<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fa">
	<id>https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C</id>
	<title>فردوسی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C&amp;action=history"/>
	<updated>2026-11-10T19:36:36Z</updated>
	<subtitle>تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.32.0</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C&amp;diff=170311&amp;oldid=prev</id>
		<title>Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C&amp;diff=170311&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-11-10T13:01:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-right&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fa&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;→ نسخهٔ قدیمی‌تر&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۱&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l11&quot; &gt;سطر ۱۱:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر ۱۱:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''فردوسی'''، با کنیهٔ '''ابوالقاسم'''، شاعر و حماسه‌سرای ایرانی سدهٔ چهارم و پنجم هجری و سرایندهٔ [[شاهنامه]] است. او در روستای باژ (پاژ) از توابع طوس در [[خراسان]] زاده شد. شاهنامه، حماسهٔ ملی ایرانیان، روایت‌های [[اسطوره|اساطیری]]، پهلوانی و تاریخی [[ایران]] را از روزگار کیومرث تا فروپاشی ساسانیان، در قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] و در [[بحر &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;(شعر)&lt;/del&gt;|بحر]] متقارب و در نزدیک به ۵۰ هزار [[بیت (شعر)|بیت]] دربر دارد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;shahmoq&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۱، مقدمه.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;'''فردوسی'''، با کنیهٔ '''ابوالقاسم'''، شاعر و حماسه‌سرای ایرانی سدهٔ چهارم و پنجم هجری و سرایندهٔ [[شاهنامه]] است. او در روستای باژ (پاژ) از توابع طوس در [[خراسان]] زاده شد. شاهنامه، حماسهٔ ملی ایرانیان، روایت‌های [[اسطوره|اساطیری]]، پهلوانی و تاریخی [[ایران]] را از روزگار کیومرث تا فروپاشی ساسانیان، در قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] و در [[بحر &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;شعری&lt;/ins&gt;|بحر]] متقارب و در نزدیک به ۵۰ هزار [[بیت (شعر)|بیت]] دربر دارد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;shahmoq&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۱، مقدمه.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;آگاهی‌های تاریخی دربارهٔ زندگی فردوسی اندک است و بسیاری از داستان‌های مربوط به او، از جمله ماجرای پاداش شاهنامه از سوی سلطان محمود غزنوی، بر گزارش‌های متأخر و افسانه‌آمیز استوار است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; ابیاتی از شاهنامه، از جمله ستایش [[اهل بیت]] [[پیامبر اسلام|پیامبر (صلی الله علیه و آله)]]، مبنای بحث دربارهٔ [[تشیع]] او شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;آگاهی‌های تاریخی دربارهٔ زندگی فردوسی اندک است و بسیاری از داستان‌های مربوط به او، از جمله ماجرای پاداش شاهنامه از سوی سلطان محمود غزنوی، بر گزارش‌های متأخر و افسانه‌آمیز استوار است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; ابیاتی از شاهنامه، از جمله ستایش [[&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;اهل البیت|&lt;/ins&gt;اهل بیت]] [[پیامبر اسلام|پیامبر (صلی الله علیه و آله)]]، مبنای بحث دربارهٔ [[&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;شیعه|&lt;/ins&gt;تشیع]] او شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==نام و لقب==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class='diff-marker'&gt; &lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==نام و لقب==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Zadhoosh</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C&amp;diff=170288&amp;oldid=prev</id>
		<title>Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: فردوسی</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C&amp;diff=170288&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-11-10T12:55:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;ایجاد مقالهٔ تازه: فردوسی&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;صفحهٔ تازه&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{شناسنامه شخصیت&lt;br /&gt;
|نام کامل = منصور بن حسن طوسی (بنابر پژوهش‌های معاصر)&lt;br /&gt;
|تصویر =&lt;br /&gt;
|زادروز = ۳۲۹ق/۹۴۱م؛ برخی پژوهشگران ۳۲۴ تا ۳۳۱ق را محتمل دانسته‌اند&lt;br /&gt;
|زادگاه = باژ (پاژ)، از توابع طوس در [[خراسان]]&lt;br /&gt;
|وفات = ۴۱۱ق/۱۰۲۰م؛ به گزارشی ۴۱۶ق&lt;br /&gt;
|مدفن = باغ شخصی او در طوس، نزدیک [[مشهد]]&lt;br /&gt;
|آثار = [[شاهنامه]]؛ ابیات پراکنده‌ای که به او نسبت داده شده است&lt;br /&gt;
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای&lt;br /&gt;
|توضیحات = سرایندهٔ [[شاهنامه]]، حماسهٔ ملی [[ایران]] و بزرگ‌ترین منظومهٔ حماسی زبان فارسی&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''فردوسی'''، با کنیهٔ '''ابوالقاسم'''، شاعر و حماسه‌سرای ایرانی سدهٔ چهارم و پنجم هجری و سرایندهٔ [[شاهنامه]] است. او در روستای باژ (پاژ) از توابع طوس در [[خراسان]] زاده شد. شاهنامه، حماسهٔ ملی ایرانیان، روایت‌های [[اسطوره|اساطیری]]، پهلوانی و تاریخی [[ایران]] را از روزگار کیومرث تا فروپاشی ساسانیان، در قالب [[مثنوی (قالب شعر)|مثنوی]] و در [[بحر (شعر)|بحر]] متقارب و در نزدیک به ۵۰ هزار [[بیت (شعر)|بیت]] دربر دارد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;shahmoq&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۱، مقدمه.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آگاهی‌های تاریخی دربارهٔ زندگی فردوسی اندک است و بسیاری از داستان‌های مربوط به او، از جمله ماجرای پاداش شاهنامه از سوی سلطان محمود غزنوی، بر گزارش‌های متأخر و افسانه‌آمیز استوار است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; ابیاتی از شاهنامه، از جمله ستایش [[اهل بیت]] [[پیامبر اسلام|پیامبر (صلی الله علیه و آله)]]، مبنای بحث دربارهٔ [[تشیع]] او شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==نام و لقب==&lt;br /&gt;
کنیهٔ فردوسی «ابوالقاسم» و لقبش «فردوسی» است و منابع در این دو اختلافی ندارند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; در نام او و نام پدرش، اما، اختلاف است؛ صورت‌هایی مانند «ابوالقاسم حسن بن علی طوسی»، «حسن بن اسحاق بن شرفشاه» و «منصور بن احمد بن فرخ» در منابع و مقدمه‌های دست‌نویس‌های شاهنامه آمده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; برخی پژوهشگران معاصر، از جمله علیرضا شاپور شهبازی و جلال خالقی مطلق، «منصور بن حسن» را معتبرترین صورت دانسته‌اند؛ زیرا در ترجمهٔ عربی بنداری و نسخهٔ کهن فلورانس آمده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; در منابع متأخر و در زبان مردم، او را «حکیم فردوسی» نیز می‌خوانند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==زادگاه==&lt;br /&gt;
فردوسی از روستای باژ (باز/فاز) از توابع طوس، در ناحیهٔ طبران، برخاسته بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; نظامی عروضی، که یکی از کهن‌ترین گزارش‌ها دربارهٔ زندگی او را نوشته، این روستا را بزرگ می‌شمارد و می‌گوید فردوسی «از دهاقین طوس بود» و «در آن دیه شوکتی تمام داشت»، چندان که از درآمد زمین‌های خود بی‌نیاز بود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; دهقانان زمین‌داران باسواد و فرهنگ‌دوست بودند و خانوادهٔ فردوسی به همین طبقه تعلق داشت.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
سال تولد او به‌درستی روشن نیست. برخی پژوهشگران ۳۲۹ق/۹۴۱م را پذیرفته‌اند و برخی برای احتیاط، بازه‌ای چندساله میان ۳۲۴ تا ۳۳۱ق را پیشنهاد کرده‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; از آموزش‌ها و استادان او آگاهی مستندی در دست نیست و آنچه در مقدمه‌های دست‌نویس‌ها و تذکره‌ها در این باره آمده، بیشتر حکایت است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==سرایش شاهنامه==&lt;br /&gt;
فردوسی نظم شاهنامه را در سال‌های ۳۶۶ تا ۳۷۰ق، پس از دست‌یافتن به شاهنامهٔ منثور ابومنصوری، آغاز کرد و ویرایش نخست آن را در ۳۸۴ق به پایان برد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; ویرایش دوم، که به سلطان محمود غزنوی تقدیم شد، به تصریح خود شاعر در ۲۵ اسفند ۴۰۰ق پایان یافت.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; منابع در شمار سال‌های سرایش اختلاف دارند و ۲۵، ۳۰ و ۳۵ سال را آورده‌اند؛ این اختلاف با دو ویرایش کتاب پیوند دارد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
فردوسی در پایان کتاب می‌گوید:&amp;lt;ref name=&amp;quot;shah8&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۸، پایان کتاب.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;blockquote style=&amp;quot;border-right:3px solid #c2a24b; background:#fbf7ec; padding:0.5em 1em; margin:0.8em 0;&amp;quot;&amp;gt;بسی رنج بردم در این سال سی&amp;lt;br /&amp;gt;عجم زنده کردم بدین پارسی&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==ساختار شاهنامه==&lt;br /&gt;
شاهنامه را به‌طور کلی به سه بخش تقسیم می‌کنند: داستان‌های اساطیری از کیومرث تا فریدون، داستان‌های پهلوانی از کیقباد تا مرگ رستم، و بخش تاریخی از اسکندر تا یزدگرد سوم.&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt; از مشهورترین داستان‌های آن، رستم و سهراب، سیاوش، بیژن و منیژه و رستم و اسفندیار است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt; این منظومه به [[سبک خراسانی]] سروده شده و شمار ابیات آن را در نسخه‌ها و چاپ‌های مختلف از حدود ۵۰ هزار تا ۶۰ هزار بیت نوشته‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع شاهنامه==&lt;br /&gt;
خدای‌نامهٔ پهلوی، شاهنامهٔ منثور ابومنصوری و روایت‌های دهقانان و موبدان، منابع اصلی شاهنامه دانسته می‌شوند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt; شاهنامهٔ ابومنصوری به فرمان ابومنصور محمد بن عبدالرزاق، سپهسالار طوس، فراهم آمد و ابومنصور معمری آن را گرد آورد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt; فردوسی خود در آغاز کتاب از این «مهتر گردن‌فراز» یاد می‌کند که او را به نظم این «نامهٔ شهریار» فراخواند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;shahaghaz&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۱، آغاز کتاب.&amp;lt;/ref&amp;gt; پیش از او نیز دقیقی طوسی نظم شاهنامه را آغاز کرده بود و فردوسی پس از مرگ او کار را پی گرفت و بخشی از گشتاسپ‌نامهٔ او را در کتاب خود گنجاند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;danesh&amp;quot;&amp;gt;دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ج۴، مدخل «فردوسی».&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==مذهب==&lt;br /&gt;
دربارهٔ مذهب فردوسی بحث بسیار است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، با استناد به ابیات خود شاعر و گزارش‌های کهن، او مسلمان و شیعه دانسته شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; از جمله ابیاتی که به این بحث دامن زده است:&amp;lt;ref name=&amp;quot;shah1&amp;quot;&amp;gt;فردوسی، شاهنامه، چ خالقی مطلق، ج۱، ص۱۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;blockquote style=&amp;quot;border-right:3px solid #c2a24b; background:#fbf7ec; padding:0.5em 1em; margin:0.8em 0;&amp;quot;&amp;gt;پیمبر بدو اندرون با علی&amp;lt;br /&amp;gt;همه اهل بیت نبی و وصی&amp;lt;br /&amp;gt;برین زادم و هم برین بگذرم&amp;lt;br /&amp;gt;چنان دان که خاک پی حیدرم&amp;lt;/blockquote&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
در این ابیات، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و [[امام علی علیه السلام|علی (علیه‌السلام)]] در یک صف آمده‌اند و همین، مبنای استدلال کسانی است که او را دوستدار اهل بیت می‌دانند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
نظامی عروضی گزارش می‌کند که در دربار محمود، همین ابیات را دلیل «رفض» فردوسی شمردند و او را «رافضی و معتزلی مذهب» خواندند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; پژوهشگران در تعیین دقیق گرایش او هم‌داستان نیستند؛ برخی او را [[شیعه]]ٔ زیدی، برخی اسماعیلی و گروهی دوازده‌امامی دانسته‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; نیز گفته شده است که مخالفان او را به «مدح گبران و مجوسان» متهم می‌کردند و در دورهٔ معاصر برخی او را شعوبی متعصب یا زرتشتی‌گرا خوانده‌اند؛ این دیدگاه‌ها با نقد روبه‌رو شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==فردوسی و سلطان محمود==&lt;br /&gt;
دربارهٔ رابطهٔ فردوسی با دربار [[غزنویان|غزنوی]] و پاداش شاهنامه، گزارش‌های گوناگونی در دست است که از کهن‌ترین آن‌ها گزارش نظامی عروضی در سدهٔ ششم است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; بر پایهٔ گزارش او، فردوسی شاهنامه را در هفت مجلد نوشت، به غزنین برد و به پایمردی خواجه احمد حسن کاتب به محمود عرضه کرد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; محمود با درباریان مشورت کرد؛ آنان پرداخت پنجاه هزار درهم را «بسیار» شمردند و فردوسی را «رافضی و معتزلی» خواندند. در پایان، تنها بیست هزار درهم به شاعر رسید.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
فردوسی آن سیم را میان گرمابه‌بان و فقاع‌فروش بخش کرد، شبانه از غزنین به هرات رفت و شش ماه در خانهٔ اسماعیل وراق پنهان شد؛ سپس به طبرستان نزد سپهبد شهریار از آل باوند پناه برد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; به گزارش نظامی عروضی، شهریار صد هزار درهم به او داد و هجویهٔ صدبیتی او در نکوهش محمود را، که تنها شش بیتش باقی مانده، از میان برداشت.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; همو می‌افزاید که محمود بعدها از کردار خود پشیمان شد و فرمان داد شصت هزار دینار برای فردوسی به طوس بفرستند؛ این مال هنگامی به طوس رسید که جنازهٔ شاعر را از دروازهٔ شهر بیرون می‌بردند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
این گزارش‌ها را پژوهشگران یکسره تاریخی نمی‌دانند؛ چنان‌که انگیزهٔ تأمین جهیزیهٔ دختر «افسانه‌ای بیش نیست» خوانده شده و در برخی جزئیات، از جمله سفر فردوسی به غزنین، تردید شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==وفات==&lt;br /&gt;
فردوسی در ۴۱۱ق/۱۰۲۰م درگذشت و برخی منابع ۴۱۶ق را آورده‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; بر پایهٔ گزارش نظامی عروضی، گروهی متعصب به سبب اتهام رفض، از خاک‌سپاری او در گورستان مسلمانان جلوگیری کردند و او را در باغ شخصی‌اش، درون دروازهٔ رزان، به خاک سپردند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; نظامی عروضی خود در ۵۱۰ق مزار او را زیارت کرده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; [[عطار نیشابوری]] نیز ماجرای نمازنگزاردن بر جنازهٔ او را به نظم کشیده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آرامگاه فردوسی در طوس، نزدیک [[مشهد]] امروزی، در سده‌های بعد زیارتگاه دوستداران او شد؛ قاضی نورالله شوشتری در سدهٔ یازدهم از زیارت آن به دست «جمهور انام، خصوصاً شیعهٔ امامیه» یاد کرده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; بنای امروزی آرامگاه در دورهٔ پهلوی، به کوشش محمدتقی بهار و ارباب کیخسرو شاهرخ، ساخته شد.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==جایگاه ادبی==&lt;br /&gt;
شاهنامه بزرگ‌ترین اثر حماسی زبان فارسی و حماسهٔ ملی ایرانیان شمرده می‌شود.&amp;lt;ref name=&amp;quot;safa&amp;quot;&amp;gt;صفا، تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان فارسی، ج۱، بخش فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt; فردوسی در سنت [[شعر]] فارسی و در پی شاعرانی چون [[رودکی]] جای دارد و در روزگاری می‌سرود که در دربار محمود، مدیحه‌سرایان حرفه‌ای چون [[فرخی سیستانی]] و [[منوچهری دامغانی]] فعال بودند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; شاعران پس از او، از [[اسدی توسی]] و [[نظامی گنجوی]] تا سعدی، [[حافظ شیرازی|حافظ]] و جامی، او را ستوده‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; زبان شاهنامه نیز از ذخایر مهم واژگان فارسی شمرده می‌شود و در پاسداری از [[فرهنگ]] ایرانی سهمی بزرگ داشته است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;safa&amp;quot;&amp;gt;صفا، تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان فارسی، ج۱، بخش فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==ستایش و نکوهش==&lt;br /&gt;
ستایش فردوسی در ادب فارسی دیرینه و گسترده است؛ شاعرانی چون [[نظامی گنجوی]]، سعدی و جامی او را در شمار بزرگان سخن نشانده‌اند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; در برابر، از روزگار خود او اتهام‌هایی نیز دامنگیرش بود: رفض، اعتزال و مدح گبران.&amp;lt;ref name=&amp;quot;chahar&amp;quot;&amp;gt;نظامی عروضی، چهار مقاله، حکایت فردوسی.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; این اتهام‌ها بیشتر از سوی متعصبان و رقیبان درباری مطرح می‌شد و در منابع بعدی بازتاب یافت.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; در پژوهش‌های معاصر نیز کوشش‌هایی برای معرفی او به‌عنوان شعوبی متعصب یا زرتشتی‌گرا صورت گرفته که با نقد روبه‌رو شده است.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt; پژوهشگران سدهٔ اخیر، با نقد تاریخی، بسیاری از حکایت‌های زندگی او را افسانه‌گونه دانسته و کوشیده‌اند با استناد به خود شاهنامه، تصویری مستندتر از او به دست دهند.&amp;lt;ref name=&amp;quot;cgie&amp;quot;&amp;gt;دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==پانویس==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==منابع==&lt;br /&gt;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «فردوسی» (محمد جعفری قنواتی)، نسخهٔ آنلاین: cgie.org.ir؛ دسترسی: ۱۹ آبان ۱۴۰۵.&lt;br /&gt;
* دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۱ش؛ ج۴.&lt;br /&gt;
* صفا، ذبیح‌الله؛ ''تاریخ ادبیات در ایران و در قلمرو زبان فارسی''، تهران: ابن سینا و فردوس، ۱۳۳۵–۱۳۷۰ش؛ ج۱.&lt;br /&gt;
* فردوسی، ابوالقاسم؛ ''شاهنامه''، تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۶ش؛ ج۱ و ج۸.&lt;br /&gt;
* نظامی عروضی، احمد؛ ''چهار مقاله''، تصحیح محمد قزوینی، تهران: کتابفروشی زوار، ۱۳۳۳ش، حکایت فردوسی.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[رده:شعرا]]&lt;br /&gt;
[[رده:شعرای پارسی گو]]&lt;br /&gt;
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن چهارم]]&lt;br /&gt;
[[رده:شعرای پارسی گوی قرن پنجم]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Zadhoosh</name></author>
		
	</entry>
</feed>