https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%BA%D8%B3%D9%84_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AA 2026-11-12T14:21:36Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%BA%D8%B3%D9%84_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AA&diff=170597&oldid=prev 2026-11-12T09:07:57Z

<p>ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه</p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%BA%D8%B3%D9%84_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AA&amp;diff=170597&amp;oldid=170459">نمایش تغییرات</a>

Zadhoosh https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%BA%D8%B3%D9%84_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AA&diff=170459&oldid=prev 2026-11-11T13:01:25Z

<p>ایجاد مدخل دانشنامه‌ای طبق شیوه‌نامه</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''غسل جنابت''' از [[غسل|اغسال]] واجب در [[فقه]] اسلامی است که برای رفع [[جنابت]] انجام می‌شود. جنابت با آمیزش یا خروج منی پدید می‌آید. این حالت شخص را از [[نماز]]، [[طواف کعبه|طواف]]، ماندن در [[مسجد]] و مسّ نوشتهٔ [[قرآن]] باز می‌دارد. مستند اصلی وجوب غسل، آیهٔ ششم [[سوره مائده]] است.&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۶؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt; این غسل در کتاب [[طهارت]] و در بخش اغسال بررسی می‌شود و به دو شکل ترتیبی و ارتماسی انجام می‌گیرد. فقهای امامیه آن را رافع حدث اکبر می‌دانند. در جزئیات اسباب و شرایط آن میان فقیهان اختلاف است. در [[ماه رمضان]] نیز ماندن عمدی بر جنابت تا طلوع فجر، به باور مشهور، [[روزه]] را باطل می‌کند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الصوم، أبواب ما یمسک عنه الصائم؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تعریف==<br /> «جنابت» از ریشهٔ «جنب» است که در لغت به معنای پهلو و کناره آمده است. به گفتهٔ برخی منابع، این نام‌گذاری از آن روست که شخص جنب از نماز و مسجد کناره می‌گیرد. در اصطلاح فقهی، جنابت حالتی است که با آمیزش یا خروج منی پدید می‌آید و غسل را واجب می‌کند؛ به دارندهٔ آن «جُنب» می‌گویند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> غسل جنابت، برخلاف [[وضو]]، همهٔ بدن را در بر می‌گیرد و رافع حدث اکبر است. غسل‌های دیگر، مانند غسل حیض و نفاس، هر یک سببی جداگانه دارند و فقیهان امامیه عنوان جنابت را بر آنها اطلاق نمی‌کنند.&lt;ref&gt;علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==جایگاه در ابواب فقه==<br /> در تقسیم‌بندی ابواب فقه، غسل جنابت در کتاب الطهارة و در بخش [[طهارت از حدث|طهارت از حدث]] بررسی می‌شود. ابواب طهارت با احکام آب‌ها آغاز می‌شود و سپس وضو، غسل و [[تیمم]] می‌آید. غسل جنابت در کنار غسل حیض، نفاس، استحاضه و مسّ میت از اغسال واجب شمرده می‌شود و [[غسل جمعه]] در شمار اغسال مستحب است.&lt;ref&gt;محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اسباب جنابت==<br /> جنابت در فقه امامیه دو سبب دارد: آمیزش و خروج منی. بر وجوب غسل به سبب این دو، در کتاب‌های فقهی ادعای اجماع شده است. استمناء نیز اگر به انزال بینجامد، از مصادیق خروج منی و موجب جنابت است، هرچند خودِ این کار حرام شمرده شده است.&lt;ref&gt;علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===آمیزش===<br /> به باور مشهور فقهای امامیه، صرف دخول به اندازهٔ ختنه‌گاه، خواه انزال رخ دهد یا نه، زن و مرد را جنب می‌کند و بر هر دو غسل واجب است. مشهور فقیهان، دخولی را که به اندازهٔ ختنه‌گاه نرسد موجب غسل ندانسته‌اند. این حکم در دخول از دبر نیز جاری است؛ هرچند برخی فقیهان در آن مناقشه کرده‌اند.&lt;ref&gt;محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===خروج منی===<br /> خروج منی در بیداری یا خواب، از مرد یا زن، سبب جنابت می‌شود. مشهور فقیهان، منی‌ای را که با شهوت و دفع بیرون می‌آید موجب غسل می‌دانند. مایعی که به سبب بیماری و بدون شهوت و دفع خارج شود، موجب غسل نیست، هرچند وضو را باطل می‌کند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ادلهٔ قرآنی==<br /> مهم‌ترین مستند وجوب غسل، آیهٔ ششم سورهٔ مائده است: {{متن قرآن|«وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا»}}؛ «و اگر جنب بودید، پس پاک شوید». مفسران «فَاطَّهَّرُوا» را به غسل تفسیر کرده و آن را در برابر وضو قرار داده‌اند. صیغهٔ امر در این آیه بر وجوب دلالت دارد. آیهٔ ۴۳ [[سوره نساء]] نیز همین حکم را با تفصیل بیشتری بیان می‌کند: {{متن قرآن|«وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا»}}؛ «و [به نماز] نزدیک نشوید در حال جنابت — مگر رهگذر — تا آنکه غسل کنید». در ادامهٔ آیهٔ مائده، برای کسی که آب نمی‌یابد، تیمم جایگزین غسل و وضو شده است: {{متن قرآن|«فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا»}}؛ «پس با خاک پاک تیمم کنید».&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ مائده، آیهٔ ۶؛ قرآن کریم، سورهٔ نساء، آیهٔ ۴۳؛ طبرسی، مجمع البیان، سوره مائده و نساء؛ طباطبایی، المیزان، تفسیر سوره مائده.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ادلهٔ روایی==<br /> روایات جنابت در جوامع حدیثی کهن شیعه در کتاب طهارت گرد آمده است. [[شیخ کلینی]] در [[الکافی (کتاب)|الکافی]] و [[شیخ صدوق]] در [[من لایحضره الفقیه (کتاب)|من لا یحضره الفقیه]] ابوابی به اسباب، کیفیت و احکام جنابت اختصاص داده‌اند. [[شیخ طوسی]] نیز در [[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب الأحکام]] و [[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار]] همین ابواب را آورده است. [[شیخ حر عاملی]] در [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه]]، در أبواب الجنابة، این روایات را بر پایهٔ ابواب فقهی سامان داده است.&lt;ref&gt;شیخ کلینی، الکافی، کتاب الطهارة؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، کتاب الطهارة؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، کتاب الطهارة؛ شیخ طوسی، الاستبصار، کتاب الطهارة؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة.&lt;/ref&gt; مضمون این روایات، وجوب غسل را بر آمیزش و خروج منی روشن می‌کند و کیفیت شستن اعضا را بیان می‌کند؛ فقیهان بر همین پایه، حکم به وجوب غسل داده‌اند.&lt;ref&gt;علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==کیفیت غسل==<br /> ===ترتیبی===<br /> در غسل ترتیبی، پس از نیّت، تمام سر و گردن شسته می‌شود؛ سپس طرف راست و آنگاه طرف چپ بدن. شستن باید چنان باشد که آب به پوست برسد و مانعی مانند انگشتر یا لایه‌ای از رنگ، از رسیدن آب جلوگیری نکند. ترتیب و پیوستگی میان بخش‌ها را شرط صحت دانسته‌اند؛ بر هم زدن عمدی ترتیب، غسل را باطل می‌کند. بر پایهٔ دیدگاه مشهور، غسل جنابت از وضو کفایت می‌کند و کسی که غسل کرده نیاز به وضوی جداگانه ندارد. اگر پس از غسل حدث اصغر رخ دهد، غسل باطل نمی‌شود و تنها وضو گرفتن لازم است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===ارتماسی===<br /> در غسل ارتماسی، شخص با نیّت، تمام بدن را یک‌باره در آب فرو می‌برد، به‌گونه‌ای که آب همهٔ اعضا را فرا گیرد. اگر بخشی از بدن بیرون بماند، غسل صحیح نیست. فقیهان هر دو شیوه را صحیح دانسته و انتخاب میان آنها را به مکلف سپرده‌اند.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==شرایط صحت==<br /> آب غسل باید [[آب مطلق|مطلق]] باشد، نه [[آب مضاف|مضاف]]؛ پاک و مباح باشد و غصب‌شده نباشد. اگر بر بدن [[نجاسات|نجاست]] باشد، بر پایهٔ تصریح فقیهان باید پیش از غسل برطرف شود؛ زیرا آبی که در رفع نجاست به کار می‌رود، در شمار آب غسل نیست. نیّت با قصد قربت و تعیین غسل لازم است. اگر آب برای بدن زیان داشته باشد یا یافت نشود، غسل ساقط و تیمم جایگزین آن می‌شود.&lt;ref&gt;محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب التیمم؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==احکام جنب==<br /> جنب تا غسل نکند، نمازش باطل است و طواف او پذیرفته نیست. ماندن در مسجد بر او حرام است. گذر از مسجد، بر پایهٔ استثنای آیهٔ ۴۳ سورهٔ نساء، جایز است؛ اما به باور مشهور، گذر از [[مسجد الحرام]] و [[مسجد النبی (ص)|مسجد النبی]] جایز نیست.&lt;ref&gt;نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مسّ نوشتهٔ قرآن بر جنب حرام است و روایات از آن نهی کرده‌اند. برخی فقیهان به آیهٔ {{متن قرآن|«لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ»}}؛ «آن را جز پاکان مس نمی‌کنند» استناد کرده‌اند؛ هرچند مفسران در معنای «مطهّرون» اختلاف دارند و آن را به فرشتگان نیز تفسیر کرده‌اند. خواندن سوره‌های سجده‌دار (عزائم) نیز بر جنب حرام دانسته شده است.&lt;ref&gt;قرآن کریم، سورهٔ واقعه، آیهٔ ۷۹؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة؛ طبرسی، مجمع البیان، سوره واقعه.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> خوردن و خوابیدن در حال جنابت مکروه است و وضو گرفتن پیش از خواب مستحب شمرده شده است.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الطهارة، أبواب الجنابة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==جنابت و روزه==<br /> اگر جنب در شب ماه رمضان پیش از طلوع فجر غسل کند، روزه‌اش صحیح است. اما اگر عمداً تا طلوع فجر جنب بماند، به باور مشهور روزه باطل می‌شود و قضا واجب است. وجوب کفاره در این حالت، جز در فرض آمیزش، محل اختلاف است؛ برخی فقیهان با استناد به روایات، کفاره را نیز واجب دانسته‌اند. اگر کسی در روز ماه رمضان آمیزش کند، روزه‌اش باطل و قضا و کفاره هر دو واجب می‌شود. احتلام در روز، روزه را باطل نمی‌کند.&lt;ref&gt;حر عاملی، وسائل الشیعه، کتاب الصوم، أبواب ما یمسک عنه الصائم؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الصوم.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==غسل‌های دیگر==<br /> غسل حیض و نفاس از اغسال واجب است؛ زن پس از پایان حیض برای نماز، غسل حیض می‌کند. غسل استحاضه نیز با احکام خاص خود واجب می‌شود. غسل مسّ میت با تماس با بدن مرده، پیش از غسل او، واجب می‌شود. غسل جمعه غسلی مستحب است.&lt;ref&gt;محقق حلی، شرایع الاسلام، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اختلاف فقها==<br /> در فقه امامیه، اختلاف فقیهان در اصل وجوب غسل نیست؛ در جزئیات است. برخی فقیهان قید «شهوت و دفع» را در منی شرط ندانسته و هر خروج منی را موجب غسل شمرده‌اند. در فقه [[اهل سنت]] نیز آمیزش و خروج منی دو سبب اصلی جنابت‌اند و اختلاف‌ها بیشتر در جزئیات، مانند حکم خروج منی بدون شهوت، دیده می‌شود. ابن رشد در بدایة المجتهد و ابن قدامة در المغنی این اختلاف‌ها را گزارش کرده‌اند.&lt;ref&gt;علامه حلی، تذکرة الفقهاء، کتاب الطهارة؛ نجفی، جواهر الکلام، کتاب الطهارة؛ ابن رشد، بدایة المجتهد، کتاب الطهارة؛ ابن قدامة، المغنی، کتاب الطهارة.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> *قرآن کریم.<br /> *ابن رشد، محمد؛ بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا؛ کتاب الطهارة.<br /> *ابن قدامة، عبدالله؛ المغنی، بیروت: دار الفکر، بی‌تا؛ کتاب الطهارة.<br /> *حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۹ق؛ کتاب الطهارة و کتاب الصوم.<br /> *شیخ صدوق، محمد بن علی؛ من لا یحضره الفقیه، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۳ق؛ کتاب الطهارة.<br /> *شیخ طوسی، محمد بن حسن؛ تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق؛ کتاب الطهارة.<br /> *شیخ طوسی، محمد بن حسن؛ الاستبصار فی ما اختلف من الأخبار، تهران: دار الکتب الإسلامیة، بی‌تا؛ کتاب الطهارة.<br /> *شیخ کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق؛ کتاب الطهارة.<br /> *طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی، ۱۳۹۳ق؛ تفسیر سوره مائده.<br /> *طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۰۶ق؛ سوره مائده و نساء و واقعه.<br /> *علامه حلی، حسن بن یوسف؛ تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴ق؛ کتاب الطهارة.<br /> *محقق حلی، جعفر بن حسن؛ شرایع الاسلام، قم: مؤسسة اسماعیلیان، بی‌تا؛ کتاب الطهارة.<br /> *نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا؛ کتاب الطهارة و کتاب الصوم.<br /> <br /> {{فقه}}<br /> [[رده:طهارت]]<br /> [[رده:احکام عبادی]]<br /> [[رده:اصطلاحات فقهی]]<br /> [[رده:آیات الاحکام]]</div>

Zadhoosh