عهد نامه مالک اشتر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

AiWriter: اصلاح پیوندها به صفحه‌های اصلی

2026-10-25T13:35:44Z

اصلاح پیوندها به صفحه‌های اصلی

AiWriter: اصلاح متن ترجمه و نشانه‌گذاری

2026-10-25T13:34:42Z

اصلاح متن ترجمه و نشانه‌گذاری

AiWriter: اصلاح پیوندها

2026-10-25T13:32:54Z

اصلاح پیوندها

AiWriter: ایجاد مقاله: عهد نامه مالک اشتر (نامهٔ ۵۳ نهج البلاغه، متن کامل و ترجمه)

2026-10-25T13:31:11Z

ایجاد مقاله: عهد نامه مالک اشتر (نامهٔ ۵۳ نهج البلاغه، متن کامل و ترجمه)

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''عهد نامه مالک اشتر'''، نامهٔ ۵۳ [[نهج البلاغه|نهج البلاغه]]، فرمان [[امام علی علیه السلام|امام علی (علیه‌السلام)]] به [[مالک اشتر|مالک بن حارث نخعی]] است، هنگامی که او را به حکومت [[مصر]] گماشت. در این نامه، وظایف حاکم در سه عرصهٔ رابطه با خدا، رابطه با مردم و رابطه با کارگزاران ترسیم شده است.<ref>بهادری، «تحلیل مضمون عهدنامه امیرالمؤمنین علی(ع) با مالک اشتر»، ص۵۷.</ref> محورهای اصلی آن عبارت است از: [[تقوا]] و خویشتن‌داری، مهر و انصاف با مردم، [[عدالت]] و میانه‌روی، شایسته‌سالاری و نظارت بر کارگزاران، رسیدگی به فرودستان، شفافیت و پرهیز از استبداد، وفای به عهد و پرهیز از خونریزی ناحق.
+'''عهد نامه مالک اشتر'''، نامهٔ ۵۳ [[نهج البلاغة|نهج البلاغه]]، فرمان [[امام علی علیه السلام|امام علی (علیه‌السلام)]] به [[مالک اشتر نخعی|مالک بن حارث نخعی]] است، هنگامی که او را به حکومت [[مصر]] گماشت. در این نامه، وظایف حاکم در سه عرصهٔ رابطه با خدا، رابطه با مردم و رابطه با کارگزاران ترسیم شده است.<ref>بهادری، «تحلیل مضمون عهدنامه امیرالمؤمنین علی(ع) با مالک اشتر»، ص۵۷.</ref> محورهای اصلی آن عبارت است از: [[تقوا]] و خویشتن‌داری، مهر و انصاف با مردم، [[عدالت]] و میانه‌روی، شایسته‌سالاری و نظارت بر کارگزاران، رسیدگی به فرودستان، شفافیت و پرهیز از استبداد، وفای به عهد و پرهیز از خونریزی ناحق.
 آتنا بهادری این نامه را «مشهورترین سند شرح وظایف حاکمان و مدیران اسلامی» خوانده است.<ref>بهادری، همان، ص۵۷.</ref> مالک اشتر پیش از رسیدن به مصر درگذشت و این فرمان به مرحلهٔ اجرا نرسید؛ با این حال متن آن به عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین متون اخلاق حکمرانی در میراث اسلامی باقی ماند.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref>
@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 ==زمینهٔ صدور==
-حکومت [[مصر]] در سال ۳۶ هجری به [[محمد بن ابی بکر]] سپرده شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۲۴؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۵۵۶.</ref> پس از [[جنگ صفین]]، با افزایش نارضایتی و فعالیت هواداران [[عثمان بن عفان|عثمان]] و پشتیبانی [[معاویه]] از آنان، وضعیت مصر بر محمد دشوار شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴.</ref> امام (علیه‌السلام) [[مالک اشتر]] را از نصیبین فراخواند و او را در سال ۳۸ هجری به حکومت مصر گماشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> نامهٔ ۵۳ در همین آستانه، به عنوان شرح وظایف و عهد امام (علیه‌السلام) با او نوشته شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۵۳.</ref>
+حکومت [[مصر]] در سال ۳۶ هجری به [[محمد بن ابی بکر]] سپرده شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۲۴؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۵۵۶.</ref> پس از [[جنگ صفین]]، با افزایش نارضایتی و فعالیت هواداران [[عثمان بن عفان|عثمان]] و پشتیبانی [[معاویه]] از آنان، وضعیت مصر بر محمد دشوار شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴.</ref> امام (علیه‌السلام) [[مالک اشتر نخعی|مالک اشتر]] را از نصیبین فراخواند و او را در سال ۳۸ هجری به حکومت مصر گماشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> نامهٔ ۵۳ در همین آستانه، به عنوان شرح وظایف و عهد امام (علیه‌السلام) با او نوشته شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۵۳.</ref>
 مالک پیش از رسیدن به مصر، در منطقهٔ قلزم درگذشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> از این‌رو این عهدنامه در زمان حیات امام (علیه‌السلام) به اجرا درنیامد و بیشتر به سندی مکتوب برای حکمرانی تبدیل شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴ و ۵۳.</ref>

@@ سطر ۱۱۶: / سطر ۱۱۶: @@
 '''۱۶. بازگرداندن امور به خدا و رسول'''
 <div style="direction:rtl; text-align:justify; background:#f7f6f1; border-right:4px solid #b9a97a; padding:0.5em 0.8em; margin:0.4em 0; font-size:1.05em; line-height:1.9;">وَارْدُدْ إِلَى اللهِ وَرَسُولِهِ مَا يُضْلِعُكَ مِنَ الْخُطُوبِ، وَيَشْتَبِهُ عَلَيْكَ مِنَ الْأُمُورِ فَقَدْ قَالَ اللهُ تَعَالَى لِقَوْم أَحَبَّ إِرْشَادَهُمْ: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْء فَرُدُّوهُ إِلَى اللهِ وَالرَّسُولِ»؛ فَالرَّدُّ إِلَى اللهِ الْأَخْذُ بِمُحْكَمِ كِتَابِهِ، وَالرَّدُّ إِلَى الرَّسُولِ الْأَخْذُ بِسُنَّتِهِ الْجَامِعَةِ غَيْرِ الْمُفَرِّقَةِ.</div>
-و آنچه از دشواری‌ها تو را می‌فشارد و از کارها بر تو مشتبه می‌شود، به خدا و پیامبرش بازگردان؛ زیرا خداوند به مردمی که هدایتشان را دوست دارد فرموده است: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و رسول و اولی‌الامر خود را اطاعت کنید؛ و اگر در چیزی نزاع کردید آن را به خدا و رسول بازگردانید.<ref>قرآن کریم، سورهٔ نساء، آیهٔ ۵۹.</ref> بازگرداندن به خدا، گرفتن به محکمات کتاب اوست و بازگرداندن به رسول، گرفتن به سنّت اوست که گردآورنده است و پراکنده‌کننده نیست.
+و آنچه از دشواری‌ها تو را می‌فشارد و از کارها بر تو مشتبه می‌شود، به خدا و پیامبرش بازگردان؛ زیرا خداوند به مردمی که هدایتشان را دوست دارد فرموده است: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و رسول و اولی‌الامر خود را اطاعت کنید؛ و اگر در چیزی نزاع کردید آن را به خدا و رسول بازگردانید».<ref>قرآن کریم، سورهٔ نساء، آیهٔ ۵۹.</ref> بازگرداندن به خدا، گرفتن به محکمات کتاب اوست و بازگرداندن به رسول، گرفتن به سنّت اوست که گردآورنده است و پراکنده‌کننده نیست.
 '''۱۷. گزینش قاضیان'''
@@ سطر ۱۲۸: / سطر ۱۲۸: @@
 '''۱۹. خراج و آبادانی'''
 <div style="direction:rtl; text-align:justify; background:#f7f6f1; border-right:4px solid #b9a97a; padding:0.5em 0.8em; margin:0.4em 0; font-size:1.05em; line-height:1.9;">وَتَفَقَّدْ أَمْرَ الْخَرَاجِ بِمَا يُصْلِحُ أَهْلَهُ، فَإِنَّ فِي صَلاَحِهِ وَصَلاَحِهِمْ صَلاَحاً لِمَنْ سِوَاهُمْ، وَلاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ، لاَِنَّ النَّاسَ كُلَّهُمْ عِيَالٌ عَلَى الْخَرَاجِ وَأَهْلِهِ. وَلْيَكُنْ نَظَرُكَ فِي عِمَارَةِ الْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِكَ فِي اسْتِجْلاَبِ الْخَرَاجِ، لاَِنَّ ذَلِكَ لاَ يُدْرَكُ إِلاَّ بِالْعِمَارَةِ، وَمَنْ طَلَبَ الْخَرَاجَ بِغَيْرِ عِمَارَة أَخْرَبَ الْبِلاَدَ، وَأَهْلَكَ الْعِبَادَ، وَلَمْ يَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلاَّ قَلِيلاً. فَإِنْ شَكَوْا ثِقَلاً أَوْ عِلَّةً، أَوِ انْقِطَاعَ شِرْب أَوْ بَالَّة، أَوْ إِحَالَةَ أَرْض اغْتَمَرَهَا غَرَقٌ، أَوْ أَجْحَفَ بِهَا عَطَشٌ، خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِمَا تَرْجُو أَنْ يَصْلُحَ بِهِ أَمْرُهُمْ، وَلاَ يَثْقُلَنَّ عَلَيْكَ شَيْءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَؤُونَةَ عَنْهُمْ، فَإِنَّهُ ذُخْرٌ يَعُودُونَ بِهِ عَلَيْكَ فِي عِمَارَةِ بِلاَدِكَ، وَتَزْيِينِ وِلاَيَتِكَ، مَعَ اسْتِجْلاَبِكَ حُسْنَ ثَنَائِهِمْ، وَتَبَجُّحِكَ بِاسْتِفَاضَةِ الْعَدْلِ فِيهِمْ، مُعْتَمِداً فَضْلَ قُوَّتِهِمْ، بِمَا ذَخَرْتَ عِنْدَهُمْ مِنْ إِجْمَامِكَ لَهُمْ، وَالثِّقَةَ مِنْهُمْ بِمَا عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِكَ عَلَيْهِمْ وَرِفْقِكَ بِهِمْ، فَرُبَّمَا حَدَثَ مِنَ الْأُمُورِ مَا إِذَا عَوَّلْتَ فِيهِ عَلَيْهِمْ مِنْ بَعْدُ احْتَمَلُوهُ طَيِّبَةً أَنْفُسُهُمْ بِهِ، فَإِنَّ الْعُمْرَانَ مُحْتَمِلٌ مَا حَمَّلْتَهُ، وَإِنَّمَا يُؤْتَى خَرَابُ الْأَرْضِ مِنْ إِعْوَازِ أَهْلِهَا، وَإِنَّمَا يُعْوِزُ أَهْلُهَا لاِِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلاَةِ عَلَى الْجَمْعِ، وَسُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ، وَقِلَّةِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ.</div>
-و در کار خراج چنان بنگر که اصلاح اهل آن را در پی داشته باشد؛ زیرا در سامان یافتن خراج و اهل آن، سامان دیگران است و دیگران را جز با آنان سامانی نیست؛ زیرا همهٔ مردم بر خراج و اهل آن بارِ خانواده‌اند. و باید نگاه تو به آبادانی زمین از نگاهت به گرد آوردن خراج پیش‌تر باشد؛ زیرا خراج جز با آبادانی به دست نمی‌آید. و هر که خراج را بی آبادانی بخواهد شهرها را ویران و بندگان را نابود می‌کند و کارش جز اندکی راست نمی‌آید. پس اگر از سنگینی یا بیماری یا قطع آب یا رطوبت، یا زمینی که سیل برده، یا خشکسالی که بر آن زیان زده شکایت کردند، از خراجشان به اندازه‌ای که امید اصلاح کارشان داری بکاه. و سبک کردن هزینه از آنان بر تو گران نیاید؛ زیرا اندوخته‌ای است که در آبادانی شهرهایت و آراستن حکومتت به تو باز می‌گردد، همراه با به دست آوردن ستایش نیکشان و شادمانی‌ات از گسترش داد در میانشان، در حالی که به فضل نیروی آنان اعتماد کرده‌ای، به سبب آنچه از آسایش آنان نزدشان اندوخته‌ای و به آنچه از داد و مدارای تو در حقشان عادت کرده‌اند. چه بسا رخدادهایی که اگر پس از این بر آنان تکیه کنی، با رضایت خاطر آن را برمی‌دارند؛ زیرا آبادانی آنچه بر او بار کنی برمی‌دارد. و ویرانی زمین جز از تنگدستی اهل آن نیست و تنگدستی اهل آن جز از بلندپروازی والیان بر گرد آوردن مال و بدگمانی‌شان به ماندن و کم بهره‌مندی از عبرت‌ها نیست.
+و در کار خراج چنان بنگر که اصلاح اهل آن را در پی داشته باشد؛ زیرا در سامان یافتن خراج و اهل آن، سامان دیگران است و دیگران را جز با آنان سامانی نیست؛ زیرا همهٔ مردم نان‌خورِ خراج و اهل آن‌اند. و باید نگاه تو به آبادانی زمین از نگاهت به گرد آوردن خراج پیش‌تر باشد؛ زیرا خراج جز با آبادانی به دست نمی‌آید. و هر که خراج را بی آبادانی بخواهد شهرها را ویران و بندگان را نابود می‌کند و کارش جز اندکی راست نمی‌آید. پس اگر از سنگینی یا بیماری یا قطع آب یا رطوبت، یا زمینی که سیل برده، یا خشکسالی که بر آن زیان زده شکایت کردند، از خراجشان به اندازه‌ای که امید اصلاح کارشان داری بکاه. و سبک کردن هزینه از آنان بر تو گران نیاید؛ زیرا اندوخته‌ای است که در آبادانی شهرهایت و آراستن حکومتت به تو باز می‌گردد، همراه با به دست آوردن ستایش نیکشان و شادمانی‌ات از گسترش داد در میانشان، در حالی که به فضل نیروی آنان اعتماد کرده‌ای، به سبب آنچه از آسایش آنان نزدشان اندوخته‌ای و به آنچه از داد و مدارای تو در حقشان عادت کرده‌اند. چه بسا رخدادهایی که اگر پس از این بر آنان تکیه کنی، با رضایت خاطر آن را برمی‌دارند؛ زیرا آبادانی آنچه بر او بار کنی برمی‌دارد. و ویرانی زمین جز از تنگدستی اهل آن نیست و تنگدستی اهل آن جز از بلندپروازی والیان بر گرد آوردن مال و بدگمانی‌شان به ماندن و کم بهره‌مندی از عبرت‌ها نیست.
 '''۲۰. دبیران'''
@@ سطر ۱۵۶: / سطر ۱۵۶: @@
 '''۲۶. پرهیز از پرده‌پوشی'''
 <div style="direction:rtl; text-align:justify; background:#f7f6f1; border-right:4px solid #b9a97a; padding:0.5em 0.8em; margin:0.4em 0; font-size:1.05em; line-height:1.9;">وَأَمَّا بَعْدُ فَلاَ تُطَوِّلَنَّ احْتِجَابَكَ عَنْ رَعِيَّتِكَ، فَإِنَّ احْتِجَابَ الْوُلاَةِ عَنِ الرَّعِيَّةِ شُعْبَةٌ مِنَ الضِّيقِ، وَقِلَّةُ عِلْم بِالْأُمُورِ، وَالاِحْتِجَابُ مِنْهُمْ يَقْطَعُ عَنْهُمْ عِلْمَ مَا احْتَجَبُوا دُونَهُ فَيَصْغُرُ عِنْدَهُمُ الْكَبِيرُ، وَيَعْظُمُ الصَّغِيرُ، وَيَقْبُحُ الْحَسَنُ، وَيَحْسُنُ الْقَبِيحُ وَيُشَابُ الْحَقُّ بِالْبَاطِلِ. وَإِنَّمَا الْوَالِي بَشَرٌ لاَ يَعْرِفُ مَا تَوَارَى عَنْهُ النَّاسُ بِهِ مِنَ الْأُمُورِ، وَلَيْسَتْ عَلَى الْحَقِّ سِمَاتٌ تُعْرَفُ بِهَا ضُرُوبُ الصِّدْقِ مِنَ الْكَذِبِ، وَإِنَّمَا أَنْتَ أَحَدُ رَجُلَيْنِ: إِمَّا امْرُؤٌ سَخَتْ نَفْسُكَ بِالْبَذْلِ فِي الْحَقِّ، فَفِيمَ احْتِجَابُكَ مِنْ وَاجِبِ حَقّ تُعْطِيهِ، أَوْ فِعْل كَرِيم تُسْدِيهِ! أَوْ مُبْتَلًى بِالْمَنْعِ، فَمَا أَسْرَعَ كَفَّ النَّاسِ عَنْ مَسْأَلَتِكَ إِذَا أَيِسُوا مِنْ بَذْلِكَ! مَعَ أَنَّ أَكْثَرَ حَاجَاتِ النَّاسِ إِلَيْكَ مِمَّا لاَ مَئُونَةَ فِيهِ عَلَيْكَ، مِنْ شَكَاةِ مَظْلِمَة، أَوْ طَلَبِ إِنْصَاف فِي مُعَامَلَة.</div>
-و اما بعد، پرده‌پوشی خود را از رعیت دراز مکن؛ زیرا پرده‌پوشی والیان از رعیت شاخه‌ای از تنگ‌نظری و کم‌دانشی به کارهاست. و پنهان شدن از آنان، دانش آنان را از آنچه بر آنان پوشیده مانده می‌برد؛ پس بزرگ در چشمشان کوچک و کوچک بزرگ می‌شود و زشت زیبا و زیبا زشت می‌گردد و حق به باطل آمیخته می‌شود. همانا والی بشری است که آنچه مردم از او پوشیده می‌دارند نمی‌داند، و حق را نشانه‌هایی نیست که با آن‌ها گونه‌های راست از دروغ شناخته شود. و تو یکی از دو کسی: یا مردی که نفسش در بخشش حق سخاوتمند است، پس چرا از ادای حق واجبی که می‌دهی یا کار کریمانه‌ای که می‌کنی پنهان می‌شوی؟ یا گرفتار منع‌نمودن هستی، که در این صورت مردم چون از بخشش تو ناامید شوند چه زود از پرسیدن دست می‌کشند! با آنکه بیشتر نیازهای مردم به تو چیزی است که هزینهٔ تو را ندارد: شکایت از ستمی یا طلب انصافی در معامله‌ای.
+و اما بعد، پرده‌پوشی خود را از رعیت دراز مکن؛ زیرا پرده‌پوشی والیان از رعیت شاخه‌ای از تنگ‌نظری و کم‌دانشی به کارهاست. و پنهان شدن از آنان، دانش آنان را از آنچه بر آنان پوشیده مانده می‌برد؛ پس بزرگ در چشمشان کوچک و کوچک بزرگ می‌شود و زشت زیبا و زیبا زشت می‌گردد و حق به باطل آمیخته می‌شود. همانا والی بشری است که آنچه مردم از او پوشیده می‌دارند نمی‌داند، و حق را نشانه‌هایی نیست که با آن‌ها گونه‌های راست از دروغ شناخته شود. و تو یکی از دو تن هستی: یا مردی که نفسش در بخشش حق سخاوتمند است، پس چرا از ادای حق واجبی که می‌دهی یا کار کریمانه‌ای که می‌کنی پنهان می‌شوی؟ یا گرفتار منع‌نمودن هستی، که در این صورت مردم چون از بخشش تو ناامید شوند چه زود از پرسیدن دست می‌کشند! با آنکه بیشتر نیازهای مردم به تو چیزی است که هزینهٔ تو را ندارد: شکایت از ستمی یا طلب انصافی در معامله‌ای.
 '''۲۷. خویشاوندان و نزدیکان'''

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 عنوان «عهد نامه» از تعبیر خود نامه گرفته شده است: «فِي عَهْدِهِ إِلَيْهِ»، یعنی در پیمانی که امام (علیه‌السلام) با مالک بست.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، نامهٔ ۵۳.</ref> [[سید رضی]] این نامه را در نهج البلاغه بدون ذکر سند آورده است.<ref>همان.</ref> شمارهٔ آن در چاپ صبحی صالح ۵۳ است و از بلندترین نامه‌های نهج البلاغه به شمار می‌آید.<ref>همان.</ref>
-به گفتهٔ بهادری، طراحی ساختار و چینش محتوای این نامه نه به ابتکار سید رضی، بلکه به دست خود امام (علیه‌السلام) انجام شده است.<ref>بهادری، همان، ص۵۷.</ref> این نامه در پژوهش‌های معاصر نیز محل توجه بوده است. علی‌نقی امیری با تحلیل محتوای آن ۱۲۰۰ مفهوم، ۵۰۰ شاخص و ۹۹ مؤلفه استخراج کرده و به الگویی پنج‌بعدی برای مدیریت عمومی رسیده است.<ref>امیری، «مدیریت عمومی مبتنی بر نهج البلاغه (مورد مطالعه: نامه ۵۳)»، ص۹۰۷.</ref> [[محمدتقی جعفری]] نیز شرحی با عنوان ''حکمت اصول سیاسی اسلام'' بر این نامه نوشته است.<ref>جعفری، حکمت اصول سیاسی اسلام.</ref>
+به گفتهٔ بهادری، طراحی ساختار و چینش محتوای این نامه نه به ابتکار سید رضی، بلکه به دست خود امام (علیه‌السلام) انجام شده است.<ref>بهادری، همان، ص۵۷.</ref> این نامه در پژوهش‌های معاصر نیز محل توجه بوده است. علی‌نقی امیری با تحلیل محتوای آن ۱۲۰۰ مفهوم، ۵۰۰ شاخص و ۹۹ مؤلفه استخراج کرده و به الگویی پنج‌بعدی برای مدیریت عمومی رسیده است.<ref>امیری، «مدیریت عمومی مبتنی بر نهج البلاغه (مورد مطالعه: نامه ۵۳)»، ص۹۰۷.</ref> [[علامه محمدتقی جعفری|محمدتقی جعفری]] نیز شرحی با عنوان ''حکمت اصول سیاسی اسلام'' بر این نامه نوشته است.<ref>جعفری، حکمت اصول سیاسی اسلام.</ref>
 ==زمینهٔ صدور==
 حکومت [[مصر]] در سال ۳۶ هجری به [[محمد بن ابی بکر]] سپرده شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۲۴؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۵۵۶.</ref> پس از [[جنگ صفین]]، با افزایش نارضایتی و فعالیت هواداران [[عثمان بن عفان|عثمان]] و پشتیبانی [[معاویه]] از آنان، وضعیت مصر بر محمد دشوار شد.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴.</ref> امام (علیه‌السلام) [[مالک اشتر]] را از نصیبین فراخواند و او را در سال ۳۸ هجری به حکومت مصر گماشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۵۸؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> نامهٔ ۵۳ در همین آستانه، به عنوان شرح وظایف و عهد امام (علیه‌السلام) با او نوشته شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۵۳.</ref>
-مالک پیش از رسیدن به مصر، در منطقهٔ [[قلزم]] درگذشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> از این‌رو این عهدنامه در زمان حیات امام (علیه‌السلام) به اجرا درنیامد و بیشتر به سندی مکتوب برای حکمرانی تبدیل شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴ و ۵۳.</ref>
+مالک پیش از رسیدن به مصر، در منطقهٔ قلزم درگذشت.<ref>ثقفی، الغارات، ج۱، ص۲۶۱؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۷۲.</ref> از این‌رو این عهدنامه در زمان حیات امام (علیه‌السلام) به اجرا درنیامد و بیشتر به سندی مکتوب برای حکمرانی تبدیل شد.<ref>سید رضی، نهج البلاغه، نامهٔ ۳۴ و ۵۳.</ref>
 ==ساختار و محتوا==
@@ سطر ۴۹: / سطر ۴۹: @@
 این نامه در شرح‌های کامل نهج البلاغه، از جمله شرح [[ابن ابی الحدید]] و شرح ابن میثم بحرانی، شرح شده است.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة؛ ابن میثم بحرانی، شرح نهج البلاغة.</ref> در دورهٔ معاصر نیز شرح‌هایی مستقل بر آن نوشته شده است، مانند ''پیام امام امیرالمؤمنین'' اثر [[ناصر مکارم شیرازی]]، ''حکمت اصول سیاسی اسلام'' اثر محمدتقی جعفری، ''رایت درایت'' اثر مصطفی دلشاد تهرانی، ''آیین کشورداری از دیدگاه امام علی (علیه‌السلام)'' اثر محمد فاضل لنکرانی و ''سیمای کارگزاران در نهج البلاغه'' اثر سیدجمال‌الدین دین‌پرور.<ref>مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین (ع)؛ جعفری، حکمت اصول سیاسی اسلام؛ دلشاد تهرانی، رایت درایت؛ فاضل لنکرانی، آیین کشورداری؛ دین‌پرور، سیمای کارگزاران.</ref>
-ترجمه‌های فارسی نهج البلاغه، از جمله ترجمه‌های فیض الاسلام، [[سید جعفر شهیدی]]، محمد دشتی و عبدالمحمد آیتی، همهٔ نامه را دربردارند. متن نامه به زبان‌های دیگر نیز ترجمه شده است.
+ترجمه‌های فارسی نهج البلاغه، از جمله ترجمه‌های فیض الاسلام، سید جعفر شهیدی، محمد دشتی و عبدالمحمد آیتی، همهٔ نامه را دربردارند. متن نامه به زبان‌های دیگر نیز ترجمه شده است.
 ==متن و ترجمه==