علوم قرآن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳۰ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۴

2025-12-30T08:34:56Z

نمایش تغییرات

Mohammadi در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۳

2025-12-01T06:33:56Z

مهدی موسوی: ویرایش

2020-05-11T07:48:20Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۵۷

2020-05-11T06:57:33Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۱

2019-12-24T11:41:41Z

Zamani در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۰۵

2019-11-20T07:05:59Z

سید مهدی خدایی: سنجش شناسه

2019-03-16T10:56:34Z

سنجش شناسه

Heydarzadeh: /* تاریخچه علوم قرآنى */

2018-07-02T07:03:38Z

‏تاریخچه علوم قرآنى

Zamani در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۸

2018-06-27T12:48:08Z

Zamani در ‏۲۷ ژوئن ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۵

2018-06-27T12:45:31Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۲۲: / سطر ۱۲۲: @@
 نگاه به مجموعه مباحثی که با عنوان علوم قرآنی در کتابها و نگاشته های گذشته و حال منعکس شده، مشخص می نماید که مباحث علوم قرآن با دانش های اسلامی زیر اشتراک دارند:
-*'''تاریخ و سیره:''' مباحثی همچون حالات [[پیامبر اسلام|پیامبر]](ص) قبل و پس از [[نزول قرآن]]، سیر تاریخی تدوین و شکل گیری قرآن، اهتمام پیامبر(ص) و [[صحابه]] به تدوین‌ و کتابت‌ قرآن، کاتبان و حافظان قرآن‌، برخورد‌ [[خلفای نخستین|خلفا]] با مسائل مربوط به قرآن، تاریخ شکل گیری نخستین تفاسیر و ترجمه های قرآن، قرّای قرآن، اهتمام مسلمانان و تلاشی که برای نشر و ترویج قرآن‌ انجام‌ یافته، تاریخ خوشنویسی و تذهیب قرآن و.... از جمله مباحث تاریخی است که با صرف نظر از علوم قرآنی در کتاب‌های [[تاریخ]] و سیره به آن توجه شده است.
+*'''تاریخ و سیره:''' مباحثی همچون حالات [[پیامبر اسلام|پیامبر]]صلی الله علیه و آله قبل و پس از [[نزول قرآن]]، سیر تاریخی تدوین و شکل گیری قرآن، اهتمام پیامبرصلی الله علیه و آله و [[صحابه]] به تدوین‌ و کتابت‌ قرآن، کاتبان و حافظان قرآن‌، برخورد‌ [[خلفای نخستین|خلفا]] با مسائل مربوط به قرآن، تاریخ شکل گیری نخستین تفاسیر و ترجمه های قرآن، قرّای قرآن، اهتمام مسلمانان و تلاشی که برای نشر و ترویج قرآن‌ انجام‌ یافته، تاریخ خوشنویسی و تذهیب قرآن و.... از جمله مباحث تاریخی است که با صرف نظر از علوم قرآنی در کتاب‌های [[تاریخ]] و سیره به آن توجه شده است.
-*'''حدیث:''' خاستگاه اولیه ‌‌علوم‌ قرآنی [[حدیث]] بوده و آنچه درباره قرآن یا معارف و آموزه های آن از زبان پیامبر‌(ص)، [[ائمه اطهار|امامان‌]](ع)، یا‌ از صحابه و [[تابعین|تابعان]] نقل شده، در قالب احادیث انعکاس یافته و برای ما نقل شده است‌ و به‌رغم جدا شدن و استقلال علوم قرآن از حدیث، همچنان بهترین منبع و آبشخور برای‌ دستیابی به گزاره های علوم‌ قرآنی‌ جوامع حدیثی است؛ برای نمونه، [[شیخ کلینی|ثقة‌الاسلام کلینی]] افزون بر انعکاس روایات فراوانی در زمینه علوم قرآنی در باب‌های پراکنده [[الکافی (کتاب)|کافی]]، کتابی خاص باعنوان کتاب فضل القرآن را به این امر اختصاص داده است. نیز [[علامه مجلسی]] در کتاب [[بحارالانوار]] فصلی مستوعب برای این مبحث گشوده است.
+*'''حدیث:''' خاستگاه اولیه ‌‌علوم‌ قرآنی [[حدیث]] بوده و آنچه درباره قرآن یا معارف و آموزه های آن از زبان پیامبر‌ صلی الله علیه و آله، [[ائمه اطهار|امامان‌]]علیهم السلام، یا‌ از صحابه و [[تابعین|تابعان]] نقل شده، در قالب احادیث انعکاس یافته و برای ما نقل شده است‌ و به‌رغم جدا شدن و استقلال علوم قرآن از حدیث، همچنان بهترین منبع و آبشخور برای‌ دستیابی به گزاره های علوم‌ قرآنی‌ جوامع حدیثی است؛ برای نمونه، [[شیخ کلینی|ثقة‌الاسلام کلینی]] افزون بر انعکاس روایات فراوانی در زمینه علوم قرآنی در باب‌های پراکنده [[الکافی (کتاب)|کافی]]، کتابی خاص باعنوان کتاب فضل القرآن را به این امر اختصاص داده است. نیز [[علامه مجلسی]] در کتاب [[بحارالانوار]] فصلی مستوعب برای این مبحث گشوده است.
 *'''ادبیات:''' علومی همچون [[علم لغت|لغت]] و اشتقاق، [[صرف]]، [[نحو]]، [[علم معانی|معانی]]، [[علم بیان|بیان]]، [[بدیع]]؛ دانش‌هایی که به اذعان‌ بسیاری‌ از صاحب نظران به برکت قرآن و برای شناخت و فهم عمیق تر این کتاب آسمانی شکل گرفته اند. کتاب‌هایی همچون [[المفردات فی غریب القرآن]] [[راغب اصفهانی]]، [[مجمع البحرین]] [[فخرالدین طریحی|طریحی]]، [[التحقیق فی کلمات القرآن الکریم]] حسن مصطفوی از جمله آثار ماندگاری است‌ که‌ برای تبیین مفاهیم واژ ه های قرآن‌ فراهم‌ آمده اند. افزون بر این کتاب‌ها حتی منابع لغت عام همچون [[لسان العرب (کتاب)|لسان العرب]] و [[تاج العروس (کتاب)|تاج العروس]] مشحون از مباحث واژه شناسی آیات قرآن است و [[ابن منظور|ابن‌منظور]] در مقدمه لسان العرب تصریح‌ می کند‌ که این کتاب را‌ برای‌ خدمت قرآن و تسهیل فهم و تفسیر آن فراهم ساخته است.
-*'''کلام:''' تبیین چگونگی [[وحی]] درباره [[پیامبران|پیامبران]] و چند و چون وحی بر [[پیامبر اسلام|پیامبر اعظم]](ص)، تبیین [[معجزه]] اثباتگر [[نبوت|رسالت]] آن حضرت، یعنی‌ [[قرآن]] و وجوه [[اعجاز قرآن|اعجاز]] آن، [[تحدی در قرآن|تحدی قرآن]] و ناکامی معارضان آن در عرصه هماوردی و اثبات [[تحریف قرآن|تحریف]] ناپذیری آن از جمله مباحث کلامی است که با علوم قرآن نیز اشتراک دارد.
+*'''کلام:''' تبیین چگونگی [[وحی]] درباره [[پیامبران|پیامبران]] و چند و چون وحی بر [[پیامبر اسلام|پیامبر اعظم]]صلی الله علیه و آله، تبیین [[معجزه]] اثباتگر [[نبوت|رسالت]] آن حضرت، یعنی‌ [[قرآن]] و وجوه [[اعجاز قرآن|اعجاز]] آن، [[تحدی در قرآن|تحدی قرآن]] و ناکامی معارضان آن در عرصه هماوردی و اثبات [[تحریف قرآن|تحریف]] ناپذیری آن از جمله مباحث کلامی است که با علوم قرآن نیز اشتراک دارد.
 *'''اصول فقه:''' از جمله مباحث علوم قرآنی شناخت‌ گونه های‌ مضمونی‌ آیات‌ از‌ قبیل‌ [[عام و خاص]]، [[مطلق و مقید|مطلق و مقیّد]]، [[مجمل و مبین|مجمل و مبیّن]] و... است که از جمله مسائل [[اصول فقه‌‌‌‌|علم اصول]] به‌شمار می‌رود. هر چند نگاه اصولیان به این اقسام فقط به آیات قرآن اختصاص‌ نیافته و شامل روایات نیز می‌شود.<ref>علی نصیری، فلسفه علوم قرآنی، قبسات، شماره ۳۹و۴۰، بهار و تابستان۱۳۸۵، ۲۲۱ تا ۲۴۸، صفحه ۲۲۹ تا ۲۳۵ در دسترس در[http://www.noormags.ir پایگاه مجلات تخصصی نور]</ref>

@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 آنچه موجب ضرورت یافتن غالب مباحث علوم قرآنی می گردد ماهیت و ویژگی های این کتاب آسمانی است. ازجمله آنها اینکه:
-*نزول آیه ها به شیوه وحیانی از سوی خدای عزیز حکیم{{متن قرآن|«تَنْزِیلُ الْکِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ»}}<ref>[[سوره زمر]]:1؛ [[سوره جاثیه]]: 2؛ [[سوره احقاف]]: 2</ref> در مدت زمانی بیست و سه سال در شرایط و موقعیت های متفاوت اجتماعی و فرهنگی مسلمانان انجام پذیرفت. و قطعا علم به این مسائل می تواند بر چگونگی فهم آیات قرآن تاثیر بگذارد (علومی همچون اسباب النزول و مکی و مدنی به همین خاطر به وجود آمده است)
+*نزول آیه ها به شیوه وحیانی از سوی خدای عزیز حکیم{{متن قرآن|« تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ»}}<ref>[[سوره زمر]]:1؛ [[سوره جاثیه]]: 2؛ [[سوره احقاف]]: 2</ref> در مدت زمانی بیست و سه سال در شرایط و موقعیت های متفاوت اجتماعی و فرهنگی مسلمانان انجام پذیرفت. و قطعا علم به این مسائل می تواند بر چگونگی فهم آیات قرآن تاثیر بگذارد (علومی همچون اسباب النزول و مکی و مدنی به همین خاطر به وجود آمده است)
-*این کتاب در متن خود آیه های خویش را با صراحت به محکمات و متشابهات تقسیم می نماید:{{متن قرآن|«هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتَابَ مِنْهُ آیَاتٌ مُحْکَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ»}}<ref>[[سوره آل عمران]]: 7</ref> و به دنبال آن از اصل بودن آیات محکمات نسبت به متشابهات، برخورداری آیه ها از [[تأویل]] و علم به تأویل سخن می گوید. (منشاء مباحثی همچون محکم و متشابه و تاویل)
+*این کتاب در متن خود آیه های خویش را با صراحت به محکمات و متشابهات تقسیم می نماید:{{متن قرآن|«هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ»}}<ref>[[سوره آل عمران]]: 7</ref> و به دنبال آن از اصل بودن آیات محکمات نسبت به متشابهات، برخورداری آیه ها از [[تأویل]] و علم به تأویل سخن می گوید. (منشاء مباحثی همچون محکم و متشابه و تاویل)
-*قرآن با نزول به زبان فصیح و عربی{{متن قرآن|«عَلَی قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ»}}،{{متن قرآن|«بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ»}}<ref>[[سوره شعراء]]: 194 و 195</ref> بهره گیری از تمثیل را اصلی فراگیر در اسلوب بیانی خود برمی شمارد:{{متن قرآن|«وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِی هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ»}}<ref>[[سوره اسراء]]: 89؛ [[سوره کهف]]: 54</ref>  (این ویژگی موجب طرح مباحثی همچون مثل ها و قصه های قرآنی می گردد)
+*قرآن با نزول به زبان فصیح و عربی{{متن قرآن|«عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ»}}،{{متن قرآن|«بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ»}}<ref>[[سوره شعراء]]: 194 و 195</ref> بهره گیری از تمثیل را اصلی فراگیر در اسلوب بیانی خود برمی شمارد:{{متن قرآن|«وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ»}}<ref>[[سوره اسراء]]: 89؛ [[سوره کهف]]: 54</ref>  (این ویژگی موجب طرح مباحثی همچون مثل ها و قصه های قرآنی می گردد)
 از سوی دیگر ورود به متن کتابی چند بُعدی بدون تاریخ شناسی، ساختارشناسی و زبان شناسی آن امکان پذیر نیست. شناخت زبان، ادبیات و منطق کتاب آسمانی تا آنجا که پرده از مطالب ارائه شده در آن بردارد، بدون تردید پیوست به قواعد و ضوابطی است که قبل از ورود به حوزه تفسیر بایسته است شناخته شود.<ref>سید محسن سادات فخر؛ پیشینه و بایستگی علوم قرآن: فصلنامه حسنا، شماره 3، زمستان 1388(20 تا 39)،صفحه 32 تا35(با تلخیص) در دسترس در پایگاه مجلات تخصی نوردر دسترس در [http://www.noormags.ir پایگاه مجلات تخصی نور]</ref>

@@ سطر ۹۳: / سطر ۹۳: @@
 [[البرهان فی علوم القرآن]]، تألیف امام بدر الدین [[محمد بن بهادر زرکشی]] (متوفی 794هجری) است. ایشان از برجسته ترین علما و دانشمندان قرن هشتم می باشد.کتاب وی البرهان زبده ترین کتاب در مباحث علوم قرآنی است. این کتاب شمول و گستردگی را با ایجاز و ایفاء در عبارت به هم آمیخته است. نامبرده مباحث قرآنی را تا 47 نوع پیش برده و درباره هریک آنچه لازم بوده است گرد آورده است.
-[[الاتقان فی علوم القرآن]]، تألیف جلال الدین عبدالرحمان[[سیوطی]] (متوفی 911 هجری) است. او در تمامی علوم حدیث و تفسیر و دیگر علوم اسلامی ید طولایی دارد و تألیفات گرانبهایی از خود باقی گذارده است.<ref>محمدهادی معرفت؛علوم قرآنی،قم، التمهید،چاپ چهارم، 1386، صفحه13-14</ref>
+[[الاتقان فی علوم القرآن]]، تألیف [[سیوطی|جلال الدین عبدالرحمان سیوطی]] (متوفی 911 هجری) است. او در تمامی علوم حدیث و تفسیر و دیگر علوم اسلامی ید طولایی دارد و تألیفات گرانبهایی از خود باقی گذارده است.<ref>محمدهادی معرفت؛ علوم قرآنی،قم،التمهید، چاپ چهارم، 1386، صفحه13-14</ref>
 پس از الاتقان چندان با اثر قابل توجهى روبه‏ رو نمى ‏شويم، بلكه بيشتر نگارش‏هاى علوم قرآن تنها در زمينه‏ هايى خاص صورت گرفت.

@@ سطر ۱۲۷: / سطر ۱۲۷: @@
 {{قرآن}}
 [[رده:قرآن]]
 [[رده:علوم قرآنی]]
 [[رده:علوم]]

@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 == تاریخچه علوم قرآنى ==
-برخی پیدایش علوم قرآن را به عنوان دانشی تعریف شده در قرن پنجم می دانند.زمانی که لی بن ابراهیم سعید مشهور به حوفی (430ق) کتاب البرهان فی علوم القرآن را نوشت. ولی زرقانی ( 1367 ق ) پیدایش اولین تألیفات در شاخه های علوم قرآن را به قرن سوم می رساند و می نویسد: از اولین مؤلفان انواع علوم قرآن، علی بن مدینی (232ق) است که کتابی در اسباب نزول نوشت و ابو عبید قاسم بن سلام ( 224 ق ) رساله ای در ناسخ و منسوخ نگاشت. امانگاهی به آثار مکتوب پیشین نشان می دهد در شاخه های علوم قرآن قبل از رساله های یاد شده آثار دیگری نیز ثبت شده است.<ref>سید محسن سادات فخر؛ پیشینه و بایستگی علوم قرآن: فصلنامه حسنا، شماره 3، زمستان 1388(20 تا 39)،صفحه 32 تا35(با تلخیص) در دسترس در پایگاه مجلات تخصی نوردر دسترس در [http://www.noormags.ir پایگاه مجلات تخصی نور]</ref>:
+برخی پیدایش علوم قرآن را به عنوان دانشی تعریف شده در قرن پنجم می دانند.زمانی که علی بن ابراهیم سعید مشهور به حوفی (430ق) کتاب البرهان فی علوم القرآن را نوشت. ولی زرقانی ( 1367 ق ) پیدایش اولین تألیفات در شاخه های علوم قرآن را به قرن سوم می رساند و می نویسد: از اولین مؤلفان انواع علوم قرآن، علی بن مدینی (232ق) است که کتابی در اسباب نزول نوشت و ابو عبید قاسم بن سلام ( 224 ق ) رساله ای در ناسخ و منسوخ نگاشت. امانگاهی به آثار مکتوب پیشین نشان می دهد در شاخه های علوم قرآن قبل از رساله های یاد شده آثار دیگری نیز ثبت شده است.<ref>سید محسن سادات فخر؛ پیشینه و بایستگی علوم قرآن: فصلنامه حسنا، شماره 3، زمستان 1388(20 تا 39)،صفحه 32 تا35(با تلخیص) در دسترس در پایگاه مجلات تخصی نوردر دسترس در [http://www.noormags.ir پایگاه مجلات تخصی نور]</ref>:
 * یحيى بن يعمر (م 89) كتابى در قرائت نگاشته است.