عمران بن موسی اشعری قمی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۵

2026-01-19T12:15:09Z

Zamani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۹

2025-04-12T11:29:31Z

مهدی موسوی: ویرایش

2021-12-28T08:10:14Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ عمران بن موسي اشعري قمي زيتوني را به عمران بن موسی اشعری قمی منتقل کرد

2020-05-23T11:50:33Z

مهدی موسوی صفحهٔ عمران بن موسي اشعري قمي زيتوني را به عمران بن موسی اشعری قمی منتقل کرد

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-23T11:49:46Z

ویرایش

نمایش تغییرات

بهنام در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۰۷:۲۱

2016-01-12T07:21:05Z

بهرامی: اضافه کردن رده

2012-08-01T07:59:17Z

اضافه کردن رده

شیرین سادات حسینی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} '''کلی...' ایجاد کرد

2012-07-16T13:13:01Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی، ' /> '''کلی...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{بخشی از یک کتاب}}

==عمران بن موسي اشعري قمی ‌‌زيتوني==

آيت ولايت

'''مطلع'''

اين محدث در منابع رجال، مشهور به «اشعري»، «زيتوني» و «قمي» است.

عمران بن موسي در يكي از خاندان‌هاي معروف قم، مشهور به اشعري متولد شد و در همين شهر استعدادهايش شكفته گشت. فضاي ديني خانواش كه سرشار از عِطر دل‌انگيز معارف ناب اهل ناب [[اهل بيت]] علیهم‌السلام بود، چنان او را مجذوب ساخته بود كه از همان آغازين سال‌هاي جواني، به فرهنگ انسان‌ساز امامان شيعي رهنمون شد. از زمان تولد اين محدث در منابع مختلف يادي نشده، ولي از برخي نشانه‌ها می‌‌توان حدس زد كه عمران در نيمه اول از سده سوم هجري ديدگان بر جهان خاكي گشود. به اين نشانه‌ها در ادامه نوشتار اشاره خواهد شد.<ref> رجال نجاشي، چاپ جامعه مدرسين، قم، ص 291؛ معجم رجال الحديث، چاپ مؤسسه آل البيت، قم، ج 13، ص 150؛ [[وسائل الشيعه]]، ج 20، ص 285؛ قاموس الرجال، چاپ جامعه مدرسين، قم، ج 8، ص 254.</ref>

پدرش موسي بن حسن بن عامر بن عبدالله بن سعد اشعري قمی ‌‌از نخبگان و برجستگان علم حديث به شمار می‌‌رود. كنيه او، ابوالحسن و لقبش اشعري و قمی ‌‌هم ناميده شده است. می‌‌توان شخصيت بلندمرتبه و عالي‌قدر موسي بن حسن را در آيينه سخن نجاشي به نيكي نگريست. ايشان می‌‌نگارد: «موسي بن حسن از چهره‌هاي بزرگ و موجه [[شيعه]] بود و حدود سي كتاب حديث از خود به يادگار نهاد».<ref> رجال نجاشي، چاپ داوري قم، ص 290 و چاپ جامعه مدرسين، ص 406.</ref>

'''شأن محدث'''

براي آشنايي با چهره پرجاذبه عمران بن موسي، به ديدگاه بزرگان تراجم نظر می‌‌افكنيم.

نجاشي می‌‌نگارد: «عمران بن موسي زيتوني، محدثي است قمی‌‌ و داراي وجاهت و منزلت رفيعي».<ref> همان، ص 207.</ref>

علامه حلي در ميراث ارزشمند خود می‌‌نويسد: «عمران بن موسي زيتوني اشعري از گروه محدثان صاحب منزلت و بزرگوار است».<ref> خلاصة الاقوال، منشورات رضي قم، ص 125.</ref>

پژوهشگر روزگار اخير، آيت الله سيد ابوالقاسم خويي يادآور می‌‌شود: «عمران بن موسي و عمران بن موسي زيتوني و عمران بن موسي اشعري قمي، هر سه، عنوان براي يك محدث است. به هر حال او محدثي موجه و برگزيده است».<ref> معجم رجال الحديث، ج 13، ص 150.</ref>

نويسنده كتاب طبقات الفقهاء، حضرت استاد جعفر سبحاني نيز اين محدث را در شمار راويان و فقيهان بلندمرتبه شيعه قرار داده است.<ref> طبقات الفقهاء، چاپ مؤسسه امام الصادق علیه‌السلام، ج 3، ص 415.</ref> چكيده سخن اين است كه تمامی ‌‌محققان تراجم و محدثان شيعه از ديرباز تا روزگار ما، همگي به سخنان نجاشي و علامه حلي مهر تأييد زده‌اند.

'''عمران در كتاب‌هاي حديث'''

حضرت امام جعفرصادق علیه‌السلام فرمود: «اگر می‌‌خواهيد ارزش و پايگاه رفيع راويان ما را بشناسيد، نيك بنگريد كه آنان از ما اهل بيت چه اندازه حديث روايت كرده‌اند؛ به همان تعداد كه حديث نقل كنند، منزلت آنان به همان اندازه خواهد بود».

يكي از جلوه‌هاي اين سخن بلند معنا، همين محدث است. از عمران بن موسي روايات بسيار زيادي به يادگار مانده و نام شريف او در جاي جاي كتاب‌هاي حديث می‌‌درخشد. با بررسي نويسنده اين سطور، حدود 207 روايت از اين محدث به دست ما رسيده و بر پژوهشگران اين حوزه آشكار است كه اين اندازه روايت تحسين برانگيز است.

گرچه، اين بزرگوار روايات فقهي مانند [[نماز]]، [[روزه]]، وصيت و غيره نقل كرده، برجسته‌ترين و شاخص‌ترين گرايش روايتي او به باب ولايت و امامت و فضايل و حالات امامان علیه‌السلام اختصاص دارد كه اين، نشان گويايي است بر باور ژرف و مهر و پيوستگي‌اش به خاندان [[وحی]] علیهم‌السلام، چنانچه به عنوان نمونه به كتاب گرانسنگ بصائرالدرجات محمد بن حسن صفار قمی‌‌ (م 290 ق) يكي از شاگردان روايتي عمران، توجه شود. آن گاه دانسته خواهد شد كه اين سخن گزاف نيست.

شايد علت توجه ويژه ايشان به اين امر، آن باشد كه او می‌‌خواسته برترين الگوهاي قدسي و الهي را به جامعه و مردم خويش بشناساند و به همه انسان‌ها در تمامی ‌‌زمان‌ها گوش‌زد كند كه تنها با پيمودن راه روشن [[اهل بيت]] علیهم‌السلام، سعادت و حيات واقعي بشر تضمين خواهد شد.

'''دو نكته'''

* اول: يكي از القاب عمران، زيتوني است. بنا به گفته محقق ارجمند، شيخ عبدالله ممقاني: شايد سبب اين شهرت، آن بوده كه عمران به فروش زيتون می‌‌پرداخته است؛ چنان كه برخي از محدثان فرزانه در كنار آموختن و نقل روايت، به كار و كسب هم اشتغال داشته‌اند.

* دوم: با اين كه اين بزرگوار از راويان بزرگ است، اما [[شيخ طوسی]] در دو كتاب رجالش نامی ‌‌از او نبرده كه اين، مايه شگفتي علماي رجال و تراجم شده است؛ به طوري كه شيخ محمدتقي شوشتري صاحب قاموس الرجال، بر شيخ طوسي خُرده گرفته كه چرا نام اين بزرگ را در گروه محدثان نياورده است؟<ref> قاموس الرجال، ج 8، ص 254.</ref>

'''سرچشمه‌هاي حديث'''

عمران بن موسي از محضر استادان زيادي بهره برد كه به عنوان نمونه به نام چند نفر از آنان بسنده می‌‌شود:

* 1. احمد بن حسن بن علي فضال؛

* 2. حسن بن ظريف ناصح؛

* 3. حسن بن علي بن نعمان اعلم؛

* 4. علي بن اسباط؛

* 5. محمد بن الحسين ابي الخطاب؛

* 6. محمد بن عبدالحميد؛

* 7. محمد بن وليد خزاز؛

* 8. موسي بن جعفر بغدادي؛

* 9. حسن بن موسي خشاب؛

* 10. هارون بن مسلم.<ref> تنقيح المقال ممقاني، ج 2، ص 352.</ref>

'''بر كرسي نشر'''

عمران، كه دلش از مهر و محبت به امامان شيعي آكنده بود، براي اين كه در گروه نشردهندگان معارف و آموزه‌هاي ديني قرار گيرد، آموخته‌هاي خويش را به جمعي از تشنه‌كامان انديشه ناب الهي انتقال داد. به نام تعدادي از آنان اشاره می‌‌شود:

* 1. احمد بن ادريس قمی‌‌ (م 306 ق)؛

* 2. محمد بن احمد بن يحيي؛

* 3. محمد بن حسن صفار قمي؛

* 4. محمد بن يحيي عطار قمي؛

* 5. سعد بن عبدالله اشعري قمي (م 301 يا 299 ق)؛

* 6. حسن بن مُتَّيل قمي.<ref> قاموس الرجال، ج 8، ص 254؛ معجم الرجال، ج 13، ص 150؛ مجمع الرجال قهپائي، ج 4، ص 273.</ref>

چنان كه در آغاز نوشتار اشاره شد، با توجه به برخي شواهد می‌‌توان زمان تولد عمران را حدس زد؛ از جمله اين كه: يكي از استادان عمران، احمد بن حسن بن علي فضال است كه در سال 260 ق. و استاد ديگرش، جناب محمد بن حسين ابي الخطاب در سال 262 ق. رخ به نقاب خاك كشيدند. از سويي ديگر، يكي از شاگردانش به نام محمد بن حسن صفار، در تاريخ 290 ق. رحلت كرد. با عنايت به اين قرائن، محتمل است كه او در نيمه اول سده سوم هجري قمري ديده به جان گشوده باشد.

'''ميراث جاودانه'''

علاوه بر اخبار فراواني كه از اين محدث گرانقدر نقل شده، او صاحب كتابي است به نام النوادر كه از آن به عنوان كتاب كبير ياد می‌‌كنند.<ref> رجال نجاشي، ص 207.</ref>

ضمناً زمان رحلت و محل درگذشت عمران بن موسي چندان مشخص نيست. شايد با عنايت به اين كه يكي از استادانش در سال 260 ق. و يكي از شاگردانش در سال 290 ق. ديده از جهان فرو بسته‌اند، بتوان گفت كه اين استاد حديث، در اواخر سده سوم دار فاني را وداع گفته است.

'''سيري در گلستان'''

از اين راوي قمي، روايات زيادي نقل شده است. مناسب است كه از گلستان دل‌انگيز و زيباي احاديثي كه وي نقل كرده، تعدادي را گلچين كرده به دوستداران ولايت تقديم داريم.

'''امامان، وارثان پيامبران'''

عمران بن موسي با واسطه روايت می‌‌كند از حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام: «الواح آسماني كه همان [[تورات]] واقعي است و عصاي [[حضرت موسی]] بن عمران، نزد ما امامان اهل بيت است و ما وارثان [[پيامبران]] هستيم».<ref> اصول كافي، چاپ دارالكتب الاسلاميه، تهران، ج 1، ص 231.</ref>

'''دانش امامان'''

باز روايت می‌‌كند با واسطه از امام صادق علیه‌السلام: «هنگامی ‌‌كه امام معصوم، اراده كند كه از مطلبي آگاه شود، خداوند دانش آن را به امام الهام می‌‌فرمايد».<ref> همان، ص 258.</ref>

'''نشانه امامت حضرت باقر علیه‌السلام'''

وي روايت می‌‌كند تا اين كه سند را به حضرت [[امام زين العابدين]] علیه‌السلام می‌‌رساند و می‌‌گويد: «هنگامی‌‌ كه لحظه رحلت حضرت زين العابدين علیه‌السلام فرا رسيد، رو كرد به فرزندانش كه همگي نزد آن حضرت گرد آمده بودند و سپس به امام محمدباقر علیه‌السلام توجه كرد و فرمود: اي محمد! اين صندوق را به خانه‌ات ببر! البته در آن طلا و نقره نيست؛ بلكه سرشار است از علوم اهل بيت علیه‌السلام».<ref> همان، ص 305، حديث 3، باب الاشاره والنص علي ابي جعفر علیه‌السلام.</ref>

'''چگونگي دانش امامان'''

با واسطه از امام چهارم حضرت علي بن الحسين علیه‌السلام نقل می‌‌كند كه فرمود: «دانش‌هاي امامان بسيار دشوار است؛ به طوري كه آن را برنمی‌‌تابند، مگر [[پيامبران]] مرسل يا [[فرشتگان]] مقرب الهي يا بنده مؤمني كه خداوند جان او را براي جاي دادن ايمان، آزمايش كرد. همانا سلمان يكي از عالمان به شمار می‌‌آيد، چون او مردي از ما اهل بيت است. به همين سبب به ما اهل بيت نسبت داده می‌‌شود».<ref> [[بحارالانوار]]، ج 2، ص 190، باب 26.</ref>

'''چهار بهشتي'''

از عيسي بن عبدالله نقل می‌‌كند كه گفت: «از امام صادق علیه‌السلام درباره آن روايتي كه درباره چهار نفر آمده، پرسيدم. امام فرمود: كدام چهار نفر؟ گفتم: آن چهار فردي كه [[بهشت]] مشتاق آنان است. فرمود: بله؛ آن‌ها سلمان، ابوذر، مقداد و عمار هستند. گفتم: كدام يك از آن‌ها برترند؟ فرمود: سلمان. سپس چند لحظه سكوت كرد، بعد فرمود: سلمان دانش‌هايي را می‌‌دانست كه ابوذر نمی‌‌دانست».<ref> همان، ج 22، ص 343، باب 10.</ref>

'''راز محروميت از نماز شب'''

روايت می‌‌كند از [[امام صادق]] علیه‌السلام: «مردي نزد حضرت اميرالمؤمنان علیه‌السلام آمد و به او عرض كرد: اي امام بزرگوار! من از خواندن [[نماز شب]] محروم شده‌ام، علت آن چيست؟ امام فرمود: تو مردي هستي كه گناهان همچون غل و زنجير، تو را به بند كشيده‌اند».<ref> همان، ج 84، ص 145.</ref>

همتاي اين روايت است آنچه مرحوم صدوق در توحيد روايت می‌‌كند كه: «مردي نزد سلمان آمد و گفت: اي سلمان! من مردي هستم كه موفق به خواندن نماز شب نمی‌‌شوم. جناب سلمان در پاسخ گفت: در روز، خدا را گناه مكن».<ref> توحيد [[شيخ صدوق]]، چاپ مكتبه صدوق، ص 97.</ref>

از اين دو روايت، می‌‌توان چنين استفاده كرد كه اعمال ما، بازتاب‌هايي به دنبال دارد و تأثير گناه بر [[روح]] و روان انسان حقيقتي انكارناپذير است. گناه، انسان را از درك لذت‌ها و توفيق‌هاي عظيم معنوي محروم می‌‌سازد. مشابه مضمون اين دو، حديث حضرت اميرالمؤمنين علیه‌السلام در دعاي سوزناك كميل است كه می‌‌فرمايد: «وقَعَدت بي اغلالي؛ (خدايا) زنجيرهاي گناه، مرا در اين سراي خاكي زمين گير كرده است» يكي از عوامل سلب توفيق، [[دروغ]] گفتن است كه حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام فرمود: «مردي يك دروغ می‌‌گويد و اين موجب می‌‌شود كه از خواندن نماز شب محروم گردد».<ref> فروع كافي، ج 3، ص 450.</ref>

'''فضيلت رود فرات'''

همين محدث با واسطه روايت می‌‌كند از حضرت صادق علیه‌السلام كه فرمود: «هر كس از آب فرات بنوشد و در هنگام تولد كام او را با اين آب بگيرند، ما اهل بيت را دوست خواهد داشت».<ref> مستدرك الوسائل، چاپ اصفهان، ج 17، ص 23.</ref>

'''اوصاف برجسته حضرت علي علیه‌السلام'''

روايت می‌‌كند از نعمان بن سعد كه گفت: اميرالمؤمنين علي علیه‌السلام فرمود: «انا حجةالله و انا خليفة‌الله و انا صراط‌الله و انا بابُ‌الله و انا خازن علم‌الله و انا المُؤتَمنُ علي سرّالله و انا امام البريّة، بعد خيرالخليقه محمد نبي الرحمه صلی الله علیه و آله؛<ref> اختصاص [[شيخ مفيد]]، ص 12.</ref> منم حجت خدا، منم جانشين او در زمين، منم راه خدا، منم خزانه‌دار دانش الهي، منم امين بر اسرار خداوندي، من هستم رهبر تمام مردم بعد از بهترين مخلوق و آفريده [[حضرت محمد]] صلی الله علیه و آله است».

'''ثواب زيارت حضرت رضا علیه‌السلام'''

عمران حديث می‌‌كند از حضرت اميرالمؤمنين علیه‌السلام: «نزديك است كه يكي از فرزندان من، در سرزميني كه «خراسان» ناميده می‌‌شود؛ با زهر به [[شهادت]] رسد. نام او، نام من و نام پدرش، نام فرزند عمران است. بدانيد كه هر كس او را در غربت زيارت كند، خداوند متعال گناهان او را خواهد بخشيد، گرچه بسيار فراوان باشد».<ref> [[وسائل الشيعه]]، ج 14، ص 554، باب 82.</ref>

زيارت قبور امامان و بزرگان دين، بدون ترديد يكي از راه‌هاي پيوند و گرايش به سوي آنان است. در حقيقت اين بارگاه‌ها، همانند مشعل‌هاي فروزان الهي در زمين‌اند. البته روشن است ثواب‌هايي كه براي [[زيارت]] اين پاكان نقل شده، در گرو پيروي از راه آنان و شناخت حقانيت آن‌ها است. زيارت آن امامان، خود نوعي تولاّ و اظهار مهر و وفا به دوستان خدا به شمار می‌‌رود.

'''امامان و فرشتگان'''

عمران، روايت می‌‌كند از عبدالله بن سهل اشعري و او از پدرش كه: «حمران بن اعين بر [[امام باقر]] علیه‌السلام وارد شد. عرض كرد: آقاجان! شنيده‌ام فرشتگان بر ما نازل می‌‌شوند و بر روي فرش‌هاي ما قرار می‌‌گيرند! فرمود: مگر اين سخن خداوند متعال را نخوانده‌اي كه (آنان كه گفتند خداي ما الله است و سپس در اين راه استقامت كردند، [[فرشتگان]] بر آنان فرود می‌‌آيند كه بيمناك و اندوهگين نباشيد! مژده باد شما را به [[بهشت]] كه شما را به آن وعده داده‌اند!)<ref> [[سوره فصلت]]/ آیه 30.</ref><ref> [[بحارالانوار]]، ج 26، ص 352، باب 9.</ref>

==پانویس ==
<references />
===منبع===

ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 15، صفحه 201-208

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{بخشی از یک کتاب|کتاب=[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]}}
-'''«عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی»''' فرزند [[موسی بن حسن بن عامر اشعری قمی|موسی بن حسن اشعری]]، از راویان بزرگ [[شیعه]] در قرن سوم هجری است. علاوه بر اخبار فراوانی که از این [[محدث]] گرانقدر نقل شده، او صاحب کتابی به نام «النوادر» است که از آن به عنوان کتاب کبیر یاد می‌‌کنند. بیشتر روایات منقول از عمران بن موسی، در باب [[ولایت]] و فضایل [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم‌السلام) است.
+'''«عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی»''' فرزند [[موسی بن حسن بن عامر اشعری قمی|موسی بن حسن اشعری]]، از راویان بزرگ [[شیعه]] در قرن سوم هجری است. علاوه بر اخبار فراوانی که از این [[محدث]] گرانقدر نقل شده، او صاحب کتابی به نام «النوادر» است. بیشتر روایات منقول از عمران بن موسی، در باب [[ولایت]] و فضایل [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم‌السلام) است.
 {{شناسنامه عالم
 ||نام کامل = '''عمران بن موسی اشعری قمی'''
@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 *[[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] می‌‌نگارد: «عمران بن موسی زیتونی، محدثی است قمی‌‌ و دارای وجاهت و منزلت رفیعی».<ref> همان، ص ۲۰۷.</ref>
-*[[علامه حلی|علامه حلی]] در میراث ارزشمند خود می‌‌نویسد: «عمران بن موسی زیتونی اشعری از گروه محدثان صاحب منزلت و بزرگوار است».<ref> خلاصة الاقوال، منشورات رضی قم، ص ۱۲۵.</ref>
+*[[علامه حلی|علامه حلی]] می‌‌نویسد: «عمران بن موسی زیتونی اشعری از گروه محدثان صاحب منزلت و بزرگوار است».<ref> خلاصة الاقوال، منشورات رضی قم، ص ۱۲۵.</ref>
 *آیت الله [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|سید ابوالقاسم خویی]] یادآور می‌‌شود: «عمران بن موسی و عمران بن موسی زیتونی و عمران بن موسی اشعری قمی، هر سه، عنوان برای یک [[محدث]] است. به هر حال او محدثی موجه و برگزیده است».<ref> معجم رجال الحدیث، ج ۱۳، ص ۱۵۰.</ref>
-*نویسنده کتاب طبقات الفقهاء، آیت الله [[جعفر سبحانی|جعفر سبحانی]] نیز این محدث را در شمار راویان و فقیهان بلندمرتبه [[شیعه|شیعه]] قرار داده است.<ref> طبقات الفقهاء، چاپ مؤسسه امام الصادق علیه‌السلام، ج ۳، ص ۴۱۵.</ref> چکیده سخن این است که تمامی ‌‌محققان تراجم و محدثان شیعه از دیرباز تا روزگار ما، همگی به سخنان نجاشی و علامه حلی مهر تأیید زده‌اند.
+*آیت الله [[جعفر سبحانی|جعفر سبحانی]] نیز این محدث را در شمار راویان و فقیهان بلندمرتبه [[شیعه|شیعه]] قرار داده است.<ref> طبقات الفقهاء، چاپ مؤسسه امام الصادق علیه‌السلام، ج ۳، ص ۴۱۵.</ref>
 با این که این بزرگوار از راویان بزرگ است، اما [[شیخ طوسی]] در دو کتاب رجالش نامی ‌‌از او نبرده که این، مایه شگفتی علمای رجال و تراجم شده است؛ به طوری که [[محمدتقی شوشتری|شیخ محمدتقی شوشتری]] صاحب [[قاموس الرجال شوشتری (کتاب)|قاموس الرجال]]، بر شیخ طوسی خُرده گرفته که چرا نام این بزرگ را در گروه محدثان نیاورده است؟<ref> قاموس الرجال، ج ۸، ص ۲۵۴.</ref>
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 ==استادان و شاگردان==
-عمران بن موسی از محضر استادان زیادی بهره برد که به عنوان نمونه به نام چند نفر از آنان بسنده می‌‌شود:
+عمران بن موسی از محضر استادان و [[مشایخ]] زیادی بهره برد که به عنوان نمونه به نام چند نفر از آنان بسنده می‌‌شود:
 *۱. احمد بن [[حسن بن علی بن فضال|حسن بن علی فضال]]؛
@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۱: @@
 *۸. موسی بن جعفر بغدادی؛
-*۹. حسن بن موسی خشاب؛
+*۹. حسن بن موسی خشّاب؛
-*۱۰. هارون بن مسلم.<ref> تنقیح المقال ممقانی، ج ۲، ص ۳۵۲.</ref>
+*۱۰. هارون بن مسلم.<ref> تنقیح المقال مامقانی، ج ۲، ص ۳۵۲.</ref>
-عمران، که دلش از مهر و محبت به [[ائمه اطهار|امامان]] شیعی آکنده بود، برای این که در گروه نشردهندگان معارف و آموزه‌های دینی قرار گیرد، آموخته‌های خویش را به جمعی از تشنه‌کامان اندیشه ناب الهی انتقال داد. به نام تعدادی از آنان اشاره می‌‌شود:
+عمران، که دلش از مهر و محبت به [[ائمه اطهار|امامان]] شیعی آکنده بود، برای این که در گروه نشردهندگان معارف و آموزه‌های دینی قرار گیرد، آموخته‌های خویش را به جمعی از شاگردان و راویان انتقال داد. به نام تعدادی از آنان اشاره می‌‌شود:
 *۱. [[احمد ابن ادریس|احمد بن ادریس قمی‌‌]] (م ۳۰۶ ق)؛
@@ سطر ۷۱: / سطر ۷۱: @@
 ==آثار و روایات==
-عمران اشعری، صاحب کتابی است به نام «النوادر» که از آن به عنوان کتاب کبیر یاد می‌‌کنند.<ref> رجال نجاشی، ص ۲۰۷.</ref> از عمران بن موسی روایات بسیاری نیز به یادگار مانده و نام شریف او در جای جای کتاب‌های [[حدیث|حدیث]] می‌‌درخشد. با بررسی انجام شده، حدود ۲۰۷ روایت از این [[محدث]] به دست ما رسیده است.
+به گفته [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]]، عمران اشعری صاحب کتابی است به نام «النوادر» که از آن به عنوان کتاب کبیر یاد می‌‌کنند.<ref> رجال نجاشی، ص ۲۰۷.</ref> از عمران بن موسی روایات بسیاری نیز به یادگار مانده و نام شریف او در جای جای کتاب‌های [[حدیث|حدیث]] می‌‌درخشد. با بررسی انجام شده، حدود ۲۰۷ روایت از این [[محدث]] به دست ما رسیده است.
 گرچه این بزرگوار روایات [[فقه|فقهی]] مانند [[نماز]]، [[روزه]]، [[وصیت]] و غیره نقل کرده، اما برجسته‌ترین و شاخص‌ترین گرایش روایتی او به باب [[ولایت]] و [[امامت]] و ذکر فضایل [[ائمه اطهار|امامان]] علیهم‌السلام اختصاص دارد که این، نشان گویایی بر باور ژرف و مهر و پیوستگی‌اش به خاندان [[وحی]] علیهم‌السلام است. چنانچه به عنوان نمونه به کتاب گرانسنگ «[[بصائر الدرجات (کتاب)|بصائرالدرجات]]» [[محمد بن حسن صفار|محمد بن حسن صفار قمی]] (م، ۲۹۰ ق) یکی از شاگردان روایتی عمران توجه شود، آن گاه دانسته خواهد شد که این سخن گزاف نیست. شاید علت توجه ویژه ایشان به این امر، آن باشد که او می‌‌خواسته برترین الگوهای قدسی و الهی را به جامعه و مردم خویش بشناساند و به همه انسان‌ها در تمامی ‌‌زمان‌ها گوش‌زد کند که تنها با پیمودن راه روشن [[اهل بیت]] علیهم‌السلام، سعادت و حیات واقعی بشر تضمین خواهد شد.
@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 '''نشانه امامت امام باقر علیه‌السلام:'''
-وی روایت می‌‌کند تا این که سند را به [[امام زین العابدین]] علیه‌السلام می‌‌رساند و می‌‌گوید: «هنگامی‌‌ که لحظه رحلت حضرت زین العابدین علیه‌السلام فرا رسید، رو کرد به فرزندانش که همگی نزد آن حضرت گرد آمده بودند و سپس به [[امام باقر علیه السلام|امام محمدباقر]] علیه‌السلام توجه کرد و فرمود: ای محمد! این صندوق را به خانه‌ات ببر! البته در آن طلا و نقره نیست؛ بلکه سرشار است از علوم [[اهل البیت|اهل بیت]] علیه‌السلام».<ref> همان، ص ۳۰۵، حدیث ۳، باب الاشاره والنص علی ابی جعفر علیه‌السلام.</ref>
+وی روایت می‌‌کند تا این که [[سند حدیث|سند]] را به [[امام زین العابدین]] علیه‌السلام می‌‌رساند و می‌‌گوید: «هنگامی‌‌ که لحظه رحلت حضرت زین العابدین علیه‌السلام فرا رسید، رو کرد به فرزندانش که همگی نزد آن حضرت گرد آمده بودند و سپس به [[امام باقر علیه السلام|امام محمدباقر]] علیه‌السلام توجه کرد و فرمود: ای محمد! این صندوق را به خانه‌ات ببر! البته در آن طلا و نقره نیست؛ بلکه سرشار است از علوم [[اهل البیت|اهل بیت]] علیه‌السلام».<ref> همان، ص ۳۰۵، حدیث ۳، باب الاشاره والنص علی ابی جعفر علیه‌السلام.</ref>
 '''چگونگی دانش امامان:'''
-با واسطه از امام سجاد علیه‌السلام نقل می‌‌کند که فرمود: «دانش‌های امامان بسیار دشوار است؛ به طوری که آن را برنمی‌‌تابند، مگر پیامبران مرسل یا [[فرشتگان]] مقرب الهی یا بنده مؤمنی که خداوند جان او را برای جای دادن ایمان، آزمایش کرد. همانا [[سلمان فارسی|سلمان]] یکی از عالمان به شمار می‌‌آید، چون او مردی از ما اهل بیت است. به همین سبب به ما اهل بیت نسبت داده می‌‌شود».<ref> بحارالانوار، ج ۲، ص ۱۹۰، باب ۲۶.</ref>
+با واسطه از [[امام سجاد]] علیه‌السلام نقل می‌‌کند که فرمود: «دانش‌های امامان بسیار دشوار است؛ به طوری که آن را برنمی‌‌تابند، مگر پیامبران مرسل یا [[فرشتگان]] مقرب الهی یا بنده مؤمنی که خداوند جان او را برای جای دادن ایمان، آزمایش کرد. همانا [[سلمان فارسی|سلمان]] یکی از عالمان به شمار می‌‌آید، چون او مردی از ما اهل بیت است. به همین سبب به ما اهل بیت نسبت داده می‌‌شود».<ref> بحارالانوار، ج ۲، ص ۱۹۰، باب ۲۶.</ref>
 '''چهار مرد بهشتی:'''
@@ سطر ۱۱۱: / سطر ۱۱۱: @@
 '''ثواب زیارت امام رضا علیه‌السلام:'''
-عمران حدیث می‌‌کند از حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام: «نزدیک است که یکی از فرزندان من، در سرزمینی که «[[خراسان]]» نامیده می‌‌شود؛ با زهر به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسد. نام او، نام من و نام پدرش، نام فرزند عمران است. بدانید که هر کس او را در غربت [[زیارت]] کند، خداوند متعال گناهان او را خواهد بخشید، گرچه بسیار فراوان باشد».<ref> وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۵۵۴، باب ۸۲.</ref>
+عمران حدیث می‌‌کند از حضرت [[امیرالمؤمنین]] علیه‌السلام: «نزدیک است که یکی از فرزندان من، در سرزمینی که «[[خراسان]]» نامیده می‌‌شود؛ با زهر به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسد. نام او، نام من و نام پدرش، نام فرزند عمران است. بدانید که هر کس او را در غربت [[زیارت]] کند، خداوند متعال گناهان او را خواهد بخشید، گرچه بسیار فراوان باشد».<ref> وسائل الشیعه، ج ۱۴، ص ۵۵۴، باب ۸۲.</ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۱۱۷: / سطر ۱۱۷: @@
 ==منابع==
-*ابوالحسن ربانی سبزواری، [[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، جلد ۱۵، صفحه ۲۰۱-۲۰۸.
+*[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، ابوالحسن ربانی سبزواری، جلد ۱۵، صفحه ۲۰۱-۲۰۸.
-[[رده:علمای قرن سوم]]
+[[رده:علمای قرن سوم]][[رده:علماء شیعه]][[رده:محدثان]][[رده:راویان حدیث]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{بخشی از یک کتاب}}
+{{بخشی از یک کتاب|کتاب=[[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]}}
 '''«عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی»''' فرزند [[موسی بن حسن بن عامر اشعری قمی|موسی بن حسن اشعری]]، از راویان بزرگ [[شیعه]] در قرن سوم هجری است. علاوه بر اخبار فراوانی که از این [[محدث]] گرانقدر نقل شده، او صاحب کتابی به نام «النوادر» است که از آن به عنوان کتاب کبیر یاد می‌‌کنند. بیشتر روایات منقول از عمران بن موسی، در باب [[ولایت]] و فضایل [[اهل البیت|اهل بیت]] (علیهم‌السلام) است.
 {{شناسنامه عالم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۰۷:۵۹
سطر ۳:		سطر ۳:


−
−	~~==عمران بن موسي اشعري قمی ‌‌زيتوني==~~

	آيت ولايت		آيت ولايت
سطر ۱۴۷:		سطر ۱۴۵:

	ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 15، صفحه 201-208		ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 15، صفحه 201-208
		+	[[رده:علمای قرن سوم]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۵۰
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{بخشی از یک کتاب}}
+==خاندان عمران بن موسی==
 اين محدث در منابع رجال، مشهور به «اشعري»، «زيتوني» و «قمي» است.
@@ سطر ۱۴: / سطر ۹: @@
 پدرش موسي بن حسن بن عامر بن عبدالله بن سعد اشعري قمی ‌‌از نخبگان و برجستگان علم حديث به شمار می‌‌رود. كنيه او، ابوالحسن و لقبش اشعري و قمی ‌‌هم ناميده شده است. می‌‌توان شخصيت بلندمرتبه و عالي‌قدر موسي بن حسن را در آيينه سخن نجاشي به نيكي نگريست. ايشان می‌‌نگارد: «موسي بن حسن از چهره‌هاي بزرگ و موجه [[شيعه]] بود و حدود سي كتاب حديث از خود به يادگار نهاد».<ref> رجال نجاشي، چاپ داوري قم، ص 290 و چاپ جامعه مدرسين، ص 406.</ref>
-'''شأن محدث'''
+==دیدگاه علما راجع به عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی==
 براي آشنايي با چهره پرجاذبه عمران بن موسي، به ديدگاه بزرگان تراجم نظر می‌‌افكنيم.
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۱: @@
 نويسنده كتاب طبقات الفقهاء، حضرت استاد جعفر سبحاني نيز اين محدث را در شمار راويان و فقيهان بلندمرتبه شيعه قرار داده است.<ref> طبقات الفقهاء، چاپ مؤسسه امام الصادق علیه‌السلام، ج 3، ص 415.</ref> چكيده سخن اين است كه تمامی ‌‌محققان تراجم و محدثان شيعه از ديرباز تا روزگار ما، همگي به سخنان نجاشي و علامه حلي مهر تأييد زده‌اند.
-'''عمران در كتاب‌هاي حديث'''
+==تعداد روایات عمران==
 حضرت امام جعفرصادق علیه‌السلام فرمود: «اگر می‌‌خواهيد ارزش و پايگاه رفيع راويان ما را بشناسيد، نيك بنگريد كه آنان از ما اهل بيت چه اندازه حديث روايت كرده‌اند؛ به همان تعداد كه حديث نقل كنند، منزلت آنان به همان اندازه خواهد بود».
 يكي از جلوه‌هاي اين سخن بلند معنا، همين محدث است. از عمران بن موسي روايات بسيار زيادي به يادگار مانده و نام شريف او در جاي جاي كتاب‌هاي حديث می‌‌درخشد. با بررسي نويسنده اين سطور، حدود 207 روايت از اين محدث به دست ما رسيده و بر پژوهشگران اين حوزه آشكار است كه اين اندازه روايت تحسين برانگيز است.
 گرچه، اين بزرگوار روايات فقهي مانند [[نماز]]، [[روزه]]، وصيت و غيره نقل كرده، برجسته‌ترين و شاخص‌ترين گرايش روايتي او به باب ولايت و امامت و فضايل و حالات امامان علیه‌السلام اختصاص دارد كه اين، نشان گويايي است بر باور ژرف و مهر و پيوستگي‌اش به خاندان [[وحی]] علیهم‌السلام، چنانچه به عنوان نمونه به كتاب گرانسنگ بصائرالدرجات محمد بن حسن صفار قمی‌‌ (م 290 ق) يكي از شاگردان روايتي عمران، توجه شود. آن گاه دانسته خواهد شد كه اين سخن گزاف نيست.
@@ سطر ۴۲: / سطر ۳۹: @@
 * دوم: با اين كه اين بزرگوار از راويان بزرگ است، اما [[شيخ طوسی]] در دو كتاب رجالش نامی ‌‌از او نبرده كه اين، مايه شگفتي علماي رجال و تراجم شده است؛ به طوري كه شيخ محمدتقي شوشتري صاحب قاموس الرجال، بر شيخ طوسي خُرده گرفته كه چرا نام اين بزرگ را در گروه محدثان نياورده است؟<ref> قاموس الرجال، ج 8، ص 254.</ref>
-'''سرچشمه‌هاي حديث'''
+==استادان عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی==
 عمران بن موسي از محضر استادان زيادي بهره برد كه به عنوان نمونه به نام چند نفر از آنان بسنده می‌‌شود:
@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۳: @@
 * 10. هارون بن مسلم.<ref> تنقيح المقال ممقاني، ج 2، ص 352.</ref>
-'''بر كرسي نشر'''
+==شاگردان وی==
 عمران، كه دلش از مهر و محبت به امامان شيعي آكنده بود، براي اين كه در گروه نشردهندگان معارف و آموزه‌هاي ديني قرار گيرد، آموخته‌هاي خويش را به جمعي از تشنه‌كامان انديشه ناب الهي انتقال داد. به نام تعدادي از آنان اشاره می‌‌شود:
@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۱: @@
 چنان كه در آغاز نوشتار اشاره شد، با توجه به برخي شواهد می‌‌توان زمان تولد عمران را حدس زد؛ از جمله اين كه: يكي از استادان عمران، احمد بن حسن بن علي فضال است كه در سال 260 ق. و استاد ديگرش، جناب محمد بن حسين ابي الخطاب در سال 262 ق. رخ به نقاب خاك كشيدند. از سويي ديگر، يكي از شاگردانش به نام محمد بن حسن صفار، در تاريخ 290 ق. رحلت كرد. با عنايت به اين قرائن، محتمل است كه او در نيمه اول سده سوم هجري قمري ديده به جان گشوده باشد.
-'''ميراث جاودانه'''
+==آثار عمران بن موسی==
 علاوه بر اخبار فراواني كه از اين محدث گرانقدر نقل شده، او صاحب كتابي است به نام النوادر كه از آن به عنوان كتاب كبير ياد می‌‌كنند.<ref> رجال نجاشي، ص 207.</ref>
@@ سطر ۹۰: / سطر ۸۷: @@
 ضمناً زمان رحلت و محل درگذشت عمران بن موسي چندان مشخص نيست. شايد با عنايت به اين كه يكي از استادانش در سال 260 ق. و يكي از شاگردانش در سال 290 ق. ديده از جهان فرو بسته‌اند، بتوان گفت كه اين استاد حديث، در اواخر سده سوم دار فاني را وداع گفته است.
-'''سيري در گلستان'''
+==روایاتی از عمران بن موسی اشعری قمی زیتونی==
 از اين راوي قمي، روايات زيادي نقل شده است. مناسب است كه از گلستان دل‌انگيز و زيباي احاديثي كه وي نقل كرده، تعدادي را گلچين كرده به دوستداران ولايت تقديم داريم.
@@ سطر ۱۴۲: / سطر ۱۳۹: @@
 ==پانویس ==
 <references />
-===منبع===
+==منابع==
 ابوالحسن رباني سبزواري, ستارگان حرم، جلد 15، صفحه 201-208
 [[رده:علمای قرن سوم]]