عمر بن عبدالعزیز - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۶

2026-01-19T07:46:29Z

مهدی موسوی در ‏۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۵

2023-07-03T05:45:31Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۰ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۸

2022-10-20T09:18:53Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-23T06:11:19Z

ویرایش

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۵

2019-09-21T06:45:44Z

Zamani در ‏۲۶ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۱

2019-08-26T10:21:48Z

Zamani در ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۰۱

2015-07-22T11:01:52Z

Zamani در ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۰۱

2015-07-22T11:01:15Z

Zamani در ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۳۴

2015-07-22T10:34:48Z

Zamani: /* درگذشت */

2015-07-22T10:31:42Z

‏درگذشت

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''«عمر بن عبدالعزیز»''' (م، ۱۰۱ ق)، هشتمین خلیفه [[بنی امیه|اموی]] است که از سال ۹۹ تا ۱۰۱ هجری [[خلافت]] کرد. عمر بن عبدالعزیز در بین حاکمان بنی‌امیه از وجهه خوبی برخوردار بود و کارهای شایسته‌ای انجام داد. منع [[لعن]] بر [[امام علی]] علیه‌السلام، بازگرداندن [[فدک]] به [[اهل بیت]] علیهم‌السلام و رفع منع کتابت [[حدیث]]، از مهمترین اقدامات پسندیده اوست.
+'''«عمر بن عبدالعزیز»''' (م، ۱۰۱ ق)، هشتمین خلیفه [[بنی امیه|بنی‌امیه]] است که از سال ۹۹ تا ۱۰۱ هجری [[خلافت]] کرد. عمر بن عبدالعزیز در بین حاکمان اموی از وجهۀ خوبی برخوردار بود و کارهای شایسته‌ای انجام داد؛ منع‌کردن [[لعن]] بر [[امام علی]] علیه‌السلام، بازگرداندن [[فدک]] به [[اهل بیت]] علیهم‌السلام و رفع منع کتابت [[حدیث]]، از مهمترین اقدامات پسندیدۀ اوست.
 ==دوره پیش از خلافت==
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 تاریخ، نام وى را در عداد حکام دادگستر ثبت نموده و او را نجیب [[بنى امیه]] لقب داده اند. وی [[عدالت]] را از افراد فامیل و خانواده خود آغاز کرد و اموال آنها را مظلمه قلمداد نمود و آنها را به [[بیت المال|بیت المال]] مسترد داشت. همسرش فاطمه، گوهر گرانبهائى از پدرش بدستش رسیده بود، عمر به وى گفت: یا آن را به بیت المال برگردان و یا اجازه بده ترا [[طلاق]] گویم، که جمع بین تو و آن در خانه من نشاید. زن گفت: خیر، بلکه تو را بر این گوهر و هرچه گرانبهاتر از آن باشد اختیار نمودم، آنگاه دستور داد آن را به بیت المال برگردانیدند.
-گویند: روزى جمعى از [[آل مروان|بنى مروان]] به درب خانه عمر گرد آمدند و به فرزندش عبدالملک گفتند: به پدرت بگو: خلفاى پیشین جهت یک یک ما مقررى تعیین می نمودند و منزلت ما را ملحوظ می داشتند، اما تو ما را از همه این مزایا محروم ساختى؟! عبدالملک پیام آنها را به پدر ابلاغ داشت و چون بازگشت به آنها گفت: پدرم می گوید: «انى أخاف إن عصیتُ ربى عذابَ یومٍ عظیم»([[سوره انعام]]/۱۵).
+گویند: روزى جمعى از [[آل مروان|بنى مروان]] به درب خانه عمر گرد آمدند و به فرزندش عبدالملک گفتند: به پدرت بگو: خلفاى پیشین جهت یک یک ما مقررى تعیین می نمودند و منزلت ما را ملحوظ می داشتند، اما تو ما را از همه این مزایا محروم ساختى؟! عبدالملک پیام آنها را به پدر ابلاغ داشت و چون بازگشت به آنها گفت: پدرم می گوید: {{متن قرآن|«انّى أخافُ إن عصیتُ ربّى عذابَ یومٍ عظیم»}}([[سوره انعام]]/۱۵).
 عمر بن عبدالعزیز از همان ابتدا روش حکومتی خویش را اعلام کرد. او در سخنرانی خود در آغاز خلافتش اعلام کرد: ای مردم بعد از [[قرآن]] هیچ کتابی و بعد از [[پیامبر اسلام|محمد]] صلی الله علیه و آله هیچ پیامبری نیست. من قاضی نیستم بلکه مجری هستم. [[بدعت]] گذار نیستم، بلکه تابع هستم.<ref>ابن سعد، پیشین، ج۶، ص۳۰ و ۶۰.</ref> [[ابن عساکر|ابن عساکر]] درباره وی گفته است: و کان عمر بن عبدالعزیز ثقة مأمونا، له فقه و علم و ورع و روی حدیثا کثیرا و کان امام عدل... .<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۵، ص ۱۲۹؛ البدایه والنهایه، ج ۱۰-۹، ص ۱۹۲.</ref>
@@ سطر ۷۸: / سطر ۷۸: @@
 عمر بن عبدالعزیز ده روز یا پنج روز از [[ماه رجب]] مانده به سال ۱۰۱ هجری، در حالى که ۳۹ سال از عمرش گذشته بود، در دیر سمعان از توابع شهر حُمص مجاور قِنّسرین<ref>از شهرهای شام برکنار کوه سماق، فاصله این شهر تا حلب سه فرسخ است.انصاری دمشقی، نخبة الدهر، تهران، اساطیر، چاپ اول، ص ۳۱۸ و ناصرخسرو، سفرنامه، تهران، زوار، ۱۳۸۱، چاپ هفتم، ص۲۲۵.</ref> از دنیا رفت<ref>مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص۲۹۹.</ref> و در دیر سمعان به خاک سپرده شد.<ref>طبری، پیشین، ج۹، ص۳۹۶۷.</ref> پس از او، [[یزید بن عبدالملک]] به عنوان نهمین خلیفه [[امویان|اموى]] بر تخت خلافت تکیه زد و آن چه را که عمر بن عبدالعزیز انجام داده بود، همه را دگرگون ساخت و روش نابخردانه خلفاى پیشین بنى‌ امیه را در پیش گرفت.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج ۲، ص ۱۲۷.</ref>
-برخی معتقدند مرگ عمر بن عبدالعزیز بر اثر سمى بود که [[بنى امیه]] وى را خورانیدند و خاندان اموی از بیم آن‌ که [[خلافت]] از دستشان بیرون رود او را مسموم کردند.<ref>یعقوبی، پیشین، ج۲، ص۲۷۳ و مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص۲۹۹.</ref> مجاهد گوید: عمر بن عبدالعزیز ـ در مرض موت خود ـ به من گفت: مردمان درباره بیمارى من چه می گویند؟ گفتم: می گویند: او را جادو کرده اند. گفت: خیر، مرا جادو نکرده اند، و من می دانم در چه ساعتى سم بمن خورانیدند. آنگاه یکى از غلامان خود را بخواند و به وى گفت: واى بر تو، به چه سبب مرا مسموم نمودى؟ وى گفت: هزار دینار بمن دادند و تعهد نمودند که مرا آزاد سازند. عمر آن پولها را از او بستد و به بیت المال فرستاد و به غلام گفت: از این جا بیرون شو که کسى ترا نبیند.<ref>تاریخ الخلفاء، ص ۲۴۸ و الاعلام زرکلى.</ref>
+برخی معتقدند مرگ عمر بن عبدالعزیز بر اثر سمّى بود که [[بنى امیه]] وى را خورانیدند و خاندان اموی از بیم آن‌ که [[خلافت]] از دستشان بیرون رود او را مسموم کردند.<ref>یعقوبی، پیشین، ج۲، ص۲۷۳ و مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص۲۹۹.</ref> مجاهد گوید: عمر بن عبدالعزیز ـ در مرض موت خود ـ به من گفت: مردمان درباره بیمارى من چه می گویند؟ گفتم: می گویند: او را جادو کرده اند. گفت: خیر، مرا جادو نکرده اند، و من می دانم در چه ساعتى سم بمن خورانیدند. آنگاه یکى از غلامان خود را بخواند و به وى گفت: واى بر تو، به چه سبب مرا مسموم نمودى؟ وى گفت: هزار دینار بمن دادند و تعهد نمودند که مرا آزاد سازند. عمر آن پولها را از او بستد و به [[بیت المال]] فرستاد و به غلام گفت: از این جا بیرون شو که کسى ترا نبیند.<ref>تاریخ الخلفاء، ص ۲۴۸ و الاعلام زرکلى.</ref>
 گفته‌اند: هنگامی که [[حکومت بنی عباس|بنی‌عباس]] بر امویان پیروز شده و پس از سرکوبی آنان، مردگان بنی‌امیه را از گور بیرون آورده و آتش می‌زدند، متعرض قبر عمر بن عبدالعزیز نشدند. مرحوم [[سید رضى]] در رثاى او [[قصیده|قصیده اى]] دارد که [[مطلع]] آن این [[بیت]] است:
@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۴: @@
 «یاابن عبدالعزیز لو بَکت العین *** فتىً من امیة لبکیتُک»
-اى پسر عبدالعزیز اگر می شد که دیده بر فردى از بنى امیه بگرید هر آینه بر تو می گریستم.
+اى پسر عبدالعزیز اگر می شد که دیده بر فردى از بنى امیه بگرید، بر تو می گریستم.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
-*"عمر بن عبدالعزیز"، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=42923 پژوهشگاه باقرالعلوم علیه السلام]، یدالله حاجی زاده، بازیابی: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۳.
+*"عمر بن عبدالعزیز"، [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=42923 پژوهشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام]، یدالله حاجی‌زاده، بازیابی: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۳.
 *"دلائل عمر بن عبدالعزیز برای بازگرداندن فدک به خاندان پیامبر"، [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%84+%D8%B9%D9%85%D8%B1+%D8%A8%D9%86+%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2+%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86+%D9%81%D8%AF%DA%A9+%D8%A8%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86+%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۳.
 *[[فرهنگ معارف و معاریف (کتاب)|فرهنگ معارف و معاریف]]، سید مصطفی حسینی دشتی.
 *نرم‌‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام، مؤسسه تبیان.
-*روز شمار تاريخ اسلام، سيد تقى واردى، جلد دوم، ماه صفر.
+*روزشمار تاريخ اسلام، سيد تقى واردى، جلد دوم، ماه صفر.
-[[رده:خلفای اموی]]
+[[رده:خلفای اموی]][[رده:بنی امیه]]
 [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 عمر بن عبدالعزیز بن مروان بن حکم (61 يا 62 - 101 ه.ق) یکی از خلفای اموی است که از سال 99 تا 101 هجری خلافت کرد. او هفتمين خلیفه از بنی مروان است. عمر بن عبدالعزیز در بین حاکمان بنی امیه از وجهه خوبی برخوردار است.
@@ سطر ۱۰۲: / سطر ۱۰۳: @@
 *سید مصطفی حسینی دشتی، فرهنگ «معارف و معاریف»
 [[رده:خلفای اموی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-عمر بن عبدالعزیز بن مروان بن حکم (61 يا 62 - 101 ه.ق) یکی از خلفای اموی است که از سال 99 تا 101 هجری خلافت کرد. او هفتمين خلیفه از بنی مروان است. عمر بن عبدالعزیز در بین حاکمان بنی امیه حاکمان از وجهه خوبی برخوردار است.
+عمر بن عبدالعزیز بن مروان بن حکم (61 يا 62 - 101 ه.ق) یکی از خلفای اموی است که از سال 99 تا 101 هجری خلافت کرد. او هفتمين خلیفه از بنی مروان است. عمر بن عبدالعزیز در بین حاکمان بنی امیه از وجهه خوبی برخوردار است.
 ==ولادت==
-ابوحفص «عمر بن عبدالعزيز» بن [[مروان بن حكم]] اموى قرشى، در سال61<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، انتشارات فرهنگ و اندیشه، 1374ش، ج6، ص19.</ref> یا 62<ref>طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1375، چاپ پنجم، ج9، ص3807.</ref> در شهر حلوان [[مصر]] كه پدرش امير آنجا بود بدنيا آمد. مادر او، ام عاصم؛ دختر عاصم بن [[عمر بن خطاب]] است.
+ابوحفص «عمر بن عبدالعزيز» بن [[مروان بن حكم]] اموى قرشى، در سال61<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، انتشارات فرهنگ و اندیشه، 1374ش، ج6، ص19.</ref> یا 62<ref>طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1375، چاپ پنجم، ج9، ص3807.</ref> در شهر حلوان [[مصر]] كه پدرش امير آنجا بود بدنيا آمد. مادر او، ام عاصم؛ دختر عاصم بن [[عمر بن خطاب]] است.<ref>یعقوبی، ابن واضح؛ تاریخ یعقوبی، ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1371، چاپ ششم، ج2، ص261.</ref>
 ==عمر بن عبدالعزیز پیش از رسیدن به حکومت==
-از زندگی او تا قبل از حکومت، اطلاع زیادی در دست نیست. پدرش وى را جهت فراگيرى ادب از مصر به [[مدينه]] فرستاد و بنزد عبيداللّه بن عبداللّه رفت وآمد مي كرد و از او علم و ادب مي آموخت. در سال 85 هجری [[عبدالملک بن مروان]] او را از مدینه فراخواند و دخترش فاطمه را به همسری او درآورد<ref>ابن کثیر، اسماعیل؛ البدایه والنهایه، بیروت، دارالفکر، 1407، ج9، ص193.</ref> و او را استاندار منطقه «خناصره»،<ref>خناصره «5» [خ ص ر] شهرکی از کارگزاری حلب که برابر قنّسرین در بیابان است. حموی، یاقوت؛ معجم البلدان/ترجمه، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1383، ج2، ص314.</ref> نمود.<ref>طقوش، محمد سهیل؛ دولت امویان، ترجمه حجت الله جودکی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380، چاپ اول، ص142.</ref> پس از به قدرت رسیدن ولید بن عبدالملک در سال 86 هجری، عمر بن عبدالعزیز هم‌چنان استاندار منطقه خناصره باقی ماند.
+از زندگی او تا قبل از حکومت، اطلاع زیادی در دست نیست. پدرش وى را جهت فراگيرى ادب از مصر به [[مدينه]] فرستاد و بنزد عبيداللّه بن عبداللّه رفت وآمد مي كرد و از او علم و ادب مي آموخت. در سال 85 هجری [[عبدالملک بن مروان]] او را از مدینه فراخواند و دخترش فاطمه را به همسری او درآورد<ref>ابن کثیر، اسماعیل؛ البدایه والنهایه، بیروت، دارالفکر، 1407، ج9، ص193.</ref> و او را استاندار منطقه «خناصره»،<ref>خناصره شهرکی از کارگزاری حلب که برابر قنّسرین در بیابان است. حموی، یاقوت؛ معجم البلدان/ترجمه، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1383، ج2، ص314.</ref> نمود.<ref>طقوش، محمد سهیل؛ دولت امویان، ترجمه حجت الله جودکی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380، چاپ اول، ص142.</ref> پس از به قدرت رسیدن ولید بن عبدالملک در سال 86 هجری، عمر بن عبدالعزیز هم‌چنان استاندار منطقه خناصره باقی ماند.
 سال 87 هجری ولید بن عبدالملک او را در سن 25 سالگی به حکومت مدینه گماشت.<ref>ابن سعد، پیشین، ج6، ص19 و طبری، پیشین، ج9، ص3807.</ref> در همین سال در حالی که حاکم مدینه بود، از طرف ولید سالار حج شد.<ref>طبری، پیشین، ج9، ص3814.</ref> عمر مدت شش سال استاندار مدینه بود. سال 93 هجری ولید بنا به درخواست حجاج بن یوسف او را از استانداری مدینه عزل کرد.<ref>همان، ج9، ص3868.</ref> حجاج در نامه‌ای که به ولید نوشت متذکر شد که «بی‌دینان و اختلاف جویان و شورشیان عراقی از عراق به [[مدینه]] و [[مکه]] پناه می‌برند (و در پناه و امنیت عمر بن عبدالعزیز بسر می‌برند.) و این امر مایه وهن است». به همین علت ولید او را از استانداری این منطقه عزل کرد.<ref>طبری، پیشین، ج9، ص3867 و ابن خلدون، عبدالرحمن؛ تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، 1363ش، ج2، ص102.</ref> یکی از اقدامات او در زمان حکمرانی در مدینه تخریب و بازسازی و توسعه [[مسجدالنبی]] بود.<ref>مقدسی، مطهر بن طاهر؛ البدء والتاریخ، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگه، 1374، چاپ اول، ج2، ص608.</ref>
@@ سطر ۹۳: / سطر ۹۲: @@
 ==درگذشت عمر بن عبدالعزیز==
-وى ده روز يا پنج روز از [[ماه رجب]] مانده به سال 101 در حالى كه 39 سال و شش ماه از عمرش گذشته بود، در دير سمعان از توابع شهر حمص درگذشت. مرگ وى بر اثر سمى بود كه بنى اميه وى را خورانيدند، برخی معتقدند خاندان اموی از بیم آن‌ که خلافت از دستشان بیرون رود عمر بن عبدالعزیز را مسموم کردند.<ref>یعقوبی، پیشین، ج2، ص273 و مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص299.</ref> مجاهد گويد: عمر بن عبدالعزيز ـ در مرض موت خود ـ به من گفت: مردمان درباره بيمارى من چه مي گويند؟ گفتم: مي گويند: او را جادو كرده اند. گفت: خير، مرا جادو نكرده اند، ومن مي دانم در چه ساعتى سم بمن خورانيدند. آنگاه يكى از غلامان خود را بخواند و به وى گفت: واى بر تو، به چه سبب مرا مسموم نمودى؟ وى گفت: هزار دينار بمن دادند و تعهد نمودند كه مرا آزاد سازند. عمر آن پولها را از او بستد و به بيت المال فرستاد و به غلام گفت: از اين جا بيرون شو كه كسى ترا نبيند.<ref>تاريخ الخلفاء، ص 248 و الاعلام زركلى.</ref> به هر حال او در سن 39 سالگی در دیر سمعان در منطقه حمص مجاور قِنّسرین از شهرهای شام برکنار کوه سماق، فاصله این شهر تا حلب سه فرسخ است.<ref>انصاری دمشقی، نخبة الدهر، تهران، اساطیر، چاپ اول، ص 318 و ناصرخسرو، سفرنامه، تهران، زوار، 1381، چاپ هفتم، ص225.</ref> از دنیا رفت.<ref>مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص299.</ref>. او را در دیر سمعان به خاک سپردند.<ref>طبری، پیشین، ج9، ص3967.</ref>
+وى ده روز يا پنج روز از [[ماه رجب]] مانده به سال 101 در حالى كه 39 سال و شش ماه از عمرش گذشته بود، در دير سمعان از توابع شهر حمص درگذشت. مرگ وى بر اثر سمى بود كه بنى اميه وى را خورانيدند، برخی معتقدند خاندان اموی از بیم آن‌ که خلافت از دستشان بیرون رود عمر بن عبدالعزیز را مسموم کردند.<ref>یعقوبی، پیشین، ج2، ص273 و مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص299.</ref> مجاهد گويد: عمر بن عبدالعزيز ـ در مرض موت خود ـ به من گفت: مردمان درباره بيمارى من چه مي گويند؟ گفتم: مي گويند: او را جادو كرده اند. گفت: خير، مرا جادو نكرده اند، ومن مي دانم در چه ساعتى سم بمن خورانيدند. آنگاه يكى از غلامان خود را بخواند و به وى گفت: واى بر تو، به چه سبب مرا مسموم نمودى؟ وى گفت: هزار دينار بمن دادند و تعهد نمودند كه مرا آزاد سازند. عمر آن پولها را از او بستد و به بيت المال فرستاد و به غلام گفت: از اين جا بيرون شو كه كسى ترا نبيند.<ref>تاريخ الخلفاء، ص 248 و الاعلام زركلى.</ref> به هر حال او در سن 39 سالگی در دیر سمعان در منطقه حمص مجاور قِنّسرین<ref>از شهرهای شام برکنار کوه سماق، فاصله این شهر تا حلب سه فرسخ است.انصاری دمشقی، نخبة الدهر، تهران، اساطیر، چاپ اول، ص 318 و ناصرخسرو، سفرنامه، تهران، زوار، 1381، چاپ هفتم، ص225.</ref> از دنیا رفت.<ref>مسعودی، التنبیه والاشراف، پیشین، ص299.</ref>. او را در دیر سمعان به خاک سپردند.<ref>طبری، پیشین، ج9، ص3967.</ref>
 ==پانویس==

@@ سطر ۱۰۲: / سطر ۱۰۲: @@
 * دلائل عمر بن عبدالعزیز برای بازگرداندن فدک به خاندان پیامبر، [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%84+%D8%B9%D9%85%D8%B1+%D8%A8%D9%86+%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2+%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86+%D9%81%D8%AF%DA%A9+%D8%A8%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86+%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: 30 اردیبهشت 1393.
 *سید مصطفی حسینی دشتی، فرهنگ «معارف و معاریف»
-[[رده:خلفای بنی امیه]]
+[[رده:خلفای اموی]]

@@ سطر ۱۰۲: / سطر ۱۰۲: @@
 * دلائل عمر بن عبدالعزیز برای بازگرداندن فدک به خاندان پیامبر، [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%84+%D8%B9%D9%85%D8%B1+%D8%A8%D9%86+%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2+%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C+%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86+%D9%81%D8%AF%DA%A9+%D8%A8%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86+%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: 30 اردیبهشت 1393.
 *سید مصطفی حسینی دشتی، فرهنگ «معارف و معاریف»
-[[رده:بنی امیه]]
+[[رده:خلفای بنی امیه]]

@@ سطر ۹۲: / سطر ۹۲: @@
 ==درگذشت==
- چه او بر آنها سخت مي گرفت و توقعات آنها را برآورده نمي ساخت، واموال بى حساب آنها را به بيت المال برگردانيد.
+چه او بر آنها سخت مي گرفت و توقعات آنها را برآورده نمي ساخت، واموال بى حساب آنها را به بيت المال برگردانيد.
 ==درگذشت عمر بن عبدالعزیز==