فتال نیشابوری - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۹

2023-07-13T10:49:43Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۲

2023-07-13T08:32:58Z

مهدی موسوی: ویرایش

2019-11-25T11:51:37Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲ سپتامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۵۶

2014-09-02T10:56:47Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۲۴

2014-02-24T06:24:49Z

عربصالحی: افزودن 3 رده و محتوا به کمک منبع جدید

2014-02-22T12:15:03Z

افزودن 3 رده و محتوا به کمک منبع جدید

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی: فتال نيشابوري را به فتال نیشابوری منتقل کرد

2012-09-22T10:53:22Z

فتال نيشابوري را به فتال نیشابوری منتقل کرد

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۲ سپتامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۵۳

2012-09-22T10:53:07Z

بهرامی: اضافه کردن رده

2012-08-04T05:24:02Z

اضافه کردن رده

شیرین سادات حسینی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}}
2012-07-16T13:06:28Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: سلجوقیان، روضه الواعظین و تبصره المتعظ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{بخشی از یک کتاب}}

'''منبع:''' تلخيص از كتاب گلشن ابرار، جلد 5، صفحه 55

'''نویسنده:''' سيد حسن سيدي

==فتال نیشابوری==

'''ولادت'''

شیخ بزرگوار، شهید سعید، ابوعلی، محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی واعظ مبارز، محدث و حافظ [[احادیث]] بسیار بوده است.<ref> سفینه البحار، ج 7، ص 23.</ref> وی در نیشابور به دنیا آمده و دارای عمر طولانی بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست.

نام پدر او حسن و از استادان فتال بوده است. ریشه این اختلاف از این جهت است که گاهی او را به پدرش و گاهی به جدش، احمد و گاهی به پدر پدربزرگش نسبت داده‌اند، که همگی از بزرگان علم و ادب بوده‌اند و البته این جور نسبت، امری شایع بود. مثل [[سید بن طاووس]] و [[ابن شهر آشوب]] که منسوب به پدربزرگ خود هستند. بعضی گمان کرده‌اند که محمد بن حسن و محمد بن احمد یا محمد بن علی چند نفرند.<ref> الذریعه، ج 11، ص 305، چاپ اسماعیلیان، قم، سال 1408 هـ.ق؛ [[اعیان الشیعه]]، ج 8، ص 391؛ معالم العلماء، ص 116.</ref>

از جمله القاب نیشابوری، ابن الفارسی و فتال و کنیه او ابوعلی و ابوجعفر است. از لقب «ابن الفارسی» معلوم می‌شود که او از نژاد ایرانی است. فتال یکی از اسم‌های بلبل است و علت ملقب شدن او به فتال به خاطر خوش‌صوتی و لطافت زبانی است که در منبر داشته و از نطق بالایی برخوردار بوده است.<ref> همان، ریاض العلما، ج 5، ص 75، چاپ خیام، قم، 1401 هـ.ق؛ ریحانه الادب، ج 4، ص 291، چاپ خانه شفق تبریز.</ref>

'''تخصص'''

فتال نیشابوری در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان متکلمی‌ بزرگ و فقیه نام برده شده است.<ref> تمام منابع قبلی.</ref> از خیلی از کتاب‌های تحقیق و چیزی مهم بدست نیامده.

'''تحصیلات'''

همان طور که گفته شد، متأسفانه کمتر در این موارد بحث شده است. اما آن چه مسلم است، وی در محضر بزرگان شرکت می‌کرده و از تحصیلات عالیه‌ای برخوردار بوده و حتی خود محضر درس داشته و شاگردانی تربیت کرده است. وی از دوران کودکی در محضر پدرش درس می‌خوانده و از برخی کتاب‌ها استفاده می‌شود که فقیه بوده است؛ پس حتماً به درجه اجتهاد رسیده و در بحث کلامی‌ هم انسانی خبره بوده است.

'''استادان'''

از جمله استادان شیخ فتال نیشابوری که در کتاب‌های تراجم نامشان آمده عبارتند از:

* 1. شیخ حسن بن علی بن احمد؛

* 2. [[شیخ طوسی]]؛

* 3. [[سید مرتضی]].

'''مشایخ'''

* 1. سید مرتضی؛<ref> از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می‌کند.</ref>

* 2. شیخ طوسی؛

* 3. شیخ حسن بن علی؛

* 4. عبدالجبار بن عبدالله.

'''شاگردان'''

* 1. علی بن الحسن بن عبدالله النیشابوری؛

* 2. محمد بن علی بن شهر آشوب ساروی مازندرانی.<ref> دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج 4، ص 90، مقدمه کتاب روضه الواعظین.</ref>

'''تألیفات'''

فتال نیشابوری صاحب دو کتاب به نام «روضه الواعظین و تبصره المتعظین» و کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» است. روضه الواعظین یکی از کتاب‌های معروف [[شیعه]] است و مؤلف، آن را در ایام جوانی به رشته تحریر درآورده است.

فتال می‌گوید: در ایام جوانی مجالس وعظ و موعظه زیاد برایم اتفاق می‌افتاد که مردم در آن مجالس از من، از اصول و فروع دین سوال می‌کردند و من جواب می‌دادم، از من موعظه طلب می‌کردند و از آداب سوال می‌نمودند و من برای جواب‌گویی به کتاب‌های اصحاب مراجع می‌کردم. کتابی جامع که مشتمل بر این مطالب باشد نیافتم پس به کتاب‌های مختلف رجوع کردم و مطالب زیادی را برداشت نمودم. به فکرم رسید همه این‌ها را جمع کنم که مشتمل باشد بر بعض کلمات خداوند و اخبار ائمه معصومین علیهم‌السلام را ذکر کردم و نام کتاب را روضه الواعظین و تبصره المتعظین نامیدم که در جمع‌آوری آن خیلی زحمت کشیدم و خیلی هم خسته شدم.

اسناد [[احادیث]] را حذف کردم؛ زیرا احادیث مشهور است، لذا نیازی ندیدم که سندها را ذکر کنم.

این کتاب مکرر در ایران چاپ شده و از منابع [[علامه مجلسی]] در تألیف «بحارالانوار» است که علامت اختصاری آن «روضه» است. در این کتاب 96 مجلس و در بعضی چاپ‌ها 105 مجلس آمده است. سه مجلس اول درباره ماهیت عقل و فضل آن و [[معرفت]] خداوند است، چند مجلس درباره [[نبوت]] و معجزات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و مجلس 7 تا 11 درباره حضرت امیرالمومنین علیه‌السلام است. مجلس دوازدهم درباره شرح حال حضرت ابوطالب علیه‌السلام و همسرش فاطمه بنت اسد علیهاالسلام است. مجالس سیزده و چهارده شرح حال [[حضرت فاطمه]] زهرا علیهاالسلام است، در مجلس 17 تا 31 شرح حال و فضائل [[اهل بیت]] عصمت و طهارت علیهم‌السلام ذکر شده و در بقیه مجالس به امور اخلاقی و فروعات دین پرداخته شده است.

همه منابعی که در تألیف روضه الواعظین از آن‌ها استفاده شده در این کتاب از آن‌ها نام برده شده، با این که چنین کاری معمول نبوده است. مصادر مهم مورد استفاده در تألیف این کتاب عبارتند از: کافی مرحوم کلینی، امالی شیخ طوسی، امالی و خصال شیخ صدوق، کتاب الاقتصاد [[شیخ طوسی]] و امالی و ارشاد مرحوم مفید.<ref> مقدمه روضه الواعظین.</ref>

'''ویژگی‌های اخلاقی'''

از جمله ویژگی‌های اخلاقی فتال نیشابوری می‌توان به ساده‌زیستی، تواضع و صمیمیت او با مردم اشاره کرد؛ به طوری که مردم خیلی او را دوست داشتند و مورد اعتماد آن‌ها بود، با مردم خیلی ساده نشست و برخاست می‌کرد و به مشکلات آنان در حد توان رسیدگی می‌نمود من جمله در امور دینی مردم فعال بود و تلاش فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌داد. وی از زندگی ساده ای برخوردار بود و مورد قبول مردم واقع شد. مواعظ او برای مردم از کلام خدا و از گفتار و [[احادیث]] ائمه معصوم علیهم‌السلام اقتباس می‌شد. عالم میدان علم و عمل بود، کان خطیباً واعظاً باقواله و افعاله.<ref> شهداء الفضیله، علامه عبدالحسین امینی، ص 38، چاپ 1320 هـ.ق.</ref>

'''از دیدگاه عالمان'''

عالمان بزرگ درباره شیخ فتال نیشابوری گفته‌اند: متکلم جلیل القدر، واعظ فقیه، زاهد و پرهیزکاری است که از تواضع بالایی برخوردار بود و مورد وثوق همه علما است و از بزرگان علمای شیعه و عالمان شهید به شمار می‌آید.<ref> الذریعه، ج 4، ص 297، ریحانه الادب، ج 4، ص 291؛ اعیان الشیعه، ج 6، ص 292.</ref>

'''اوضاع سیاسی، اجتماعی قرن 5 و 6'''

چهره واقعی بنی‌عباس که ابتدا با شعار حمایت از اهل بیت علیهم‌السلام و مخصوصاً [[امام رضا]] علیه‌السلام به قدرت دست یافته بودند آشکار شد و آنان دست به کشتار بزرگان شیعیان علی علیه‌السلام و سادات؛ اعم از زیدیه و سادات حسنی و اسماعیلیه و واقفیه و اثنی عشریه زدند.

بعد از آن هرگاه قبائلی چون آل بویه و نظائر ایشان به قدرت می‌رسیدند وضع شیعیان بهتر می‌شد و اجتماعاتی تشکیل می‌شد و حتی در مقابل حکومت موضع می‌گرفتند و قیام‌هایی از ناحیه علویان و فاطمیان و خاندان‌های ایرانی رخ می‌داد. [[عباسیان]] برای نجات خود ترکان را تقویت کردند و نخست غزنویان و سپس سلجوقیان را ترجیح دادند.

در دوره سلجوقیان، دو مذهب حنفی که مذهب پادشاهان و مذهب شافعی که مذهب خاندان نظام‌الملک طوسی بود، بر دیگر مذاهب ایرانی چیره بود. آنان هم نسبت به هم تعصب داشتند و خشونت درباره عالمان مذاهب بسیار بالا بود و این دوره دوره عجیبی به شمار می‌رفت، زیرا تعصبات فراوانی بین مذاهب بوده است. عالمانی هم بودند که در دفاع از شیعه، کتاب و مطلب می‌نوشتند، از جمله کتاب «النقض» به قلم عبدالجلیل قزوینی که در پاسخ کتاب «بعض فضایح الروافض» نوشته شده و همچنین کتاب روضه الواعظین فتال نیشابوری<ref> تاریخ سلسله سلجوقی، ترجمه آقای محمدحسین جلیل، ص 16، تاریخ بیهقی، ص 232، چاپ 1356 هـ.ش، مشهد، دکتر علی‌اکبر فیاضی.</ref> در این دوره حملات فراوانی بر علیه شیعه نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از ممالک شیعه‌نشین خصوصاً در کشور [[عراق]] و خراسان جریان داشت.

دانشوارن بزرگوار هم به هر نحو؛ اعم از مباحثه، مقالات و سخنرانی‌ها به مبارزه برخاسته ولی چون در حکومت پایگاهی نداشتند در تنگنا قرار گرفته و عده فراوانی از آن‌ها به خاطر دفاع از تشیع علوی به شهادت رسیدند. از جمله همین شهدا، مرحوم شیخ فتال است که در نیشابور، در جلسات کوچک با مردم و مخصوصاً در سخنرانی‌ها در مقابل دشمنان مذهب شیعه ایستادگی فراوان کرد و حتی در کتاب تفسیر خود و کتاب روضه الواعظین به دفاع از شیعه برخاست و در نهایت در همین راه به شهادت رسید.

'''نحوه شهادت'''

درباره شهادت شیخ فتال و سبب شهادت او چیزی ذکر نشده است؛ اما روشن است که قاتل او ابوالمحاسن عبدالرزاق شهاب الاسلام رئیس نیشابور است. عبدالرزاق که پسر برادر خواجه نظام‌الملک طوسی و یا برادر اوست، در ایام جوانی از دوستان ائمه و عالمان و روحانیت بود و به تحقیق در [[احکام]] شرع و [[احادیث]] نبوی مشغول بوده و جواب اشکالاتی را که درباره دین می‌شد پاسخ می‌داده است. وی صاحب محراب و محضر درس و مورد اعتماد بوده تا این که سلطان سنجر سلجوقی او را از محراب و مدرسه به وزارت می‌کشاند و او را وزیر خود قرار می‌دهد و امور شهر را بدست او می‌سپارد.

وی که انسانی متواضع و متدین بود کم‌کم در دربار حکومت تبدیل به انسانی فاسد و دارای صفات زشت چون: بخل و شرب خمر می‌شود؛ تا جایی که خود سلطان سنجر سلجوقی در مرو به وزیر، معین الدین ابی نصر احمد کاشی می‌گوید، تمام صفات پست را در او می‌بینم و این همه بدی از چنین شخصی که از اصحاب درس و تقوا و علم است سزاوار نیست؛ اما نکته مهم این است که عبدالرزاق از سال 513 تا 515 حاکم و رئیس نیشابور بود، در حالی که فتال در سال 508 به شهادت رسیده پس در زمان ریاست عبدالرزاق نبوده است؛ الا این که گفته شود: عبدالرزاق در زمانی که صاحب محراب و درس بوده فتوا به قتل او داده است و این قبل از ایام وزارت اوست.

اما در بعض عبارات آمده است: قتله و هو رئیس النیشابور.<ref> فوائد الرضویه، ص 469؛ روضات الجنات، ج 6، ص 259؛ معالم العلماء، ص 116، منشورات مطبعه الحیدریه، [[نجف]] 1380 هـ.ق.</ref> سبب قتل او معلوم نیست، در برخی از کتاب‌های تاریخی گفته شده که [[شیعه]] بودن او سبب قتل و شهادت او بوده، ظاهراً تبلیغ تشیع و پافشاری بر آن موجب شهادت او شده است.<ref> مستدرکات اعیان الشیعه، ج 2، ص 246؛ فوائد الرضویه، ص 469، چاپ مرکزی تهران؛ ریاض العلماء، ج 5، ص 75، چاپ خیام، قم، 1401 هـ.ق.</ref>

پیکرش در قبرستانی به نام «خیرق» در نیشابور مدفون است.<ref> مقدمه روضه الواعظین.</ref> گفته شده، نام قبرستان «حیره» است و قبر فتال در جلوی آن گورستان واقع شده است. گورستان حیره در شمال تلاجرد علیا و در جنوب گورستان سرد میدان قرار داشته که نام‌آوران و بزرگ مردانی در آن جا به خاک سپرده شده‌اند، که برخی از آنان عبارتند از: سعید بن سلام، ابوعثمان المغزی، عبدالله فرزند منازل، امام اسحاق فرزند حنظل.<ref> نیشابور شهر فیروزه، ص 264، انتشارات رامینه، چاپ مهشید، سال 1357 هـ.ش.</ref> ظاهراً از این گورستان هیچ اثری نیست.

==پانویس ==
<references />

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-فتال نیشابوری، شهید سعید مبارز، [[محدث]] و حافظ [[حدیث|احادیث]] بسیار که در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان [[فقیه]] و متکلمی‌ بزرگ نام برده شده است.
+'''«محمد بن حسن نیشابوری»''' معروف به '''«فتّال نیشابوری»''' (م، ۵۰۸ ق)، فقیه، مفسر، محدث، حافظ و واعظ نامدار [[شیعه]] در قرن پنجم و ششم قمری است. او در امر [[خطابه]] و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان [[فقیه]] و متکلمی‌ بزرگ نام برده شده است. فتال نیشابوری سرانجام بدست رئیس نیشابور به جرم [[شیعه]] بودن به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسید.
 ==ولادت و خاندان==
-ابوعلی، محمد بن حسن بن علی بن احمد، در نیشابور به دنیا آمده و دارای عمر طولانی بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست. پدرش حسن از استادان فتال بوده است. گاهی او را به پدرش و گاهی به جدش، احمد و گاهی به پدر پدربزرگش نسبت داده‌اند، که همگی از بزرگان علم و ادب بوده‌اند و البته این جور نسبت، امری شایع بود. مثل [[سید بن طاووس]] و [[ابن شهر آشوب]] که منسوب به پدربزرگ خود هستند. بعضی گمان کرده‌اند که محمد بن حسن و محمد بن احمد یا محمد بن علی چند نفرند.<ref> الذریعه، ج ۱۱، ص ۳۰۵، چاپ اسماعیلیان، قم، سال ۱۴۰۸ هـ.ق؛ اعیان الشیعه، ج ۸، ص ۳۹۱؛ معالم العلماء، ص ۱۱۶.</ref>
+ابوعلی، محمد بن حسن بن علی بن احمد، در نیشابور به دنیا آمد و دارای عمر طولانی بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست. پدرش حسن از استادان فتال بوده است. گاهی او را به پدرش و گاهی به جدش، احمد و گاهی به پدر پدربزرگش نسبت داده‌اند، که همگی از بزرگان علم و ادب بوده‌اند و البته این جور نسبت، امری شایع بود. مثل [[سید بن طاووس]] و [[ابن شهر آشوب]] که منسوب به پدربزرگ خود هستند. بعضی گمان کرده‌اند که محمد بن حسن و محمد بن احمد یا محمد بن علی چند نفرند.<ref> الذریعه، ج ۱۱، ص ۳۰۵، چاپ اسماعیلیان، قم، سال ۱۴۰۸ هـ.ق؛ اعیان الشیعه، ج ۸، ص ۳۹۱؛ معالم العلماء، ص ۱۱۶.</ref>
-از جمله القاب نیشابوری، ابن الفارسی و فتال و کنیه او ابوعلی و ابوجعفر است. از لقب «ابن الفارسی» معلوم می‌شود که او از نژاد [[ایران|ایرانی]] است. فتال یکی از اسم‌های بلبل است و علت ملقب شدن او به فتال به خاطر خوش‌صوتی و لطافت زبانی است که در منبر داشته و از نطق بالایی برخوردار بوده است.<ref> همان، ریاض العلما، ج ۵، ص ۷۵، چاپ خیام، قم، ۱۴۰۱ هـ.ق؛ ریحانه الادب، ج ۴، ص ۲۹۱، چاپ خانه شفق تبریز.</ref>
+از جمله القاب نیشابوری، ابن الفارسی و فتّال و [[کنیه]] او ابوعلی و ابوجعفر است. از لقب «ابن الفارسی» معلوم می‌شود که او از نژاد [[ایران|ایرانی]] است. فتال یکی از اسم‌های بلبل است و علت ملقب شدن او به فتال به خاطر خوش‌صوتی و لطافت زبانی است که در منبر داشته و از نطق بالایی برخوردار بوده است.<ref> همان، ریاض العلما، ج ۵، ص ۷۵، چاپ خیام، قم، ۱۴۰۱ هـ.ق؛ ریحانه الادب، ج ۴، ص ۲۹۱، چاپ خانه شفق تبریز.</ref>
-==استادان و شاگردان ==
+==استادان و شاگردان==
-فتال در محضر بزرگان شرکت می‌کرده و از تحصیلات عالیه‌ای برخوردار بوده و حتی خود محضر درس داشته و شاگردانی تربیت کرده است. وی از دوران کودکی در محضر پدرش درس می‌خوانده و از برخی کتاب‌ها استفاده می‌شود که فقیه بوده است؛ پس حتماً به درجه [[اجتهاد]] رسیده و در بحث [[علم کلام|کلامی‌]] هم انسانی خبره بوده است.
+فتال در محضر بزرگان شرکت می‌کرده و از تحصیلات عالیه‌ای برخوردار بوده و حتی خود محضر درس داشته و شاگردانی تربیت کرده است. وی از دوران کودکی در محضر پدرش درس می‌خوانده و از برخی کتاب‌ها استفاده می‌شود که [[فقیه]] بوده است؛ پس حتماً به درجه [[اجتهاد]] رسیده و در بحث [[علم کلام|کلامی‌]] هم انسانی خبره بوده است.
 از جمله [[مشایخ]] و استادان شیخ فتال نیشابوری که در کتاب‌های تراجم نامشان آمده عبارتند از:
-#شیخ حسن بن علی (پدرش)
+*حسن بن علی نیشابوری (پدرش)
-#[[شیخ طوسی]]
+*[[شیخ طوسی]]
-#[[سید مرتضی]]<ref>از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می‌کند.</ref>
+*[[سید مرتضی]]<ref>از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می‌کند.</ref>
-#عبدالجبار بن عبدالله
+*عبدالجبار بن عبدالله
 و از شاگردان نیشابوری این افراد ذکر شده اند:
-#علی بن الحسن بن عبدالله النیشابوری
+*[[ابن شهر آشوب|ابن شهرآشوب مازندرانی]]
-#[[ابن شهر آشوب|ابن شهرآشوب مازندرانی]].<ref>دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۹۰، مقدمه کتاب روضه الواعظین.</ref>
+*علی بن حسن بن عبدالله نیشابوری.<ref>دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۹۰، مقدمه کتاب روضه الواعظین.</ref>
 ==آثار و تألیفات==
-فتال نیشابوری صاحب دو کتاب به نام «روضه الواعظین و تبصره المتعظین» و کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» است. روضه الواعظین یکی از کتاب‌های معروف [[شیعه]] است و مؤلف، آن را در ایام جوانی به رشته تحریر درآورده است.
+فتال نیشابوری صاحب دو کتاب به نام «روضة الواعظین و تبصرة المتعظین» و کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» است که ابن شهرآشوب راوى هر دو مى‌باشد. روضه الواعظین یکی از کتاب‌های معروف [[شیعه]] است و مؤلف، آن را در ایام جوانی به رشته تحریر درآورده است.
 فتال می‌گوید: «در ایام جوانی مجالس وعظ و موعظه زیاد برایم اتفاق می‌افتاد که مردم در آن مجالس از من، از [[اصول دین|اصول]] و [[فروع دین]] سوال می‌کردند و من جواب می‌دادم. از من موعظه طلب می‌کردند و از آداب سوال می‌نمودند و من برای جواب‌گویی به کتاب‌های اصحاب مراجع می‌کردم. کتابی جامع که مشتمل بر این مطالب باشد نیافتم پس به کتاب‌های مختلف رجوع کردم و مطالب زیادی را برداشت نمودم. به فکرم رسید همه این‌ها را جمع کنم که مشتمل باشد بر بعض کلمات خداوند و اخبار [[ائمه اطهار|ائمه]] معصومین علیهم‌السلام. پس آنها را ذکر کردم و نام کتاب را روضه الواعظین و تبصره المتعظین نامیدم که در جمع‌آوری آن خیلی زحمت کشیدم و خیلی هم خسته شدم. [[سند حدیث|اسناد]] احادیث را حذف کردم؛ زیرا احادیث مشهور است، لذا نیازی ندیدم که سندها را ذکر کنم».
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 همه منابعی که در تألیف روضه الواعظین از آن‌ها استفاده شده در این کتاب از آن‌ها نام برده شده، با این که چنین کاری معمول نبوده است. مصادر مهم مورد استفاده در تألیف این کتاب عبارتند از: «[[الکافی (کتاب)|کافی]]» [[شیخ کلینی]]، «[[الأمالی شیخ طوسی (کتاب)|امالی]]» [[شیخ طوسی]]، «[[الأمالی شیخ صدوق (کتاب)|امالی]]» و «[[الخصال (کتاب)|خصال]]» [[شیخ صدوق]]، کتاب «الاقتصاد» شیخ طوسی و «[[الأمالى شیخ مفید (کتاب)|امالی]]» و «[[الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد (کتاب)|ارشاد]]» [[شیخ مفید]].<ref> مقدمه روضه الواعظین.</ref>
-==ویژگی‌های اخلاقی ==
+==ویژگی‌های علمی و اخلاقی==
 از جمله ویژگی‌های اخلاقی فتال نیشابوری می‌توان به ساده‌زیستی، [[تواضع]] و صمیمیت او با مردم اشاره کرد؛ به طوری که مردم خیلی او را دوست داشتند و مورد اعتماد آن‌ها بود، با مردم خیلی ساده نشست و برخاست می‌کرد و به مشکلات آنان در حد توان رسیدگی می‌نمود، من جمله در امور دینی مردم فعال بود و تلاش فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌داد. وی از زندگی ساده ای برخوردار بود و مورد قبول مردم واقع شد. مواعظ او برای مردم از کلام خدا و از گفتار و [[احادیث]] ائمه معصوم علیهم‌السلام اقتباس می‌شد. عالم میدان علم و عمل بود، کان خطیباً واعظاً باقواله و افعاله.<ref> شهداء الفضیله، علامه عبدالحسین امینی، ص ۳۸، چاپ ۱۳۲۰ هـ.ق.</ref>
 درباره شیخ فتال نیشابوری گفته‌اند: متکلم جلیل القدر، واعظ [[فقیه]]، زاهد و پرهیزکار که از تواضع بالایی برخوردار بود و مورد وثوق همه علما و از بزرگان علمای [[شیعه]] و عالمان [[شهید]] به شمار می‌آید.<ref> الذریعه، ج ۴، ص ۲۹۷، ریحانه الادب، ج ۴، ص ۲۹۱؛ اعیان الشیعه، ج ۶، ص ۲۹۲.</ref>
 ==نحوه شهادت==
@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۵: @@
 *سید حسن سیدی، تلخیص از کتاب [[گلشن ابرار]]، جلد۵، صفحه۵۵.
-*اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۹۲.
+*سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۹۲.
 [[رده:علمای قرن ششم]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۵۶
سطر ۱:		سطر ۱:
−	فتال نیشابوری در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان متکلمی‌ بزرگ و فقیه نام برده شده است.~~<ref>تمام منابع قبلی.</ref>~~ نام کامل وی محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی فتال نیشابوری فارسی بود.	+	فتال نیشابوری در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان متکلمی‌ بزرگ و فقیه نام برده شده است. نام کامل وی محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی فتال نیشابوری فارسی بود.

	==القاب وی==		==القاب وی==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{نیازمند ویرایش فنی}}
+فتال نیشابوری در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص‌های او به شمار می‌آید، ضمن این که در خیلی از کتاب‌ها از او به عنوان متکلمی‌ بزرگ و فقیه نام برده شده است.<ref>تمام منابع قبلی.</ref> نام کامل وی محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی فتال نیشابوری فارسی بود.
-== القاب وی ==
+==القاب وی==
-شهید سعید، ابو علی، محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی واعظ مبارز، محدث و حافظ احادیث بسیار بوده است.وی معروف به فتال و فارسى و ابن الفارسى بود.به علت بیان خوش او را فتال یعنی بلبل می گفتند.
+شهید سعید، ابوعلی، محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی واعظ مبارز، محدث و حافظ احادیث بسیار بوده است. وی معروف به فتال و فارسى و ابن الفارسى بود. به علت بیان خوش او را فتال یعنی بلبل می گفتند.
-== ولادت فتال نیشابوری ==
+==ولادت فتال نیشابوری==
 وی در نیشابور به دنیا آمده و دارای عمر طولانی بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست. نام پدر او حسن و از استادان فتال بوده است. ریشه این اختلاف از این جهت است که گاهی او را به پدرش و گاهی به جدش، احمد و گاهی به پدر پدربزرگش نسبت داده‌اند، که همگی از بزرگان علم و ادب بوده‌اند و البته این جور نسبت، امری شایع بود. مثل [[سید بن طاووس]] و [[ابن شهر آشوب]] که منسوب به پدربزرگ خود هستند. بعضی گمان کرده‌اند که محمد بن حسن و محمد بن احمد یا محمد بن علی چند نفرند.<ref> الذریعه، ج 11، ص 305، چاپ اسماعیلیان، قم، سال 1408 هـ.ق؛ [[اعیان الشیعه]]، ج 8، ص 391؛ معالم العلماء، ص 116.</ref>
@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۱: @@
 از جمله القاب نیشابوری، ابن الفارسی و فتال و کنیه او ابوعلی و ابوجعفر است. از لقب «ابن الفارسی» معلوم می‌شود که او از نژاد ایرانی است. فتال یکی از اسم‌های بلبل است و علت ملقب شدن او به فتال به خاطر خوش‌صوتی و لطافت زبانی است که در منبر داشته و از نطق بالایی برخوردار بوده است.<ref> همان، ریاض العلما، ج 5، ص 75، چاپ خیام، قم، 1401 هـ.ق؛ ریحانه الادب، ج 4، ص 291، چاپ خانه شفق تبریز.</ref>
-== تحصیلات فتال نیشابوری ==
+==تحصیلات فتال نیشابوری==
 همان طور که گفته شد، متأسفانه کمتر در این موارد بحث شده است. اما آن چه مسلم است، وی در محضر بزرگان شرکت می‌کرده و از تحصیلات عالیه‌ای برخوردار بوده و حتی خود محضر درس داشته و شاگردانی تربیت کرده است. وی از دوران کودکی در محضر پدرش درس می‌خوانده و از برخی کتاب‌ها استفاده می‌شود که فقیه بوده است؛ پس حتماً به درجه اجتهاد رسیده و در بحث کلامی‌ هم انسانی خبره بوده است.
-== استادان فتال نیشابوری ==
+==استادان فتال نیشابوری==
 از جمله استادان شیخ فتال نیشابوری که در کتاب‌های تراجم نامشان آمده عبارتند از:
-* 1. شیخ حسن بن علی بن احمد؛
+# شیخ حسن بن علی بن احمد
-* 2. [[شیخ طوسی]]؛
+==مشایخ فتال نیشابوری==
-* 1. سید مرتضی؛<ref> از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می‌کند.</ref>
+# سید مرتضی<ref>از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می‌کند.</ref>
+# شیخ طوسی
-* 2. شیخ طوسی؛
+# شیخ حسن بن علی
+# عبدالجبار بن عبدالله
-== شاگردان فتال نیشابوری==
+==شاگردان فتال نیشابوری==
-* 1. علی بن الحسن بن عبدالله النیشابوری؛
+==تألیفات فتال نیشابوری==
 فتال نیشابوری صاحب دو کتاب به نام «روضه الواعظین و تبصره المتعظین» و کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» است. روضه الواعظین یکی از کتاب‌های معروف [[شیعه]] است و مؤلف، آن را در ایام جوانی به رشته تحریر درآورده است.
@@ سطر ۵۶: / سطر ۴۷: @@
 همه منابعی که در تألیف روضه الواعظین از آن‌ها استفاده شده در این کتاب از آن‌ها نام برده شده، با این که چنین کاری معمول نبوده است. مصادر مهم مورد استفاده در تألیف این کتاب عبارتند از: کافی مرحوم کلینی، امالی شیخ طوسی، امالی و خصال شیخ صدوق، کتاب الاقتصاد [[شیخ طوسی]] و امالی و ارشاد مرحوم مفید.<ref> مقدمه روضه الواعظین.</ref>
-== ویژگی‌های اخلاقی فتال نیشابوری ==
+==ویژگی‌های اخلاقی فتال نیشابوری==
 از جمله ویژگی‌های اخلاقی فتال نیشابوری می‌توان به ساده‌زیستی، تواضع و صمیمیت او با مردم اشاره کرد؛ به طوری که مردم خیلی او را دوست داشتند و مورد اعتماد آن‌ها بود، با مردم خیلی ساده نشست و برخاست می‌کرد و به مشکلات آنان در حد توان رسیدگی می‌نمود من جمله در امور دینی مردم فعال بود و تلاش فوق‌العاده‌ای از خود نشان می‌داد. وی از زندگی ساده ای برخوردار بود و مورد قبول مردم واقع شد. مواعظ او برای مردم از کلام خدا و از گفتار و [[احادیث]] ائمه معصوم علیهم‌السلام اقتباس می‌شد. عالم میدان علم و عمل بود، کان خطیباً واعظاً باقواله و افعاله.<ref> شهداء الفضیله، علامه عبدالحسین امینی، ص 38، چاپ 1320 هـ.ق.</ref>
-== فتال نیشابوری از دیدگاه عالمان  ==
+==فتال نیشابوری از دیدگاه عالمان==
 عالمان بزرگ درباره شیخ فتال نیشابوری گفته‌اند: متکلم جلیل القدر، واعظ فقیه، زاهد و پرهیزکاری است که از تواضع بالایی برخوردار بود و مورد وثوق همه علما است و از بزرگان علمای شیعه و عالمان شهید به شمار می‌آید.<ref> الذریعه، ج 4، ص 297، ریحانه الادب، ج 4، ص 291؛ اعیان الشیعه، ج 6، ص 292.</ref>
-== نحوه شهادت ==
+==نحوه شهادت==
 درباره شهادت شیخ فتال و سبب شهادت او چیزی ذکر نشده است؛ اما روشن است که قاتل او ابوالمحاسن عبدالرزاق شهاب الاسلام رئیس نیشابور است. عبدالرزاق که پسر برادر خواجه نظام‌الملک طوسی و یا برادر اوست، در ایام جوانی از دوستان ائمه و عالمان و روحانیت بود و به تحقیق در [[احکام]] شرع و [[احادیث]] نبوی مشغول بوده و جواب اشکالاتی را که درباره دین می‌شد پاسخ می‌داده است. وی صاحب محراب و محضر درس و مورد اعتماد بوده تا این که سلطان سنجر سلجوقی او را از محراب و مدرسه به وزارت می‌کشاند و او را وزیر خود قرار می‌دهد و امور شهر را بدست او می‌سپارد.
@@ سطر ۷۴: / سطر ۶۵: @@
 پیکرش در قبرستانی به نام «خیرق» در نیشابور مدفون است.<ref> مقدمه روضه الواعظین.</ref> گفته شده، نام قبرستان «حیره» است و قبر فتال در جلوی آن گورستان واقع شده است. گورستان حیره در شمال تلاجرد علیا و در جنوب گورستان سرد میدان قرار داشته که نام‌آوران و بزرگ مردانی در آن جا به خاک سپرده شده‌اند، که برخی از آنان عبارتند از: سعید بن سلام، ابوعثمان المغزی، عبدالله فرزند منازل، امام اسحاق فرزند حنظل.<ref> نیشابور شهر فیروزه، ص 264، انتشارات رامینه، چاپ مهشید، سال 1357 هـ.ش.</ref> ظاهراً از این گورستان هیچ اثری نیست.
-==پانویس ==
+==پانویس==
-<references />
+<references/>
-*اعیان الشیعه ، ج۶، ص ۲۹۲.
+==منابع==
 [[رده:علمای قرن ششم]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۲ سپتامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۵۳
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 '''نویسنده:''' سيد حسن سيدي
 '''ولادت'''
@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۲: @@
 ==پانویس ==
 <references />