر اساس احاديث و غالبا به صورت غير منظم تدوين و با اسنادش ذكر مى شد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">نگارش احادیث در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارک [[ائمه اطهار|ائمه هدی]] علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌ شده را در دفاتری ثبت می‌نمودند که به آن‌ها کتاب یا [[اصول اربعمائه‌‌‌|اصل]] اطلاق می‌شد. این اقدام که با توصیه آینده‌نگرانه [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام صورت می‌گرفت، نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در کنار منقولات، پایه تألیفات بعدی مانند: «[[الکافی (کتاب)|الکافى]]»، «[[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لایحضره الفقیه]]»، «[[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]]» و «[[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الاحکام]]» قرار گرفت. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">از برکت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناک اجتهاد همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى که جماعتى از فقهاى [[عامه]] به علت کم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند.&lt;ref&gt;علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها کسانى که از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روایت کرده <ins class="diffchange diffchange-inline">اند، </ins>چهار هزار تن بوده اند و نیز گفته شده از میان شاگردان حضرتش چهارصد کتاب از احادیثى که <ins class="diffchange diffchange-inline">آن جناب </ins>تدریس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به <ins class="diffchange diffchange-inline">«</ins>[[اصول اربعمائه‌‌‌|اصول اربعمائه]]<ins class="diffchange diffchange-inline">» </ins>تعبیر می‌شود.&lt;ref&gt;کاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در <ins class="diffchange diffchange-inline">شیعه</ins>.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==منابع==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده: ادوار فقه شیعی]]</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">*[https://essch.ir/tarikh-fiqh-ejtehad-shieh/ &quot;تاریخچه اجتهاد و فقه در شیعه چگونه است؟&quot;، پایگاه مدرسه علمیه امام صادق اصفهان].</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">*[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=۲۹۵۳۲&amp;level=۴&amp;subid=۲۹۵۳۲ &quot;علم‌الحدیث؛ بخش سیر تدوین حدیث در شیعه&quot;، کاظم مدیرشانچی، اندیشه قم]، بازیابی: ۲۰ تیر ۱۳۹۱.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">*[http://www.ensani.ir/fa/content/۶۱۰۶۲/default.aspx &quot;اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه&quot;، علی‌اکبر کلانتری، فقه، شماره ۲۵، پاییز ۱۳۷۹، پورتال علوم انسانی].</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[رده:فقه]]</ins>[[رده: ادوار فقه شیعی<ins class="diffchange diffchange-inline">]][[رده:تاریخ تشیع]][[رده:شیعه شناسی</ins>]]</div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=117317&oldid=prev 2020-01-30T08:12:25Z

<p>ویرایش</p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه ==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==اجتهاد در دوره ائمه==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره از رحلت پیامبر صلى الله علیه و آله آغاز مى‌شود و تا پایان [[غیبت صغرى]] (<del class="diffchange diffchange-inline">329 </del>ه‍ـ) ادامه مى‌یابد. در این عصر گرچه به علت رحلت پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح <del class="diffchange diffchange-inline">شد </del>ولى [[شیعه]] به دلیل حضور امامان به اجتهاد نیازى پیدا <del class="diffchange diffchange-inline">نكردند، </del>چه به عقیده <del class="diffchange diffchange-inline">آنان </del>اقوال، افعال و تقریرات امامان به منزله قول، فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه و آله است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه <del class="diffchange diffchange-inline">ترددى </del>وجود ندارد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره از رحلت <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>پیامبر <ins class="diffchange diffchange-inline">اسلام|پیامبر]] </ins>صلى الله علیه و آله آغاز مى‌شود و تا پایان [[غیبت صغرى]] (<ins class="diffchange diffchange-inline">۳۲۹ </ins>ه‍ـ) ادامه مى‌یابد. در این عصر گرچه به علت <ins class="diffchange diffchange-inline">[[رحلت پيامبر اسلام|</ins>رحلت پیامبر<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>گرامى اسلام صلى الله علیه و آله باب [[اجتهاد]] در نزد <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>اهل سنت<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>مفتوح <ins class="diffchange diffchange-inline">شد، </ins>ولى [[شیعه]] به دلیل حضور <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ائمه اطهار|</ins>امامان<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>به اجتهاد نیازى پیدا <ins class="diffchange diffchange-inline">نکردند، </ins>چه به عقیده <ins class="diffchange diffchange-inline">آنان، </ins>اقوال، افعال و تقریرات امامان به منزله قول، فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه و آله است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه <ins class="diffchange diffchange-inline">تردیدى </ins>وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته <del class="diffchange diffchange-inline">كسانى كه </del>به علت دورى و یا جهات دیگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد <del class="diffchange diffchange-inline">مى‌كردند</del>. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل <del class="diffchange diffchange-inline">كنند </del>زیرا براى ایشان دسترسى به نفس قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى <del class="diffchange diffchange-inline">كه </del>علم وجدانى حاصل <del class="diffchange diffchange-inline">كنند ممكن </del>نبود و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل <del class="diffchange diffchange-inline">كنند </del>و یا در موارد فقد نص یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان <del class="diffchange diffchange-inline">حكم مى‌كرد، </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">برأت </del>یا احتیاط و غیره عمل <del class="diffchange diffchange-inline">كنند</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">(</del>ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، <del class="diffchange diffchange-inline">1421 </del>ه‍ـ.ق، ص <del class="diffchange diffchange-inline">117)</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته <ins class="diffchange diffchange-inline">کسانى که </ins>به علت دورى و یا جهات دیگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد <ins class="diffchange diffchange-inline">مى‌کردند</ins>. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل <ins class="diffchange diffchange-inline">کنند </ins>زیرا براى ایشان دسترسى به نفس قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى <ins class="diffchange diffchange-inline">که </ins>علم وجدانى حاصل <ins class="diffchange diffchange-inline">کنند ممکن </ins>نبود و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل <ins class="diffchange diffchange-inline">کنند </ins>و یا در موارد فقد نص یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان <ins class="diffchange diffchange-inline">حکم مى‌کرد، </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">اصل برائت </ins>یا احتیاط و غیره عمل <ins class="diffchange diffchange-inline">کنند</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;</ins>ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، <ins class="diffchange diffchange-inline">۱۴۲۱ </ins>ه‍ـ.ق، ص <ins class="diffchange diffchange-inline">۱۱۷.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==تدوین حدیث در <del class="diffchange diffchange-inline">دوره حضور ائمه</del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins class="diffchange diffchange-inline">نگارش و </ins>تدوین حدیث در <ins class="diffchange diffchange-inline">شیعه</ins>==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و <del class="diffchange diffchange-inline">تدوین </del>[[حدیث]] دوری <del class="diffchange diffchange-inline">می‌نمودند </del>ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[اهل سنت|</ins>اهل تسنن<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>تا سالیانی پس از رحلت <ins class="diffchange diffchange-inline">[[پیامبر اسلام|</ins>پیامبر <ins class="diffchange diffchange-inline">اکرم]] </ins>به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و [[<ins class="diffchange diffchange-inline">تدوین </ins>حدیث]] دوری <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌نمودند، </ins>ولی <ins class="diffchange diffchange-inline">[[شیعه|</ins>شیعیان<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">==</del>نگارش احادیث<del class="diffchange diffchange-inline">==</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش احادیث <ins class="diffchange diffchange-inline">در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارک [[ائمه اطهار|ائمه]] هدی علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌شان را در دفاتری ثبت می‌نمودند که به آن‌ها کتاب یا [[اصول|اصل]] اطلاق می‌شد. این اقدام که با توصیه آینده نگرانه [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام صورت می‌گرفت نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در کنار منقولات پایه تألیفات بعدی مانند: [[الکافی (کتاب)|کافى]]، [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لایحضره الفقیه]]، [[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]] و [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الاحکام]] قرار گرفت و از برکت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناک اجتهاد همچون [[قیاس در فقه|قیاس]] و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى که جماعتى از فقهاى [[عامه]] به علت کم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه، فقه، ش ۲۵، ۲۶، (پاییز، زمستان ۱۳۷۹)، پورتال علوم انسانی]، بازیابی: ۲۰ تیر ۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نگارش احادیث در بین شیعیان </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">همان زمان صدور آن‌ها </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">لسان مبارك ائمه هدی علیهم‌السلام متداول </del>بوده <del class="diffchange diffchange-inline">است </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">بسیاری </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">اصحاب ائمه احادیث شنیده‌شان را در دفاتری ثبت می‌نمودند كه به آن‌ها كتاب یا اصل اطلاق می‌شد این اقدام كه با توصیه آینده نگرانه اهل بیت علیهم‌السلام صورت می‌گرفت نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در كنار منقولات پایه تالیفات بعدی مانند: كافى، من لایحضره الفقیه، استبصار و تهذیب الاحكام قرار گرفت و </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">بركت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">خطرناك اجتهاد همچون قیاس و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">فقهاى عامه </del>به <del class="diffchange diffchange-inline">علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">([</del>[http://www.<del class="diffchange diffchange-inline">ensani</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">ir/fa/content</del>/<del class="diffchange diffchange-inline">61062</del>/<del class="diffchange diffchange-inline">default</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه </del>شیعه، <del class="diffchange diffchange-inline">فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]</del>]، بازیابی: <del class="diffchange diffchange-inline">20 </del>تیر <del class="diffchange diffchange-inline">1391)</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">تنها کسانى که </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">ثقات با اختلاف مقالاتشان </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">[[امام صادق]] علیه‌السلام روایت کرده اند چهار هزار تن </ins>بوده <ins class="diffchange diffchange-inline">اند </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نیز گفته شده </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">میان شاگردان حضرتش چهارصد کتاب </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">احادیثى که جنابش تدریس </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">املاء مى فرموده، پرداختند که </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">آن‌ها </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">[[اصول اربعمائه‌‌‌|اصول اربعمائه]] تعبیر می‌شود</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;</ins>[http://www.<ins class="diffchange diffchange-inline">andisheqom</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">com</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">Files</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">hadith</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 کاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در </ins>شیعه، <ins class="diffchange diffchange-inline">اندیشه قم</ins>]، بازیابی: <ins class="diffchange diffchange-inline">۲۰ </ins>تیر <ins class="diffchange diffchange-inline">۱۳۹۱.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روایت كرده اند چهار هزار تن بوده اند و نیز گفته شده از میان شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از احادیثى كه جنابش تدریس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid</del>=<del class="diffchange diffchange-inline">29532 كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins class="diffchange diffchange-inline">پانویس</ins>==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=<del class="diffchange diffchange-inline">=منابع</del>==</div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه، فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379): ص 304-331.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده: ادوار فقه شیعی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده: ادوار فقه شیعی]]</div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=54248&oldid=prev 2015-12-31T08:24:32Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۲۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">'''</del>اجتهاد در <del class="diffchange diffchange-inline">این </del>دوره<del class="diffchange diffchange-inline">:'''</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==</ins>اجتهاد در دوره <ins class="diffchange diffchange-inline">ائمه ==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره از رحلت پیامبر صلى الله علیه و آله آغاز مى‌شود و تا پایان [[غیبت صغرى]] (329 ه‍ـ) ادامه مى‌یابد. در این عصر گرچه به علت رحلت پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح شد ولى [[شیعه]] به دلیل حضور امامان به اجتهاد نیازى پیدا نكردند، چه به عقیده آنان اقوال، افعال و تقریرات امامان به منزله قول، فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه و آله است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه ترددى وجود ندارد.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این دوره از رحلت پیامبر صلى الله علیه و آله آغاز مى‌شود و تا پایان [[غیبت صغرى]] (329 ه‍ـ) ادامه مى‌یابد. در این عصر گرچه به علت رحلت پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح شد ولى [[شیعه]] به دلیل حضور امامان به اجتهاد نیازى پیدا نكردند، چه به عقیده آنان اقوال، افعال و تقریرات امامان به منزله قول، فعل و تقریر پیامبر صلى الله علیه و آله است و در حجیّت آن جاى هیچ گونه ترددى وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5" >سطر ۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۵:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته كسانى كه به علت دورى و یا جهات دیگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد مى‌كردند. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل كنند زیرا براى ایشان دسترسى به نفس قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى كه علم وجدانى حاصل كنند ممكن نبود و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل كنند و یا در موارد فقد نص یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حكم مى‌كرد، از برأت یا احتیاط و غیره عمل كنند.(ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117)</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته كسانى كه به علت دورى و یا جهات دیگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد مى‌كردند. مثلاً ناگزیر بودند به خبر ثقه عمل كنند زیرا براى ایشان دسترسى به نفس قول یا فعل یا تقریر پیامبر یا امامان به طورى كه علم وجدانى حاصل كنند ممكن نبود و یا ناگزیر بودند به ظواهر [[قرآن]] یا [[حدیث]] نبوى و یا روایات امامان علیهم‌السلام عمل كنند و یا در موارد فقد نص یا اجمال و یا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حكم مى‌كرد، از برأت یا احتیاط و غیره عمل كنند.(ابوالقاسم گرجى، تاریخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ایران، سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">'''</del>تدوین حدیث<del class="diffchange diffchange-inline">:'''</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==</ins>تدوین حدیث <ins class="diffchange diffchange-inline">در دوره حضور ائمه==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و تدوین [[حدیث]] دوری می‌نمودند ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و تدوین [[حدیث]] دوری می‌نمودند ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==نگارش احادیث==</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش احادیث در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارك ائمه هدی علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌شان را در دفاتری ثبت می‌نمودند كه به آن‌ها كتاب یا اصل اطلاق می‌شد این اقدام كه با توصیه آینده نگرانه اهل بیت علیهم‌السلام صورت می‌گرفت نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در كنار منقولات پایه تالیفات بعدی مانند: كافى، من لایحضره الفقیه، استبصار و تهذیب الاحكام قرار گرفت و از بركت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناك اجتهاد همچون قیاس و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى از فقهاى عامه به علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند. ([[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه، فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش احادیث در بین شیعیان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارك ائمه هدی علیهم‌السلام متداول بوده است و بسیاری از اصحاب ائمه احادیث شنیده‌شان را در دفاتری ثبت می‌نمودند كه به آن‌ها كتاب یا اصل اطلاق می‌شد این اقدام كه با توصیه آینده نگرانه اهل بیت علیهم‌السلام صورت می‌گرفت نقش بسزایی در حفظ دقیق احادیث داشت و این نگاشته‌ها در كنار منقولات پایه تالیفات بعدی مانند: كافى، من لایحضره الفقیه، استبصار و تهذیب الاحكام قرار گرفت و از بركت غناى این منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نیز از فروافتادن در شیوه‌هاى نادرست و خطرناك اجتهاد همچون قیاس و استحسان و دیگر نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى از فقهاى عامه به علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند. ([[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه یا نخستین مرحله فقه شیعه، فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13" >سطر ۱۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۵:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روایت كرده اند چهار هزار تن بوده اند و نیز گفته شده از میان شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از احادیثى كه جنابش تدریس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روایت كرده اند چهار هزار تن بوده اند و نیز گفته شده از میان شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از احادیثى كه جنابش تدریس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">=</del>==منابع<del class="diffchange diffchange-inline">=</del>==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* كاظم مدیرشانچی، علم الحدیث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.</div></td></tr> </table>

بهنام https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=4958&oldid=prev 2012-07-22T08:25:37Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۲۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''اجتهاد در این دوره:'''</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''اجتهاد در این دوره:'''</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">اين </del>دوره از رحلت <del class="diffchange diffchange-inline">پيامبر </del>صلى الله <del class="diffchange diffchange-inline">عليه </del>و آله آغاز مى‌شود و تا <del class="diffchange diffchange-inline">پايان </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">غيبت </del>صغرى]] (329 ه‍ـ) ادامه <del class="diffchange diffchange-inline">مى‌يابد</del>. در <del class="diffchange diffchange-inline">اين </del>عصر گرچه به علت رحلت <del class="diffchange diffchange-inline">پيامبر </del>گرامى اسلام صلى الله <del class="diffchange diffchange-inline">عليه </del>و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح شد ولى [[<del class="diffchange diffchange-inline">شيعه</del>]] به <del class="diffchange diffchange-inline">دليل </del>حضور امامان به اجتهاد <del class="diffchange diffchange-inline">نيازى پيدا </del>نكردند، چه به <del class="diffchange diffchange-inline">عقيده </del>آنان اقوال، افعال و <del class="diffchange diffchange-inline">تقريرات </del>امامان به منزله قول، فعل و <del class="diffchange diffchange-inline">تقرير پيامبر </del>صلى الله <del class="diffchange diffchange-inline">عليه </del>و آله است و در <del class="diffchange diffchange-inline">حجيّت </del>آن جاى <del class="diffchange diffchange-inline">هيچ </del>گونه ترددى وجود ندارد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">این </ins>دوره از رحلت <ins class="diffchange diffchange-inline">پیامبر </ins>صلى الله <ins class="diffchange diffchange-inline">علیه </ins>و آله آغاز مى‌شود و تا <ins class="diffchange diffchange-inline">پایان </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">غیبت </ins>صغرى]] (329 ه‍ـ) ادامه <ins class="diffchange diffchange-inline">مى‌یابد</ins>. در <ins class="diffchange diffchange-inline">این </ins>عصر گرچه به علت رحلت <ins class="diffchange diffchange-inline">پیامبر </ins>گرامى اسلام صلى الله <ins class="diffchange diffchange-inline">علیه </ins>و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح شد ولى [[<ins class="diffchange diffchange-inline">شیعه</ins>]] به <ins class="diffchange diffchange-inline">دلیل </ins>حضور امامان به اجتهاد <ins class="diffchange diffchange-inline">نیازى پیدا </ins>نكردند، چه به <ins class="diffchange diffchange-inline">عقیده </ins>آنان اقوال، افعال و <ins class="diffchange diffchange-inline">تقریرات </ins>امامان به منزله قول، فعل و <ins class="diffchange diffchange-inline">تقریر پیامبر </ins>صلى الله <ins class="diffchange diffchange-inline">علیه </ins>و آله است و در <ins class="diffchange diffchange-inline">حجیّت </ins>آن جاى <ins class="diffchange diffchange-inline">هیچ </ins>گونه ترددى وجود ندارد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته كسانى كه به علت دورى و <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>جهات <del class="diffchange diffchange-inline">ديگر </del>به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد مى‌كردند. مثلاً <del class="diffchange diffchange-inline">ناگزير </del>بودند به خبر ثقه عمل كنند <del class="diffchange diffchange-inline">زيرا </del>براى <del class="diffchange diffchange-inline">ايشان </del>دسترسى به نفس قول <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>فعل <del class="diffchange diffchange-inline">يا تقرير پيامبر يا </del>امامان به طورى كه علم وجدانى حاصل كنند ممكن نبود و <del class="diffchange diffchange-inline">يا ناگزير </del>بودند به ظواهر [[قرآن]] <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>[[<del class="diffchange diffchange-inline">حديث</del>]] نبوى و <del class="diffchange diffchange-inline">يا روايات </del>امامان <del class="diffchange diffchange-inline">عليهم‌السلام </del>عمل كنند و <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>در موارد فقد نص <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>اجمال و <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حكم مى‌كرد، از برأت <del class="diffchange diffchange-inline">يا احتياط </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">غيره </del>عمل كنند.(ابوالقاسم گرجى، <del class="diffchange diffchange-inline">تاريخ </del>فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-<del class="diffchange diffchange-inline">ايران، </del>سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117)</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته كسانى كه به علت دورى و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>جهات <ins class="diffchange diffchange-inline">دیگر </ins>به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد مى‌كردند. مثلاً <ins class="diffchange diffchange-inline">ناگزیر </ins>بودند به خبر ثقه عمل كنند <ins class="diffchange diffchange-inline">زیرا </ins>براى <ins class="diffchange diffchange-inline">ایشان </ins>دسترسى به نفس قول <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>فعل <ins class="diffchange diffchange-inline">یا تقریر پیامبر یا </ins>امامان به طورى كه علم وجدانى حاصل كنند ممكن نبود و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا ناگزیر </ins>بودند به ظواهر [[قرآن]] <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>[[<ins class="diffchange diffchange-inline">حدیث</ins>]] نبوى و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا روایات </ins>امامان <ins class="diffchange diffchange-inline">علیهم‌السلام </ins>عمل كنند و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>در موارد فقد نص <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>اجمال و <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حكم مى‌كرد، از برأت <ins class="diffchange diffchange-inline">یا احتیاط </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">غیره </ins>عمل كنند.(ابوالقاسم گرجى، <ins class="diffchange diffchange-inline">تاریخ </ins>فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-<ins class="diffchange diffchange-inline">ایران، </ins>سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تدوین حدیث:'''</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تدوین حدیث:'''</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و تدوین [[حدیث]] دوری می‌نمودند ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و تدوین [[حدیث]] دوری می‌نمودند ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش <del class="diffchange diffchange-inline">احاديث </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">بين شيعيان </del>از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارك ائمه <del class="diffchange diffchange-inline">هدي عليهم‌السلام </del>متداول بوده است و <del class="diffchange diffchange-inline">بسياري </del>از اصحاب ائمه <del class="diffchange diffchange-inline">احاديث شنيده‌شان </del>را در <del class="diffchange diffchange-inline">دفاتري </del>ثبت <del class="diffchange diffchange-inline">مي‌نمودند </del>كه به آن‌ها كتاب <del class="diffchange diffchange-inline">يا </del>اصل اطلاق <del class="diffchange diffchange-inline">مي‌شد اين </del>اقدام كه با <del class="diffchange diffchange-inline">توصيه آينده </del>نگرانه اهل <del class="diffchange diffchange-inline">بيت عليهم‌السلام </del>صورت <del class="diffchange diffchange-inline">مي‌گرفت </del>نقش <del class="diffchange diffchange-inline">بسزايي </del>در حفظ <del class="diffchange diffchange-inline">دقيق احاديث </del>داشت و <del class="diffchange diffchange-inline">اين </del>نگاشته‌ها در كنار منقولات <del class="diffchange diffchange-inline">پايه تاليفات بعدي </del>مانند: كافى، من <del class="diffchange diffchange-inline">لايحضره الفقيه، </del>استبصار و <del class="diffchange diffchange-inline">تهذيب </del>الاحكام قرار گرفت و از بركت غناى <del class="diffchange diffchange-inline">اين </del>منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام <del class="diffchange diffchange-inline">نيز </del>از فروافتادن در <del class="diffchange diffchange-inline">شيوه‌هاى </del>نادرست و خطرناك اجتهاد همچون <del class="diffchange diffchange-inline">قياس </del>و استحسان و <del class="diffchange diffchange-inline">ديگر </del>نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى از فقهاى عامه به علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند. ([[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه <del class="diffchange diffchange-inline">يا نخستين </del>مرحله فقه <del class="diffchange diffchange-inline">شيعه، </del>فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نگارش <ins class="diffchange diffchange-inline">احادیث </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">بین شیعیان </ins>از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارك ائمه <ins class="diffchange diffchange-inline">هدی علیهم‌السلام </ins>متداول بوده است و <ins class="diffchange diffchange-inline">بسیاری </ins>از اصحاب ائمه <ins class="diffchange diffchange-inline">احادیث شنیده‌شان </ins>را در <ins class="diffchange diffchange-inline">دفاتری </ins>ثبت <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌نمودند </ins>كه به آن‌ها كتاب <ins class="diffchange diffchange-inline">یا </ins>اصل اطلاق <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌شد این </ins>اقدام كه با <ins class="diffchange diffchange-inline">توصیه آینده </ins>نگرانه اهل <ins class="diffchange diffchange-inline">بیت علیهم‌السلام </ins>صورت <ins class="diffchange diffchange-inline">می‌گرفت </ins>نقش <ins class="diffchange diffchange-inline">بسزایی </ins>در حفظ <ins class="diffchange diffchange-inline">دقیق احادیث </ins>داشت و <ins class="diffchange diffchange-inline">این </ins>نگاشته‌ها در كنار منقولات <ins class="diffchange diffchange-inline">پایه تالیفات بعدی </ins>مانند: كافى، من <ins class="diffchange diffchange-inline">لایحضره الفقیه، </ins>استبصار و <ins class="diffchange diffchange-inline">تهذیب </ins>الاحكام قرار گرفت و از بركت غناى <ins class="diffchange diffchange-inline">این </ins>منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام <ins class="diffchange diffchange-inline">نیز </ins>از فروافتادن در <ins class="diffchange diffchange-inline">شیوه‌هاى </ins>نادرست و خطرناك اجتهاد همچون <ins class="diffchange diffchange-inline">قیاس </ins>و استحسان و <ins class="diffchange diffchange-inline">دیگر </ins>نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى از فقهاى عامه به علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند. ([[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه <ins class="diffchange diffchange-inline">یا نخستین </ins>مرحله فقه <ins class="diffchange diffchange-inline">شیعه، </ins>فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام <del class="diffchange diffchange-inline">روايت </del>كرده اند چهار هزار تن بوده اند و <del class="diffchange diffchange-inline">نيز </del>گفته شده از <del class="diffchange diffchange-inline">ميان </del>شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از <del class="diffchange diffchange-inline">احاديثى </del>كه جنابش <del class="diffchange diffchange-inline">تدريس </del>و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 كاظم <del class="diffchange diffchange-inline">مديرشانچي، </del>علم <del class="diffchange diffchange-inline">الحديث، </del>بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام <ins class="diffchange diffchange-inline">روایت </ins>كرده اند چهار هزار تن بوده اند و <ins class="diffchange diffchange-inline">نیز </ins>گفته شده از <ins class="diffchange diffchange-inline">میان </ins>شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از <ins class="diffchange diffchange-inline">احادیثى </ins>كه جنابش <ins class="diffchange diffchange-inline">تدریس </ins>و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 كاظم <ins class="diffchange diffchange-inline">مدیرشانچی، </ins>علم <ins class="diffchange diffchange-inline">الحدیث، </ins>بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===منابع===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===منابع===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* كاظم <del class="diffchange diffchange-inline">مديرشانچي، </del>علم <del class="diffchange diffchange-inline">الحديث، </del>بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* كاظم <ins class="diffchange diffchange-inline">مدیرشانچی، </ins>علم <ins class="diffchange diffchange-inline">الحدیث، </ins>بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابوالقاسم گرجى، <del class="diffchange diffchange-inline">تاريخ </del>فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-<del class="diffchange diffchange-inline">ايران، </del>سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ابوالقاسم گرجى، <ins class="diffchange diffchange-inline">تاریخ </ins>فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-<ins class="diffchange diffchange-inline">ایران، </ins>سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه <del class="diffchange diffchange-inline">يا نخستين </del>مرحله فقه <del class="diffchange diffchange-inline">شيعه، </del>فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379): ص 304-331.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه <ins class="diffchange diffchange-inline">یا نخستین </ins>مرحله فقه <ins class="diffchange diffchange-inline">شیعه، </ins>فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379): ص 304-331.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده: ادوار فقه شیعی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده: ادوار فقه شیعی]]</div></td></tr> </table>

مرضیه الله وکیل جزی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D9%82%D9%87_%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87&diff=4489&oldid=prev 2012-07-21T10:47:12Z

<p>صفحه‌ای جدید حاوی &#039;&#039;&#039;&#039;اجتهاد در این دوره:&#039;&#039;&#039; اين دوره از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله آغاز مى‌شود ...&#039; ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''اجتهاد در این دوره:'''<br /> <br /> اين دوره از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله آغاز مى‌شود و تا پايان [[غيبت صغرى]] (329 ه‍ـ) ادامه مى‌يابد. در اين عصر گرچه به علت رحلت پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله باب [[اجتهاد]] در نزد اهل سنت مفتوح شد ولى [[شيعه]] به دليل حضور امامان به اجتهاد نيازى پيدا نكردند، چه به عقيده آنان اقوال، افعال و تقريرات امامان به منزله قول، فعل و تقرير پيامبر صلى الله عليه و آله است و در حجيّت آن جاى هيچ گونه ترددى وجود ندارد.<br /> <br /> البته كسانى كه به علت دورى و يا جهات ديگر به آن بزرگواران دسترسى نداشتند به صورت ساده‌اى در مسائل اجتهاد مى‌كردند. مثلاً ناگزير بودند به خبر ثقه عمل كنند زيرا براى ايشان دسترسى به نفس قول يا فعل يا تقرير پيامبر يا امامان به طورى كه علم وجدانى حاصل كنند ممكن نبود و يا ناگزير بودند به ظواهر [[قرآن]] يا [[حديث]] نبوى و يا روايات امامان عليهم‌السلام عمل كنند و يا در موارد فقد نص يا اجمال و يا تعارض نصوص به آن چه عقل آنان حكم مى‌كرد، از برأت يا احتياط و غيره عمل كنند.(ابوالقاسم گرجى، تاريخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ايران، سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117)<br /> <br /> '''تدوین حدیث:'''<br /> <br /> اهل تسنن تا سالیانی پس از رحلت پیامبر به دستور و فشار خلفا که - علل آن خود جای بحث مستقل دارد - از کتابت و تدوین [[حدیث]] دوری می‌نمودند ولی شیعیان به ترغیب و تشویق [[ائمه اطهار]] علیهم‌السلام اهتمام بلیغی به جمع [[احادیث]] پیامبر و ائمه علیهم‌السلام داشتند ولذا نگارش کتاب‌های زیادی در این دوران گزارش شده است.<br /> <br /> نگارش احاديث در بين شيعيان از همان زمان صدور آن‌ها از لسان مبارك ائمه هدي عليهم‌السلام متداول بوده است و بسياري از اصحاب ائمه احاديث شنيده‌شان را در دفاتري ثبت مي‌نمودند كه به آن‌ها كتاب يا اصل اطلاق مي‌شد اين اقدام كه با توصيه آينده نگرانه اهل بيت عليهم‌السلام صورت مي‌گرفت نقش بسزايي در حفظ دقيق احاديث داشت و اين نگاشته‌ها در كنار منقولات پايه تاليفات بعدي مانند: كافى، من لايحضره الفقيه، استبصار و تهذيب الاحكام قرار گرفت و از بركت غناى اين منابع، فقهاى پس از دوران ائمه علیهم‌السلام نيز از فروافتادن در شيوه‌هاى نادرست و خطرناك اجتهاد همچون قياس و استحسان و ديگر نمودهاى اجتهاد به رأى كه جماعتى از فقهاى عامه به علت كم آوردن نصوص به آن روى آوردند، در امان ماندند. ([[http://www.ensani.ir/fa/content/61062/default.aspx علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه يا نخستين مرحله فقه شيعه، فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379)، پورتال علوم انسانی]]، بازیابی: 20 تیر 1391)<br /> <br /> تنها كسانى كه از ثقات با اختلاف مقالاتشان از [[امام صادق]] علیه‌السلام روايت كرده اند چهار هزار تن بوده اند و نيز گفته شده از ميان شاگردان حضرتش چهارصد كتاب از احاديثى كه جنابش تدريس و املاء مى فرموده، پرداختند که از آن‌ها به اصول اربعمائه تعبیر می‌شود. ([[http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29532&amp;level=4&amp;subid=29532 كاظم مديرشانچي، علم الحديث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه، اندیشه قم]]، بازیابی: 20 تیر 1391)<br /> <br /> ===منابع===<br /> <br /> * كاظم مديرشانچي، علم الحديث، بخش سیر تدوین حدیث در شیعه.<br /> <br /> * ابوالقاسم گرجى، تاريخ فقه و فقها، مؤسسه سمت، تهران-ايران، سوم، 1421 ه‍ـ.ق، ص 117.<br /> <br /> * علی‌اکبر کلانتری، اصول اربعمائه يا نخستين مرحله فقه شيعه، فقه، ش 25، 26، (پاییز، زمستان 1379): ص 304-331.<br /> <br /> [[رده: ادوار فقه شیعی]]</div>

مرضیه الله وکیل جزی